Hóa học và đời sống

Như vậy để thực hiện tốt những yêu cầu đã đề ra trong mục tiêu Giáo dục về công tác giảng dạy của giáo viên và việc học tập của học sinh và cũng để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao tron

PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO CÀNG LONG

TRƯỜNG THCS THỊ TRẤN CÀNG LONG

*****

Tổ : Lí - Hóa – Công nghệ

NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC BẰNG VIỆC GIẢI THÍCH CÁC TÍNH CHẤT, HIỆN

TƯỢNG TRONG ĐỜI SỐNG.

Năm học: 2010-2011

LỜI NÓI ĐẦU

• Theo Luật Giáo dục mục tiêu của giáo dục là đào tạo con

người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Bên cạnh đó yêu cầu của

phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng ham mê học tập và

ý chí vươn lên Như vậy để thực hiện tốt những yêu cầu đã đề

ra trong mục tiêu Giáo dục về công tác giảng dạy của giáo

viên và việc học tập của học sinh và cũng để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao trong năm học 2010-2011 nói riêng và

phổ cập đúng độ tuổi nói chung Muốn đạt được điều này thì hoạt động dạy và học là một vấn đề hết sức quan trọng đối

với giáo viên và học sinh Với giáo viên bộ môn điều quan

trọng nhất không chỉ là làm sau giúp các em nắm được kiến thức cơ bản của lớp đang học để làm nền tảng cho các lớp

tiếp theo, mà còn phải đào tạo các học sinh trở thành những người năng động sáng tạo, biết tiếp thu tri thức khoa học kỹ

• Biết vận dụng và thực hiện các giải pháp hợp lí cho những vấn đề trong cuộc sống xã hội và trong thế giới khách quan là một vấn đề mà nhiều nhà giáo dục đã và đang quan tâm

• Vấn đề trên không nằm ngoài mục tiêu giáo dục của Đảng và Nhà nước ta trong giai đoạn lịch sử hiện nay Đổi mới phương pháp dạy học được hiểu là tổ chức các hoạt động tích cực cho người học, kích thích, thúc đẩy, hướng tư duy của người học vào vấn đề mà học sinh cần phải lĩnh hội Từ đó khơi dậy và thúc đẩy lòng ham muốn, phát triển nhu cầu tìm tòi, khám phá,

chiếm lĩnh của người học để phát triển, phát huy khả năng tự học của học sinh Đối với học sinh bậc THCS cũng vậy, các em là những đối tượng người học nhạy cảm việc đưa phương pháp học tập theo hướng đổi mới là cần thiết và thiết thực Tuy nhiên để tiếp thu các phương pháp đổi mới Giáo dục trong dạy học thì không phải học sinh nào cũng có điều kiện làm được và lĩnh hội một cách dễ dàng nhất là đối với môn hóa học và môn vật lí là hai môn học khó có rất nhiều kiến thức có liên quan trong thực tế đời sống hằng ngày

Vì vậy đối với giáo viên trong quá trình giảng dạy việc truyền thụ

lí thuyết và thực hành thì chưa đủ mà trong các bài học giáo viên còn phải đưa ra một số ví dụ có liên quan đến đời sống hằng

ngày, giải thích các hiện tượng trong tự nhiên để giúp học sinh

khắc sâu kiến thức lâu hơn, về nhà các em có thể ứng dụng vào thực tế ở gia đình, xóa bỏ các hiểu biết sai lệch có hại cho dời

sống như là mê tín dị đoan, hiểu được các ý nghĩa khoa học của các câu ca dao, tục ngữ…

Muốn làm tốt được điều này thì giáo viên phải đầu tư thật nhiều vào công tác chuyên môn và trong mỗi tiết dạy phải nghiên cứu

kĩ lưỡng, chuẩn bị thật nhiều các câu hỏi, các kiến thức có liên

quan trong thực tế để góp phần giúp học sinh đạt kết quả tốt hơn trong năm học 2010-2011.Từ những suy nghĩ trên tập thể tổ Lí- Hóa- CN thảo luận, thống nhất và đưa ra một số biện pháp cụ thể

và thích hợp để làm nên chuyên đề “Nâng cao hiệu quả dạy học

bằng việc giải thích các tính chất, hiện tượng trong đời sống.”

Vấn đề nói trên cũng là khó khăn với không ít giáo viên

nhưng ngược lại nếu áp dụng được điều này là góp phần xây dựng trong bản thân mỗi giáo viên một phong cách và phương pháp dạy học hiện đại giúp cho học sinh có hướng tư duy mới trong việc lĩnh hội kiến thức với mục đích góp phần sao cho học sinh học dễ hiểu, thiết thực, gần gũi với đời sống và lôi cuốn học sinh khi học… Đồng thời cũng giúp giáo viên hoàn thành nhiệm vụ được giao trong năm học này

Qua tìm hiểu thêm ở sách báo, học hỏi ở đồng nghiệp, tham dự các buổi học chuyên môn hè, một số kinh nghiệm của ông cha ta, internet và đúc kết kinh nghiệm của nhiều năm giảng dạy trước vì vậy ở năm học này giáo viên tổ lí –hóa cùng

nhau làm nên chuyên đề cho năm học 2010-2011 để nhằm

giúp học sinh dễ tiếp thu bài hơn và cuối năm đạt kết quả học

PHAĂN I: THÖÏC TRÁNG

Qua nhieău naím giạng dáy thöïc teâ cho thaây:

- Mođn hoaù hóc vaø vaôt lí trong tröôøng phoơ thođng laø moôt trong

nhöõng mođn hóc khoù, ñaịc bieôt ñoâi vôùi mođn hoùa hóc caùc em môùi vöøa laøm quen ôû naím lôùp 8 neđn coøn môùi meõ ñoẫi vôùi hóc sinh do ñoù neâu khođng coù nhöõng baøi giạng vaø phöông phaùp phuø hôïp vôùi theâ heô hóc troø deê laøm cho hóc sinh thú ñoông trong vieôc tieâp thu baøi môùi

- Nhieău giaùo vieđn chöa quan tađm ñuùng möùc ñoâi töôïng giaùo dúc: Chöa ñaịt ra cho mình nhieôm vú vaø traùch nhieôm nghieđn cöùu,

hieôn töôïng duøng ñoăng loát cuøng moôt caùch dáy, moôt baøy giạng cho nhieău lôùp, nhieău theâ heô hóc troø laø khođng ít Do phöông

phaùp ít coù tieân boô maø ngöôøi giaùo vieđn ñaõ trôû thaønh ngöôøi cạm nhaôn, truyeăn thú tri thöùc moôt chieău Giaùo vieđn neđn laø ngöôøi

höôùng daên hóc sinh chụ ñoông trong quaù trình lónh hoôi tri thöùc

-Theo sách giáo khoa hiện hành thì để dễ dàng tiếp thu bài

mới, nhanh chóng lĩnh hội được tri thức thì người học phải biết tự tìm tòi, tự khám phá, có như thế thì khi vào lớp mới nhanh chóng tiếp thu và hiểu bài một cách sâu sắc được Tuy nhiên, phần lớn học sinh hiện nay đều không nhận thức được điều đó Học sinh chỉ đợi đến khi lên lớp, nghe giáo viên giảng bài rồi ghi vào những nội dung đã học vì vậy giáo viên cần phải có kiến thức liên hệ thực tế để giúp học sinh nhớ bài lâu hơn

- Do gia đình các em quá khó khăn nên một số em học sinh

không có đầy đủ điều kiện học tập như thiếu dụng cụ học tập, sách tham khảo, thông tin interner

PHẦN II : GIẢI PHÁP

Từ thực tiễn dạy học, tôi đã thấy rằng: “Nâng cao hiệu quả dạy

học môn lí- hóa bằng việc giải thích các tính chất, hiện tượng trong đời sống.” sẽ tạo hứng thú, khơi dậy niềm đam mê; học

sinh hiểu được vai trò và ý nghĩa thực tiễn trong môn học Để thực hiện được, người giáo viên cần nghiên cứu kỹ bài giảng, xác định được kiến thức trọng tâm, tìm hiểu, tham khảo các vấn đề thực tế liên quan phù hợp với từng bài học, đôi lúc cần quan tâm đến tính cách sở thích của đối tượng tiếp thu, hình thành

giáo án theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học

sinh, phải mang tính hợp lý và hài hoà; đôi lúc có khôi hài

nhưng sâu sắc, vẫn đảm nhiệm được mục đích môn học Nâng cao hiệu quả dạy và học bằng việc giải thích các hiện tượng

thực tiễn có liên quan đến bài học” bằng cách:

+ Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống hằng ngày, thường sau khi đã kết thúc bài học Cách nêu vấn đề này có thể tạo cho học sinh căn cứ vào những kiến thức đã học tìm cách giải thích hiện tượng ở nhà hay những lúc bắt gặp hiện tượng đó, học sinh sẽ suy nghĩ, ấp ủ câu hỏi vì sao lại có hiện tượng đó? Tạo tiền đề thuận lợi khi học bài học mới tiếp

theo - Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường qua các phương trình phản ứng hoá học cụ thể trong bài học Cách nêu vấn đề này có thể sẽ mang tính cập nhật, làm cho học sinh hiểu và thấy được ý nghĩa thực tiễn bài học Giáo viên có thể giải thích để giải toả tính tò mò của học

sinh Mặc dù vấn đề được giải thích có tính chất rất phổ

thông

- Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường thông qua những câu chuyện ngắn có tính chất khôi hài, gây cười có thể xen vào bất cứ thời gian nào trong suốt tiết học

Hướng này có thể góp phần tạo không khí học tập thoải

mái.Đó cũng là cách kích thích niềm đam mê học

-Tiến hành tự làm thí nghiệm qua các hiện tượng thực tiễn

xung quanh đời sống ngày thường ở địa phương, gia đình … sau khi đã học bài giảng Cách nêu vấn đề này có thể làm cho học sinh căn cứ vào những kiến thức đã học tìm cách giải thích hay tự tái tạo lại kiến thức qua các thí nghiệm hay những lúc bắt gặp hiện tượng, tình huống đó trong cuộc sống Giúp học sinh phát huy khả năng ứng dụng môn học vào đời sống thực tiễn

- Nêu hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống ngày thường từ đó liên hệ với nội dung bài giảng để rút ra những kết luận

mang tính quy luật Làm cho học sinh không có cảm giác khó hiểu

* CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ TỔ CHỨC THỰC HIỆN:

Để tổ chức thực hiện được giáo viên có thể dùng nhiều phương tiện, nhiều cách như: bằng lời giải thích, hình ảnh, đoạn phim, có thể tiến hành dạy trong hoàn cảnh dùng máy chiếu hay

không dùng máy chiếu … Điều này cần phụ thuộc vào điều

kiện ở mỗi trường, căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể và phong cách dạy khác nhau của mỗi giáo viên

Dưới đây là một số ứng dụng, giải thích các tính chất, hiện

tượng trong đời sống có liên quan đến bài học

1 Vai trò của Ozon trong đời sống và công nghiệp như thế nào?

Ozon có khả năng “cải tạo” nước thải, có thể khử các chất độc như: Phenol, hợp chất nông dược, chất trừ cỏ, các hợp chất hữu

cơ gây bệnh … có trong nước thải và Ozon có thể tác dụng với các ion kim loại (sắt, thiếc, chì, mangan…)

Biến nước thải thành nước sạch vô hại Trên tầng cao khí

quyển Trái đất, Ozon tồn tại thành một tầng khí quyển riêng, có khả năng hấp thụ tia tử ngoại phát ra từ mặt trời Vì các tia tử ngoại làm cho người, động thực vật bị đột biến gen, gây

bệnh nan y … Gần đây do công nghiệp phát triển, các nhà máy sinh ra khí thải, động cơ phản lực … thải vào khí quyển một

lượng bụi và khí ô nhiễm, thì Ozon lại góp phần oxi hoá chất gây ô nhiễm Cũng chính vì vậy tầng Ozon bị mỏng dần, có một số nơi tầng Ozon bị thủng và gây ra không ít hiện tượng như: bảo, lũ lụt, cháy rừng, bệnh nan y … Dựa vào vấn đề trên

ta giáo dục học sinh về bảo vệ môi trường và qua bài học, học sinh hiểu được tầm quan trọng của Ozon, vừa có ý thức bảo vệ môi trường và kích thích sự tìm hiểu về vấn đề này

2 Vì sao cồn có thể sát khuẩn?

Cồn là dung dịch Ancol etylic ( C2H5OH) có khả năng thẩm thấu rất cao, có thể xuyên qua màng tế bào tiến sâu vào trong gây đông tụ protein làm cho tế bào bị chết (Do protein là cơ sở sự sống của tế bào) Thực tế chỉ có cồn 75% là có khả

năng sát trùng tốt nhất, vì nếu cồn > 75% thì nồng độ cồn quá cao làm cho protein bị đông tụ nhiều, làm protein trên bề mặt

vi khuẩn đông cứng hình thành một lớp vỏ cứng ngăn không cho cồn thấm vào nên vi khuẩn không bị chết Nếu cồn quá loãng (< 75%) thì hiệu quả sát trùng kém Trong y tế, cồn

được sử dụng đại trà khi tiêm, rửa vết thương … nhưng có ít người quan tâm tại sao lại dùng cồn? Trong khi học, nếu học sinh được biết sẽ rất tốt cho cuộc sống

3.Vì sao lại không dùng xăng pha chì nữa?

Xăng pha chì là thêm Tetraetyl chì có tác dụng tiết kiệm 30% xăng dầu khi sử dụng Nhưng khi cháy trong động cơ, chì oxit bám vào các ống xả, thành xi lanh nên thực tế xăng còn hoà tan thêm vào Dibrom etan thì chì oxit sẽ bị chuyển thành Chì bromua (PbBr2), dễ bay hơi, thoát ra khỏi xi lanh, ống xả, thải vào không khí làm ô nhiễm môi trường nghiêm trọng Vì chì sẽ ở trong môi trường khí, tồn tại trong thực vật, động vật nên khi tiếp xúc với khí thải, động thực vật bị bệnh sẽ làm ảnh

hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ con người Ngoài ra hơi

Brom bay ra gây nguy hiểm tới đường hô hấp, làm bỏng da Hiện nay, nước ta đã nghiêm cấm không sử dụng xăng pha

chì, nhưng không ít một bộ phận học sinh và nhân dân không hiểu vì sao Nên thông qua bài học liên quan, giáo viên có thể làm rõ tại sao

4.Tại sao phải ăn muối có Iod?

Ăn muối để bổ sung hàm lượng Iod cho cơ thể, trong cơ thể

một người trưởng thành có chứa 20 – 50mg Iod chủ yếu tập

trung tuyến giáp trạng, thiếu Iod trong tuyến này thì cơ thể sẽ

bị một số bệnh: Bướu cổ, nặng hơn là dẫn đến đần độn, phụ nữ thiếu Iod dẫn đến vô sinh, có biến chứng sau khi sinh… Qua

đây giúp các em tự nhận thấy tầm quan trọng của muối Iod

• 5.Vì sao nước biển lại mặn?

• Nước biển là một hỗn hợp nhiều muối thành phần chính là Natri clorua (NaCl) nên có vị mặn.Trong 1m khối nước biển có

khoảng 27kg muối NaCl, 5 kg muối magie clorua, 1 kg muối

canxi sunfat và một khối lượng nhỏ những muối khác

6.Tại sao khi ăn cơm nhai kỹ sẽ thấy vị ngọt?

Cơm chứa một lượng lớn tinh bột, khi ăn cơm trong tuyến nước bọt của người có các enzim Khi nhai kỹ trộn đều, tuyến nước bọt làm tăng cơ hội chuyển hoá một lượng tinh bột theo phản ứng thuỷ phân thành đường mantozơ, glucozơ gây ngọt Vấn đề này có thể cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản của sự

chuyển hoá tinh bột trong khi ăn Đó cũng là một hiện tượng tự nhiên đều cảm nhận được trong các bữa cơm của chúng ta

• 7 Vì sao tay một người dính cồn iod cầm bánh mì thì có chấm

xanh trên bánh?

• Do cồn iod là hỗn hợp tan của Iod và Ancol etylic (C2H5OH), Iod gặp tinh bột tạo ra phức màu xanh dương Điều này cũng có thể giải thích khi bôi cồn iod lên phía trong quả chuối xanh lại cũng có hiện tượng tương tự (do trong chuối xanh có tinh bột) Nhưng nếu là chuối chín thì không thấy hiện tượng này (do

chuối chín chuyển tinh bột thành đường Glucozo (C6H12O6)

7 Hoá chất trong cơ thể của con người như thế nào?

Các nhà khoa học đã tính được rằng:

- Lượng nước trong cơ thể của mỗi người chúng ta chỉ đủ giặt một chiếc áo sơ mi

- Lượng Fe đủ để làm một cái đinh 5 phân

- Lượng đường chỉ đủ cho làm một nữa cái bánh ngọt nhỏ

- Lượng vôi trong toàn bộ xương của cơ thể đủ để xây một cái chuồng gà con

- Lượng mỡ dùng nấu được 7 bánh xà phòng

- Lượng P đủ để sản xuất 2200 đầu que diêm

- Lượng S đủ để giết chết 1 con bọ chét

Đây là tình huống có chút khôi hài nhưng có thể giúp học sinh nắm được cơ bản thành phần nguyên tố trong cơ thể con người có thể đưa vào bài giảng về thành phần nguyên tố

8.Vì sao không nên ăn hoa quả ngay sau bữa ăn?

Trái cây có loại đường đơn là monosaccarit và một số loại axit sẽ kết hợp với axit trong dạ dày tạo ra Axit tactaric, Axit citric làm cho dạ dày đầy hơi Một số loại hoa quả có hàm lượng

Tanin và Pectin cao, chúng sẽ kết hợp với dịch vị, chất xơ và protein trong thức ăn, dễ tạo thành những hạt rắn, khó tiêu

hóa Nên ăn hoa quả sau bữa ăn khoảng 1-3 giờ

9.Vì sao than đá chất thành đống lớn có thể tự bốc cháy?

Do than đá tác dụng với khí O2 trong không khí tạo ra khí

CO2, phản ứng tỏa nhiệt Nhiệt tỏa ra được tích góp dần dần, khi đạt đến nhiệt độ cháy của than thì than tự bốc cháy

• 10 Vì sao bôi vôi vào chỗ ong, kiến đốt sẽ đỡ đau?

Do trong nọc ong, kiến, nhện có axit hữu cơ tên là axit fomic (HCOOH) Vôi là chất bazơ nên trung hòa axit làm ta đỡ đau

11 Vì sao ban đêm không nên để nhiều cây xanh trong nhà?

Ban ngày, do có ánh sáng mặt trời nên cây xanh tiến hành quá trình quang hợp, hấp thụ CO2 và giải phóng khí O2.Nhưng ban đêm, do không có ánh sáng mặt trời, cây xanh không quang

hợp, chỉ có quá trình hô hấp nên cây hấp thụ khí O2 và thải ra khí CO2 làm cho phòng thiếu khí O2 và quá nhiều khí CO2

• 12.Tại sao khi đánh rơi nhiệt kế thủy ngân thì không được

dùng chổi quét mà nên rắc bột S lên trên?

• Thủy ngân (Hg) là kim loại ở dạng lỏng, dễ bay hơi và hơi thủy ngân là một chất độc Vì vậy khi làm rơi nhiệt kế thủy ngân

nếu như ta dùng chổi quét thì thủy ngân sẽ bị phân tán nhỏ,

làm tăng quá trình bay hơi và làm cho quá trình thu gom khó khăn hơn Ta phải dùng bột S rắc lên những chỗ có thủy ngân,

vì S có thể tác dụng với thủy ngân tạo thành HgS dạng rắn và không bay hơi Quá trình thu gom thủy ngân cũng đơn giản hơn