Lý luận chung về bảo hiểm nhân thọ

Nhưng tỷ lệchết của những người trên 50 tuổi tăng lên rất nhanh, người tham gia bảohiểm rất có thể không còn cách nào để tiếp tục tham gia bảo hiểm nữa, vìkhoản phí bảo hiểm phải đóng gó

Lý luận chung về bảo hiểm nhân thọ

I LỊCH SỬ RA ĐỜI VÀ TÁC DỤNG CỦA BẢO HIỂM NHÂN THỌ

1 Lịch sử ra đời và phát triển của bảo hiểm nhân thọ.

a Trên thế giới.

Như chúng ta đã biết, khởi thuỷ của bảo hiểm là từ đại dương Tiếp đó

là sự ra đời của bảo hiểm hoả hoạn Còn bảo hiểm con người – bảo hiểmnhân thọ một ngành bảo hiểm lớn nhất ra đời khi nào

Vào thế kỷ thứ 2 sau công nguyên, ở thành Rôm nhà luật học Ujpien đãlập ra một bảng tỷ lệ tử vong đầu tiên trên thế giới Bằng bảng tỷ lệ tử vongnày, người ta có thể ước tính một người sống ở một độ tuổi nào đó, còn cóthể sống thêm được bao nhiêu năm nữa Chẳng hạn, một người ở độ tuổi 20-

25 có thể còn sống thêm 28 năm nữa Dựa trên những ước tính tuổi thọ này,những người La Mã đã tổ choc và thực hiện một hệ thống trợ cấp trọn đời,

mà hệ thống này mang “ dáng dấp” của các hợp đồng nhân thọ ngày nay.Đến thời Trung cổ, ở Bắc Âu, ở Pháp đã xuất hiện những Phường buôn.Mục đích của các Phường buôn là duy trì những mối quan hệ từ thiện, tương

tế giữa các thành viên Để ra nhập Phường buôn, các thành viên phải đónggóp một khoản hội phí bằng tiền hoặc bằng thực phẩm, đổi lại, khi họ bị chết

sẽ được Phường buôn mai táng và cử hành tang lễ Trường hợp ốm đau, cáchội viên sẽ nhận được tiền điều trị Họ cũng được trợ cấp khi tuổi già, khigặp phải những bất hạnh trong cuộc sống như : cháy nhà, mất cắp hoặcngười thân trong gia đình bị chết

Như vậy, Phường buôn đã bao hàm một yếu tố xác định của bảo hiểmcon người, đó là “ sự tương hỗ” giữa những người cùng hội, cùng phường.Tuy nhiên, hoạt động của Phường buôn dần dần bị biến mất do sự cấm đoáncủa các vua chúa Châu Âu và sự nên án của Nhà thờ thiên chúa giáo thời bấygiờ

 Bảo hiểm con người như một bộ phận của hợp đồng bảo hiểm hàng hải.Trong các hợp đồng bảo hiểm hàng hảI, cũng đã tong đề cập đến vấn đềbảo đảm cuộc sống con người Đó là bảo hiểm tù binh và bảo hiểm nô lệ.Bảo hiểm tù binh:

Từ thượng cổ đến thế kỷ 19, trên tất cả các biển nhất là Địa trung hải bịnhững tàu cướp biển hùng cứ Chúng khám xét nhứng tàu buôn, cướp pháhàng hoá và bắt cóc tất cả những người trên tau lên bờ để bán những nô lệ.Bảo hiểm đầu tiên về các tù binh đã được thực hiện vào khoảng năm

1300 với tên gọi “ Tai hoạ-Bảo hiểm” Mục đích của bảo hiểm tù binh là bùđắp cho những người được bảo hiểm khoảng tiền chuộc cần thiết để mua lạinhững tù nhân nằm trong tay những người Thổ Nhĩ Kỳ và người Mô Thựcvậy, điều 9 của Đạo dụ về hàng hải Luis14 đã quy định: “Tất cả mọi chủ tàuphải bảo hiểm tự do cho những tù binh và phải nêu rõ khoản tiền chuộc các

tù nhân trên các hợp đồng bảo hiểm”

Theo nhà luật học người pháp Pô-chi-e, Đạo dụ này đã không cho phépbảo hiểm trực tiếp con người, mà chỉ bảo hiểm sự tự do của họ, có nghĩa làbảo hiểm cho khoản tiền chuộc Do vậy, bảo hiểm tù binh không thật sự làbảo hiểm con người

Bảo hiểm nô lệ:

Như chúng ta đã biết, trong lịch sử đen tối của “bang đêm” Trung cổ,những quốc gia của người da trắng đã tiến hành những cuộc chiến tranh xâmlược bắt cóc tù binh từ Phi châu vvề bản quốc và bán họ cho những nhà giàu

có như những món hàng hoá, được trao đổi mua bán như những đồ vật thôngthường khác Thực vậy, trong điều 44 của bộ luật đen của Pháp đã chỉ rõ:

“những nô lệ da đen là những đồ vật” Những người nô lệ này, ngay từ đó

cố nhiên có thể trở thành các vật để bảo hiểm

Đạo dụ hàng hải của Luis 14 quy định trong điều 11 : “Những ai mualại tù binh có thể mua bảo hiểm trên những tù binh nô lệ về giá của sự chuộclại Khoản tiền chuộc cho người bảo hiểm thanh toán, nếu người tù binh muađược không trở lại, bị bắn chết vì một lý do khác cái chết tự nhiên”

Như vậy, nhà bảo hiểm không chịu trách nhiệm về các nô lệ bỏ chốn, tự

tử, chết do bệnh tật, trừ khi nếu các sự kiện này xảy ra sau một vụ đắm tàu

Để có được hợp đồng, các tàu trở nô lệ cần phải có những bác sĩ phẩu thuậtchịu trách nhiệm kiểm tra tình trạng sức khoẻ của nô lệ

Bắt đầu từ thế kỷ 17, các nhà bảo hiểm chịu trách nhiệm về nhữngngười chết trên boong tàu vì ốm đau, nhưng với điều kiện các bác sĩ đã thông

báo họ hoàn toàn “ khoẻ mạnh và không có dị tật gì” vào thời điểm con tàukhởi hành.

Theo nhà luật học Po-chi-e, những người da đen là những đồ vật, việcbảo hiểm trên đầu họ là hoàn toàn có thể theo lẽ tự nhiên Cũng như bảohiểm tù binh,bảo hiểm nô lệ chỉ dừng lại trong chừng mực của bảo hiểm đồvật

Mặc dù, bảo hiểm tù binh và bảo hiểm nô lệ ra đời khá sớm cùng vớibảo hiểm hàng hải với đối tượng là những con người Song đây cũng chưathật sự là bảo hiểm con người, bởi lẽ đối tượng ở đây được coi như những đồvật, những món hàng- những thứ mà có thể quy ra một cái giá nhất định

 Sự ra đời của bảo hiểm con người

Nữa đầu thế kỷ 18, ở các nước Tây Ban Nha, Hà Lan, Pháp bảo hiểmnhân thọ nói riêng và bảo hiểm con người nói chung bị cấm hoạt động bởithế lực chính trị và nhà thờ thiên chúa giáo

Các vua Châu Âu thời bấy giờ đã nên án bảo hiểm con người, vì họ tựcoi con người là bất tử Người ta gán cho bảo hiểm con ngườilà “đẩy conngười nhanh đến cái chết”, là “những hoạt động chống lại thuần phong mỹtục” Chính vì những quan niệm này mà bảo hiểm con người bị pháp luậtcấm Về phía nhà thờ thiên chúa giáo, cũng đã kịch liệt lên án bảo hiểm cuộcsống của con người, vì lý do hoạt động này lạm dụng cuộc sống của conngười Cuộc sống con người theo giáo lý của nhà thờ chỉ thuộc về “ đấng tốicao” không ai được phép kinh doanh trên cuộc sống của “sản phẩm” do chúaJê- su tạo ra

Như vậy, vì những lý do nhận thức, vì thiếu cơ sở khoa học, bảo hiểmcon người đã bị cấm đoán từ hai phía quyền lực : nhà nước và nhà thờ chođến tận những năm cuối thế kỷ 18

 Sự xuất hiện công ty bảo hiểm nhân thọ đầu tiên trên thế giới

Vào thế kỷ 17, hai nhà toán học Pascal và Fermat đã tìm ra phươngpháp tính xác suet Dựa trên cơ sở phát kiến này, đến thế kỷ 18, nhà toán họcJohan Dewit người Hà Lan đã tìm ra cách tính niên kim trọn đời, và JohnGraun-một nhạc trưởng đã lập ra bảng tỷ lệ tử vong

Trong những năm 50 của thế kỷ 18, T.Simpon đã dựa vào bảng thống

kê tử vong do E.Halley lập ra, để lập thành bảng tỷ lệ phí bảo hiểm nhân thọ

Tỷ lệ chết của con người ngày càng tăng dần theo lứa tuổi, số tiền phí bảohiểm của người tham gia bảo hiểm nhân thọ phải trả cũng tăng dần theo từngnăm, như vậy mới phù hợp với nguyên tắc “công bằng, hợp lý” Nhưng tỷ lệchết của những người trên 50 tuổi tăng lên rất nhanh, người tham gia bảohiểm rất có thể không còn cách nào để tiếp tục tham gia bảo hiểm nữa, vìkhoản phí bảo hiểm phải đóng góp quá nặng.

Năm 1762, nhà toán học người Anh Dobson đã hoàn thiện kỹ thuật tínhphí bảo hiểm, ông đã điều chỉnh mức phí bảo hiểm tăng lên hàng năm trởthành mức phí bảo hiểm hàng năm chi trả bằng nhau, tức là phí bảo hiểmbình quân, và ông đã tính toán được phí bảo hiểm nhân thọ tử kỳ và phí bảohiểm nhân thọ trọn đời Trước khi chết Dobson đã đệ trình một dự án thànhlập một công ty bảo hiểm nhân thọ Vào năm1762, công ty Equitable đượcthành lập, trở thành công ty bảo hiểm nhân thọ đầu tiên trên thế giới bán cáchợp đồng rộng rãi cho nhân dân.( trước đó ở Mỹ cũng có một công ty bảohiểm nhân thọ được thành lập năm 1759, nhưng công ty này chỉ bán các hợpđồng cho các con chiên ở nhà thờ của tín đồ Presbyterian).Bản hợp đồng đầutiên của công ty bảo hiểm nhân thọ Equitable là hợp đồng bảo hiểm trọn đời.Năm 1769, tư vấn kỹ thuật của công ty Equitale là tiến sĩ Richard Pirice đãxuất bản cuốn sách đầu tiên về tính phí bảo hiểm nhân thọ hoàn chỉnh

Năm 1774, vua Anh là Georges III đã chính thức cho phép hoạt độngcủa bảo hiểm nhân thọ Đến năm 1782, ở Anh đã có 3000 hợp đồng bảohiểm nhân thọ được phát hành

Ở Pháp, công ty bảo hiểm nhân thọ Hoàng Gia được thành lập năm1787

Ở Châu á, các công ty bảo hiểm nhân thọ ra đời đầu tiên ở Nhật Bản, đó

là công ty Maji năm 1868, công ty Kyori năm 1888 và năm 1889 là công tyNippon Công ty bảo hiểm nhân thọ được thành lập đầu tiên ở Hàn Quốcvàonăm 1889 và ở Singapo năm 1909

Ngày nay, bảo hiểm con người và đặc biệt là bảo hiểm nhân thọ pháttriển hết sức mạnh mẽ ở hầu hết các quốc gia trên thế giới Điều này đượcthể hiện rất rõ ở doanh thu phí bảo hiểm nhân thọ ở các khu vực và trên thếgiới

Bảng 1: Doanh thu phí bảo hiểm nhân thọ theo khu vực năm 1999.

Bảo hiểm

nhân thọ

Doanhthu

(triệuUSD)

Tỷ lệtăng saukhi đãđiều chỉnhlạm phát(%)

Thịphần(%)

Phíbảo hiểm/GDP(%)

Phíbảo hiểm /người(USD)

4

3,63

530,1

6

4,69

576,3

6

5,66

b Tại Việt Nam.

ở nước ta sự phát triển của bảo hiểm con người nói chung và bảo hiểmnhân thọ nói riêng gắn liền với sự biến đổi của xã hội Từ thời thuộc Pháp,các nghiệp vụ bảo hiểm sinh mạng đã được thực hiện để bảo hiểm cho cácquan lại, quan chức chính phủ và tầng lớp thị dân Các hợp đồng bảo hiểmtrên đều do các công ty bảo hiểm của Pháp trực tiếp thực hiện

Trong những năm 1970-1971 ở Miền Nam Việt Nam cũng có công tybảo hiểm Hưng Việt đã triển khai một số loại hình bảo hiểm nhân thọ, nhưngcông ty này hoạt động trong thời gian rất ngắn nên hầu như người dân chưabiết đến loại hình bảo hiểm này

Năm 1990, qua việc đánh giá các điều kiện kinh tế –xã hội Việt Nam,

Bộ Tài Chính đã cho phép Bảo Việt triển khai “bảo hiểm sinh mạng cánhân” một loại hình ngắn hạn của bảo hiểm nhân thọ, cho đến 1995 đã cótrên 500.000 người tham gia bảo hiểm nhân thọ với tổng số phí trên 10 tỷđồng Qua việc nghiên cứu tác dụng cũng như sự cần thiết phải có một loạihình bảo hiểm mới-bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam Ngày 10/03/1996 Bộ TàiChính đã ký quyết định số 281/tài chính/TCNH cho phép Bảo Việt triển khaihai loại hình bảo hiểm nhân thọ : bảo hiểm nhân thọ có thời hạn 5 năm, 10năm và chương trình đảm bảo cho trẻ em đến tuổi tới trường(ASGD) Ngày22/06/1996, Bộ Tài Chính ký quyết định số568/TC/QĐ/TCCB thành lậpcông ty bảo hiểm nhân thọ (Bảo Việt nhân thọ) kể từ đây bảo hiểm nhân thọmới chính thức đi vào hoạt động và phát triển không ngừng Nừu như năm

1997 doanh thu phí của toàn thị trường mới có trên 4 tỷ đồng thì năm 2001con số này đã nên tới 2800 tỷ đồng, vượt doanh thu phí của bảo hiểm phinhân thọ Tốc độ phát triển của bảo hiểm nhân thọ là rất lớn và còn hứahẹnlớn trong những năm tiếp theo

2 Tác dụng của bảo hiểm nhân thọ.

Bảo hiểm nhân thọ ngày càng phát triển và giữ vai trò quan trọng trongmỗi nền kinh tế, mỗi tổ chức, mỗi gia đình và mỗi cá nhân Điều này đượcthể hiện rất rõ thông qua tác dụng của bảo hiểm nhân thọ

a Đối với người tham gia bảo hiểm.

 Bảo hiểm nhân thọ góp phần ổn định cuộc sống cho các cá nhân và giađình, là chỗ dựa tinh thần cho người được bảo hiểm

Mặc dù trong thời đại hiện nay, khoa học kỹ thuật đã phát triển cao,nhưng rủi ro bất ngờ vẫn có thể xảy ra và thực tế đã chứng minh rằng nhiều

cá nhân và gia đình trở nên khó khăn, túng quẫn khi có một thành viên tronggia đình, ịăc biệt thành viên đó lại là người trụ cột bị chết hoặc bị thương tậtvĩnh viễn Khi đó gia đình phải chi phí mai táng chôn cất, chi phí nằm viện,thuốc men, chi phí phẫu thuật và bù đắp những khoản thu thường xuyên bịmất đi Khó khăn hơn là một loạt các nghĩa vụ và trách nhiệm mà người chếtchưa kịp hoàn thành như : trả nợ, phụng dưỡng cha mẹ già, nuôI dạy con cái

ăn học…Dù rằng hệ thống bảo trợ xã hội và các tổ chức xã hội có thể trợ cấpkhó khăn, nhưng cũng chỉ mang tính tạm thời trước mắt, chưa đảm bảo được

lâu dài về mặt tài chính Tham gia bảo hiểm nhân thọ sẽ phần nào giải quyếtđược những khó khăn đó.

 Bảo hiểm nhân thọ góp phần ổn định tài chính và sản xuất kinh doanhcho các doanh nghiệp, tạo lập mối quan hệ gần gũi, gắn bó giữa người laođộng và người sử dụng lao động Tuỳ theo đặc điểm ngành nghề kinhdoanh, các chủ doanh nghiệp thường mua bảo hiểm sinh mạng, bảo hiểmtập thể,…cho người làm công và những người chủ chốt trong doanhnghiệp nhằm đảm bảo ổn định cuộc sống và tạo ra sự lôi cuốn, gắn bóngay cả trong lúc doanh nghiệp gặp khó khăn, tránh cho doanh nghiệp sựbất ổn về tài chính khi mất người làm công chủ chốt Những người làmcông chủ chốt thường là những kỹ sư trưởng, những tay thợ lành nghề,những chuyên viên điều hành mạng internet,…Nừu doanh nghiệp bị mất

họ thì khả năng thu lợi sẽ bị giảm và công việc điều hành gặp nhiều khókhăn Do vậy, mua bảo hiểm nhân thọ cho họ, có thể đảm bảo cho doanhnghiệp khỏi sự thua thiệt tài chính vì những tai nạn rủi ro gây nên mà vẫn

có được những chi phí bù đắp thay thế

 Bảo hiểm nhân thọ cũng góp phần nâng cao sức khoẻ cho những ngườitham gia bảo hiểm nhân thọ thông qua dịch vụ kiểm tra sức khoẻ củaphòng chăm sóc sức khoẻ khách hàng, dịch vụ này thường được tiến hànhđịnh kỳ 1,2 năm/ lần tại các trung tâm y tế do công ty bảo hiểm nhân thọchỉ định hoặc tại phòng chăm sóc sức khoẻ khách hàng tại công ty

Mặt khác, khi người được bảo hiểm gặp rủi ro như ốm đau, phẫuthuật, tai nạn…công ty bảo hiểm cũng trả một số tiền để họ phục hồi sứckhoẻ một cách nhanh chóng

 Bảo hiểm nhân thọ đôi khi còn có vai trò như một vật thế chấp để vayvốn hoặc bảo hiểm nhân thọ tín dụng thường được bán cho các đối tượng

đi vay để họ mua xe hơi, đồ dùng gia đình hoặc dùng cho các mục đích cánhân khác,…

b Đối với nền kinh tế.

 Thông qua dịch vụ bảo hiểm nhân thọ, một dịch vụ có đối tượng tham giarất đông đảo, các nhà bảo hiểm thu được phí để hình thành quỹ bảo hiểm,quỹ này được sử dụng chủ yếu vào mục đích bồi thường, chi trả và dựphòng Khi nhàn rỗi, nó sẽ là nguồn vốn đầu tư hữu ích góp phần phát

triển và tăng trưởng kinh tế Vốn đầu tư của các công ty bảo hiểm nhânthọ thường rất lớn, vì hoạt động bảo hiểm nhân thọ mang tính dài hạn, do

đó nguồn vốn bảo hiểm nhân thọ cung cấp cho thị trường cũng là nguồnvốn dài hạn, thường là từ 5,10 năm trở lên Nừu được đầu tư phát triểncác vùng kinh tế chiến lược, xây dựng cơ sở hạ tầng sẽ rất phù hợp và cóhiệu quả

ở Đài Loan, năm 1987 chính phủ bắt đầu mở cửa cho các công tybảo hiểm nước ngoài vào hoạt động Từ đó đến nay, các công ty này đã cungcấp vốn cho thị trường Đài Loan hàng năm từ 500-800 triệu USD

ở Mỹ, năm 1970 số vốn các công ty bảo hiểm nhân thọ cung cấp chỉ

là 9 tỷ đô la, trong khi đó cung cấp vốn qua hệ thống ngân hàng để đầu tư là

37 tỷ đô la Nhưng đến năm 1991 số vốn do các công ty bảo hiểm nhân thọđầu tư là 90,2 tỷ đô la, trong khi hệ thống ngân hàng cung cấp đầu tư trongnước chỉ có 85,7 tỷ đô la

 Bảo hiểm nhân thọ còn là một công cụ hữu hiệu để huy động nhữngnguồn tiền mặt nhàn rỗi nằm ở các tầng lớp dân cư trong xã hội để thựchành tiết kiệm, góp phần chống lạm phát Khi nền kinh tế phát triển, đờisống nhân dân ngày càng cao, sẽ xuất hiện nhu cầu tiết kiệm hoặc đầu tư

số tiền mặt tạm thời nhàn rỗi ở các nước đang phát triển và chậm pháttriển, thường thiếu các công cụ để đsản phẩm ứng nhu cầu này, vì vậybảo hiểm con người mà đặc biệt là bảo hiểm nhân thọ ra đời đã giúp các

tổ chức và cá nhân thực hiện nhu cầu một cách có hiệu quả Do đối tượngrộng, lại vừa mang tính tiết kiệm, vừa mang tính rủi ro, hơn nữa do cơchế và cách thức đóng phí thuận lợi, cho nên bảo hiểm nhân thọ có nhiều

ưu điểm hơn hẳn gửi tiền tiết kiệm Vì thế, việc thực hành tiết kiệm từ chitiêu ngân sách gia đình để mua bảo hiểm nhân thọ sẽ dễ dàng hơn, điềunày không chỉ có ý nghĩa thiết thực đối với từng gia đình mà còn có ýnghĩa rất lớn đối với nền kinh tế xã hội

 Bảo hiểm nhân thọ còn góp phần giải quyết một số vấn đề về mặt xã hộinhư : tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động, tăng vốn đầu tư choviệc giáo dục con cái, tạo ra một nếp sống đẹp, tiết liệm có kế hoạch,…khi tổ chức các dịch vụ bảo hiểm con người mà trước hết là bảo hiểmnhân thọ, luôn cần một mạng lưới đại lý khai thác, cộng tác viên, nhân

viên sử dụng máy vi tính, thống kê, kế toán rất lớn vì đối tượng và phạm

vi của bảo hiểm nhân thọ là rất rộng Chỉ tính riêng số lượng đại lýchuyên nghiệp đến cuối năm 2001 trên toàn thị trường bảo hiểm nhân thọViệt Nam có đến hơn 40.000 người ( trong đó Bảo Việt có khoảng 12.000người) Nghề đại lý bảo hiểm nhân thọ đã thực sự trở thành một nghề cótính chuyên nghiệp cao, được xã hội thừa nhận và là nghề có thu nhậpkhá cao hiện nay Vì đối tượng và phạm vi rộng, thời gian dài, cho nênphát triển dịch vụ này sẽ tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động.Chính vì có nhiều tác dụng như vậy mà bảo hiểm nhân thọ ngày càngphát triển và trở nên quan trọng không thể thiếu được đối với mỗi cá nhân, tổchức và mỗi nền kinh tế

II NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA BẢO HIỂM NHÂN THỌ.

1 Đặc trưng của bảo hiểm nhân thọ.

a Bảo hiểm nhân thọ vừa mang tính tiết kiệm, vừa mang tính rủi ro.

Đây là một trong những đặc điểm khác nhau cơ bản giữa bảo hiểm nhânthọ với bảo hiểm phi nhân thọ Thật vậy, mỗi người mua bảo hiểm nhân thọ

sẽ định kỳ nộp một khoản tiền nhỏ ( gọi là phí bảo hiểm ) cho người bảohiểm, ngược lại người bảo hiểm có trách nhiệm trả một số tiền lớn ( gọi là sốtiền bảo hiểm ) cho người nhận quyền lợi bảo hiểm như đã thoả thuận từtrước khi có các sự kiện bảo hiểm xảy ra Số tiền bảo hiểm được trả khingười được bảo hiểm đạt đến một độ tuổi nhất định và được ấn định tronghợp đồng Hoặc số tiền này được trả cho thân nhân và gia đình người đượcbảo hiểm khi người này không may bị chết sớm ngay cả khi họ mới tiết kiệmđược một khoản tiền rất nhỏ qua việc đóng phí bảo hiểm Số tiền này giúpnhững người còn sống trang trảI những khoản chi phí cần thiết như : thuốcmen, mai táng, chi phí giáo dục con cái…Chính vì vậy, bảo hiểm nhân thọvừa mang tính tiết kiệm, vừa mang tính rủi ro Tính chất tiết kiệm ở đây thểhiện ngay trong từng cá nhân, từng gia đình một cách thường xuyên, có kếhoạch, có kỷ luật Nội dung tiết kiệm khi mua bảo hiểm nhân thọ khác vớicác hình thức tiết kiệm khác ở chỗ, người bảo hiểm đảm bảo trả cho ngườitham gia bảo hiểm hay người thân của họ một số tiền rất lớn ngay cả khi họmới tiết kiệm được một khoản tiền nhỏ Có nghĩa là khi người được bảo

hiểm không may gặp rủi ro, trong thời hạn đã được ấn định trong hợp đồng,những người thân của họ sẽ nhận được những khoản trợ cấp hay số tiền bảohiểm từ công ty bảo hiểm nhân thọ Điều đó thể hiện rõ tính chất rủi ro trongbảo hiểm nhân thọ.

b Tính đa mục đích của hợp đồng bảo hiểm nhân thọ.

Trong khi tất cả các nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ chỉ đáp ứng đượcmột mục đích là góp phần khắc phục hậu quả khi đối tượng bảo hiểm gặp sự

cố, từ đó góp phần ổn định tài chính cho người tham gia, thì bảo hiểm nhânthọ có thể đsản phẩm ứng được rất nnhiều mục đích khác nhau Mỗi loại hợpđồng bảo hiểm nhân thọ sẽ đáp ứng một nhu cầu nhất định Chẳng hạn, hợpđồng bảo hiểm hưu trí sẽ đsản phẩm ứng yêu cầu của người tham gia nhữngkhoản tiền trợ cấp hàng tháng, từ đó góp phần ổn định cuộc sống của họ khi

về già Hợp đồng bảo hiểm tử vong sẽ giúp người được bảo hiểm để lại chogia đình một số tiền bảo hiểm khi họ không may bị tử vong Số tiền này đsảnphẩm ứng được rất nhiều mục đích khác nhau của người quá cố như : trangtrải nợ nần, giáo dục con cáI, phụng dưỡng cha mẹ già,…Hợp đồng bảohiểm nhân thọ đôi khi còn có vai trò như vật thế chấp để vay vốn hoặc bảohiểm nhân thọ tín dụng thường được bán cho các đối tượng đi vay để họ mua

xe hơi, đồ dùng gia đình hoặc dùng cho các mục đích cá nhân khác,…Chính

vì đsản phẩm ứng được nhiều mục đích khác nhau nên loại hình bảo hiểmnày có thị trường ngày càng rộng và được rất nhiều người quan tâm

c Bảo hiểm nhân thọ cho phép bảo hiểm trong cùng một hợp đồng bảo hiểm cho hai sự kiện trái ngược nhau, đó là sự kiện “tử vong” và sự kiện “sống”.

Bảo hiểm cho hai trường hợp trái ngựoc nhau là trường hợp duy nhấttrong bảo hiểm Đối với các loại hình bảo hiểm phi nhân thọ, người ta chỉ cóthể bảo hiểm cho hậu quả của các sự kiện được bảo hiểm chứ không bảohiểm việc nó không xảy ra Ví dụ người ta bảo hiểm “cháy nhà” chứ khôngbảo hiểm “không cháy nhà” Trái lại trong bảo hiểm nhân thọ người ta có thểbảo hiểm :

- Hoặc, xảy ra của một biến cố tử vong ( ví dụ, nhà bảo hiểm trả một sốtiền bảo hiểm cho người thụ hưởng trong trường hợp người được bảohiểm không may bị chết) Đó là hợp đồng bảo hiểm trong trường hợp tửvong

- Hoặc, không xảy ra của chính sự cố “tử vong” Người bảo hiểm sẽ trảtiền bảo hiểm cho người được bảo hiểm khi anh ta còn sống đến hết hạnhợp đồng Đó là hợp đồng bảo hiểm trong trường hợp sống.

- Hoặc, đồng thời bảo hiểm cho cả hai sự kiện : “tử vong” và “không tửvong” Đó là các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ hỗn hợp cho phép ngườiđược bảo hiểm có thể để lại cho gia đình và người thân một khoản tiềnnếu anh ta không may bị chết và cho phép anh ta lập ra một khoản trợ cấpnếu còn sống đến hết hạn hợp đồng

d Các loại hợp đồng trong bảo hiểm nhân thọ rất đa dạng và phức tạp.

Tính đa dạng và phức tạp trong các hợp đồng bảo hiểm nhân thọ thểhiện ngauy ở các sản phẩm của nó Mỗi sản phẩm bảo hiểm nhân thọ cũng

có nhiều loại hợp đồng khác nhau, chẳng hạn hợp đồng bảo hiểm nhân thọhỗn hợp có các hợp đồng 5 năm, 10 năm,…Mỗi hợp đồng với mỗi thời hạnkhác nhau, lại có sự khác nhau về số tiền bảo hiểm, phương thức đóng phí,

độ tuổi của người tham gia…Ngay cả trong một bản hợp đồng mối quan hệgiữa các bên cũng rất phức tạp Khác với các bản hợp đồng bảo hiểm phinhân thọ, trong mỗi hợp đồng bảo hiểm nhân thọ có thể có 4 bên tham gia :người bảo hiểm,người được bảo hiểm, người tham gia bảo hiểm và người thụhưởng quyền lợi bảo hiểm Chính vì vậy, mà mối quan hệ giữa nhữngngườig có liên quan nhiều khi rất phức tạp, chẳng hạn, như chúng ta đã biết,đối với các loại hình bảo hiểm phi nhân thọ chống lại các hậu quả của mộtbiến cố bất lợi, ngwif ta biết khá rõ ai là người thụ hưởng bảo hiểm Chẳnghạn, nạn nhân trực tiếp hay gián tiếp của sự cố Nhưng đối với một vài hợpđồng bảo hiểm nhân thọ, điều này hoàn toàn không như vậy Trong các bảohiểm trong trường hợp tử vong, người thụ hưởng bảo hiểm không phải là nạnnhân của biến cố Người được bảo hiểm chết, song người thụ hưởng bảohiểm là những người có mối quan hệ thân thuộc với người được bảo hiểm, ví

dụ như : vợ chồng, con cái,…của người tham gia bảo hiểm Điều này làmhạn chế sự tự do của người được bảo hiểm , người được bảo hiểm khôngphải lúc nào cũng có thể tự do thay đổi người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm.Ngoài ra, chưa kể đến tính chất của hợp đồng bảo hiểm này, đôi khi dẫn đếnnhững vụ án hình sự về các hành động phạm tội của người thu nhưởng đốivới người được bảo hiểm

e Phí bảo hiểm nhân thọ chịu tác động tổng hợp của nhiều nhân tố, vì vậy quá trình định phí khá phức tạp.

Theo tác giả Jean-Claude Harrari “sản phẩm bảo hiểm nhân thọ không

gì hơn chính là kết quả của một tiến trình đầy đủ để đưa sản phẩm đến côngchúng” Trong tiến trình này, người bảo hiểm phải bỏ ra rất nhiều chi phí đểtạo nên sản phẩm, như : chi phí khai thác, chi phí quản lý hợp đồng,…Nhữngchi phí đó mới chỉ là một phần để cấu tạo nên giá cả sản phẩm bảo hiểmnhân thọ (tính phí bảo hiểm nhân thọ ), một phần chủ yếu khác lại phụ thuộcvào :

+ Độ tuổi của người được ,+ Tuổi thọ bình quân của con người,+ Số tiền bảo hiểm ,

+ Thời hạn tham gia,+ Phương thức thanh toán,+ Lãi suất đầu tư,

+ Tỷ lệ lạm phát và thiểu phát của đồng tiền,+ …

Điều đó khác với việc định giá cả một chiếc ô tô, chiếc ô tô là sản phẩmcủa một dây chuyền sản xuất, để sản xuất ra nó, người ta phải chi ra rất nhiềukhoản chi phí như : nguyên nhiên vật liệu, chi phí lao động sống, khấu haotài sản cố định…Những khoản chi này là những chi phí thực tế phát sinh vàthực tế chúng là những chi phí “đầu vào” được hạch toán một cánh chi tiết,đầy đủ và chính xác để phục vụ cho quả trình định giá Thế nhưng khi địnhgiá phí bảo hiểm nhân thọ, một số yếu tố nêu trên phải giả định như : tỷ lệchết, tỷ lệ huỷ bỏ hợp đồng, lãi suất đầu tư, tỷ lệ lạm phát…Vì thế, quá trìnhđịnh phí ở đây rất phức tạp, đòi hỏi phải nắm vững đặc trưng của mỗi loạisản phẩm, phân tích dòng tiền tệ, phân tích được chiều hướng phát triển củamỗi sản phẩm trên thị trường nói chung

f Bảo hiểm nhân thọ ra đời và phát triển trong những điều kiện kinh tế – xã hội nhất định.

ở các nước kinh tế phát triển, bảo hiểm nhân thọ đã ra đời và phát triểnhàng trăm năm nay Ngược lại, có một số quốc gia trên thế giới hiện nay vẫnchưa triển khai được bảo hiểm nhân thọ, mặc dù người ta hiểu rất rõ vai trò

và lợi ích của nó Để lý giải vấn đề này, hầu hết các nhà kinh tế đều chorằng, cơ sở chủ yếu để bảo hiểm nhân thọ ra đời và phát triển là điều kiệnkinh tế –xã hội phải phát triển.

- Những điều kiện về kinh tế như :

+ Tốc độ tăng trưởng của tổng sản phẩm quốc nội (GDP),+ Tổng sản phẩm quốc nội tính bình quân một đầu người,+ Mức thu nhập của dân cư,

+ Tỷ lệ lạm phát của đồng tiền,+ Tỷ giá hối đoái,…

- Những điều kiện xã hội bao gồm :

+ Điều kiện về dân số,+ Tuổi thọ bình quân của người dân,+ Trình độ học vấn,

+ Tỷ lệ tử vong của trẻ sơ sinh,…

Ngoài đIều kiện kinh tế xã hội, thì môi trường pháp lý cũng ảnh hưởngkhông nhỏ đến sự ra đời và phát triển của bảo hiểm nhân thọ.Thông thường

ở các nước, luật kinh doanh bảo hiểm, các văn bản, quy định có tính phápquy phải ra đời trước khi ngành bảo hiểm phát triển Luật bảo hiểm và cácvăn bản có liên quan sẽ đề cập cụ thể đến các vấn đề như : tài chính, đầu tư,hợp đồng, thuế,…Đây là những vấn đề mang tính chất sống còn cho hoạtđộng kinh doanh bảo hiểm nhân thọ Chẳng hạn, ở một số nước phát triểnnhư : Anh, Pháp, Đức…nhà nước thường tạo đIều kiện thuận lợi cho bảohiểm nhân thọ bằng cách có chính sách thuế ưu đãi Mục đích là nhằm tạo racho các cá nhân cơ hội để tiết kiệm, tự mình lập nên quỹ hưu trí, từ đó chophép giảm bớt phần trợ cấp từ ngân sách nhà nước Mặt khác, còn đẩy mạnhđược quá trình tập trung vốn trong các công ty bảo hiểm nhân thọ để từ đó

có vốn dài hạn đầu tư cho nền kinh tế Cũng vì những mục đích trên, mà một

số nước ở Châu á như :ấn Độ, Hông Kông, Singapo không đánh thuế doanhthu đối với các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ, sự ưu đãi này là đòn bẩy tíchcực để bảo hiểm nhân thọ phát triển

Từ những đặc trưng cơ bản của bảo hiểm nhân thọ như đã nêu ở trên,chúng ta có thể thấy được những đIều khác biệt giữa bảo hiểm nhân thọ vàphi nhân thọ, thể hiện qua bảng so sánh :

Bảng 2: Bảng so sánh bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ.

Bảo hiểm nhân thọ Bảo hiểm phi nhân thọ

1 Đối tượng bảo hiểm - Con người - Tài sản

- Thời gian tham gia

- Số tiền bảo hiểm

4 Quyền lợi bảo hiểm Chi trả số tiền bảo hiểm

trong trường hợp:

- Chết

- Thương tật toàn bộvĩnh viễn

- Hết hạn hợp đồng

Chi trả bồi thường tổnthất trong giới hạn bảohiểm khi có tổn thất xảyra

5 Tính chất - Vừa mang tính rủi ro

vừa mang tính tiếtkiệm

- Tất cả mọi ngườitham gia đều được nhận

số tiền bảo hiểm

- Chỉ mang tính rủi ro

- Chỉ có một số ítngười được nhận số tiềnbảo hiểm khi gặp rủi rothuộc trách nhiệm bảohiểm

2 Các loại hình bảo hiểm nhân thọ cơ bản.

Bảo hiểm nhân thọ đáp ứng được rất nhiều mục đích khác nhau Đối vớinhững người tham gia mua mục đích chính của họ hoặc là để bảo vệ con cái vànhững người ăn theo tránh khỏi những khó khăn khi cái chết đến bất ngờ đốivới họ hoặc tiết kiệm để đáp ứng các nhu cầu về tài chính trong tương lai, nâng

cao mức sống khi về già, đảm bảo học tập cho con cái…Do vậy, người bảohiểm đã thực hiện đa dạng hoá các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ, thực chất là đadạng hoá các loại hợp đồng nhằm đáp ứng và thoả mãn mọi nhu cầu của ngườitham gia bảo hiểm Trong thực tế có 3 loại hình bảo hiểm nhân thọ cơ bản : bảohiểm trong trường hợp chết, bảo hiểm trong trường hợp sống, bảo hiểm nhânthọ hỗn hợp Ngoài ra, người bảo hiểm còn áp dụng các điều khoản bổ sung chocác loại hợp đồng bảo hiểm nhân thọ cơ bản như : bảo hiểm tai nạn, bảo hiểmsức khoẻ, bảo hiểm không nộp phí khi thương tật, bảo hiểm cho người đóngphí,

Dựa trên ba loại này, các công ty bảo hiểm nhân thọ đã đưa ra rất nhiềudạng hợp đồng bảo hiểm nhân thọ khác nhau nhằm thương mại hoá một cáchcao nhất Sau đây chúng ta sẽ đi vào tiếp cận một cách cụ thể từng loại hình bảohiểm nhân thọ được nhà bảo hiểm triển khai như thế nào

a Bảo hiểm trong trường hợp tử vong.

Đây là loại hình phổ biến nhất trong bảo hiểm nhân thọ, những hợp đồngbảo hiểm trong trường hợp tử vong đảm bảo cho một rủi ro tử vong của ngườiđược bảo hiểm Bảo hiểm nhân thọ tử vong được chia làm hai nhóm chủ yếu :

a1 Bảo hiểm tử kỳ (bảo hiểm tử vong tạm thời hay bảo hiểm sinh mạng có

có nghĩa là người bảo hiểm không phải thanh toán số tiền bảo hiểm cho ngườithụ hưởng Ngược lại, nếu cái chết xảy ra trong thời gian có hiệu lực của hợpđồng, thì người bảo hiểm phải có trách nhiệm thanh toán số tiền bảo hiểm chongười thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm được chỉ định

Theo khái niệm này, bảo hiểm tử kỳ không cho phép tạo nên một khoảntiết kiệm, nhưng các khoản phí đóng góp lại rất nhỏ Bảo hiểm tử kỳ chỉ đảmbảo thuần tuý chống lại một rủi ro là sự tử vong Đây là một nghiệp vụ dựphòng cho gia đình của người được bảo hiểm, hoặc đảm bảo cho những chủ nợ

về những khoản vay của người được bảo hiểm Bảo hiểm tử kỳ còn được đadạng hoá thành các dạng sau:

- bảo hiểm tử kỳ cố định :

Đây là loại đơn giản và có mức phí rẻ nhất của bảo hiểm tử kỳ Phí bảohiểm và số tiền bảo hiểm không thay đổi trong suốt thời gian hiệu lực của hợpđồng Người bảo hiểm cam kết trả số tiền bảo hiểm đã ấn định trên hợp đồngnếu người được bảo hiểm chết trước ngày đáo hạn hợp đồng Hợp đồng bảohiểm hết hiệu lực nếu sau ngày gia hạn hợp đồng không nộp phí bảo hiểm Loạinày chủ yếu nhằm thanh toán cho các khoản nợ tồn đọng trong trường hợpngười được bảo hiểm bị tử vong

- Bảo hiểm tử kỳ có thể tái tục:

Đối với hợp đồng này, người ký kết có thể yêu cầu tái tục vào ngày hết hạnhợp đồng, phí bảo hiểm nộp thêm không nhiều, chi phí tái tục không đáng kể.Tuổi của người được bảo hiểm để được tái tục là có giới hạn, hợp đồng chỉ đượctái tục với một số lần nhất định Chẳng hạn, người được bảo hiểm sẽ không thểtái tục nếu tuổi anh ta vượt quá 65 tuổi

- Bảo hiểm tử kỳ có thể chuyển đổi:

Đây là loại bảo hiểm tử kỳ cố định nhưng người được bảo hiểm có sự lựachọn chuyển đổi một phần hay toàn bộ hợp đồng thành một hợp đồng bảo hiểmnhân thọ trọn đời hay bảo hiểm nhân thọ hỗn hợp tại một thời điểm nào đó khihợp đồng đang còn hiệu lực Phí bảo hiểm được tính dựa trên một hợp đồng bảohiểm nhân thọ hỗn hợp hay trọn đời mới theo độ tuổi của người có hợp đồng.Loại hợp đồng này được sử dụng như một sự bảo chứng cho một khoảntiền vay Việc lựa chọn chuyển đổi được thêm vào ở đây đưa ra khả năng chotương lai, trong việc sử dụng hợp đồng để thực hiện các yếu tố tiết kiệm

- Bảo hiểm tử kỳ giảm dần:

Đây là loại hình bảo hiểm mà có số tiền bảo hiểm giảm xuống hàng nămtheo một mức quy định, vào cuối kỳ hạn của hợp đồng số tiền bảo hiểm phụ sẽbằng không

Phí bảo hiểm trong hợp đồng này luôn giữ ở mức cố định, giai đoạn nộpphí được áp dụng ngắn hơn thời hạn của hợp đồng, mức phí bảo hiểm của hợpđồng này có thể thấp hơn mức phí bảo hiểm tử kỳ cố định

Ví dụ: Hợp đồng có thời hạn 20 năm, số tiền bảo hiểm chính là 40.000.000VNĐ, số tiền bảo hiểm phụ là 20.000.000 VNĐ Quyền lợi bảo hiểm được phảnánh qua sơ đồ:

Sơ đồ 1: Số tiền bảo hiểm giảm dần qua các năm

Tuổi 40 45 50 55 60

Nếu người được bảo hiểm bị tử vong vào tuổi 50, quyền lợi bảo hiểm sẽ là50tr VNĐ

Loại hình bảo hiểm này đáp ứng nhu cầu của người tham gia, khi họ phải

nợ một khoản tiền phải trả dần, chẳng hạn như khoản tồn đọng dùng cho việcmua nhà, xe ô tô, xe máy theo phương thức trả góp… vay thế chấp khi số tiềnbảo hiểm có thể giảm cùng tỷ lệ với khoản tồn đọng

- Bảo hiểm tử kỳ tăng dần:

Loại này được phát hành nhằm giúp người tham gia bảo hiểm có thể ngănchặn được yếu tố lạm phát của đồng tiền Có nghĩa là số tiền bảo hiểm thựctrong hợp đồng bị giảm do đồng tiền tụt giá trong một thời gian Như vậy, loạihợp đồng này có đặc điểm là phí bảo hiểm sẽ tăng dần theo số tiền bảo hiểm vàphải dựa trên tuổi của người được bảo hiểm khi tái tục hợp đồng Theo hợpđồng này, số tiền bảo hiểm của hợp đồng tăng lên theo một tỷ lệ phần trăm đượclập ra hàng năm

- Bảo hiểm thu nhập gia đình tăng lên:

Loại hình bảo hiểm này cũng nhằm tránh yếu tố lạm phát của đồng tiền.Đảm bảo các khoản thanh toán của công ty bảo hiểm cho gia đình không may

có người được bảo hiểm bị chết, tương ứng với số tiền bảo hiểm khi mới ký hợpđồng.

- bảo hiểm tử kỳ có điều kiện:

Đây là loại hình bảo hiểm mà việc thanh toán trợ cấp chỉ được thực hiệnkhi người được bảo hiểm chết, nhưng người thụ hưởng được chỉ định trong hợpđồng phải còn sống Nói cách khác, nghĩa vụ của nhà bảo hiểm tuỳ thuộc vàođiều kiện : tử vong của người được bảo hiểm và sự còn sống của người thụhưởng được chỉ định trong hợp đồng

a 2 Bảo hiểm nhân thọ trọn đời.

Đâu đó, người ta còn có tên gọi cho bảo hiểm này là “ bảo hiểm trườngsinh” Trong loại bảo hiểm này, người bảo hiểm cam kết thanh toán một số tiềnđược ấn định trên hợp đồng khi người được bảo hiểm tử vong vào bất kỳ thờiđiểm nào kể từ ngày ký kết hợp đồng

Bảo hiểm nhân thọ trọn đời không đơn thuần chống lại một rủi ro tử vong

mà nó tạo nên một khoản tiết kiệm cho người thụ hưởng bảo hiểm, bởi lẽ chắcchắn nhà bảo hiểm sẽ trả số tiền bảo hiểm ở đây yếu tố bấp bênh chỉ là thờiđiểm mà nhà bảo hiểm sẽ trả số tiền bảo hiểm Ngoài ra, có một số trường hợploại hình bảo hiểm này còn đảm bảo chi trả cho người được bảo hiểm ngay cảkhi họ sống đến 100 tuổi

Hiện nay, loại hình bảo hiểm nhân thọ trọn đời thường có các loại hợpđồng sau:

- Bảo hiểm nhân thọ trọn đời có tham gia chia lợi nhuận:

Loại hợp đồng này cũng tương tự như loại trên, nhưng khi thanh toán sốtiền bảo hiểm cho người thụ hưởng quyền lợi bảo hiểm, họ được chia một phầnlợi nhuận như đã thoả thuận trong hợp đồng

- Bảo hiểm nhân thọ trọn đời phi lợi nhuận:

Loại này có mức phí và số tiền bảo hiểm cố định suốt cuộc đời Vì vậy, khithanh toán số tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng không có khoản lợi nhuậnđược chia

- Bảo hiểm nhân thọ trọn đời đóng phí liên tục:

Loại này yêu cầu người được bảo hiểm phải đóng phí liên tục cho đến khichết Vì đóng phí liên tục nên số phí phải đóng hàng năm sẽ thấp hơn so với cácloại hợp đồng khác và mức phí này là bằng nhau giữa các năm Với mức phí