phương pháp dạy toán lớp 5

Hiện nay, chúng ta đang tập trung đổi mới phơng pháp dạyhọc nhằm phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh trong quá trình dạy học.. Vậy để tích cực hoá hoạt động học tập của học sin

Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài:

Năm học 2006-2007 là năm học đổi mới chơng trình vàthay SGK lớp 5; là năm học tiếp tục đổi mới phơng pháp dạy họctheo hớng lấy học sinh làm trung tâm

Giáo viên trờng TH chúng tôi đã triển khai thực hiện nhữngthay đổi theo phơng pháp dạy học mới Mục đích giáo dục tiểuhọc đợc hoàn thiện theo hớng toàn diện hơn Với chơng trình mới,chúng ta đã và đang từng bớc thay đổi nội dung dạy học cho nênngời giáo viên cần tập trung đổi mới phơng pháp dạy học cho phùhợp Hiện nay, chúng ta đang tập trung đổi mới phơng pháp dạyhọc nhằm phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh trong

quá trình dạy học Trong Luật giáo dục cũng đã khẳng định:

"Ph-ơng pháp dạy học phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh" Vậy để tích cực hoá hoạt động học tập của học

sinh về môn Toán cần có phơng pháp dạy học phù hợp: phù hợp vớinội dung kiến thức, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổicửa học sinh, phù hợp với điều kiện dạy học cụ thể của nhà trờng…Thực tế bản thân tôi, giáo viên trờng tôi đã vận dụng thành thạocác phơng pháp dạy học truyền thống vào dạy toán nh: giảng giải,vấn đáp, trực quan… Ngoài những phơng pháp này, hình thứcthầy tổ chức trò hoạt động đòi hỏi ngời giáo viên phải biết vậndụng nhiều phơng pháp và các kĩ thuật khác nữa Chẳng hạn:phải biết theo dõi từng học sinh trong quá trình giải bài tập để -

kịp thời giúp đỡ học sinh yếu, giao việc cho học sinh giỏi, phảibiết cách nhanh chóng chia lớp thành nhóm để tổ chức giải câu

đố toán học, phải biết cách làm mẫu khi hớng dẫn học sinh sửdụng đồ dùng dạy học… Giáo viên trờng tôi tuy đã biết về các kĩthuật dạy học nói trên nhng cha thành thục khi sử dụng chúng,giáo viên ngại sử dụng hoặc chỉ lạm dụng một vài kĩ thuật nào

đó mà thôi Đây chính là điểm yếu của tôi, của giáo viên trờngtôi và cũng chính là lí do tôi chọn đề tài này để nghiên cứu áp

dụng giảng dạy tại lớp 5B (lớp tôi chủ nhiệm) nhằm nâng cao chất

lợng của lớp

2 Mục đích nghiên cứu:

Tìm hiểu nội dung dạy học toán và nghiên cứu một số biệnpháp cải tiến phơng pháp, hình thức dạy học toán để áp dụngnâng cao chất lợng môn toán cho học sinh lớp 5

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu:

Phơng pháp dạy học Toán của giáo viên ở trờng TH

Học sinh lớp 5B (lớp tôi chủ nhiệm)

4 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Tìm hiểu thực trạng dạy học toán ở trờng TH , rút kinhnghiệm, có một số biện pháp cải tiến phơng pháp dạy học toánnhằm nâng cao chất lợng môn Toán

5 PHơNG PHáP nghiên cứu:

5.1 Nhóm phơng pháp lí thuyết:

Nghiên cứu Tạp chí giáo dục tiểu học, Toán tuổi thơ, tìmhiểu nội dung, phơng pháp dạy học toán, các văn bản của Bộ giáodục và đào tạo về việc hớng dẫn đổi mới phơng pháp dạy học.

-PhÇn néi dung

Ch¬ng I: c¬ së lÝ luËn khoa häc

1 T×m hiÓu mét sè néi dung kiÕn thøc m«n to¸n ë tiÓu häc:

a) Sè tù nhiªn: c¸c kiÕn thøc c¬ b¶n sau:

- Kh¸i niÖm ban ®Çu vÒ sè

*Nh vậy dạy học toán ở tiểu học ta thấy chủ yếu tập chung

vào ba vấn đề cơ bản sau:

- Hình thành các khái niệm

- Dạy kĩ thuật tính toán

- Dạy giải các bài toán

2.Tìm hiểu việc đổi mới dạy học toán ở tiểu học :

a) Quan điểm "Tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh

- lấy học sinh làm trung tâm":

Đổi mới phơng pháp dạy học Toán đợc tiến hành theo địnhhớng: học sinh là nhân vật trung tâm của nhà trờng, là chủ thểcủa hoạt động học; thầy giáo là nhân tố quyết định chất lợngcủa nhà trờng, là ngời tổ chức kiểm tra, đánh giá các hoạt độngcủa học sinh

Đổi mới phơng pháp dạy học Toán là:

- Thầy nói ít, trò làm nhiều

- Trong giảng dạy không áp đặt với học sinh

- Cá thể hoá hoạt động của học sinh

-

- Phát huy tối đa khả năng sáng tạo của học sinh.

- Sử dụng hợp lí và có hiệu quả các phơng tiện kĩ thuậttrong dạy học

Toán là khoa học có logic tờng minh, chính xác, nó đảm bảotính khoa học của việc dạy học toán của học sinh ; Đổi mới phơngpháp dạy học thì ngời giáo viên phải hiểu kiến thức một cách sâusắc tới tới mức có thể phân giải nó thành những bộ phận cấuthành, đặc biệt quan trọng là tìm ra đợc những việc làm tơngứng cho học sinh để các em tự tìm ra kiến thức đó Lao động

"trí tuệ" của ngời giáo viên là xây dựng hệ thống việc làm tơng

ứng với kiến thức để học sinh thực hiện đợc kiến thức đó

b) Một số phơng pháp phù hợp với quan điểm trên:

Qua dự giờ thực tập và sinh hoạt chuyên môn ở trờng, tôithấy giáo viên trờng tôi sử dụng thành thạo các phơng pháp dạyhọc truyền thống vào dạy Toán nh là: giảng giải, vấn đáp, trựcquan… nhiều giáo viên khá thành công trong quá trình thay đổihợp lí các phơng pháp trong một giờ dạy nhng cũng nhiêù giáo viênthì lạm dụng cha hiểu rõ bản chất của một giờ học tích cực nên

có sự mất cân đối giữa hoạt động dạy của giáo viên và hoạt

động học của học sinh Trong đó giáo viên thờng chỉ truyền đạtgiảng giải theo các tài liệu đã có sẵn trong sách giáo khoa, sáchgiáo viên Vì vậy giáo viên thờng làm việc một cách máy móc và

ít quan tâm đến việc phát huy khả năng sáng tạo của học sinh.Học sinh học tập một cách thụ động chủ yếu nghe giảng, ghi nhớrồi làm theo mẫu; giáo viên là ngời duy nhất có quyền đánh giákết quả học tập của học sinh , học sinh ít khi đợc đánh giá mình

và đánh giá lẫn nhau

Tóm lại: Giáo viên còn nói nhiều trong giờ dạy, phối hợp phơng

pháp cha linh hoạt, thiếu sáng tạo Giờ dạy cha hấp dẫn, cha cókinh nghiệm tổ chức giờ dạy học theo nhóm

Nguyên nhân: Cơ sở vật chất cha đảm bảo tốt cho việc

đổi mới phơng pháp dạy học (phòng học, bàn ghế cha đúng

chuẩn, thiếu trang thiết bị dạy học…), giáo viên ngại dạy phơng

pháp mới vì sợ mất thời gian và tốn nhiều sức lực

Có giáo viên còn cha hiểu rõ mô hình phơng pháp dạy học

mới, quy trình đổi mời phơng pháp dạy học theo hớng "Tích cực

hoá hoạt động học tập của học sinh ".

2 Khả năng tiếp thu của học sinh:

-

-Học sinh trờng TH Vô Tranh 1 chủ yếu là con em nông thôn,

là ngời dân tộc thiểu số ít ngời nên ít đợc gia đình quan tâm,

điều kiện học tập không tốt Ngoài ra khả năng tiếp thu của các

em rất chậm, đặc biệt là môn toán: các em còn cha hiểu rõ cả

những khái niệm cơ bản Chẳng hạn nh khái niệm về "phân số":

qua khảo sát 33 em học sinh lớp 5B do tôi chủ nhiệm thì thấy kếtquả các em nhận thức thấp

Với bài tập "Câu trả lời nào là đúng ?"

Học sinh thờng chỉ nhớ một cách máy móc nên khi giáo viên

nói "lớn hơn" thì học sinh viết dấu ">", khi giáo viên nói "bé hơn"

thì học sinh viết dấu "<" vì vậy khi đòi hỏi học sinh sắp xếpcác phân số sau đây theo thứ tự lớn dần:

2

giáo viên nói

Trong tính toán các em hay nhầm, chẳng hạn:

320 x X = 8

X = 320 : 8

Học sinh chỉ hiểu đơn thuần là lấy số lớn chia cho số béthôi

Tóm lại: Học sinh tiếp thu môn toán chậm, trong học tập các

em còn lơ là cha chú ý nghe giảng, cha tích cực và tự giác họctập

*Chất lợng khảo sát đầu năm nh sau:

-Nhiều gia đình cha quan tâm đến việc học của con emmình chỉ giao khoán cho nhà trờng, không nhắc nhở kèm cặp

các em học thêm ở nhà (nhất là phần học bài cũ)

Phơng pháp dạy học của giáo viên còn thiếu sự hấp dẫn chalôi cuốn các em vào các hoạt động học để tự tìm ra kiến thức,tri thức mới Do lối dạy cũ thầy giảng trò nghe thụ động nên họcsinh chỉ nhớ kiến thức một cách máy móc mà không hiểu rõ bảnchất của vấn đề đợc học

Cơ sở vật chất (phòng học, bàn ghế, dụng cụ học tập, …)

ch-a đáp ứng tốt cho việc học tích cực nên kiến thức các em thu đợckhông đợc khắc sâu Các phong trào hoạt động Đội nh xây dựng

"Đôi bạn cùng tiến", "Đôi bạn vợt khó",… còn trầm cha kích thích

đợc các em học tập ngoài giờ lên lớp

Mặt khác căn bệnh thành tích do lịch sử để lại phần nàocũng làm có mặt thêm trong lớp những học sinh còn ngồi nhầmchỗ, cha đạt trình độ chuẩn

-Chơng III:

Một số biện pháp cải tiến phơng pháp dạy học toán

1 Cải tiến phơng pháp dạy:

a) Dạy học hình thành khái niệm :

Các khái niệm toán ở tiểu học học chủ yếu đợc hình thànhdới dạng biểu tợng nhờ các hình vẽ trực quan, các hình ảnh thực

tế Các khái niệm: số tự nhiên, các phép tính, các hình học, các

đại lợng… không đợc trình bầy đầy đủ nh trong lí thuyết toán

mà đợc giới thiệu qua những đối tợng, những ví dụ cụ thể Cáckhái niệm đợc giới thiệu làm cơ sở, phơng tiện để dạy tính toán

và rèn kĩ năng cho học sinh Khi dạy các khái niệm giáo viên chỉcần mô tả chân thực để học sinh có biểu tợng đúng về kháiniệm, không nên sa vào trình bầy khái niệm một cách tỉ mỉ,quá chặt chẽ làm học sinh khó hiểu Nên có vật thực hoặc vậtthay thể đúng kích thớc để giới thiệu và xây dựng biểu tợng

đúng cho học sinh

Ví dụ: Khi dạy về đơn vị đo thể tích (m 3 , dm 3 , cm 3 )

-

cm 3

b) Dạy kĩ thuật tính toán:

Mục tiêu cơ bản của môn toán tiểu học là hình thành và rènluyện kĩ năng tính toán 4 phép tính số học cho học sinh để làmcơ sở cho các tính toán sau này

Tôi phân loại học sinh theo trình độ để dạy học theo từng

đối tợng học sinh cho phù hợp

*Với đối t ợng học sinh TB, yếu:

Để làm tính, học sinh phải hiểu đúng các phép tính vànắm vững kiến thức cơ bản Giáo viên phải hớng dẫn học sinhxây dựng các kiến thức kĩ càng để học sinh hiểu rõ bản chất từ

đó nhớ lâu và vận dụng một cách thành thạo Mỗi phép tính, mỗidãy tính có những quy tắc phải tuân theo một cách nghiêm ngặt

d

m 3

không cần giải thích nhiêù Giáo viên có thể dùng các phản ví dụminh hoạ để khắc sâu chú ý của học sinh.

Giáo viên củng cố cho các em thứ tự thực hiện phép tính

trong biểu thức: Nhân- chia trớc, cộng- trừ sau; nếu có dấu

ngoặc thì làm trong ngoặc trớc, thứ tự thực hiện phép tính trong ngoặc cũng nh vậy

Phải lựa chọn hệ thống bài tập phong phú để học sinh có

điều kiện rèn luyện kĩ năng, nhằm mục đích tính đúng, tínhnhanh theo cách thuận tiện nhất

Bên cạnh việc rèn luyện năng lực sử dụng các quy tắc giải cácbài tập toán, một nhiệm vụ không kém phần quan trọng đó làgiúp các em phát huy trí tuệ để nhìn ra mối quan hệ giữa các

đại lợng tham gia vào bài toán cũng nh mối quan hệ giữa cácthành phần trong một phép tính

*Với đối t ợng học sinh khá, giỏi:

Theo chủ chơng chung của Đảng và Nhà nớc xoá bỏ trờngchuyên lớp chọn thì trong một lớp học sinh có rất nhiều trình độ -

khác nhau nên việc bồi dỡng học sinh giỏi là phải lồng ghép ngaytại lớp và chỉ có dạy thêm ở CLB Việc phát huy trí tuệ của họcsinh thông qua từng bài, từng chơng để khắc sâu kiến thức chocác em sao cho phù hợp với lí thuyết các em vừa học là rất quantrọng Khi dạy về chơng phân số ở lớp 5, trong giờ luyện tập cộngtrừ các phân số khác mẫu tôi cho học sinh khá giỏi làm bài tậpsau:

+Tính tổng sau bằng hai cách:

32

1 16

1 8

1 4

1 2

1 2 1 4 1 8 1 16

Giáo viên kết luận cách thứ nhất các em đều làm đúng, còncách thứ hai thì học sinh cha xác định đợc Sau đó giáo viên h-ớng dẫn học sinh thấy rõ mối quan hệ của hai số hạng liền nhau:

"Số hạng liền sau bằng bao nhiêu phần số hạng liền trớc nó?" và ớng dẫn các em tách các phân số thành một hiệu, sao cho chúngtriệt tiêu lẫn nhau Từ đó các em lập thành biểu thức mới có giá trịbằng biểu thức đã cho:

h Cách 2:

32

1 16

1 8

1 4

1 2

=

32

31 32

1 32 32

1 1 32

1 16

1 16

1 8

1 8

1 4

1 4

1 2

1 2

1 18

1 9

*

128

1 64

1 32

1 16

1 8

*

96

1 48

1 24

1 12

1 6

1 3

Và học sinh giải bằng hai cách khác nhau đều chính xác.Sau đó, tôi đa ra cho học sinh một biểu thức khác, cho học sinhtính:

128

1 64

1

8

1 4

1 2

Giáo viên hớng dẫn học sinh : "Tổng trên có bao nhiêu số

hạng?" "Em có tính đợc tổng trên không?" "Có tính đợc tổng trên

bằng cách 1 đợc không?" (không) "Vì sao?" "Tổng trên tính đợc theo cách nào?" (cách 2)

Sau đó cho học sinh tiến hành làm rồi chữa bài, sửa bài Các

em đều làm tốt

-

-ở lớp 5, các bài toán đố trong chơng phân số rất ít, tôi chohọc sinh làm bài toán theo tóm tắt sau:

Sau khi hớng dẫn, tôi cho học sinh làm bài, các em đều giải

nh sau:

a- Phân số chỉ lợng nớc chảy đợc trong hai giờ là:

6

5 2

1 3

2 6

5 − = (bể)

Nh vậy khi làm phần b của bài toán trên, các em không biết

đa về kiến thức lớp 4 đã học, đó là: "Tìm giá trị phân số của

một số" Sau đó tôi hớng dẫn một số ví dụ mà số đó là số tự

Từ đó hớng dẫn học sinh tìm giá trị phân số của một số mà

Cho học sinh tự lấy thêm một số ví dụ rồi giải Sau đó giáo

viên hớng dẫn cho các em vận dụng làm phần b bài tập trên:

- Muốn xem số nớc sau khi dùng còn lại mấy phần bể, trớc hết

Các em đều làm đợc:

Phân số chỉ lợng nớc đã dùng là:

9

5 18

10 3

2 6

5 6

5 − = (bể)

Ta thấy học sinh vận dụng kiến thức rất linh hoạt và nắm bàimột cách dễ dàng

c) Dạy giải các bài toán:

Khả năng giải toán là thớc đo năng lực toán học của học sinh ,giáo viên phải phân loại các bài toán và hệ thống hoá các phơngpháp giải đối với mỗi loại Với mỗi bài toán mẫu, giáo viên hớng dẫn

tỉ mỉ, chi tiết để học sinh nắm vững, trên cơ sở đó mở rộng

và sáng tạo thêm Giáo viên hớng dẫn các bớc giải nh sau:

*Đọc kĩ đầu bài, xác định các yếu tố của bài toán.

-

-*Biểu diễn bằng sơ đồ các yếu tố (sơ đồ đoạn thẳng, sơ

2 Cải tiến một số hình thức dạy học:

Trong quá trình dạy học một đơn vị kiến thức có thể tổchức hoạt động dạy học trong cả lớp hoặc dạy học theo nhóm; dạyhọc cá thể hoá từng học sinh…Khó có thể đa ra một lời khuyên,một chỉ dẫn chung khi nào đợc tổ chức dạy học cả lớp, khi nàotheo nhóm… Việc chọn hình thức tổ chức dạy học nào cho phùhợp phải căn cứ vào nội dung kiến thức, trình độ học sinh, điềukiện dạy học hiện có…

Nói cách khác chỉ có ngời giáo viên mới đa ra cách lựa chọnphù hợp nhất Song để góp phần rèn luyện tinh thần tự chủ củahọc sinh, tạo ra cơ hội để học sinh hoà nhập cộng đồng, tạo

cuả mình theo hớng phân hoá trong dạy học Tôi mạnh dạn đa ramột số hình thức dạy học sau:

nhóm theo tổ, theo bàn, theo số, theo sở thích, theo trình độ

để giáo viên dễ uốn nắn và bổ xung lỗ hổng kiến thức cho họcsinh ,…)

-Bớc 2: Cử nhóm trởng: (Mỗi nhóm cử một nhóm trởng do giáo

viên cử, hoặc do tổ tự bầu ra)

-Bớc 3: Giao và nhận nhiệm vụ: Giáo viên giao việc cho các

nhóm và nhóm trởng cần nói rõ yêu cầu về nội dung công việc vàthời gian thực hiện

-Bớc 4: Các nhóm làm việc: Nhóm trởng điều khiển nhóm

hoạt động, mỗi thành viên trong nhóm đều phải hoạt động không

đợc ỷ lại vào nhóm trởng và các thành viên khác trong nhóm, cầnsuy nghĩ độc lập trớc khi trao đổi giúp đỡ nhau Giáo viên theodõi giúp đỡ các nhóm trởng và giải quyết thắc mắc của cácnhóm nếu có

-Bớc 5: Các nhóm trình bày: Cử một hoặc một vài đại diện

(không nhất thiết phải là nhóm trởng) trình bày kết quả làmviệc của nhóm mình trớc tập thể, cả lớp tìm hiểu công việc củanhóm khác

-

-Bớc 6: Các nhóm trình bày xong cuối cùng tổng hợp và kết

luận

Giáo viên tổng hợp ý kiến của các nhóm và kết luận nhằmxác định sự đúng sai và động viên khuyến khích học sinh

Việc dạy học theo nhóm cũng có nhiều thế mạnh song nếu

tổ chức không tốt thì cũng dẫn đến chất lợng và hiệu quả thấp

Ví dụ: Nếu để nhóm đông quá thì giáo viên khó có thể kiểm

soát đợc hoạt động học tập của tất cả các nhóm Nếu lạm dụng chia nhóm vào những lúc không cần thiết thì mất thời gian vô ích, nếu tổ chức hoạt động theo nhóm để rồi học sinh chỉ biết phần việc của nhóm mình đợc giao thì cuối tiết học kiến thức của bài học trở lên thành một mảnh chắp vá trong đầu học sinh.

Vì thế, ngoài hình thức dạy học nói trên còn có thể sử dụnghình thức dạy học khác

b- Dạy học cá thể hoá hoạt động học của học sinh :

Hình thức này có u điểm là phát huy tính độc lập suynghĩ của từng học sinh trong quả trình dạy học:

Quy trình dạy học cá thể hoá hoạt động học của từng họcsinh thờng đợc điều hành qua các bớc sau:

-Bớc 1: Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị sẵn các phiếu bài tập,

các tình huống vào phiếu bài tập

-Bớc 2: Giao và nhận nhiện vụ : Giáo viên nêu yêu cầu phát

cho mỗi em một tờ phiếu đã chuẩn bị

-Bớc 3: Học sinh suy nghĩ trả lời theo yêu cầu của phiếu (ở

phần để trống)