TÓM TẮT BÁO CÁO

Tóm tắ t Báo cáo này do Adam Sack và John McKenzie viết trong thời gian từ tháng 5 đến tháng 6 năm 1998, theo yê u cầu của MPDF, với mục tiê u xem xét sơ bộ tính khả thi của việc thành l

XIV

Tóm tắ t

Báo cáo này do Adam Sack và John McKenzie viết trong thời gian từ tháng

5 đến tháng 6 năm 1998, theo yê u cầu của MPDF, với mục tiê u xem xét sơ bộ tính khả thi của việc thành lập một Quỹ đầu tử mạo hiểm mới, độc lập, có khả năng phát triển về mặt thử ơng mại ở Việt Nam

Một quỹ đ ầu tử mạo hiểm sẽ là một đ ối tác phù hợp, hỗ trợ sự phát triển của khu vực tử nhâ n Việt Nam Việc thành lập một Quỹ đầu tử mạo hiểm

là một cách để giải quyết vấn đề thiếu vốn đầu tử phát triển dài hạn của các công

ty thuộc khu vực tử nhân Việt Nam Đ iều này còn tạo ra một cơ chế bắc cầu giữa các công ty tử nhân với thị trử ờng chứ ng khoán sắp ra đời của Việt Nam Một Quỹ đầu tử mạo hiểm đử ợc xem là một đối tác có tổ chứ c phù hợp với các công ty vừa và nhỏ của Việt Nam, bởi vì bê n cạnh việc cung cấp vốn, quỹ này thử ờng có quan hệ chặt chẽ với các công ty nhận vốn đầu tử của họ để tăng cử ờng quản lý và phát triển các tài sản

Các quỹ đ ầu tử mạo hiểm đ ã hoạt đ ộng nhiều nă m trên thị trử ờng các

nử ớc láng giềng Các Quỹ đầu tử mạo hiểm đã hoạt động trê n thị trử ờng các nử ớc

láng giềng khu vực Đ ông Nam á nhử Inđônê sia, Malaysia và Thái lan ở các

nử ớc này, trử ớc khi Quỹ đầu tử mạo hiểm đử ợc thành lập đã tồn tại môi trử ờng thuận lợi có tổ chứ c cho các doanh nghiệp tử nhân, có thị trử ờng chứ ng khoán

đang hoạt động và hệ thống pháp lý, chế định cho các tổ chứ c tài chính phi ngân hàng Các thị trử ờng chứng khoán đ ang tă ng trử ởng đ ã đ em lại lợi nhuận cao Không có các số liệu công bố về số lợi nhuận này Bằng chứ ng thu đử ợc, cụ

thể là từ Thái Lan, đã cho thấy rằng ngay trử ớc cuộc khủng hoảng tài chính gần

đây một số quỹ đã dành đử ợc những khoản lợi nhuận đầy ấn tử ợng

Việt Nam có ít nguồn vốn chế định cho cổ phần tử nhân và chỉ có một lử ợng nhỏ trong số này đử ợc dùng làm vốn mạo hiểm trong nử ớc Cho đến nay, việc cung cấp vốn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn là lã nh địa của một số ít ỏi các quỹ đầu tử nử ớc ngoài (hiện tại là bốn) đử ợc thành lập dử ới hình thứ c các tổ chứ c

đầu tử của Mỹ và Châu  u trong những năm bùng nổ đầu thập niê n 90 Một năm trử ớc đây, có 6 quỹ hoạt động ở Việt Nam, nhử ng một quỹ (Lazard) đã rút và một quỹ (Templeton) đã chuyển thành quỹ khu vực Hai trong số các quỹ còn lại (Vietnam Fund và Vietnam Enterprise Investments Fund-Vietnam Dragon Capital) mới chỉ đầu tử vào 12 công ty trong nử ớc Số các quỹ còn lại chỉ đầu tử

vào các doanh nghiệp có vốn đầu tử nử ớc ngoài, đặc biệt là các công ty liê n doanh

Hoạt đ ộng của các quỹ ở Việt Nam đ ang gâ y thất vọng Không quỹ nào

thu hồi vốn đầu tử thành công cho dù có quỹ đã tồn tại 4 năm hoặc lâu hơn, và khi tập hợp lại thì trong mỗi danh mục đầu tử đã có một vài dự án đầu tử đang bị thiệt hại Có một số lý do dẫn tới tình hình này, đó là do cơ cấu và các chiến lử ợc cụ thể của các quỹ này Không có một thị trử ờng chứ ng khoán, các quỹ này bị hạn chế kê nh thu hồi vốn đầu tử Môi trử ờng của khu vực tử nhân không thuận lợi, cho

dù môi trử ờng này dử ờng nhử đang đử ợc cải thiện từng bử ớc Cho đến gần đây, ngử ời nử ớc ngoài chính thứ c vẫn chử a đử ợc phép đầu tử [mua cổ phần của] các công ty trong nử ớc Các quỹ này đử ợc xây dựng thành các bộ máy đầu tử hải ngoại nhằm thu hút vốn đôla Mỹ Do vậy, họ đã chịu rủi ro là đồng tiền của Việt Nam bị phá giá Các hạn chế khác đối với hoạt động của các quỹ này chính là kinh nghiệm bị hạn chế của các nhà quản lý trong hoạt động đầu tử vốn mạo hiểm, và khi các nhà quản lý là ngử ời nử ớc ngoài thì đó chính là những hạn chế về các mối quan hệ và hệ thống giao dịch Đ ề nghị mà báo cáo này đử a ra nhằm rút

ra kinh nghiệm bằng việc xây dựng cơ cấu cho một quỹ thật cẩn thận nhằm tránh một số trở ngại mà các quỹ đầu tử hiện đang gặp phải

Trong giai đ oạn phát triển hiện nay của khu vực tử nhâ n Việt Nam, nhu cầu lớn về vốn mạo hiểm đ ã xuất hiện Hiện tại có khoảng 24.000 công ty

tử nhân đã đăng ký, trong đó có 7.000 công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần mà theo giả thiết sẽ có quy mô thu hút sự quan tâm của một Quỹ đầu tử mạo hiểm Nếu những mục tiê u hiện tại về cổ phần hoá của Chính phủ đử ợc thực hiện,

sẽ có thê m khoảng 1.500-1.700 công ty đử ợc cổ phần hoá gia nhập đội quân này vào cuối năm 2000 Các công ty của Việt Nam có những lợi thế so sánh trong một

số ngành do tính sẵn có của các tài nguyê n thiê n nhiê n và nguồn lao động lành nghề với chi phí thấp Có các công ty tăng trử ởng cao, sẵn sàng tiếp nhận công nghệ, các mô hình kinh doanh đã đử ợc kiểm chứ ng và có tiềm năng đử ợc niê m yết trê n sở giao dịch chứ ng khoán Cụ thể, điều này đã đử ợc chứ ng minh bằng kinh nghiệm phát triển dự án của MPDF Gần nhử công ty tử nhân nào trong nử ớc cũng

đều thiếu vốn đầu tử và không có cơ hội tiếp cận vốn đầu tử dử ới hình thứ c vốn cổ phần hay vay ngân hàng dài hạn

Theo quan đ iểm của một nhà đ ầu tử , nhu cầu này đ ã bị hạn chế bởi một số trở ngại Trở ngại quan trọng nhất là tính minh bạch; cho đến nay vẫn

chử a có các chuẩn mực kế toán quốc tế và các quy định bắt buộc về kiểm toán Do môi trử ờng thuế và môi trử ờng điều tiết khắt khe đối với khu vực tử nhân, các công ty có xu hử ớng bảo vệ quyền lợi của họ bằng cách giữ bí mật Trong những

điều kiện nhử vậy, các Quỹ đầu tử mạo hiểm sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc đánh giá các công ty trử ớc khi đầu tử , và sau đó là trong việc giám sát và củng cố các các công ty này Thiếu một môi trử ờng pháp lý chín muồi cũng là một trở ngại quan trọng Đ ã có một quy định pháp lý liê n quan tới các công ty, nhử ng nó vẫn đang trong quá trình phát triển, và phần lớn quy định này vẫn chử a

đử ợc kiểm chứ ng Đ iều này hoàn toàn trái ngử ợc với các thị trử ờng trong khu vực, nơi đã có hệ thống pháp lý và các chuẩn mực kế toán Cho dù ở các thị trử ờng này các quy định đó vẫn thử ờng xuyê n bị bỏ qua một cách ngang nhiê n

Quỹ hải ngoại có một số bất lợi về cơ cấu Cơ cấu các quỹ đang tồn tại đã

sử dụng chử a hiệu quả lắm để phục vụ các công ty tử nhân trong nử ớc Các quỹ phải chịu rủi ro tỷ giá hối đoái Họ chỉ đử ợc phép nắm giữ phần thiểu số các cổ phần của các công ty trong nử ớc (tối đa 30%), và không có quyền kiểm soát cao Vì các quỹ này do ngử ời nử ớc ngoài quản lý, nê n các nguồn lực quan trọng là mối quan hệ và hệ thống giao dịch bị hạn chế

Dử ờng nhử một quỹ đ ầu tử nội đ ịa lại có khả nă ng tồn tại và phát triển cao hơn Sự lựa chọn với nhiều khả năng phát triển cao hơn và một đề nghị mà

nghiê n cứ u gần đây đử a ra là thành lập một quỹ đầu tử nội địa Quỹ này sẽ huy

động vốn từ các tổ chứ c của Việt Nam, nhử ng quỹ này cũng có thể huy động tối

đa 30% vốn ban đầu từ một tổ chứ c tài chính quốc tế (theo quy định của Luật Đ ầu

tử trong nử ớc) Quỹ này sẽ không bị hạn chế về quy mô đầu tử cổ phần hoặc các chứ c vụ có liê n quan tới việc kiểm soát công ty nhận đầu tử Nó có thể huy động vốn và đầu tử bằng đồng tiền Việt Nam để tránh các rủi ro về tỷ giá hối đoái Quỹ này có thể do đội ngũ chuyê n gia quản lý ngử ời Việt Nam điều hành có các lợi thế lớn hơn trong việc giao dịch, các mối quan hệ và khả năng giám sát một cách hiệu quả hơn Đ ội ngũ quản lý này có thể sẽ đử ợc hỗ trợ về mặt kỹ thuật (ít nhất là trong giai đoạn đầu) của các chuyê n gia quản lý vốn mạo hiểm quốc tế có kinh nghiệm (có thể do một công ty trong khu vực cử đến) Quỹ nội địa này cũng có thể phục vụ các mục tiê u của Chính phủ trong việc huy động vốn và phát triển năng lực trong nử ớc

Tuy vậy, vẫn có một số vấn đ ề quan trọng đ ối với quỹ nội đ ịa Thị

trử ờng chứ ng khoán là kê nh thu hồi vốn đầu tử chủ yếu của vốn mạo hiểm Cần phải xem xét khả năng ra đời của thị trử ờng chứ ng khoán Việt Nam, chẳng hạn là trong thời gian 3-4 năm nữa (thời gian cần thiết để thành lập một quỹ, thực hiện một số đầu tử , và có đử ợc một quỹ sẵn sàng hoạt động), trử ớc khi có thể thành lập một quỹ đầu tử loại này Cũng có các kê nh khác thay thế cho thị trử ờng chứ ng khoán Ví dụ nhử cơ cấu một khoản đầu tử nhử một khoản vốn mà sau đó công ty

nhận đầu tử phải hoàn lại trử ớc khi giải ngân toàn bộ Hình thứ c này chỉ áp dụng

đối với một số công ty có khả năng tạo nhiều tiền mặt trong những năm đầu hoạt

động Không nê n chỉ dựa hoàn toàn vào hình thứ c này Vấn đề thứ hai là ở Việt Nam trử ớc kia chử a hề có ý tử ởng về việc thành lập một quỹ nội địa Vì hệ thống pháp lý và chế định chử a đử ợc kiểm chứ ng, nê n sự phê chuẩn chính thứ c để thành lập một quỹ nội địa là cần thiết Việc phê chuẩn sẽ đề cập tới một số vấn đề nhạy cảm nhử thuế, do vậy khó mà tự động thành lập một quỹ nhử vậy Vấn đề thứ ba

là chúng tôi chử a kiểm chứ ng một cách đầy đủ rằng liệu các tổ chứ c của Việt Nam có dử tiền để đầu tử hay không, liệu họ có chấp nhận việc đầu tử vào quỹ với các điều kiện về thời hạn đầu tử và mứ c rủi ro hay không Tuy vậy, những cuộc

điều tra sơ bộ cho thấy rằng có thể đã hội đủ sự quan tâm về vấn đề này Một quỹ nội địa vẫn cần đến sự hỗ trợ của một tổ chứ c tài chính quốc tế, cung cấp một

lử ợng vốn hạt giống, cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và giúp kê u gọi hỗ trợ chính thứ c

Các bử ớc tiếp theo Nếu MPDF và IFC quyết định xây dựng đề nghị thành

lập một Quỹ đầu tử mạo hiểm nội địa, thì cần phải thực hiện một nghiê n cứ u khả thi chuyê n sâu Nghiê n cứ u này có thể bao gồm những nội dung sau:

• Khảo sát về các tổ chứ c đầu tử tiềm năng của Việt Nam;

• Hồi âm từ các tổ chứ c tài chính quốc tế về sự quan tâm của họ trong việc tham gia;

• Tìm kiếm các chuyê n gia quản lý cao cấp của Việt Nam;

• Khảo sát nhằm đánh giá nhu cầu của các công ty trong nử ớc;

• Một thời gian biểu cho việc thành lập thị trử ờng chứ ng khoán;

• Đ ầu vào pháp lý cho việc xác định cơ cấu của quỹ và qui trình phê chuẩn cần thiết;

• Đ iều tra về các vấn đề thuế với các nhân viê n kế toán;

• Thông tin phản hồi từ các cơ quan hữu quan về mứ c độ ủng hộ (Ngân hàng nhà nử ớc, Bộ Tài chính, Thủ tử ớng)

• Một kế hạch kinh doanh sơ bộ