thấu kính

 Điểm đối xứng với tiêu điểm ảnh qua O là tiêu điểm vật của thấu kính. Tiêu điểm vật chính F..  Tiêu điểm vật  Chùm tia tới xuất phát từ F hoặc Fn truyền đến thấu kính thì cho ch

GSTH : Đặng Thị Chung

I Thấu kính Phân loại thấu kính.

II Khảo sát thấu kính hội tụ.

III Khảo sát thấu kính phân kì.

IV Sự tạo ảnh bởi thấu kính.

V Các công thức thấu kính.

VI Công dụng của thấu kính.

I.Thấu kính.Phân loại thấu kính.

 Thấu kính là một khối chất trong suốt

giới hạn bởi hai mặt cầu hoặc bởi một

mặt cầu và một mặt phẳng.

 TK lồi (TK rìa mỏng ) TK lõm (TK rìa dày )

TKPK

II.1/ Quang tâm Tiêu điểm Tiêu diện.

II Khảo sát thấu kính hội tụ

 Các đường thẳng khác qua O ( không trùng với trục chính ) là trục phụ.

O

 Mọi tia tới qua quang tâm O của thấu

kính đều truyền thẳng.

(L)

II.1/ Quang tâm Tiêu điểm Tiêu diện.

b) Tiêu điểm Tiêu diện

Chùm tia tới song song, qua TKHT thì hội tụ tại 1 điểm Điểm này là tiêu điểm ảnh của TK.

 Tiêu điểm ảnh

 Điểm đối xứng với tiêu điểm ảnh qua O là tiêu điểm vật của thấu kính.

 Tiêu điểm vật chính (F) F thuộc trục chính.

 Tiêu điểm vật phụ (Fn ) (n

= 1; 2; …)

II.1/ Quang tâm Tiêu điểm Tiêu diện.

b) Tiêu điểm Tiêu diện.

 Tiêu điểm vật

 Chùm tia tới xuất phát từ F ( hoặc Fn) truyền

đến thấu kính thì cho chùm tia ló song song.

(L)

 F n là giao điểm của trục phụ với đường thẳng qua F vuông góc trục chính.

 Vị trí của tiêu điểm ảnh hoặc tiêu điểm vật

phụ thuộc vào chiều truyền ánh sáng

F F

 Theo chiều truyền ánh sáng, tiêu điểm ảnh

của TKHT nằm phía sau TK, tiêu điểm vật nằm

phía trước TK.

Tiêu diện là mặt phẳng vuông góc với trục chính và qua tiêu điểm chính.

II.1/ Quang tâm Tiêu điểm Tiêu diện.

b) Tiêu điểm Tiêu diện.

II.2/ Tiêu cự Độ tụ

 Thấu kính có f càng nhỏ thì khả năng làm hội tụ

chùm tia sáng càng mạnh ( D càng lớn )TKHT: D > 0

F’

F

(L) O

f

III Khảo sát thấu kính phân kỳ

O

F’

Tiêu diện ảnh

Tiêu diện vật

F F’

= ' 0 <

f OF

III Khảo sát thấu kính phân kỳ

 Các tiêu điểm và tiêu diện của thấu kính

phân kì đều ảo

 Theo chiều truyền ánh sáng, tiêu điểm ảnh

của TKPK nằm phía trước TK, tiêu điểm vật

nằm phía sau TK.

IV Sự tạo ảnh bởi thấu kính

IV.1/Khái niệm ảnh và vật trong quang học

 Aûnh điểm là điểm đồng quy của chùm tia ló hay

đường kéo dài của chúng

a/ Khái niệm ảnh

 Một ảnh điểm là:

 thật (hứng được trên màn) nếu chùm tia ló là chùm hội tụ.

 ảo (không hứng được trên màn) nếu chùm tia ló là chùm phân kì

F

(L)

IV.1/Khái niệm ảnh và vật trong quang học

b/ Khái niệm vật

 Vật điểm là điểm đồng quy của chùm tia tới

hay đường kéo dài của chúng.

 Một vật điểm là:

 thật (trước thấu kính) nếu chùm tia tới là chùm phân kì.

 ảo (sau thấu kính) nếu chùm tia tới là chùm

IV.2/ Cách dựng ảnh tạo bởi thấu kính

a/ Đường đi của các tia sáng qua thấu kính.

 Tia tới qua quang tâm O thì đi thẳng.

 Tia tới // với trục chính thì tia ló ( hoặc đường

kéo dài) đi qua F’

 Tia tới hoặc đường kéo dài của tia tới qua F thì tia ló // trục chính.

 Tia tới // với trục phụ thì tia ló ( hoặc đường kéo dài) đi qua tiêu điểm ảnh phụ.

 Tia tới (hoặc đường kéo dài )đi qua tiêu điểm vật phụ thì tia ló // với trục phụ.

IV.2/ Cách dựng ảnh tạo bởi thấu kính

a/ Đường đi của các tia sáng qua thấu kính

IV.2/ Cách dựng ảnh tạo bởi thấu kính

b/ Xác định ảnh bằng cách vẽ đường đi của

tia sáng.

 Điểm sáng S đặt ngoài trục chính.

Cách xác định ảnh: Vẽ 2 trong 3 tia đặc biệt.

 Vẽ tia tới qua đi O, truyền thẳng.

 Vẽ tia tới song song trục chính tia ló(hoặc đường kéo dài của tia ló)qua F’.

 Vẽ tia tới bất kì.

 Vẽ trục phụ // với

tia tới bất kì đó.

 Vẽ đường thẳng đi qua F’

vuông góc với trục chính cắt trục

phụ tại tiêu điểm ảnh phụ F’ 1

 Vẽ tia ló đi qua F’ 1 ( hoặc có đường kéo dài

qua F’ 1 ) cắt trục chính tại S’ là ảnh của S

'

S

 Điểm sáng S đặt trên trục chính.

 Vẽ đường thẳng đi qua F

vuông góc với trục chính cắt tia

tới tại tiêu điểm vật phụ F 1

 Vẽ trục phụ đi qua F 1

 Vẽ tia ló // trục phụ cắt trục chính tại S’

là ảnh của S

F

1

'

S

 Vật AB đặt vuông góc với trục chính

Cách xách định ảnh:

A’B’ là ảnh của AB qua TK

Aûnh thật Aûnh ảo

IV.3/ Các trường hợp ảnh tạo bởi thấu kính.

Vật ngoài OF

Vật trong OF

vật

< vật : Vật ngoài FI

= vật : Vật tại I

> vật : Vật trong FI

Aûnh ảo Luôn > vật vật

 Aûnh luôn luôn ảo

 Aûnh < vật

 Aûnh cùng chiều so với vật

 Vật tại F ‘ ảnh = ½ vật.

TKHT

TKPK

Aûnh thật

Nhận xét :

Vật và ảnh cùng chiều thì trái tính chất.

Vật và ảnh cùng tính chất thì trái chiều.

V.1/ Công thức xác định vị trí ảnh

d f d

d f

=

V.2/ Công thức xác định số phóng đại ảnh

 Nếu k > 0 : vật và ảnh cùng chiều,

khác tính chất.

 Nếu k < 0 : vật và ảnh ngược chiều,

cùng tính chất.

 Bài tập ví dụ

Đề bài: Một thấu kính hội tụ có tiêu cự 20 cm Vật sáng AB đặt trước thấu kính Xác định vị trí, tính chất của ảnh trong hai trường hợp:

a/ Vật đặt cách thấu kính 30 cm.

b/ Vật đặt cách thấu kính 10 cm.

 Kính khắc phục các tật của mắt ( cận, viễn, lão);

Thấu kính được dùng làm:

 Đường đi của tia sáng qua TK

 Cách dựng ảnh tạo bởi TK

 Các trường hợp tạo ảnh bởi TK

 Các công thức TK

Làm tất cả các bài tập trang 189

và 190 Sgk