môn cơ sở và lý luận báo chí, tài liệu tiểu luận lý thuyết truyền thông tài liệu học tập ........................................................................................................................................................................................................................................................................
Trang 1Câu 1: Phân tích lý thuyết truyền bá cái mới và đánh giá vai trò đối với hoạt động truyền thông:
http://tailieu.ttbd.gov.vn:8080/index.php/tai-lieu/tai-lieu-bien-tap/item/download/907_14fcae3cf80c382aa9c2eb3a1c9d2146
(Tham khảo nội dung này và viết lại, có thể lựa chọn tình huống về truyền thông RÁC THẢI NHỰA tại VN)
Lý thuyết truyền bá cái mới
Truyền bá, phổ biến cái mới luôn thể hiện trong hoạt động truyền thông, trong đó những sản phẩm, cách làm hoặc ý tưởng mới được nhân rộng, truyền bá rộng rãi cho các nhóm đối tượng là việc làm có ý nghĩa hết sức quan trọng Phát hiện, ủng
hộ, bảo vệ và nhân rộng cái mới là nghĩa vụ xã hội của nhà truyền thông
Tuy nhiên, việc phát hiện, phổ biến, truyền bá cái mới theo sự là vấn đề khó khăn, phức tạp Nó đòi hỏi năng lực nhận và phương pháp tiếp cận, trách nhiệm xã hội, tính kiên tri nhà truyền thông
Cái mới mới xuất hiện thường non yếu, lại bị bao vây bởi cái củ vốn đã có bề dày tồn tại, lại có tính bảo thủ, trì trệ Cho nên cái cũ thường vây hãm, chèn ép thậm chí muốn triệt tiêu cái mới; mặt khác, cái mới chưa được nhận thức đầy đủ, đúng đắn, cần sự phát hiện, bảo vệ và nhận thức đúng về vai trò, ý nghĩa xã hội của nó Đặc biệt, trong hoạt động xã hội, lợi ích gắn liền với mọi hoạt động thì cái mới mới xuất hiện thường va chạm, mâu thuẫn với lợi ích trước mắt của không ít người Cho nên, việc phát hiện, thông tin, giải thích, vận động cộng đồng ủng hộ cái mới
là một trong những nhiệm vụ quan trọng của nhà truyền thông
Đối với nước ta, một nước có nền văn minh nông nghiệp kéo dài hàng mấy ngàn năm, việc phát hiện, nuôi dưỡng và nhân rộng cái mới lại càng khó khăn gấp bội
Đó là công việc đòi hỏi đức tính dũng cảm, kiên trì và sự hiểu biết của các nhà báo, nhà truyền thông - vận động xã hội Bởi vìmột trong những đặc điểm của văn minh nông nghiệp (văn minh thôn dã) là tính bảo thủ, trọng kinh nghiệm hơn trong kiến thức - kỹ năng
Bên cạnh việc khẳng định tầm quan trọng và những thách thức của việc truyền bá cái mới, lý thuyết này nêu ra những yêu cầu cơ bản đối với nhà báo/nhà truyền thông khi truyền bá cái mới
Đó là các yêu cầu cụ thể sau đây:
Trang 2Thứ nhất, trước khi tiến hành truyền thông về cái mới, cân phải nhận diện giá trị cái mới đối với cộng đồng và lợi ích xã hội; tìm hiểu kỹ môi trường văn hoá, những rào cản về tâm lý, lợi ích, của nhóm đối tượng tác động >>>> Dùng nhựa
là chủ yếu, lấy thêm số liệu về rác thải nhựa tại VN _ Tìm các bài báo phân tích về tình hình
Thứ hai, cần tìm hiểu nhận thức, thái độ và hành vi của nhiều đối tượng trước những yêu cầu triển khai, phổ biến và áp dụng cái mới Tức là hiểu rõ tâm lý xã hội, tâm lý và động cơ, mong đợi của cá nhân và nhóm xã hội Do nặng lòng với quá khứ và cái cũ, tâm lý đám đông thường có biểu hiện “dè chừng”, e ngại, thậm chí khiêu khích, thách thức cái mới >>> Có sẵn sàng thay thế vật liệu nhựa bằng các vật liệu thân thiện??? _
Thứ ba, cần nắm vững ý nghĩa, lợi ích cũng như những khó khăn khi triển khai cái mới; đồng thời chọn lựa nhóm đối tượng nòng cốt đi đầu hưởng ứng trong nhận thức, thái độ cũng như hành động cụ thể >>> Phân tích các lợi ích của việc dùng
đồ thân thiện _ Báo chí đã làm tốt chưa?
Thứ tư, cần hiểu rõ thể chế xã hội, môi trường văn hóa - đạo đức - pháp luật trong
đó cái mới có thể nhân rộng.Trong xã hội nước ta, cần hiểu rõ thể chế chính trị, thể chế hành chính và các cơ chế hoạt động của các tổ chức xã hội <<< Báo chí có tuyên truyền tốt đường lối của chính phủ về thay thế vật liệu nhựa?
Lý thuyết truyền bá cái mới cũng đồng thời đưa ra các câu hỏi mà nhà truyền thông cần phải trả lời được trước khi thiết kế thông điệp nhằm truyền thông về cái mới Các câu hỏi cơ bản có thể là:
Liệu người tiếp nhận thấy nó là có lợi?(Thông điệp sẽ phải chỉ ra lợi ích của việc ủng hộ cái mới của đối tượng)
Đối tượng sẽ hiểu và chấp nhận cái mới này dễ dàng hay khó khăn, và đó là những thuận lợi và khó khăn gì?
Liệu họ có thể thử hành vi? (Có đủ điều kiện để đối tượng thử hành vi không? Điều
gì “tế nhị” để họ không muốn thử hànhvi không?) Tức là có thể có tổ chức thử nghiệm để thuyết phục bằng hiệu quả thực tế
Liệu họ cảm thấy kết quả của phép thử hoặc sự tiếp nhận của họ được những người xung quanh đánh giá tích cực?
Trang 3Môi trường kinh tế - xã hội, đạo đức và pháp luật của việc triển khai nhân rộng cái mới? Cùng thực hiện chiến dịch truyền thông đội mũ bảo hiểm, nhưng kết quả và duy trì kết quả ở các địa phương khác nhau
Quy trình và cơ chế nào phù hợp và hiệu quả nhất cho việc triển khai nhân rộng cái mới? Cơ chế ấy phải phù hợp với môi trường thể chế
Phát hiện, ủng hộ, cổ vũ, bảo vệ và nhân rộng cái mới là số mệnh và trách nhiệm
xã hội của nhà truyền thông
Những thách thức trong truyền bá cái mới về đề tài dân số/kế hoạch hóa gia đình/sức khoẻ sinh sản ở nước ta
Chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức về sức khỏe sinh sản vị thanh niên cho nhóm công chúng - đối tượng này đạt được kết quả với không quá nhiều khó khăn Nhưng từ nhận thức đúng đến điều chỉnh hành vi, tức là nhóm đối tượng này chủ động và tự điều chỉnh hành vi trong các mối quan hệ tình bạn, tình yêu, tình dục để phòng tránh những hậu quả có thể xảy ra thật sự là việc không đơn giản
Thực tế cho thấy, nhóm dân cư vùng núi, vùng biển - vẫn biết sinh đẻ nhiều con cuộc sống sẽ khó khăn Nhưng hạn chế mức sinh trong nhóm đối tượng này vẫn
là điều không dễ dàng Như vậy là từ nhận thức, thái độ đến hành vi chấp nhận
và làm theo cái mới trải qua nhiều tầng nấc, cấp độ mà nhà truyền thông cần tính toán, phán đoán trước để có giải pháp khắc phục nhằm bảo đảm cho hoạt động truyền thông đạt hiệu quả
Câu hỏi này càng trở nên gay cấn đối với dân cư trải qua hàng ngàn năm văn minh nông nghiệp như nước ta Trước khi chấp nhận phép thử hoặc tiếp nhận một hiện tượng mới, họ phải nghe ngóng những người xung quanh, trong làng bản, mà trước hết là những người trong họ hàng thân thuộc Do đó, vai trò của già làng, trưởng bản, trưởng họ ở vùng nông thôn, miền núi là rất quan trọng Ở đây cáp chú trọng truyền thông 1 - 1 nhóm, tập trung v
Một khó khăn nữa là làm sao để cho những nhóm đối tượng này có thể thử hành
vi (nhà truyền thông phải chắc chắn rằng đối tượng truyền thông đã thử đúng như hành vi mong muốn) Hơn thế nữa, cần giúp họ khẳng định được kết quả tích cực của phép thử Đây là một vấn đề rất “tế nhị” nói ra đã “ngại”, huống chi
là hướng dẫn để họ làm thử và xác định kết quả của “phép thử” Thật là một thách thức rất “đặc thù” của truyền bá cái mới về lĩnh vực này
Trang 4Everett Rogers - nhà lý luận về truyền thông và xã hội nổi tiếng người Mỹ đề xướng rằng, trong khi phương tiện truyền thông đại chúng chuyển tải thông tin mới nhanh chóng và hiệu quả, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi đối tượng dễ tiếp cận ý tưởng mới nhờ vai trò của dư luận xã hội đã “tạo đà”, thì trong giai đoạn thử và chấp nhận hành vi, việc sử dụng truyền thông giữa các cá nhân có nhiều lợi ích và ảnh hưởng hơn Chẳng hạn, theo mô hình này, giai đoạn truyền thống ban đầu về một hành vị mà nhà truyền thông mong muốn thay đổi (ví như hành vi mong muốn là: các thầy cô giáo không trừng phạt thân thể trẻ em) có thể sử dụng các chương trình truyền thanh, truyền hình và các bài báo nhằm giới thiệu hành vi, cung cấp kiến thức và tác động đến thái độ Sự can thiệp của cộng đồng hoặc các cá nhân trong giai đoạn thứ hai sẽ củng cố những kết quả này Điều đó cho thấy, việc phối hợp giữa các loại hình truyền thông trong từng thời điểm có ý nghĩa quan trọng đối với việc tăng cường hiệu quả chiến dịch truyền thông
Như vậy, có thể kết luận rằng, truyền thông hiệu quả là: Giảm thiểu sự thiếu chắc chắn; Lấy đối tượng truyền thông làm xuất phát điểm; Học lắng nghe và lắng nghe
để học; Chú ý bối cảnh xã hội cụ thể;Phối hợp các kênh truyền thông trong từng giai đoạn
Câu 2: Phân tích và đánh giá ưu nhược điểm của hoạt động truyền thông về phòng chống dịch bênh Covid-19 trên báo chí Việt Nam:
Để đánh giá khách quan về hiệu quả và tác động của truyền thông/ báo chí đối với hoạt động phòng chống dịch bệnh Covid-19, cần có đánh giá chính xác về tình hình dịch bệnh hiện nay
Về Covid-19:
Theo Wikipedia, Đại dịch COVID-19, còn được gọi là dịch viêm phổi cấp do chủng mới của virus corona, là một đại dịch truyền nhiễm gây ra bởi virus SARS-CoV-2 đang ảnh hưởng đến hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ khác, bắt đầu bùng phát từ tháng 12 năm 2019 tại thành phố Vũ Hán thuộc tỉnh Hồ Bắc ở miền Trung Trung Quốc, khi một nhóm người bị viêm phổi không rõ nguyên nhân Các nhà khoa học Trung Quốc sau đó đã phân lập được một loại coronavirus mới, được WHO lúc đó tạm thời gọi là 2019-nCoV,có tr ình tự gen giống ít nhất 79,5% với SARS-CoV trước đây
Sự lây nhiễm từ người sang người đã được xác nhận cùng với tỉ lệ bùng phát dịch tăng nhanh vào giữa tháng 1 năm 2020 Thời gian ủ bệnh từ 2 đến 14 ngày, đã có
Trang 5bằng chứng rằng bệnh có thể truyền nhiễm trong khoảng thời gian này và trong vài ngày sau khi hồi phục Triệu chứng phổ biến của bệnh bao gồm sốt, ho và khó thở,
có thể gây thiệt mạng trong trường hợp nghiêm trọng Ngày 9 tháng 1 năm 2020,
ca tử vong do SARS-CoV-2 đầu tiên xảy ra ở Vũ Hán
Ngày 11 tháng 2 năm 2020, Ủy ban quốc tế về phân loại virus (ICTV) đã đặt tên chính thức cho chủng virus corona mới này là SARS-CoV-2 Vào đêm ngày 11 tháng 3 năm 2020 theo giờ Việt Nam, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chính thức tuyên bố dịch COVID-19 là đại dịch toàn cầu
Tính đến ngày 16 tháng 3 năm 2020, số ca nhiễm COVID-19 được xác nhận trên toàn cầu đã vượt mốc 170.000 trên 158 quốc gia và vùng lãnh thổ, với hơn 6.500
ca tử vong, hơn 76.000 ca đã phục hồi
Phản ứng đáp trả nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng trên toàn thế giới đã bao gồm: hạn chế đi lại, phong tỏa kiểm dịch, giới nghiêm, hủy bỏ sự kiện và đóng cửa trường học Các chính sách này bao gồm việc phong tỏa kiểm dịch của toàn bộ nước Ý và tỉnh Hồ Bắc của Trung Quốc; các biện pháp giới nghiêm khác nhau ở Trung Quốc và Hàn Quốc; phương pháp sàng lọc tại các sân bay và nhà ga; tư vấn
du lịch về các khu vực có nguy cơ nhiễm dịch Các trường học đã phải đóng cửa trên toàn quốc tại 22 quốc gia và một số địa phương ở 17 quốc gia, ảnh hưởng đến hơn 370 triệu học sinh/sinh viên
Về diễn biến của dịch Covid-19 tại Việt Nam:
Tính đến ngày 16/3, theo số liệu chính thức của Bộ Y tế, Việt Nam có 57 trường hợp dương tính với virus SARS-CoV-2, trong đó có 16 trường hợp đã phục hồi 41
ca bệnh mới phát hiện đang ở trạng thái sức khỏe bình thường, chưa có các biến chứng nặng Tổng số người tiếp xúc gần và nhập cảnh từ vùng dịch đang được theo dõi sức khỏe và cách ly là 29.929 Số người này đang được chăm sóc sức khỏe trong điều kiện tốt tại 83 khu cách ly tập trung của quân đội và một số khu vực cách ly của Bộ Y tế
Đến thời điểm 16/3, Việt Nam vẫn đang kiểm soát được sự lây lan của dịch bệnh Con số nhiễm và được theo dõi của Việt Nam ít hơn rất nhiều so với các quốc gia công bố dịch sau như Italy (22.000 người mắc, hơn 1.800 ca tử vong), Iran (14.000 người mắc, tử vong 724), Tây Ban Nha (7845 ca mắc và 292 người tử vong)…
Dù có đường biên giới rất dài giáp với Trung Quốc (là quốc gia được cho là tâm dịch Covid-19, với số lượng ca mắc 81.000 người và 3200 người đã tử vong), nhưng với các biện pháp kịp thời của Chính phủ là “kiên trì thực hiện nghiêm
Trang 6nguyên tắc chống dịch, là ngăn chặn, phát hiện, cách ly, khoanh vùng, dập dịch”, việc đến 16/3, chưa có trường hợp nào tử vong có thể coi là thành công của Việt Nam WHO cũng
đã dành những lời khen ngợi đối với các hành động của Việt Nam.
Về mặt truyền thông ở Việt Nam về Covid-19:
Tại cuộc họp Thường trực Chính phủ chiều 2-3 về phòng chống dịch COVID-19, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc khẳng định phương châm chống dịch của Chính phủ là “khẩn trương, kiên quyết nhưng bình tĩnh, đúng mức, không chủ
quan Thông tin đến người dân, đến quốc tế minh bạch, chuẩn xác, công khai và
kịp thời” Đây có thể coi là định hướng của Chính phủ đối với hoạt động của báo chí
truyền thông về Covid-19 và thực tế cho thấy tính đến thời điểm hiện tại, chỉ đạo của Thủ tướng và Chính phủ đang được thực hiện triệt để.
Ưu điểm của truyền thông trên báo chí Việt Nam đối với phòng chống dịch Covid 19:
Theo số liệu của Bộ Thông tin và Truyền thông, tính đến năm 2015, cả nước Việt Nam hiện có [1] : 105
cơ quan báo điện tử, 83 báo, tạp chí điện tử của cơ quan báo chí in, 22 báo, tạp chí điện tử độc lập,
207 trang thông tin điện tử tổng hợp của các cơ quan báo chí Ngoài ra về tình hình chung thì còn
có 858 cơ quan báo chí in, 199 cơ quan báo in, 86 báo trung ương và các bộ, ngành, đoàn thể, 113 báo địa phương, 659 tạp chí, 522 tạp chí trung ương, các bộ, ngành, trường đại học và viện nghiên cứu, 137 tạp chí địa phương, 66 đài phát thanh, truyền hình, 02 đài Trung ương, 64 đài địa phương Ngoài ra, còn có một số phiên bản tiếng Việt của các tờ báo quốc tế và báo điện tử của người Việt ở hải ngoại.
Theo các số liệu thống kê về Internet Việt Nam của Vnetwork ( https://vnetwork.vn/news/cac-so-lieu-thong-ke-internet-viet-nam-2019), cả nước có 64 triệu người tiếp cận được Internet, chiếm 66% dân số, trong đó có tới 58 triệu tiếp cận từ điện thoại di động
Với những số liệu kể trên, có thể nói, lượng thông tin báo chí đưa ra trong thời gian diễn ra dịch Covid-19 đã tiếp cận tới một phần rất lớn người dân Việt Nam và góp phần tạo ra hiệu quả truyền thông tốt.
- Minh bạch, Chuẩn xác, Công khai
Đến thời điểm hiện tại, mọi diễn biến về tình hình dịch tại Việt Nam đều được theo dõi theo giờ, thông tin chính thức được đăng tại trên website của Bộ Y tế (chụp và dán hình chụp của trang https://ncov.moh.gov.vn/?
fbclid=IwAR2Ks4BmDTqpa8pULRAJG9ON7Fi6p1zuitwytZdoiNBYDy0e5pEsTzVKSs8)
Trong đó, thông tin về người mắc và lịch trình di chuyển của những người này được công bố chi tiết tới từng địa điểm
Trang 7Những cuộc họp thường xuyên của Chính phủ cũng như Chính quyền các địa phương có người nhiễm được tổ chức thường xuyên giúp thông tin đáng tin cậy.
http://vpcp.chinhphu.vn/Home/Thu-tuong-chu-tri-hop-Thuong-truc-Chinh-phu-ve-cong-tac-phong-chong-dich-benh-COVID19/20203/27323.vgp
https://tuoitre.vn/tiep-vien-vietnam-airlines-duong-tinh-covid-19-ha-noi-phai-hanh-dong-ngay-20200313123449386.htm
Kịp thời
https://thanhnien.vn/thoi-su/ha-noi-hop-khan-ve-dich-covid-19-luc-22-gio-dem-1192078.html
Với sự hỗ trợ của hệ thống truyền thông – báo chí, Sự minh bạch thông tin đã tạo ra niềm tin lớn hơn trong công chúng về nỗ lực và hiệu quả phòng chống dịch của chính quyền Và khi niềm tin đã lan tỏa, như một lẽ tự nhiên, các thông tin chính thống, tích cực, chính xác sẽ lấn át thông tin xấu, độc, bịa đặt.
Nhược điểm của truyền thông trên báo chí Việt Nam đối với phòng chống dịch Covid 19:
Về tính minh bạch:
Việc minh bạch thông tin người bệnh và người nghi nhiễm của báo chí dẫn đến hiện tượng kỳ thị, tẩy chay và xúc phạm nhân phẩm Không chỉ người bệnh mà những người tiếp xúc hoặc sống gần các địa điểm nơi người bệnh ghé qua cũng chịu các ảnh hưởng tiêu cực.
https://tuoitre.vn/nga-nguyen-chi-gai-benh-nhan-so-17-len-tieng-tren-new-york-times-20200312174229023.htm
https://www.tienphong.vn/xa-hoi/chia-se-cua-bac-si-dau-tien-truc-tiep-tham-kham-cho-benh-nhan-thu-17-1617649.tpo
Về tính kịp thời:
Nhiều tờ báo đã đưa thông tin về những người nghi nhiễm với những thông tin quá chi tiết, dẫn đến
sự hoang mang của người dân trong khu vực có người bị nghi nhiễm:
https://www.24h.com.vn/tin-tuc-trong-ngay/bo-y-te-dung-hoang-loan-dung-voi-va-chay-di-mua-sam-tich-tru-do-an-thuc-uong-c46a1130055.html
Trang 8https://www.baogiaothong.vn/do-xo-cho-con-ve-que-khi-phat-hien-ca-nhiem-covid-19-moi-giua-long-thu-do-d455516.html
https://www.baogiaothong.vn/ca-nhiem-covid-o-ha-noi-nguoi-dan-un-un-mua-thuc-pham-tich-tru-tu-tinh-mo-d455515.html
https://sohuutritue.net.vn/nguoi-ha-noi-vet-sach-sieu-thi-trong-dem-de-tich-tru-do-an-phong-dich-corona-d71325.html
Phần lớn các tờ báo sau khi đưa những thông tin đầu tiên về việc “đổ xô đi tich trữ đồ ăn”, “sơ tán…” sau đó đã gỡ bài và đăng tải các thông tin theo đúng định hướng: (https://thanhnien.vn/thoi-su/da-nang-nguoi-dan-mua-hang-du-dung-khong-can-tich-tru-giua-mua-dich-covid-19-1192843.html )
Về tính công khai:
Nhiều tờ báo gây nhiễu loạn thông tin khi dịch lại các phương pháp chống dịch của các nước Phương Tây – vốn là các quốc gia có nền y tế tiên tiến – và tạo ra sự hoài nghi trong dư luận về phản ứng của Việt nam đối với dịch bệnh:
https://news.zing.vn/han-quoc-va-italy-2-tam-dich-2-cach-chong-covid-19-trai-nguoc-nhau-post1058978.html
https://tuoitre.vn/co-hay-khong-chuyen-anh-duc-chu-dong-cho-dich-covid-19-lay-lan-dien-rong-20200311164112164.htm
https://tinnhanhchungkhoan.vn/thoi-su/chong-dich-o-tay-va-ta-cai-gia-cua-sinh-mang-318278.html
Về tính chính xác:
Trong diễn biến của dịch, rất nhiều thông tin không chính xác lan truyền trên mạng xã hội Báo chí chưa phát huy được nhiều vai trò trong cuộc chiến chống thông tin giả này
https://news.zing.vn/mot-ca-nhiem-moi-nhung-rat-nhieu-nan-nhan-cua-tin-gia-ve-covid-19-post1056257.html
Kết luận: Dù vẫn tồn tại những nhược điểm của thời đại 4.0, nhưng báo chí truyền thông Việt Nam đang thực hiện tốt các chức năng của mình, góp phần đồng hành cùng chính phủ và công chúng trong công tác phòng chống dịch Covid-19