đề cương PP nghien cuu khoa hoc
Trang 1Câu 1: Chức năng và đặc trưng
nghiên cứu khoa học là gì? Cho ví dụ?
1 KN:
- Nghiên cứu khoa học là một
hoạt động trí tuệ phức tạp, được thực
hiện bởi các nhà khoa học nhằm sản
xuất ra những tri thức khoa học mới
phục vụ nhu cầu ngày càng cao, ngày
càng hoàn thiện của con người
- Nghiên cứu khoa học là một
hoạt động đặc biệt của con người Đây
là hoạt động có mục đích, có kế hoạch
được tổ chức chặt chẽ của đội ngũ các
nhà khoa học với phẩm chất đặc biệt,
được đào tạo ở trình độ cao
2 Chức năng:
- Chức năng mô tả: là trình bày
bằng ngôn ngữ hình ảnh chung nhất,
tổng quan về vấn đề nghiên cứu của sự
vật, cấu trúc, trạng thái, sự vận động
của sự vật Sự mô tả bao gồm định tính
và định lượng
- Chức năng phân tích: là làm
rõ những nguyên nhân, nhân tố tác
động, tiêu chí đo vấn đề trong thực
tiễn, định hướng sơ bộ những giải pháp
có thể tác động vấn đề nghiên cứu
- Chức năng sáng tạo: Đề ra
những giải pháp tác động đến vấn đề
nghiên cứu, các mô hình quản lý… để
tác động vào vấn đề nghiên cứu theo
chủ định của nhà khoa học làm ra
những sự vật mới chưa từng tồn tại
Khoa học không bao giờ dừng lại ở
chức năng mô tả, chức năng phân tích
Sứ mệnh lớn nhất của khoa học là sáng
tạo ra các giải pháp cải tạo thế giới
3 Đặc trưng hoạt động
nghiên cứu khoa học
- Mang tính mới và sự kế thừa:
Nghiên cứu khoa học là hoạt
động luôn hướng tới sự khám phá sáng
tạo cái mới, nhờ vào việc quan sát, phát hiện vấn đề mới vì mục đích của hoạt động nghiên cứu khoa học là phát hiện, khám phá và cải tạo thế giới; nghiên cứu khoa học không có sự lặp đi, lặp lại về tri thức khoa học giữa các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học
và không có sự lặp lại về tri thức khoa học giữa các công trình nghiên cứu của
1 nhà khoa học
Những tri thức mới được sáng tạo luôn dựa trên cơ sở của sự kế thừa đối với các tri thức đã được sáng tạo ra
- Tính thông tin:
Nghiên cứu khoa học là một quy trình thu thập thông tin, xử lý thông tin, đóng gói và chuyển giao thông tin Do đó, nghiên cứu khoa học muốn thực hiện được cần tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu về tính trung thực, chính xác, khách quan, tin cậy, thực hiện bằng các phương pháp hiện đại…trong thu thập, xử lý thông tin
Đồng thời phải có đủ lượng thông tin
để xử lý
Giá trị của sản phẩm khoa học được quyết định bởi tính thông tin, tính triển vọng, tính ứng dụng và nhu cầu của xã hội cũng như tính kinh tế của nó
- Tính mạnh dạn, mạo hiểm trong hoạt động nghiên cứu:
Nghiên cứu khoa học là hoạt động chứa yếu tố mạo hiểm, nghiên cứu có thể thành công và có thể nếm trải thất bại Sự thành công cho những giá trị mới, sự thất bại không phải là tổn thất mà là sự trả giá của khoa học
Nghiên cứu khoa học còn chứa đựng những yếu tố mạo hiểm về mặt kinh tế, nghiên cứu khoa học khó hạch toán lỗ lãi theo đơn giá, có những thành công
là vô giá và có những thất bại là khó
lường.Do vậy, nghiên cứu khoa học đòi hỏi người nghiên cứu phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, dũng cảm, mạnh dạn và mạo hiểm
- Tính phi kinh tế:
Lao động nghiên cứu khoa học hầu như không thể định mức, thiết bị chuyên dụng dung trong nghiên cứu khoa học hầu như không thể khấu hao
do đó hiệu quả kinh tế của nghiên cứu khoa học hầu như không thể xác định
Nghiên cứu khoa học luôn hướng đến phục vụ các nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội nhưng nó lại mang đặc điểm phi kinh tế vì mọi nghiên cứu khám phá sáng tạo mới đều không được phép bắt nguồn từ lợi ích kinh tế mà chỉ thuần túy là phục vụ phát triển kinh tế
- Tính độc đáo cá nhân:
Trong nghiên cứu khoa học thì vai trò của cá nhân nhà khoa học trong sáng tạo mang tính quyết định, thể hiện trong tư duy cá nhân và chủ kiến riêng của mỗi cá nhân Do đó, để nâng cao tính độc đáo cá nhân thì trước hết mỗi
cá nhân nhà khoa học cần đề cao ý thức và trách nhiệm cá nhân với tư cách là nhà nghiên cứu; phải luôn cầu thị, lắng nghe và sẵn sang trao đổi, tranh luận với đồng nghiệp, với quần chúng nhân dân lao động; phải biết kết hợp giữa sự kiên định mục tiêu lý tưởng cách mạng với sự linh hoạt trong vận dụng cách thức và phương pháp nghiên cứu
Trang 2Câu 2: Trình bày loại hình
nghiên cứu khoa học? cho ví dụ?
1 K/niệm:
Loại hình nghiên cứu khoa học
là chỉ tập hợp nhiều đề tài, nhóm công
trình nghiên cứu có chung 1 mục đích
sáng tạo và phạm vi áp dụng cho những
sản phẩm tri thức khoa học sáng tạo ra
2 Tiêu chí phân loại:
- Căn cứ vào chức năng nghiên
cứu khoa học: chia ra thành nghiên cứu
mô tả, nghiên cứu phân tích và nghiên
cứu sáng tạo
- Căn cứ vào mục đích sáng tạo
và phạm vi áp dụng: có nghiên cứu cơ
bản, nghiên cứu ứng dụng và nghiên
cứu triển khai thực nghiệm
3 Các loại hình nghiên cứu khoa học
* Nghiên cứu cơ bản (F-R ) là
tập hợp những đề tài mà có mục đích
sáng tạo ra những tri thức khoa học về
bản chất đối tượng khảo sát và đối
tượng nghiên cứu để nâng cao tầm hiểu
biết của con người
VD: Newton phát minh định
luật hấp dẫn vũ trụ; C.Mác phát hiện ra
quy luật giá trị thặng dư
Kết quả (sản phẩm) của loại
hình nghiên cứu này là các phát minh,
phát hiện, các khái niệm…được sở hữu
về quyền tác giả
Vị trí của nghiên cứu cơ bản là
tiền đề, điểm xuất phát của các nghiên
cứu tiếp theo để nâng cao hoàn thiện
nhận thức về đối tượng
Nghiên cứu cơ bản có 2 loại là
nghiên cứu cơ bản thuần tuý và nghiên
cứu cơ bản định hướng:
Nghiên cứu cơ bản thuần túy là
những nghiên cứu chưa hoặc không nhằm
vào mục đích ứng dụng nào (ví dụ như
nghiên cứu gen, nghiên cứu tế bào…)
Nghiên cứu cơ bản định hướng
là những nghiên cứu cơ bản đã nhằm vào một hay 1 số mục đích ứng dụng nào đó (ví dụ như nghiên cứu gen trong lúa để tạo giống mới) Nghiên cứu cơ bản định hướng chia làm 2 loại:
Nghiên cứu nền tảng tức là nghiên cứu quy luật tổng thể các sự vật, hiện tượng (nghiên cứu theo chiều rộng) vd: hoạt động điều tra cơ bản tài nguyên, điều tra cơ bản về kinh tế, xã hội… Nghiên cứu chuyên đề tức là nghiên cứu 1 hiện tượng đặc biệt (nghiên cứu theo chiều sâu) vd như trạng thái plasma của vật chất, bức xạ vũ trụ, gen di truyền…
* Nghiên cứu ứng dụng (A-R) là tập hợp những đề tài mà mục
đích sáng tạo ra những tri thức mới và các giải pháp định hướng sự tác động đến đối tượng khảo sát
VD: Dùng kết quả của nghiên cứu vi sinh để sáng tạo ra nguyên lý công nghệ chế tạo tân dược
Sản phẩm là những giải pháp định hướng, mô hình định hướng và cũng có thể là các đề xuất kiến giải, biện pháp, các nguyên lý, quy trình công nghệ mới, các phương thức thao tác mới
Vị trí của nghiên cứu ứng dụng: trên cơ sở các kết quả của nghiên cứu cơ bản, người ta tiến hành các đề tài thuộc loại hình nghiên cứu ứng dụng và nó sẽ tạo ra tiền đề, cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo Giá trị cụ thể của các công trình thuộc loại nghiên cứu này còn phụ thuộc vào một phần kết quả của nghiên cứu triển khai – thực nghiệm
* Nghiên cứu triển khai -thực nghiệm (R-D) là tập hợp những
đề tài có mục đích sáng tạo ra những tri thức khoa học mới là các giải pháp, các
mô hình công nghệ, các mô hình quản
lý, các sáng chế nhằm tác động trực tiếp đối tượng khảo sát, đối tượng nghiên cứu để theo chủ định của nhà khoa học
VD: chế tạo mẫu công nghệ mới hoặc sản phẩm mới, thử nghiệm một phương pháp giảng dạy ở các lớp thí điểm; chỉ đạo thí điểm một mô hình quản
lý mới tại một cơ sở được lựa chọn…
Nghiên cứu này có 3 giai đoạn:
- Tạo vật mẫu: là giai đoạn nhà khoa học nghiên cứu với mục đích tạo
ra sản phẩm mẫu
- Tạo ra công nghệ là giai đoạn nhà khoa học tìm kiếm và thực nghiệm các công nghệ tạo ra vật mẫu từ giai đoạn thứ nhất
- Sản xuất thử là giai đoạn kiểm chứng độ tin cậy của công nghệ trên quy trình nhỏ
Kết quả (sản phẩm) là các sáng chế, giải pháp công nghệ…
Vị trí: kết nối hoạt động nghiên cứu khoa học với thực tiễn; tác động trực tiếp vào hoạt động sản xuất, hoạt động quản lý
* Mối quan hệ biện chứng giữa các loại hình nghiên cứu:
Nghiên cứu cơ bản tác động vào nghiên cứu ứng dụng với tư cách là tiền đề, cơ sở cho nghiên cứu ứng dụng
và nghiên cứu ứng dụng tác động vào nghiên cứu triển khai thực nghiệm cũng với tư cách là tiền đề, cơ sở của nghiên cứu triển khai - thực nghiệm
Đồng thời, ngược lại nghiên cứu triển khai thực nghiệm lại tác động trở lại nghiên cứu ứng dụng thay đổi cho phù hợp và nghiên cứu ứng dụng tác động quay trở lại nghiên cứu cơ bản để nghiên cứu cơ bản có những định hướng nghiên cứu mới
Câu 3: Trình bày vấn đề nghiên cứu; các phương pháp thẩm định vấn đề nghiên cứu; kết quả sau thẩm định?
1 Khái niệm vấn đề nghiên cứu:
Vấn đề nghiên cứu là những mâu thuẫn nảy sinh trong hoạt động thực tiễn và cần phải giải quyết nhưng đến thời điểm phát hiện ra mâu thuẫn thì chủ thể nhận thức (chủ đề tài) chưa
đủ trình độ, năng lực để giải quyết mâu thuẫn ấy dẫn đến xuất hiện vấn đề nghiên cứu
2 Nguồn và phương pháp phát hiện vấn đề nghiên cứu
- Các tình huống mâu thuẫn nảy sinh, được phát hiện trong nghiên cứu các tài liệu quá khứ: tài liệu quá khứ là tài liệu đã được công bố qua những vật mang tin
- Các tình huống mâu thuẫn nảy sinh, được phát hiện trong thực tế đời sống cơ sở, địa phương, trong nước
và thế giới
- Các tình huống mâu thuẫn nảy sinh, được phát hiện trong hoạt động, công tác của bản thân và đồng nghiệp
- Các tình huống mâu thuẫn nảy sinh, được phát hiện trong quá trình thâm nhập thực tế, tiếp xúc với cán bộ, quần chúng ở cơ sở
- Các tình huống mâu thuẫn nảy sinh, được phát hiện trong trao đổi, tranh luận khoa học
- Các tình huống mâu thuẫn nảy sinh, được phát hiện trong giao tiếp với quần chúng nhân dân tại địa bàn công tác, cư trú, nghe những lời góp ý của quần chúng nhân dân
3 Các phương pháp thẩm định vấn đề nghiên cứu
Trang 3- Mục đích: Thẩm định vấn đề
nghiên cứu nhằm mục đích khẳng định
vấn đề nghiên cứu có thực sự cần thiết
nghiên cứu hay không, nhằm nhận thức
rõ lý do, tính cấp thiết của việc nghiên
cứu
- Các phương pháp thẩm
định vấn đề nghiên cứu:
+ Thứ nhất: Mở rộng phạm vi
quan sát nhằm thu thập thêm những
thông tin để khẳng định vấn đề nghiên
cứu Chẳng hạn sau khi quan sát sinh
viên học viện báo chí và tuyên truyền
phát hiện ra vấn đề là tại sao sinh viên
sau khi ra trường thường không có việc
làm? Để khẳng định vấn đề này thì
chúng ta cần phải thay đổi cách quan
sát: không chỉ quan sát trực tiếp sinh
viên học viên báo chí và tuyên truyền
mà còn tiến hành quan sát gián tiếp
sinh viên các trường khác để có thêm
thông tin khẳng định tại sao sinh viên
ra trường không có việc làm
+ Thứ hai: Thay đổi phương
thức quan sát tức là nếu vấn đề được
phát hiện bằng quan sát trực tiếp thì
cần phải thay đổi sang quan sát gián
tiếp để kiểm định và ngược lại
+ Thứ ba: Thu thập tài liệu để
tìm hiểu và khẳng định đã có ai, có
công trình nào nghiên cứu vấn đề đó
chưa, các kết quả thu thập được trong
đó đã thoả mãn nghiên cứu nhận thức
hay chưa là cơ sở để chúng ta có
nghiên cứu nữa không hoặc là tài liệu
để chúng ta nghiên cứu
+ Thứ tư: Tiến hành trao đổi
với những người hiểu biết, đồng
nghiệp để có thể hiểu biết về vấn đề
mình nghiên cứu hoặc tranh luận với
đồng nghiệp
4 Kết quả sau thẩm định
Sau khi nhà nghiên cứu tiến hành các phương pháp thẩm định vấn
đề nghiên cứu thì sẽ thu được những kết quả sau:
- Một là: vấn đề nghiên cứu có vấn đề nghiên cứu thì đó là cơ sở, là điểm khởi đầu cho vấn đề nghiên cứu
- Hai là: vấn đề nghiên cứu không có vấn đề nghiên cứu thì việc nghiên cứu không được tiến hành
- Ba là: giả vấn đề tức là vấn
đề nghiên cứu có vấn đề nhưng nguyên nhân này nằm ngoài ý tưởng ban đầu thì nhà nghiên cứu có 2 lựa chọn hoặc thay đổi phương hướng nghiên cứu hoặc chuyển nghiên cứu cho người khác
Trang 4Câu 4: Các phương pháp xây
dựng giả thuyết nghiên cứu khoa
học: phương pháp diễn dịch, phương
pháp quy nạp?
1 K/N:
Giả thuyết nghiên cứu là các kết luận
giả định, các luận đề do người nghiên
cứu đưa ra, theo đó mà chứng minh
tính có thể chân thực, có thể chính xác
của những kết luận giả định ấy, nhằm
nhận thức và giải quyết các vấn đề
2 Các phương pháp suy luận
xây dựng giả thuyết nghiên cứu:
* Phương pháp suy luận diễn
dịch:
- Suy luận diễn dịch trong xây dựng giả
thuyết nghiên cứu là những suy luận đi
từ những tiền đề là tri thức về cái
chung, để rồi đưa ra một phán đoán –
giả thuyết về cái riêng
- Mô hình: Cái riêng 1, cái riêng 2, cái
riêng 3 → cái chung
- Đặc điểm: Trên cơ sở tiền đề là cái
riêng, cái bộ phận để rút ra kết luận và
tri thức cái chung, cái hệ thống
- Có 2 loại phương pháp suy luận diễn
dịch:
+ Suy luận diễn dịch trực tiếp: là suy
luận đi từ 1 hoặc 1 số tiền đề để rồi
trực tiếp đưa ra 1 phán đoán – giả
thuyết
+ Suy luận diễn dịch gián tiếp: là suy
luận đi từ hai hay một số tiền đề có
quan hệ bắc cầu cho nhau, để rồi đưa ra
1 phán đoán – giả thuyết
* Phương pháp suy luận quy
nạp:
- Suy luận quy nạp trong xây dựng giả
thuyết nghiên cứu là những suy luận đi
từ các tiền đề là tri thức về cái riêng, để
đưa ra 1 phán đoán – giả thuyết về cái
chung
- Mô hình: Cái chung → cái riêng 1, cái riêng 2, cái riêng 3…
- Đặc điểm: Trên cơ sở tiền đề tri thức
về cái chung, cái hệ thống để rút ra những bộ phận nằm trong hệ thống đó
- Có 2 phương pháp cơ bản của suy luận quy nạp:
+ Suy luận quy nạp hoàn toàn là suy luận mà theo đó, để có được phán đoán – giả thuyết chắc chắn, người nghiên cứu cần phải đưa ra hầu hết các tiền đề riêng có thể phải đưa ra
+ Suy luận quy nạp không hoàn toàn là suy luận mà theo đó, để có được phán đoán, giả thuyết chắc chắn, người nghiên cứu không cần thiết phải đưa ra hầu hết các tiền đề tiêng có thể phải đưa ra
Trang 5Câu 5 Phương pháp nghiên cứu thực
nghiệm Cho ví dụ
Trả lời:
1) khái niệm:
phương pháp thực nghiệm trong
nghiên cứu là phương pháp mà người
nghiên cứu sử dụng để thu thập, xử lý
thông tin nhờ các quan sát trực tiếp có
gây ra các biến đổi cần thiết, đã được
tính toán trước, áp dụng các điều kiện
biến đổi ấy cho đối tượng quan sát
2) Phân loại các phương pháp
nghiên cứu thực nghiệm
a) Thực nghiệm thăm dò và thực
nghiệm kiểm chứng
*thực nghiệm thăm dò là những
phương pháp thực nghiệm nhằm mục
đích phát hiện, thẩm định các tình
huống cần nghiên cứu hoặc để xây
dựng các giả thuyết nghiên cứu
*thực nghiệm kiểm chứng là những
phương pháp thực nghiệm nhằm tìm
kiếm các luận cứ, chứng minh tính
chính xác của các luận cứ nhằm mục
đích chứng minh giả thuyết nghiên cứu
b) thực ngiệm song hành và thực
nghiệm đối nghịch
* thực nghiệm song hành là những
phương pháp thực nghiệm được áp
dụng cho các đối tượng có các đặc
trưng khác nhau, trong cùng một điều
kiện thực nghiệm như nhau
* Thực nghiệm đối nghịch là những
pp thực nghiệm được áp dụng cho hai
hay nhiều đối tượng có đặc trưng giống
nhau, trong điều kiện thực nghiệm đối
nghịch nhau
c) thực nghiệm đối chứng là thực
nghiệm được áp dụng đối với 1 trong 2
đối tượng có đặc trưng tương tự nhau
Đối tượng còn lại được sử dụng để
phân tích đối chứng
d) phương pháp nghiên cứu thực nghiệm theo mô hình ( hay gọi là mô
hình thí điểm) đây là pp nghiên cứu cơ bản trong các phương pháp thực nghiệm để áp dụng
pp này hiệu quả, chúng ta cần tiến hành đầy đủ các giai đoạn sau:
- giai đoạn chuẩn bị:
+ tiến hành các nghiên cứu lý thuyết để xây dựng mô hình lý thuyết
+ tiến hành khảo sát để lựa chọn đối tượng thực nghiệm
+ lập kế hoạch thực nghiệm
- giai đoạn thực nghiệm:
+ thống nhất với đội ngũ cán bộ về kế hoạch thực nghiệm
+ phân công cộng tác viên giám sát và thu nhận các thông tin trong quá trình thực nghiệm theo đúng yêu cầu trong
kế hoạch và đúng với các công cụ, chương trình quan sát
+ kịp thời điều chỉnh những sơ suất có thể có trong quá trình thực nghiệm
- giai đoạn kết thúc thực nghiệm:
+ kiểm tra lại các số liệu thực nghiệm + viết báo cáo kết quả thực nghiệm + tổ chức hội thảo đánh giá kết quả thực nghiệm, có sự tham gia của các cộng tác viên ở cơ sở thực nghiệm
Trang 6Câu 6: Phương pháp nghiên cứu phi
thực nghiệm Cho VD
Trả lời:
1 khái niệm:
phương pháp nghiên cứu phi thực
nghiệm (còn gọi là pp bán thực
nghiệm) là các pp nghiên cứu được áp
dụng dựa trên cơ sở quan sát trực tiếp
nhưng không gây ra các biến đổi cho
đối tượng khảo sát.
Ví dụ: trong đề tài nghiên cứu “ ý thức
phấn đấu vào Đảng trong sinh viên các
trường đại học, cao đẳng trên địa bản
quận Cầu giấy thành phố Hà Nội trong
giai đoạn từ năm 2010 đến nay.” Thì
pp nghiên cứu phi thực nghiệm được
sử dụng ở đây ví dụ như: lập bảng câu
hỏi về động cơ, Mục đích, ý thức phấn
đấu vào đảng giao cho điều tra viên đi
phát phiếu điều tra cho 1 số sinh viên ở
1 số trường đại học cao đảng trên địa
bàn quận cầu giấy
Hoặc là cử 1 nhóm điều tra đi phỏng
vấn trực tiếp những sinh viên, đoàn
viên ưu tú đang trong đối tượng xem
xét kết nạp đảng ở 1 số trường để
phỏng vấn trực tiếp qua đó lấy thông
tin cần thiết cho nghiên cứu đề tài
2 các pp nghiên cứu phi thực nghiệm
thường sử dụng trong nghiên cứu
a) pp trắc nghiệm:
* khái niệm: trắc nghiệm là một pp
quan sát phi thực nghiệm được áp dụng
khá phổ biến trong hầu hết các lĩnh vực
nghiên cứu khoa học đó là pp mà
người nghiên cứu sử dụng công cụ
quan sát là các chương trình quan sát
đã được thiết kế dựa trên cơ sở lý
thuyết đã xác định, nhằm đo lường các
thông tin thu nhận được từ đối tượng
mà không áp đặt bất cứ điều kiện thực
nghiệm nào cho đối tượng
- trong pp trắc nghiệm lại được chia ra làm 2 pp cụ thể sau:
+ trắc nghiệm theo chương trình, là pp trắc nghiệm áp dụng đối với các đối tượng khảo sát và khách thể nghiên cứu là các tổ chức, cơ quan thiết chế xã hội… nhằm thu nhận các thông tin về các mặt hoạt động, các điều kiện sinh hoạt của đối tượng
+ pp trắc nghiệm theo câu hỏi trắc nghiệm: pp này áp dụng đối với đối tượng khảo sát là những thành viên của các cộng đồng xã hội, thành viên các tổ chức, cơ quan, thành viên của các thiết chế xã hội
Trong phiếu trắc nghiệm thường có 3 loại câu hỏi trắc nghiệm: câu hỏi có – không; câu hỏi đóng và câu hỏi mở
b) PP phỏng vấn bằng bảng hỏi
* khái niệm: phỏng vấn bằng bảng hỏi(
phỏng vấn định lượng, điều tra bằng bảng hỏi, anket) là pp nghiên cứu phi thực nghiệm được áp dụng nhằm thu thập thông tin của số lớn đối tượng, qua đó người nghiên cứu xử lý nhằm nhận dạng đối tượng nghiên cứu
* các giai đoạn cơ bản của phỏng vấn bằng bảng hỏi
- giai đoạn chuẩn bị:
+ thiết kế bảng hỏi +xác định dung lượng mẫu cần phỏng vấn
+xác định địa bàn khảo sát và điểm khảo sát và phân bổ lượng mẫu cho mỗi địa bàn, điểm khảo sát
+phỏng vấn thử +tập huấn điều tra viên để quán triệt các yêu cầu, nguyên tắc phương pháp phỏng vấn, phổ biến các biện pháp giám sát điều tra có thể sẽ áp dụng
- giai đoạn phỏng vấn:
+khảo sát theo đúng các điểm, địa bàn, đối tượng đúng theo các yêu cầu, nguyên tắc và pp đã được tập huấn
+lưu trữ phiếu đã phỏng vấn theo đúng địa bàn phỏng vấn, ghi rõ: điểm khảo sát, địa bàn khảo sát, số phiếu theo kế hoạch, số phiếu đã thu được, ngày tháng thực hiện, họ và tên điều tra viên + những điều chỉnh bảng hỏi, điều chỉnh đối tượng phỏng vấn nếu thấy cần thiết đều phải báo cáo chủ nhiệm
đề tài quyết định
+ duy trì lien lạc thường xuyên để nhận báo cáo từ các địa bàn, điểm khảo sát
+áp dụng các biện pháp giám sát cần thiết để đản bảo độ tin cậy, khách quan
và trung thực của hoạt động phỏng vấn
- giai đoạn kết thúc phỏng vấn:
+ kiểm tra đọ tin cậy của các địa bàn, điểm khảo sát Nếu kết quả điều tra của điểm, địa bàn khảo sát nào đó không
đủ độ tin cậy, có thể phải cho phỏng vấn lại, hoặc phỏng vấn đối với địa bàn, điểm, đối tượng khác có dấu hiệu đặc trưng tương tự
+ xử lý số liệu bằng các pp xử lý phù hợp với các chương trình phần mềm xử
lý hiện đại + thiết lập các bảng số liệu + đọc số liệu để nhận dạng các vấn đề cần nghiên cứu, nhận dạng các luận đề, luận cứ cần chứng minh, hoặc được sử dụng để chứng minh
+chuyển các số liệu từ bảng số liệu thành các biểu đồ, đồ thị, sơ đồ biểu diễn và minh họa cho các luận đề cần chứng minh hoặc các luận cứ cần sử dụng để chứng minh các luận đề
c) phương pháp chuyên gia
* khái niệm: phương pháp chuyên gia
là phương pháp thu thập và xử lý thông tin dựa trên ý kiến các chuyên gia, những đồng nghiệp hoặc những người
am hiểu các vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu vô luận trong trường hợp nào, đây cũng chủ yếu là kênh thu thập thông tin, các ý kiến tranh luận mang tính thẩm định cũng chỉ được coi là đầu vào của chu trình xử lý thông tin của người nghiên cứu
* phân loại các pp cụ thể:
- PP phỏng vấn sâu:là pp tham vấn ý kiến chuyên gia theo các phiếu phỏng vấn hoặc phỏng vấn trực tiếp tùy thuộc vào nhu cầu thu thập thông tin, người nghiên cứu có thể lựa chọn, áp dụng phỏng vấn có chuẩn bị hoặc phỏng vấn bất chợt để chuẩn bị phỏng vấn người nghiên cứu cần chuẩn bị kĩ lưỡng một phải phỏng vấn với các loại câu hỏi thích hợp trong số các câu hỏi được giới thiệu trong phần nói về các câu hỏi trắc nghiệm
- PP hội nghị tư vấn: là pp chuyên gia, theo đó người nghiên cứu thiết kế các công cụ, các phiếu yêu cầu trình bày ý kiến dựa trên cơ sở các giả thuyết nghiên cứu gửi đến các chuyên gia trước khi hội nghị được tổ chức trong hội nghị người nghiên cứu chỉ đóng vai trò thu nhận mọi ý kiến của chuyên gia Chỉ đưa ra câu hỏi bổ sung hoặc ý kiến tranh luận nhằm mục đích thu thập thêm thông tin Không nên đưa ra ý kiến tranh luận mang tính chất phủ định, bác bỏ ý kiến chuyên gia ngay tại diễn đàn
Trang 7Câu 7: Phương pháp nghiên cứu tài
liệu Cho ví dụ
Trả lời:
1 khái niệm và phân loại tài liệu
* khái niệm: tài liệu trong nghiên cứu
lý luận và truyền thông là toàn bộ các
ấn phẩm, các văn bản các vật phẩm…
trong đó có chứa đựng các thông tin
mà người nghiên cứu có thể tham khảo
sử dụng, cần phải tham khảo sử dụng
để thực hiện các mục tiêu, các nhiệm
vụ nghiên cứu của một đề tài nghiên
cứu
* phân loại các tài liệu nghiên cứu:
- tài liệu quá khứ trong nghiên cứu
khoa học
Ví dụ: đề tàu nghiên cứu thuộc lĩnh
vực lý luận thì các tài liệu quá khứ như
các tác phẩm kinh điển của Mác
Ăngghen, V.L.Leenin …
- tài liệu sống trong nghiên cứu khoa
học
Ví dụ: trong đề tài nghiên cứu “ chất
lượng phê bình và tự phê bình của
Đảng bộ huyện Thanh Oai, thành phố
Hà Nội trong giai đoạn hiện nay” tài
liệu sống như bảng điều tra ý kiến của
đảng viên đối với công tác tự phê bình
và phê bình
2 các pp nghiên cứu tài liệu
a) thu thập và phân loại sơ bộ tài liệu
thứ nhất, xác định nguồn thu thập tài
liệu
- căn cứ xác định nguồn thu thập tài
liệu:
+ căn cứ các ngoại diên của khái niệm
trung tâm trong đề cương nghiên cứu
đã được xác định Người nghiên cứu sẽ
lập bảng phân loại nguồn tìm kiếm tài
liệu trong quá khứ
+ căn cứ vào các yếu tố và điều kiện
quy định sự vận động biến đổi của đối
tượng nghiên cứu đã được xác định trong đề cương nghiên cứu người nghiên cứu xác định nguồn thu thập các thông tin liên quan và phản ánh các yếu tố và điều kiện ấy
- lập và thực hiện kế hoạch thu thập tài liệu
Thứ hai là phân loại tài liệu được thu thập
Sau khi các tài liệu được thu thập, cần tiến hành phân loại tài liệu để đáp ứng các nhiệm vụ nghiên cứu
- phân loại theo tác giả và theo thời gian công bố
- phân loại theo mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
-phân loại tài liệu nghiên cứu quá khứ theo hình thức công bố
b) phương pháp đọc tài liệu và và thu thập thông tin
* pp đọc nhanh, đọc tổng quát nhằm nhận dạng các tài liệu, các đoạn các phần nội dung tài liệu quan trọng cần đọc kĩ, pp này gồm các bước cụ thể sau:
Bước 1: đọc mục lục, đọc lời giới thiệu, lời tựa lời bạt hoặc các phần kết luận của tài liệu
Bước 2: đọc tài liệu tổng quan giới thiệu các tài liệu các chuyên khảo cần đọc
Bước 3:đọc nhanh theo trang, đoạn đối với tài liệu( hoặc phần của tài liệu) được cho là quan trọng nhờ kết quả của
1 và 2
* đọc kỹ, thu nhận và đánh giá sơ bộ thông tin trong tài liệu
Bước 1: chuẩn bị tâm thế, phương tiện
để ghi nhận và đánh giá sơ bộ các thông tin
Bước 2: đọc và thu nhận,ghi nhớ các thông tin
Bước 3: đánh giá sơ bộ thông tin: đồng tình, không đồng tình vì sao? Thu nhận thông tin nào và dung để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu nào trong kết cấu của đề cương nghiên cứu
c) pp lược thuật, tổng thuật tài liệu
* lược thuật tài liệu:
Bước 1: chuẩn bị: kiểm tra lại tính đáng tin cậy của thông tin đã thu thập, sắp xếp các thông tin đã thu nhận theo trình tự kết cấu trong đề cương nghiên cứu, hoặc sắp xếp theo dàn ý đề cương nếu công trình dự định công bố là một bài báo khoa học, bài tham luận hội nghị, hội thảo khoa học…
Bước 2: tiến hành hệ thống hóa, liên kết và so sánh các thông tin về cùng một vấn đề trong đề cương
Bước 3: tiến hành giải thích, bình luận nhận xét phê phán các thông tin về cùng một vấn đê
Bước 4: đưa ra ý kiến luận giải của bản than
* tổng thuật của tài liệu -Tổng thuật của tài liệu là pp mà người nghiên cứu thực hiện nhằm đưa ra các luận cứ đề ra và chứng minh các luận điểm của mình( dưới dạng các luận đề, giả thuyết) trên cơ sở các thông tin thu nhận được từ lược thuật tài liệu
- trong tổng thuật tài liệu người nghiên cứu tiến hành theo các bước sau:
Bước 1: thực hiện các suy luận, đưa ra các luận đề( giả thuyết) trên cơ sở phát hiện các vấn đề phát hiện được từ việc liên kết so sánh các thông tin của các nguồn( tác giả, tổ chức,địa bàn khảo sát…)khác nhau liên quan đến cùng một đối tượng nghiên cứu
Bước 2: xác định và giới thiệu các luận
cứ cần có để chứng minh cho luận đề( giả thuyết) ấy
Bước 3:tiến hành chứng minh tính chính xác của từng luận cứ
Bước 4:luận chứng và khẳng định tính chính xác của luận đề(giả thuyết) đã đưa ra
- sản phẩm của tổng thuật tài liệu nếu được coi là hoàn tất về cơ bản cần biên tập chỉnh sửa về diễn đạt, văn phong ngôn ngữ tùy theo mục đích nghiên cứu, lợi ích nhà nghiên cứu và các cam kết hợp đồng, cơ sở pháp luật nhà nước đối với quản lý các hoạt động nghiên cứu lý luận chính trị và truyền thông có thể được sử dụng một trong các trường hợp sau:
+ làm căn cứ hoàn thiện đề tài + đăng tải trên các tạp chí khoa học + tham gia các hội nghị khoa học
Trang 8Câu 8: Về đề tài khoa học cần làm
rõ:
- Xây dựng tên đề tài;
- Chỉ ra đối tượng nghiên cứu đề tài;
- Mục tiêu của đề tài;
- Phương pháp nghiên cứu;
- Xây dựng cấu trúc (bố cục) nội
dung đề tài.
Trả lời:
1 Xây dựng tên đề tài:
+ Xác định và xây dựng tên đề tài
nghiên cứu là công việc đầu tiên và có
ý nghĩa quyết định cho một công trình
nghiên cứu khoa học để xác định được
tên đề tài nghiên cứu cho phù hợp thì
trước hết người nghiên cứu phải trả lời
được các vấn đề sau: cái gì sẽ được
nghiên cứu? những mối quan hệ,
những khía cạnh hay những quá trình
nào của thực tiễn xã hội sẽ là đối tượng
của nghiên cứu? hay nói cách khác
người nghiên cứu phải chỉ ra được
khách thể cũng như đối tượng của cuộc
nghiên cứu
+ Như vậy, Tên đề tài nghiên cứu phải
thể hiện rõ đối tượng nghiên cứu và
khách thể nghiên cứu Ngoài ra, trong
tên đề tài có thể chứa đựng thông tin về
mục tiêu nghiên cứu, đối tượng khảo
sát
Tên đề tài phải được biểu đạt bằng các
thuật ngữ phù hợp với lý luận chính trị
vô sản hiện đại
Ví dụ: “ công tác kiểm tra,giám sát của
Đảng bộ huyện Thanh Oai, thành phố
Hà Nội trong giai đoạn hiện nay”
2, Đối tượng nghiên cứu của đề tài:
- Đối tượng nghiên cứu của đề tài khoa
học là cái mà đề tài cần làm rõ trong
nghiên cứu của mình là bản chất của
sự vật hay hiện tượng cần xem xét và
làm rõ trong nhiệm vụ nghiên cứu
- Nói cách khác đối tượng nghiên cứu của đề tài nghiên cứu lý luận chính trị
vô sản là 1 quy luật, hoặc 1 tính quy luật của khách thể nghiên cứu, được người nghiên cứu quan tâm, tập trung làm sang tỏ nhằm nhận thức và giải quyết vấn đề được phát hiện từ khách thể ấy
Trong ví dụ trên thì đối tượng nghiên cứu của đề tài là “công tác kiểm tra, giám sát của đảng bộ huyện thanh oai”
3.Mục tiêu của đề tài:
+ Mục tiêu của đề tài nghiên cứu phải thể hiện được nhu cầu của thực tiễn hay nhận thức mà chính vì nhu cầu đó
mà đề tài nghiên cứu được tiến hành
Nói cách khác, mục tiêu của nghiên cứu là hướng đến giải quyết những nhiệm vụ cơ bản của cuộc nghiên cứu,
là để giải quyết những vấn đề mà cả lý luận và thực tiễn đòi hỏi
+ Mục tiêu của đề tài nghiên cứu là các vấn đề, là cái đích mà cuộc nghiên cứu hướng đến để làm rõ nghĩa Khi xác định mục tiêu này, người nghiên cứu phải trả lời câu hỏi: đề tài nghiên cứu
sẽ mang lại những thông tin nào và cho
ta kiến thức gì?
+ Mục tiêu nghiên cứu là giải thích thêm cho đề tài, cụ thể hóa đề tài,loại
bỏ đi những yếu tố chưa xác định trong
đề tài
+mỗi đề tài nghiên cứu lý luận chính trị thường có một mục tiêu chính và một
số mục tiêu trung gian
Ví dụ:
Trong đề tài trên thì mục tiêu chính của đề tài là những tri thức về giải pháp đề góp phần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đảng của đảng bộ huyện thanh oai
4- Phương pháp nghiên cứu:
+ pp luận: pp duy vật biên chứng và duy vật lịch sử
+ pp chung:
Nhóm pp: phân tích, tổng hợp và phân tích,
Nhóm pp quy nạp, quy nạp và diễn dịch
Nhóm pp lịch sử, lô gic và lịch sử
pp mô hình hóa
pp khái quát hóa, trừu tượng hóa + các pp thu thập xử lý thông tin
5- Xây dựng cấu trúc (bố cục) nội dung đề tài.
Cấu trúc của một đề tài nghiên cứu khoa học lý luận và truyền thông thường là:
Phần mở đầu: phải bắt buộc theo đúng
trình tự sau
1 lý do và tính cấp thiết của đề tài
2 phạm vi và giới hạn nghiên cứu
3 tình hình nghiên cứu có liên quan
4 mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu
5 đóng góp của khóa luận
6 hệ pp nghiên cứu của đề tài: -pp luận
-pp nghiên cứu chung 7.kết cấu của khóa luận ( hoặc tiểu luận) viết theo mẫu sau:
“ ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, khóa luận có kết cấu gồm… chương và
… tiết
Phần nội dung các chương: thông
thường một khóa luận( tiểu luận) nghiên cứu lý luận và truyền thông thường phần nội dung được bố trí làm 3 chương:
Chương 1: cơ sở lý luận Chương 2: thực trạng của vấn đề
nghiên cứu
Chương 3: quan điểm, định hướng
và giải pháp
Phần kết luận