Lỵ trực khuẩn đại học

Đại cơng.• Lμ bệnh nhiễm khuẩn cấp đờng tiêu hoá do Shigella • Biểu hiện: từ tiêu chảy thoáng qua đến thể điển hình có HC lỵ gồm: đau quặn - mót rặn - TC phân nhμy máu vμ có sốt.. • Shig

BỆNH LỴ TRỰC KHUẨN

Ths.Bs Nguyễn Mạnh Trường

Bộ Môn Truyền Nhiễm-Đại Học Y Hà Nội

1 Đại cơng.

• Lμ bệnh nhiễm khuẩn cấp đờng tiêu hoá do Shigella

• Biểu hiện: từ tiêu chảy thoáng qua đến thể điển hình có HC lỵ

gồm: đau quặn - mót rặn - TC phân nhμy máu vμ có sốt

• Trờng hợp nặng, có nhiễm độc thần kinh có thể dẫn đến tử vong, hay gặp ở trẻ nhỏ

• Shigella chiếm 5 - 15% căn nguyên tiêu chẩy, lμ nguyên nhân TV chính do tiêu chẩy ở trẻ em các nớc đang phát triển

Tác nhân gây bệnh.

1 Đặc điểm vi khuẩn.

• Shigella lμ trực khuẩn Gr (-) thuộc họ Enterobateriaceae

• Không di động, không lên men đờng lactoza, lên men đờng

glucose tạo ra acid nhng không sinh hơi, không sinh H2S

• Đợc chia lμm 4 nhóm dựa vμo KN O vμ đặc tính sinh hoá:

– Nhóm A: Shigella dysenteriae có 15 týp huyết thanh

– Nhóm B: Shigella flexneri có 8 týp huyết thanh vμ 9 dới týp– Nhóm C: Shigella boydii có 19 typ huyết thanh

– Nhóm D: Shigella sonnei co 1 typ huyết thanh

Tác nhân gây bệnh

2 Độc tố: Các Shigella có 2 loại độc tố:

• Nội độc tố: bản chất LPS, hoạt tính sinh học giống nội độc tố vi khuẩn Gr (-), có khả năng gây sốc

• Ngoại độc tố: Có 3 loại ngoại độc tố

– Độc tố SHET -1 vμ SHET - 2: có vai trò nh các độc tố ruột, gây bμi tiết nớc vμ điện giải vμo lòng ruột

– Độc tố Shiga toxin: gây giảm các protein chức năng tế bμo ruôt

Tác nhân gây bệnh

• Cấu tạo độc tố Shiga endo toxin: gồm

1 tiểu đơn vị A vμ 5 tiểu đơn vị B

• Tiểu đơn vị B có vai trò nhận diện thụ

thể glycolipid Gb3 trên tế bμo niêm

mạc

• Tiểu đơn vị A: lμ enzyme glycosidase

có vai trò phân hủy liên kết

N-glycosidic vị trí adenosin phần 60S

của ribosome gây gián đoạn tổng hợp

protein

Dịch tễ học.

• Theo thông báo của TCYTTG: Hằng năm trên toμn cầu

– Có khoảng 200 triệu trờng hợp lỵ trực trùng 90% ở các nớc

đang phát triển, chủ yếu ở trẻ em dới 5 tuổi

– 650.000 trờng hợp tử vong,

• Bệnh lu hμnh ở châu A, Trung vμ Nam Phi vμ Trung Mỹ,

• Từ 1969 đến nay, S dysenteria typ 1 gây nhiều vụ dịch, có tỷ lệ

tử vong cao do vi khuẩn đa kháng thuốc

Dịch tễ học.

1 Nguồn bệnh.

• Ngời lμ vật chủ duy nhất, lμ nguồn gây bệnh trong cộng đồng

• Trong giai đoạn cấp thải 103– 109 vi khuẩn/1g phân

• Thể nhẹ, thải 103 vi khuẩn/1g phân, trong 6 tuần

• Không có tình trạng mang trùng mạn tính, riêng ngời AIDS có thể thải vi khuẩn trong nhiều năm

Dịch tễ học.

2 Đờng lây truyền.

• Lây trực tiếp ngừơi - ngời:

– Trong cùng gia đình, nhμ trẻ

– Lây trực tiếp trong quan hệ đồng tính nam.

• Lây gián tiếp: đồ dùng, thực phẩm, nớc, ruồi nhặng, hoặc ao hồ, bể bơi bị nhiễm.

• Điều kiện thuận lợi: sống chật chội, vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trờng kém

3 Cơ thể cảm thụ - Trẻ < 5 tuổi

- Trẻ dới 6 tháng hiếm khi bị bệnh

4 Mùa - Bệnh có xu hớng xuất hiện quanh năm ở Miền Nam,

- Miền Bắc xu hớng xuất hiện vμo mùa hè,

Sinh bệnh học vμ giải phẫu bệnh.

1 Sinh bệnh học.

• Ngời khoẻ mạnh: Nuốt 200 vi khuẩn có thể gây bệnh ở 25%

• Thời kỳ ủ bệnh 24 - 27giờ: VK đề kháng với acid => qua hμng rμo acid dạ dμy => qua tiểu trμng => xâm nhập niêm mạc đại trμng

• Tại đại trμng:

– Khả năng xâm nhập của VK vμo tế bμo niêm mạc quyết định quá trình gây bệnh

– VK không xâm nhập trực tiếp TB niêm mạc mμ gắn vμo TB

lympho “Tế bμo M” của lớp niêm mạc vμ đợc thực bμo

– Sau đó đợc trình diện cho đại thực bμo của lớp niêm mạc ĐTB thực bμo VK, tuy nhiên VK có khả năng ly giải túi không bμo

• Trong TB niêm mạc: VK phát triển vμ xâm nhập TB kế cận bằng hoạt động polymer thμnh phần actin

• VK phát triển trong TB: ảnh hởng đến hô hấp, chuyển hoá năng lợng => chết tế bμo theo chơng trình.

•

Sinh lý bệnh

– Viêm thờng nông, thủng đại trμng vμ nhiễm khuẩn huyết hiếm gặp.

– ở trẻ em: S dysenteriae 1 gây viêm đại trμng nặng, có thể có "Hội chứng tán huyết urê huyết cao" do vỡ hồng cầu vμ lắng đọng

fibrin gây tắc mạch cầu thận

Lâm sμng.

1 Thời kỳ ủ bệnh:

Thờng kéo dμi 12 - 72 giờ (trung bình 1 - 5 ngμy)

2 Thời kỳ khởi phát (1-3 ngày)

• Đột ngột với các triệu chứng không đặc hiệu:

– Hội chứng nhiễm trùng: Sốt cao 39 - 400, thờng kèm theo

ớn lạnh, biếng ăn, buồn nôn, nôn mửa

– Triệu chứng tiêu hoá: Khởỉ đầu lμ tiêu chảy phân lỏng,

kèm theo đau bụng, có thể dẫn đến mất nớc vμ điện giải ở trẻ nhỏ vμ ngời giμ

Lâm sμng.

3 Thời kỳ toμn phát.

• Bệnh có biểu hiện điển hình của “Hội chứng lỵ”:

– Đau quặn bụng từng cơn, đau thắt ở vùng trực trμng

– Mót rặn nhiều, ngμy cμng tăng, gây cho bệnh nhân cảm giác muốn đi ngoμi liên tục, có thể dẫn đến suy kiệt, sa trực trμng ở ngời giμ vμ trẻ nhỏ.

– Đi ngoμi nhiều lần, có thể đến 20 - 40 lần/ ngμy, lợng phân ít dần, có lẫn chất nhầy hoặc nớc máu đỏ “lờ lờ máu cá”.

• Các biểu hiện khác:

– Sốt, thể trạng suy sụp nhanh, mệt mỏi, hốc hác, môi khô, lỡi vμng bẩn.

– Khám bụng: đau vùng đại trμng sigma, hoặc đau toμn bộ khung đại trμng, không có phản ứng thμnh bụng, không có điểm đau khu trú.

Lâm sμng.

4 Các thể lâm sμng.

– Thể nặng (thờng do Shigella dysenteriae 1): sốt cao, rét run,

tiêu chảy nặng, rối loạn nớc điện giải, suy tuần hoμn, tử vong.– Thể nhẹ (thờng do S sonei): TC nhẹ hoặc chỉ đau bụng âm ỉ

– Thể mãn tính: đi ngoμi mũi máu kéo dμi lμm mất protein, rối loạn nớc điện giải, suy kiệt Trẻ em dễ có tiêu chẩy kéo dμi, suy dinh dỡng

• Trẻ dới 4 tuổi: cấp tính: sốt cao, li bì, co giật, tiêu chẩy mất nớc nặng Có thể tử vong do HC tán huyết urê máu cao, sốc nội độc tố

Biến chứng

1 Biến chứng sớm.

• Rối loạn nớc vμ điện giải

• Nhiễm khuẩn huyết vμ sốc nhiễm trùng

• Sa trực trμng ở ngời giμ vμ trẻ nhỏ

• Thủng ruột ở cơ địa suy kiệt

• BC thần kinh: sốt cao, co giật, rối loạn tri giác

2 Biến chứng muộn.

• Suy dinh dỡng do tiêu chẩy kéo dμi

• Viêm khớp gối, mắt cá chân

Cận lâm sμng.

1 Công thức máu:

• Bạch cầu tăng 15.000 - 30.000/mm3, trung tính chiếm u thế

2 Xét nghiệm phân: Có giá trị để chẩn đoán

• Soi phân tơi: nhiều hồng cầu vμ bạch cầu đa nhân trung tính

• Cấy phân: phát hiện vi khuẩn, lμm kháng sinh đồ

3 Soi trực trμng: viêm lan toả cấp, loét nông đờng kính 3-7mm, có

xuất huyết

4 Huyết thanh chẩn đoán.

• Miễn dịch huỳnh quang:

• Chẩn đoán nhanh EIA:

– Lỵ amip: không sốt, đi ngoμi không nhiều, soi phân có amíp.

– Lồng ruột: không sốt, nôn, bụng chớng, dấu hiệu rắn bò, bí đại tiện – U đại trμng: hay ở ngời giμ, không sốt, không đau bụng, hay tái phát – Do các vi khuẩn xâm lấn khác: nói chung ít khác nhau.

Điều trị:

1 Bồi phụ nớc điện giải:

• Bằng dung dịch ORS uống, hoặc

• Truyền nếu không uống đợc, mất nớc điện giải nặng

2 Kháng sinh:

• Rút ngắn thời gian bệnh vμ giảm ngắn thời gian thải vi khuẩn

• Vùng vi khuẩn kháng thuốc: dùng một trong các thuốc sau

– Quinolone thế hệ thứ hai

• Ciprofloxacine 500mg

• Pefloxacine 400mg

• Ofloxacine 200mg

Phòng bệnh:

• Phòng bệnh nhằm vμo ba vấn đề:

– Vệ sinh ăn uống, nguồn nớc, an toμn thực phẩm

– Phát hiện ngời bệnh để điều trị vμ cách ly kịp thời

– Vac xin: đơn giá vμ nhị giá phòng S flexneri 2a vμ S.sonnei

đã đợc thủ nghiệm vμ tạo đợc kháng thể IgA vμ IgG có tác dụng sinh học

• Hoá dự phòng kém hiệu quả, nguy cơ tạo ra chủng kháng thuốc