Chính trị cao đẳng mới nhất 2020 bài 2

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng 2011 viết: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của

Bài 2

KHÁI QUÁT VỀ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

I KHÁI NIỆM, NGUỒN GỐC VÀ QUÁ TRÌNH HÌNHTHÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

1 Khái niệm

- Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh lần đầu tiên được sử dụng

trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của ĐảngCộng sản Việt Nam (1991) và ngày càng được xác định hoàn thiện

và sâu sắc hơn rõ hơn Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của

Đảng (2011) viết: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi

Định nghĩa trên đã làm rõ ba vấn đề lớn:

Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống các quan điểm lý luận toàndiện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam

Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của sự vận dụng và phát triểnsáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kếthừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếpthu tinh hoa văn hoá nhân loại

Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quýgiá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cáchmạng của nhân dân ta giành thắng lợi

2 Nguồn gốc

a) Nguồn gốc thực tiễn

- Tình hình Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX

Năm 1858, thực dân Pháp xâm lược Việt Nam Năm 1884, với

Hiệp ước Pa-tơ-nốt giữa Chính phủ Pháp và Vương triều Nguyễn,thực dân Pháp đã thiết lập được sự thống trị trên toàn cõi Việt Nam

Từ đây xã hội Việt Nam trở thành một nước thuộc địa nửa phongkiến Nhân dân Việt Nam bị đàn áp, bóc lột, cuộc sống vô cùng khổcực

Ngay từ đầu khi thực dân Pháp xâm lược, nhân dân Việt Nam

đã đứng lên chống thực dân Pháp Cho đến đầu thế kỷ XX, các cuộckhởi nghĩa vũ trang, các phong trào chống Pháp đã liên tục nổ ra từNam chí Bắc, hết sức quyết liệt nhưng tất cả đều bị thực dân Pháp

Mặc dù bị thất bại nhưng sự phát triển mạnh mẽ của các phongtrào yêu nước Việt Nam cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX đã khẳngđịnh ý chí kiên cường, bất khuất vì độc lập, tự do của dân tộc Tuynhiên, nó cũng chứng tỏ con đường cứu nước theo hệ tư tưởngphong kiến và hệ tư tưởng dân chủ tư sản đã không dẫn đến thànhcông Cách mạng Việt Nam lâm vào tình trạng khủng hoảng, bế tắc

về đường lối, về giai cấp lãnh đạo “Ví như trong đêm tối không có đường ra”.

Tình hình thế giới khi đó nổi bật là sự xuất hiện chủ nghĩaLênin V.I.Lênin đã bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác thành chủnghĩa Mác- Lênin Trong bối cảnh mâu thuẫn giữa các đế quốc dẫnđến chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1918), V.I.Lênin đã lãnh đạothắng lợi Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917, và thành lập Quốc

tế Cộng sản (3-1919), trung tâm lãnh đạo phong trào cộng sản, côngnhân quốc tế, thúc đẩy sự truyền bá rộng rãi chủ nghĩa Mác-Lênin,

ra đời hàng chục đảng cộng sản ở nhiều nước Châu Âu, châu Mỹ;yêu cầu giải phóng dân tộc của nhân dân các nước thuộc địa đặt racấp thiết

b) Nguồn gốc tư tưởng, lý luận

- Những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, quê hương và gia đình

Nguyễn Sinh Cung (tên của Nguyễn Ái Quốc, Hồ Chí Minh cònlúc nhỏ) sinh ngày 19-5-1890, trong một gia đình nhà nho nghèo, yêunước tại xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An Người sớm kếthừa được những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, quê hương và giađình Đó là truyền thống yêu nước, ý chí quyết tâm, tinh thần độc lập,

tự chủ, lao động cần cù, sáng tạo, tinh thần hiếu học, sống nhân ái,đoàn kết, khoan dung Quá trình học văn hóa tại trường tiểu họcĐông Ba, Quốc Học Huế cùng với sự tự học, từng trải thực tiễn,Người sớm cảm nhận được sự khổ nhục của người dân mất nước,mất độc lập, bị thống trị bởi thực dân Pháp Những năm tuổi trẻ, đầuđời (1890-1911), bằng học tập và chiêm nghiệm, Người đã sớm hìnhthành nên nhân cách và bản lĩnh của mình Đó là tiền đề tư tưởng đầutiên hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

- Tinh hóa văn hóa phương Đông và phương Tây

Từ lúc thiếu thời, Nguyễn Tất Thành đã được cha dạy chữ Hán

và tiếp thu được nền giáo dục của Nho giáo, tiếp thu được các giá trịtích cực của Nho giáo Người cũng đã tiếp thu được các giá trị tíchcực của Nho giáo, Phật giáo, Lão giáo; những giá trị văn hóa, đạođức truyền thống của dân tộc

Những năm hoạt động cách mạng ở nước ngoài, Người đã tiếpthu được những tư tưởng nhân quyền, dân quyền của cách mạng Mỹ

(1776), tư tưởng Tự do, Bình đẳng, Bác ái của cuộc Đại cách mạngPháp (1789), tiếp thu tư tưởng đạo đức của Thiên chúa giáo, chủnghĩa Tam dân của Trung quốc… Đó là những tư tưởng về quyềncon người, quyền dân chủ, tự do, bình đẳng, bác ái, về quyền sống,

tự do và mưu cầu hạnh phúc của các dân tộc và của con người Tinhhoa văn hóa phương Đông và phương Tây là tiền đề tư tưởng quantrọng hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

- Chủ nghĩa Mác-Lênin là nguồn gốc tư tưởng, lý luận chủ yếu

Từ một người yêu nước, Nguyễn Ái Quốc tiếp thu và tin theochủ nghĩa Mác-Lênin, trở thành người cộng sản (1920) Đi theo chủnghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh có bước chuyển về chất,

có giá trị vượt trội hơn tất cả các trào lưu tư tưởng yêu nước đươngthời Từ đây, tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc phạm trù chủ nghĩa Mác-Lênin Bước chuyển lịch sử theo chủ nghĩa Mác-Lênin của Người

đã phù hợp với xu thế của thời đại và mở ra con đường cứu nướcđúng đắn cho cách mạng Việt Nam Bước ngoặt tư tưởng tiến bộ đóphù hợp với xu thế của thời đại mới nên có sức lôi cuốn nhiều ngườiViệt Nam yêu nước tin tưởng, đi theo

Từ tin tưởng, đi theo chủ nghĩa Mác-Lênin, Người kiên trì trong

10 năm chuẩn bị để thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam; lãnh đạoĐảng và nhân dân tiến hành thắng lợi Cách mạng Tháng Tám năm

1945 thành công lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay lànước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam), tiến hành thắng lợicuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, xây dựng chủnghĩa xã hội ở miền Bắc và tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ,cứu nước thắng lợi, thống nhất đất nước Cùng với chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng của Đảng Cộngsản Việt Nam và cách mạng Việt Nam.

c) Nhân tố chủ quan Hồ Chí Minh

Phẩm chất cá nhân Hồ Chí Minh với những đặc điểm nổi trội:

- Hồ Chí Minh là người có những nhận xét, phân tích tinh tường,sáng suốt trong nghiên cứu lý luận và thực tiễn Sự tin tưởng, trungthành và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào thực tiễn ViệtNam đã khẳng định phẩm chất tư duy độc lập, tự chủ sáng tạo củaNgười

- Sự khổ công, ý chí quyết tâm học tập của Người là tấm gươngsáng về sự bền bỉ, không ngừng tích lũy tri thức phong phú của nhânloại, học tập kinh nghiệm đấu tranh giải phóng dân tộc để vận dụngvào cuộc sống và làm cách mạng

- Ý chí cách mạng kiên cường, lòng trung thành với lý tưởngcủa Đảng, quyền lợi của dân tộc của Hồ Chí Minh đã đưa Người trở

yêu nhân dân, thương yêu những người cùng khổ, sẵn sàng chịuđựng hy sinh vì độc lập của Tổ quốc, vì tự do, hạnh phúc của đồngbào

- Hồ Chí Minh là tấm gương trong sáng, mẫu mực về đạo đứccách mạng: cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Tấm gương mẫumực về phong cách tư duy, phong cách làm việc, phong cách lãnhđạo, phong cách nói đi đôi với làm, phong cách diễn đạt, phong cáchứng xử, phong cách sinh hoạt đời thường; với đời tư trong sáng,cuộc sống riêng giản dị, khiêm nhường

- Cùng với những năng lực trí tuệ vựợt trội, những phẩm chất cánhân cao quý nêu trên là tiền đề, là nguồn gốc, là điều kiện để HồChí Minh tiếp nhận, chọn lọc, chuyển hoá, phát triển chủ nghĩaMác-Lênin, các tư tưởng tiến bộ trên thế giới, hình thành nên tưtưởng Hồ Chí Minh

3 Quá trình hình thành

a) Thời kỳ niên thiếu đến khi ra nước ngoài (1890-1911)

Năm 1895, Người theo cha vào Huế, học tại trường tiểu họcĐông Ba, trường Quốc học Huế với tên gọi là Nguyễn Tất Thành.Cuối năm 1910, Người từ biệt cha tại Bình Định vào phía Nam, dạyhọc ở trường Dục Thanh, Phan Thiết, sau đó vào Sài Gòn

Trong thời kỳ này, Nguyễn Tất Thành đã là thanh niên có họcthức, tiếp thu những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, quê hương vàgia đình Người sớm được học chữ Hán, chữ quốc ngữ, chữ Pháp,tiếp xúc với văn hóa phương Đông và sách báo tiến bộ Pháp Người

đã tận mắt thấy và hiểu rõ nỗi khổ nhục của người dân mất nước,chứng kiến sự thất bại của các cuộc khởi nghĩa chống Pháp và trăntrở, suy nghĩ,, nung nấu một quyết tâm ra nước ngoài, tìm kiếm conđường cứu nước, cứu dân

b) Thời kỳ trải nghiệm cuộc sống và đến với chủ nghĩa Lênin (1911-1920)

Mác-Ngày 5 tháng 6 năm 1911, từ bến Nhà Rồng, với tên là Văn Ba,phụ bếp trên một tàu buôn của Pháp, Hồ Chí Minh bắt đầu ra nướcngoài Người đã qua nhiều nước, đến sống ở Mỹ (1912-1913), sống

ở Anh (1914-1917) và về sống ở Pháp (1917-1923) Từ thực tiễn laođộng, Người nhận thấy, dù màu da, tiếng nói khác nhau nhưng trênthế giới này chỉ có hai loại người, bóc lột và bị bóc lột Trong tưtưởng của Người đã hình thành tình cảm thương yêu những ngườilao động nghèo khổ ở các nước

Vào cuối năm 1917, Người trở lại nước Pháp, hoạt động trongnhững người Việt Nam yêu nước ở Paris, nước Pháp Biết tin vềCách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 thành công, Người đã tiếp

xúc với nhiều nhà cách mạng các nước ở Pháp và quan tâm tìm hiểu

về cuộc cách mạng này

Tại Paris, tháng 7-1920, Nguyễn Ái Quốc được đọc “Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về các vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa” của V.I.Lênin, đăng trên báo L,Humanit,e, số ra ngày

16 và 17-7-1920 của Đảng Xã hội Pháp Người lập tức bị thu hútbởi những tư tưởng trong luận cương về cách thức tiến hành cáchmạng của các nước thuộc địa và phụ thuộc chống đế quốc, phong

kiến “Luận cương của Lênin làm cho tôi rất cảm động, phấn khởi, sáng tỏ, tin tưởng biết bao! Tôi vui mừng đến phát khóc lên Ngồi một mình trong buồng mà tôi nói to lên như đang nói trước quần chúng đông đảo: Hỡi đồng bào bị đọa đầy đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng cho chúng ta! Từ đó tôi hoàn toàn tin theo Lênin, tin theo quốc tế thứ 3”.

Như vậy, từ một người yêu nước chân chính, Nguyễn Ái Quốc đãgặp chủ nghĩa Mác-Lênin và tìm thấy ở học thuyết này con đườngcứu nước, giải phóng dân tộc Con đường đó phù hợp một cách tự

nhiên với nguyện vọng ấp ủ của Người Người kết luận: “Muốn cứu nước, giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác, ngoài con đường cách mạng vô sản” Từ đó, Người hoàn toàn tin theo

V.I.Lênin, tán thành theo Quốc tế Cộng sản, tham gia sáng lập Đảng

Cộng sản Pháp (12-1920) và trở thành người cộng sản Việt Nam đầutiên.

c) Thời kỳ hình thành tư tưởng cứu nước, giải phóng dân tộc (1921-1930)

Sau những năm hoạt động ở Pháp, năm 1923, Nguyễn Ái Quốcsang Liên Xô, dự các hội nghị do Quốc tế Cộng sản tổ chức; dự cáckhoá bồi dưỡng lý luận và nghiên cứu xây dựng chủ nghĩa xã hội ởLiên Xô Cuối năm 1924, Người về Quảng Châu, Trung Quốc

Những năm 1925-1927, Người thành lập Hội Việt Nam Cáchmạng Thanh niên và và trực tiếp huấn luyện cán bộ của Hội; xuất

bản tác phẩm Đường Cách mệnh (1927) Đây là thời kỳ hoạt động

sôi nổi, hiệu quả của Nguyễn Ái Quốc trên cả phương diện lý luận

và thực tiễn; chuẩn bị chu đáo về chính trị, tư tưởng và tổ chức, cán

bộ cho việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

Các Văn kiện do Người soạn thảo được Hội nghị thành lậpĐảng (2-1930) thông qua, trở thành Cương lĩnh chính trị đầu tiêncủa Đảng Đó là những vấn đề về mục tiêu chiến lược, nhiệm vụ vàđối tượng của cách mạng; lực lượng và lãnh đạo cách mạng; phươngpháp cách mạng; quan hệ giữa cách mạng Việt Nam và cách mạngthế giới Có thể nói, đến các Văn kiện này, tư tưởng Hồ Chí Minh về

con đường cứu nước, giải phóng dân tộc Việt nam đã cơ bản hìnhthành

d) Thời kỳ vượt qua thử thách, giữ vững đường lối, phương pháp cách mạng Việt Nam (1930-1941)

Đây là giai đoạn Nguyễn Ái Quốc gặp nhiều khó khăn Người bịbắt và cầm tù trong nhà tù của thực dân Anh ở Hồng Kông (1931-1932) Sau khi thoát khỏi nhà tù của thực dân Anh, năm 1934, Ngườitrở lại Liên Xô, vào học ở trường Quốc tế Lênin, nghiên cứu sinh tạiViện nghiên cứu các vấn đề dân tộc và thuộc địa của Quốc tế Cộngsản Dù gặp một số khó khăn, bị hiểu lầm về một số hoạt động thực

tế và quan điểm cách mạng, nhưng Người vẫn kiên định lập trường,giữ vững quan điểm, đường lối cách mạng của Đảng về con đườngđấu tranh giành độc lập dân tộc theo cách mạng vô sản

Tháng 10-1938, Hồ Chí Minh rời Liên Xô, qua Trung Quốc đểtrở về Việt Nam Ngày 28-1-1941, sau 30 năm xa Tổ quốc, tìmđường cứu nước, Người trở về Pắc Bó, Cao Bằng Tại đây, Hồ ChíMinh đã chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ Tám (5-1941), quyếtđịnh đặt vấn đề giải phóng dân tộc lên hàng đầu và lãnh đạo chuẩn

bị về mọi mặt để đấu tranh giành chính quyền

e) Thời kỳ phát triển hoàn thiện tư tưởng về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam (1941-1969)

Đây là thời kỳ tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cách mạngcủa Đảng cơ bản là thống nhất Hồ Chí Minh đã sáng lập Mặt trậnViệt Minh (5-1941), Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân, tiềnthân của Quân đội nhân dân Việt Nam (12-1944); chủ trì Hội nghịcán bộ toàn quốc của Đảng và Đại hội Quốc dân Tân Trào tại TuyênQuang, phát động Tổng khởi nghĩa giành chính quyền Tháng Tám

1945 Thời kỳ 1945-1946, với cương vị là Chủ tịch nước, Người đãcùng toàn Đảng, toàn dân lãnh đạo đưa đất vượt ra khỏi tình trạngkhó khăn ví như “ngàn cân treo sợi tóc” Từ năm 1946 đến năm

1954, Người là linh hồn của cuộc kháng chiến chống thực dân Phápxâm lược đi đến thắng lợi Từ năm 1954 đến năm 1969, Hồ ChíMinh bổ sung phát triển hoàn thiện tư tưởng đồng thời tiến hành hainhiệm vụ chiến lược, vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc,vừa tiếp tục cách mang dân tộc, dân chủ ở miền Nam

Thực tiễn 39 năm là lãnh tụ của Đảng, 24 năm là chủ tịch Đảng,chủ tịch nước, tư tưởng Hồ Chí Minh đã phát triển theo cả chiều rộng

và chiều sâu, trực tiếp giải quyết các vấn đề quan trọng của cách mạngViệt Nam

Trước khi qua đời, Hồ Chí Minh để lại cho toàn Đảng, toàn

dân ta bản Di chúc lịch sử, khẳng định sự tất thắng của cuộc kháng

chiến chống Mỹ cứu nước, hoạch định cả một chương trình lớn xâydựng và phát triển đất nước sau chiến tranh

Tư tưởng Hồ Chí Minh có quá trình phát triển liên tục và ngàycàng hoàn thiện, (1890-1969), là kết quả của sự vận dụng và pháttriển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin của Hồ Chí Minh vào điều kiện

cụ thể của nước ta, trở thành nền tảng tư tưởng của Đảng, tài sảntinh thần vô giá của dân tộc Việt Nam; mãi mãi soi đường cho cáchmạng Việt Nam phát triển đi lên

II MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍMINH

Đại hội đại biểu lần thứ IX của Đảng (4-2001) khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc

về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện

cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại Đó là tư tưởng

về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người;

về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; về sức mạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết dân tộc; về quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng Nhà nước thật sự của dân, do dân, vì dân; về quốc phòng toàn dân,

xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân; về phát triển kinh tế và văn hoá, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; về đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư;

về chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau; về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, cán bộ, đảng viên vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”.

Phù hợp với đối tượng học tập, trong giáo trình này chỉ kháiquát ngắn gọn một số nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh

1 Tư tưởng về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

Trước ách xâm lược đô hộ của thực dân Pháp, Hồ Chí Minh

khẳng định, “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc, không có con đường nào khác ngoài con đường cách mạng vô sản” Năm 1930,

Người đã xác định mục tiêu của Đảng là đánh đổ đế quốc chủ nghĩaPháp và bọn phong kiến Làm cho nước Nam được hoàn toàn độc

lập Trong Tuyên ngôn Độc lập của nước Việt Nam Dân chủ Cộng

hòa, Người khẳng định độc lập dân tộc là quyền thiêng liêng bất khả

xâm phạm của các dân tộc: “Tất cả mọi người đều sinh ra bình đẳng Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được, trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền được tự do

và quyền mưu cầu hạnh phúc Suy rộng ra, câu ấy có ý nghĩa là:

Tất cả các dân tộc trên thế giới sinh ra đều bình đẳng; dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do Đó là những lẽ phải không ai chối cãi được” “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thực đã thành một nước tự do và độc lập Toàn thể dân Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy”; “Chúng

ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”

Hồ Chí Minh khẳng định quyết tâm lớn: Dù khó khăn, gian khổ,nhân dân Việt Nam nhất định đấu tranh giành độc lập và thống nhất

Tổ quốc Người đã khái quát chân lý của các dân tộc “Không có gì quý hơn độc lập, tự do!”.

Theo Hồ Chí Minh, độc lập gắn bó chặt chẽ với tự do và hạnhphúc của mọi người; chỉ có giải phóng giai cấp vô sản thì mới giảiphóng được dân tộc Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnhphúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì Dân chỉ biết rõ giátrị của tự do, của độc lập khi mà dân được ăn no, mặc đủ Cần phảilàm cho dân có ăn, có mặc, có chỗ ở và được học hành Theo Người,độc lập dân tộc là điều kiện tiên quyết, là tiền đề đi tới chủ nghĩa xãhội Độc lập dân tộc phải gắn liền với bình đẳng dân tộc, thống nhất,

toàn vẹn lãnh thổ, hoà bình, tự do, cơm no, áo ấm, dân được họchành

Quan niệm của Người về chủ nghĩa xã hội rất phong phú Chủnghĩa xã hội là một chế độ hoàn chỉnh, nhân dân lao động thoát khỏinghèo nàn, lạc hậu, mọi người đều có công ăn việc làm, được ấm no

và sống một đời hạnh phúc; có đời sống vật chất và văn hoá, tinhthần cao; có quan hệ hữu nghị, hợp tác với nhân dân các nước

Chủ nghĩa xã hội là mục tiêu hướng tới, cơ sở đảm bảo vữngchắc độc lập dân tộc Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

là nội dung cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh và xuyên suốt đườnglối cách mạng Việt Nam

Theo Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội là một chế độ: Do nhândân làm chủ Nhà nước phải phát huy quyền làm chủ của nhân dân

để xây dựng chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa xã hội nhằm không ngừngnâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, trước hết lànhân dân lao động Chủ nghĩa xã hội là một xã hội phát triển cao vềvăn hoá, đạo đức; con người được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột,

có cuộc sống vật chất và tinh thần phong phú, được tạo điều kiện đểphát triển hết mọi khả năng sẵn có của mình Chủ nghĩa xã hội làmột xã hội công bằng và hợp lý: làm nhiều hưởng nhiều, làm íthưởng ít, không làm thì không được hưởng; các dân tộc đều bình

đẳng, miền núi được giúp đỡ để tiến kịp miền xuôi Chủ nghĩa xãhội là công trình tập thể của nhân dân, do nhân dân tự xây dựng lấydưới sự lãnh đạo của Đảng

Theo Hồ Chí Minh, xây dựng chủ nghĩa xã hội là cuộc chiếnđấu khổng lồ chống lại những gì cũ kỹ, hư hỏng Để giành thắng lợi,tạo lập những cái mới mẻ tốt tươi cần phải động viên toàn dân, tổchức giáo dục toàn dân, dựa vào lực lượng vĩ đại của nhân dân.Muốn giải phóng dân tộc phải đấu tranh chống ngoại xâm, giànhđộc lập dân tộc Muốn giải phóng giai cấp phải đấu tranh xóa bỏnghèo nàn, lạc hậu Muốn giải phóng con người phải đấu tranh xóa

bỏ chủ nghĩa cá nhân

Hồ Chí Minh chỉ ra những đặc điểm bao trùm nhất của thời kỳquá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là từ một nước nông nghiệplạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không qua giai đoạn phát

triển tư bản chủ nghĩa Vì vậy, “Xây dựng chủ nghĩa xã hội là một cuộc đấu tranh cách mạng phức tạp, gian khổ và lâu dài” “Ta xây dựng chủ nghĩa xã hội từ hai bàn tay trắng đi lên thì khó khăn còn nhiều và lâu dài” Đó là quá trình khó khăn, lâu dài, không thể một

sớm một chiều, phải đấu tranh rất gay go, quyết liệt, lâu dài, phảitiến dần từng bước vững chắc

Qua thực tiễn hoạt động, Hồ Chí Minh khẳng định cách mạngViệt Nam là một bộ phận của cách mạng thế giới Chúng ta cần kếthợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại là để tạo ra sức mạnhtổng hợp chiến thắng mọi kẻ thù lớn mạnh Theo Người, nước ta làmột nước nhỏ, phải phát huy mọi yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóacon người, sức mạnh của chính nghĩa của toàn dân tộc, vừa phải

đoàn kết các đảng anh em, các nước anh em với tinh thần “Bốn phương vô sản đều là anh em”, “Giúp bạn là tự giúp mình”; “Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước dân chủ, không muốn gây thù oán với ai”

Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội thể hiện tập trungnhất trong điều mong muốn cuối cùng trong Di chúc của Người là:Toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước ViệtNam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và gópphần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới

2 Tư tưởng về quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng Nhà nước thật sự của dân, do dân, vì dân

Theo Hồ Chí Minh “Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đại đoàn kết của nhân dân” Dân khí mạnh thì quân lính nào, súng ống nào cũng không chống lại Người nhấn mạnh: “Nước ta là nước dân chủ,

nghĩa là nước nhà do nhân dân làm chủ”, “Chế độ ta là chế độ dân chủ, tức là nhân dân là người chủ”, “Nước ta là nước dân chủ, địa

vị cao nhất là dân, vì dân là chủ” Dân là chủ, nghĩa là mọi quyền

hành đều ở nơi dân, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ Đảng,Chính phủ, cán bộ, đảng viên là đày tớ và làm đày tớ cho dân Dânchủ cần được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, vănhóa, xã hội

Theo Người, có dân thì có tất cả: “Dễ mười lần không dân cũng chịu, khó trăm lần dân liệu cũng xong” “Nếu lãnh đạo khéo thì việc

gì khó khăn mấy và to lớn mấy, nhân dân cũng làm được” Bởi vậy

phải không ngừng học dân Nhân dân ta rất cần cù, thông minh vàkhéo léo; cán bộ cần hiểu rằng mình là công bộc, là đầy tớ của dân;phải chăm lo, không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thầncủa nhân dân Nhà nước của dân là tất cả mọi quyền lực trong nhànước và trong xã hội đều thuộc về nhân dân Nhà nước do dân lànhà nước do dân tạo ra và nhân dân tham gia quản lý Nhà nước vìdân là nhà nước lấy lợi ích chính đáng của nhân dân làm mục tiêu;ngoài ra, không có bất cứ một lợi ích nào khác

Trong quan hệ giữa dân và Đảng, Hồ Chí Minh quan niệm: dân

là chủ và dân làm chủ thì Đảng, Chính phủ, cán bộ, đảng viên là đầy

tớ và làm đầy tớ cho dân Dân chủ cần được thể hiện trên tất cả các

lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Trong đó, dân chủ trênlĩnh vực chính trị là quan trọng nhất, được biểu hiện tập trung tronghoạt động của Nhà nước Người yêu cầu dân chủ phải thể hiện ởviệc bảo đảm quyền con người, quyền công dân; từ Chủ tịch nướcđến công chức bình thường đều phải làm công bộc, làm đày tớ chonhân dân, phải phục vụ nhân dân

Theo Người, Nhà nước của dân là tất cả mọi quyền lực trongNhà nước và trong xã hội đều thuộc về nhân dân Nhân dân laođộng làm chủ Nhà nước tất dẫn đến một hệ quả là nhân dân cóquyền kiểm soát Nhà nước Cử tri bầu ra các đại biểu, ủy quyền chocác đại biểu đó bàn và quyết định những vấn đề quốc kế dân sinh

Nhà nước do dân là Nhà nước do dân tạo ra và nhân dân tham

gia quản lý Hồ Chí Minh khẳng định: Việc nước là việc chung, mỗingười đều phải có trách nhiệm “ghé vai gánh vác một phần”

Nhà nước vì dân là Nhà nước lấy lợi ích chính đáng của nhândân làm mục tiêu Tất cả hoạt động của Nhà nước đều vì lợi ích củanhân dân, ngoài ra, không có lợi ích nào khác Một nhà nước vì dân

là từ Chủ tịch nước đến công chức bình thường là do dân ủy thác vàphải tận tâm, tận lực phục vụ nhân dân, là công bộc, đày tớ của nhândân

Theo Hồ Chí Minh cần xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, có

cơ cấu hợp lý, hoạt động có hiệu quả Trong đó, Quốc hội là cơ quanquyền lực nhà nước cao nhất, đại diện cho quyền lợi của toàn dân,

cả nước; Chính phủ là cơ quan hành pháp cao nhất, mạnh mẽ, sángsuốt của nhân dân; xây dựng bộ máy tư pháp có tính độc lập tươngđối, hoạt động chỉ tuân thủ luật pháp Nhà nước dân chủ Việt Namkhông thể thiếu pháp luật, vì nó là “bà đỡ” cho nền dân chủ mới.Dân chủ đích thực bao giờ cũng đi liền với kỷ cương phép nước.Mọi quyền dân chủ của người dân phải được thể chế hóa bằng Hiếnpháp và pháp luật; ngược lại, hệ thống pháp luật phải bảo đảm choquyền tự do, dân chủ của người dân được tôn trọng trong thực tế

Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến xây dựng một nền pháp chế

xã hội chủ nghĩa, bảo đảm được việc thực thi quyền lực của nhân dân

Người khẳng định vai trò của pháp luật là: “Trăm đều phải có thần linh pháp quyền” và có công lớn trong sự nghiệp lập hiến, lập pháp

của nước ta Người thường chỉ rõ những tiêu cực trong xã hội và nhắcnhở mọi người đề phòng, khắc phục những tệ nạn trong bộ máy nhànước như đặc quyền, đặc lợi; tham ô, lãng phí, quan liêu, chia rẽ, kiêungạo Người yêu cầu tăng cường tính nghiêm minh của pháp luật đi

đôi với đẩy mạnh giáo dục đạo đức cách mạng, đề cao vai trò nêu

gương của cán bộ, đảng viên, cán bộ chủ chốt các ngành, các cấp

3 Tư tưởng về đại đoàn kết toàn dân

Trong đấu tranh giành chính quyền và bảo vệ nền độc lập, xâydựng xã hội mới, Hồ Chí Minh luôn khẳng định vai trò quan trọng,

quyết định của nhân dân “cách mạng là việc chung của dân chúng chứ không phải là việc riêng của một số người”; kháng chiến là sự

nghiệp của dân; có dân là có tất cả Người đặc biệt quan tâm đến

xây dựng khối đoàn kết toàn dân: “Sự đồng tâm của đồng bào ta đúc thành một bức tường đồng xung quanh Tổ quốc, dù địch hung tàn, xảo quyệt đến mức nào, đụng đầu nhằm bức tường đó, chúng cũng phải thất bại” Đoàn kết toàn dân mới phát huy cao nhất sức

mạnh tổng hợp, đánh giặc trên tất cả các mặt trận quân sự, chính trị,ngoại giao, kinh tế, tư tưởng, văn hóa

Để xây dựng nền quốc phòng toàn dân phải xây dựng toàn diệnvật chất và tinh thần vững mạnh, trong đó, chú trọng xây dựng tiềmlực chính trị, tinh thần của con người, của đoàn kết toàn dân Người

khái quát chân lý “Đoàn kết là sức mạnh, đoàn kết là thắng lợi”;

“Đoàn kết là sức mạnh, là then chốt của thành công”; “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; Thành công, thành công, đại thành công”

Theo Người, cần đoàn kết rộng rãi với tất cả những người yêu nước,không phân biệt tầng lớp, thành phần dân tộc, tín ngưỡng, chínhkiến Đoàn kết phải lâu dài, vì mục đích chung là tán thành hòa

bình, thống nhất, độc lập, dân chủ “Đoàn kết của ta không những rộng rãi mà còn đoàn kết lâu dài… Ai có tài, có đức, có sức, có lòng phụng sự Tổ quốc và phục vụ nhân dân thì ta đoàn kết với họ”.

Để đoàn kết toàn dân tộc cần phải có niềm tin vào nhân dân, đề caotinh thần dân tộc, truyền thống yêu nước, nhân nghĩa, khoan dung.Đoàn kết toàn dân tộc phải được quán triệt trong mọi đường lối, chủtrương, chính sách của Đảng, phải được thực hiện thông qua Mặttrận dân tộc thống nhất; đoàn kết trong Đảng là hạt nhân để đoàn kếtmọi người trong toàn xã hội

4 Tư tưởng về phát triển kinh tế và văn hóa, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân

Theo Hồ Chí Minh, muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội phải phát

triển kinh tế Tục ngữ có câu “Có thực mới vực được đạo”, vì thế

kinh tế phải đi trước một bước Phát triển kinh tế là tiền đề, là cơ sở

cho sự phát triển văn hoá, xoá bỏ nghèo nàn và lạc hậu “Muốn có chủ nghĩa xã hội thì không có cách nào khác là phải dốc lực lượng của mọi người ra để sản xuất Sản xuất là mặt trận chính của chúng ta” Nhưng sản xuất cần gắn với phân phối công bằng, hợp lý: “Làm nhiều hưởng nhiều, làm ít hưởng ít, không làm thì không được hưởng Những người già yếu hoặc tàn tật sẽ được Nhà nước giúp

đỡ chăm nom”.