Bài báo tập trung vào trình bày phương pháp thí nghiệm rơle khoảng cách kỹ thuật số, công việc thí nghiệm được tiến hành trên rơle REL 670, bắt đầu bằng việc kiểm tra đấu nối nhị thứ, cài đặt thông số chỉnh định, cấu hình rơle trên phần mềm chuyên dụng giao tiếp rơle ABB PCM600 và sử dụng hợp bộ thí nghiệm nhi thứ CMC 256-6 để kiểm tra các sự cố tại vùng 1, vùng 2, vùng 3 và vùng 4 của bảo vệ khoảng cách. Cuối cùng là kiểm tra giá trị tác động trên rơle từ bản ghi sự cố.
Trang 1THÍ NGHIỆM RƠLE REL670 BẢO VỆ KHOẢNG CÁCH KỸ THUẬT SỐ
CHO ĐƯỜNG DÂY TRUYỀN TẢI ĐIỆN
1 Đại học Đà Nẵng, 2 Trung tâm thí nghiệm điện 3
TÓM TẮT
Rơle bảo vệ khoảng cách là loại bảo vệ hoàn hảo nhất để bảo vệ các đường dây tải điện Một rơle khoảng cách có thể tích hợp nhiều chức năng như bảo vệ khoảng cách, bảo vệ quá dòng, bảo vệ quá
áp và ghi sự cố…Rơle có khả năng cài đặt cấu hình phù hợp với nhiều dạng đường dây truyền tải
Bài báo tập trung vào trình bày phương pháp thí nghiệm rơle khoảng cách kỹ thuật số, công việc thí nghiệm được tiến hành trên rơle REL 670, bắt đầu bằng việc kiểm tra đấu nối nhị thứ, cài đặt thông số chỉnh định, cấu hình rơle trên phần mềm chuyên dụng giao tiếp rơle ABB PCM600 và sử dụng hợp bộ thí nghiệm nhi thứ CMC 256-6 để kiểm tra các sự cố tại vùng 1, vùng 2, vùng 3 và vùng 4 của bảo vệ khoảng cách Cuối cùng là kiểm tra giá trị tác động trên rơle từ bản ghi sự cố
Từ khóa: Rơle 670, bảo vệ khoảng cách, truyền tải điện
Rơle khoảng cách kỹ thuật số được thiết kế
đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ, giám sát và
điều khiển các đường dây truyền tải và phân
phối trong hệ thống điện.Với đầy đủ tính năng
của bảo vệ khoảng cách, ngoài các vùng bảo
vệ chính, rơle còn tích hợp các chức năng
khác như dao động công suất, chức năng yếu
nguồn, sơ đồ bảo vệ liên động…nhằm đem lại
hiệu quả kinh tế và đảm bảo độ tin cậy trong
hệ thống điện Vì vậy, việc tìm hiểu rơle trong
quá trình thí nghiệm và vận hành là rất cần
thiết.[5]
Thiết bị thí nghiệm
Hiện nay tại các Trung tâm thí nghiệm điện
dùng phổ biến hợp bộ thí nghiệm nhị thứ
Omicron CMC 256-6 điều khiển bằng máy
tính (hình 1), cùng một lúc có thể bơm được
cả dòng (6×12,5A) và áp (4×300V) vào rơle
Hợp bộ có khả năng thử nghiệm các chức
năng như: hòa đồng bộ, hãm sóng hài, bảo vệ
quá dòng, bảo vệ so lệch và bảo vệ khoảng
cách… của rơle Tuy nhiên, trong giới hạn bài
báo, tác giả chỉ đề cập đến tính năng thử
nghiệm đối với rơle khoảng cách kỹ thuật số
Với phần mềm điều khiển Test universe 2.11
của hợp bộ thí nghiệm nhị thứ CMC 256-6,
cho phép các hãng sản xuất rơle như Areva,
Lê Kim Hùng, Đại học Đà Nẵng
Abb, Siemen, Sel và người thí nghiệm có thể
dễ dàng chuyển đổi thông số chỉnh định vùng bảo vệ khoảng cách của rơle sang định dạng File
*.RIO hoặc *.XRIO mà không cần phải tính toán thủ công (xem hình 2) [2] Khi thí nghiệm cho các rơle số đa chức năng cần chú ý:
Hình 1 Hợp bộ thí nghiệm CMC256-6
Hình 2 Mô hình làm việc XRIO
Nhiều loại rơle đa chức năng có nhiều giá trị đặt và thời gian trễ cũng như chức năng logic
Trang 2khác nhau cho nên khi thử một chức năng nào
đó thì cần OFF các chức năng khác đi để
tránh trường hợp rơle tác động xếp chồng
- Có thể trong quá trình thử, chức năng lôgic
hỏng máy cắt, chức năng đóng lặp lại máy cắt
mà không có MC thật thì ta có thể sử dụng
hợp bộ thí nghiệm để mô phỏng
- Trị số thời gian tác động của rơle được đo từ
thời điểm Input đầu vào của hợp bộ CMC256;
nghĩa là đồng hồ đếm giây khởi động vào lúc
đưa dòng điện hoặc điện áp vào rơle và sẽ
dừng tại thời điểm rơle đưa xung đi cắt MC
Phần mềm chuyên dụng giao tiếp rơle
Với chủ trương phát triển các hệ thống điều
khiển tích hợp sử dụng chuẩn IEC61850
(Communication Networks and Systems In
Substations) tại các NMĐ, TBA mới và hiện
có, nhằm mục đích nâng cao chất lượng công
tác vận hành, giảm thiểu thời gian gián đọan
cung cấp điện EVN đang tiến hành từng
bước trang bị các rơle RED670, REL670,
REC670… tại các Nhà máy thủy điện như
Sông Ba Hạ, Pleikrông, TBA 220kV Tuy
Hòa.…Các rơle này sử dụng phần mềm giao
tiếp ABB PCM600 (xem hình 3) thông qua
cổng truyền thông TCP/IP 100 Mbit/s đặt
phía mặt trước rơle cho phép người dùng có
thể sử dụng các chức năng [6]:
- Parameter Setting: cho phép đọc và viết
thông số chỉnh định từng chức năng của rơle
- Application Configuration: Phần mềm sẽ
chạy ứng dụng CAP531 Tại đây, người dùng
có thể cấu hình và sửa đổi chức năng của rơle
sao cho phù hợp với yêu cầu đưa vận hành,
đồng thời CAP 531 cho phép giám sát trạng
thái tín hiệu của các đầu vào và đầu ra
- Signal Matrix: cho phép người dùng cấu
hình chức năng cho đầu vào tương tự, đầu vào
số, đầu ra số và đèn Led của rơle theo bản vẽ
nhị thứ
- Disturbance Handing: Xem và phân tích bản
ghi sự cố
Thí nghiệm rơle bảo vệ khoảng cách
Tại các Trạm tự động hóa, ví dụ ở Nhà máy
thủy điện Sông Ba Hạ, để thí nghiệm rơle bảo
vệ khoảng cách kỹ thuật số, người thí nghiệm ngoài việc kiểm tra tín hiệu bảo vệ, điều khiển trên máy tính Server còn phải tuân thủ theo các bước theo sơ đồ thuật toán hình 4
Bước 1: Kiểm tra đấu nối mạch nhị thứ [1]:
Sau khi phân tích thiết kế và sửa đổi những thiếu sót có thể mắc phải của hệ thống mạch nhị thứ (bao gồm mạch tín hiệu cảnh báo; mạch điều khiển, liên động và mạch bảo vệ),
ta tiến hành kiểm tra việc đấu nối các sơ đồ tổng hợp và sơ đồ lắp ráp theo đúng sơ đồ nguyên lý của bảo vệ và có thể thay đổi thêm cho thích hợp Sau đó, tiến hành kiểm tra cách điện của hệ thống mạch và thiết bị bảo vệ Thông thường, người thí nghiệm thường dùng Megôm mét, vạn năng kim hoặc thiết bị đo Fluke87 thực hiện các bước sau:
- Kiểm tra áp tô mát (MCB) cấp nguồn, đảm bảo rằng các mạch điều khiển, bảo vệ, tín hiệu không bị chạm đất
- Dùng mêga ôm kiểm tra cách điện từng ruột cáp sử dụng
đúng
đúng
sai sai
đúng
sai
Bắt đầu
Nhập thông
số chỉnh định
Kiểm tra vùng sự cố
Z khởi tạo = Z đặt ± 2%
Kết thúc
Tính toán giá trị tác động
n >3
Kiểm tra ngưỡng thời gian
T cắt = T đặt ± 2%
i >3
Trang 3Hình 4 Sơ đồ thuật toán kiểm định bảo vệ khoảng cách
- Tách cáp khỏi các hàng kẹp, dùng vạn năng
hoặc đèn dò kiểm tra thông mạch cáp theo
đúng địa chỉ đấu nối đến tất cả các thiết bị
Bước 2: Tính toán giá trị tác động [3]:
Theo phiếu chỉnh định rơle ngày 17 tháng 03
năm 2009 trong tài liệu [4] tại nhà máy thủy
điện Sông Ba Hạ, rơle khoảng cách kỹ thuật
số REL 670 sử dụng đặc tính tổng trở tứ giác
(Quadramho) với 4 vùng bảo vệ Trong đó, 03
vùng sử dụng hướng bảo vệ từ thanh cái ra
đường dây có tổng trở sự cố Z1 < Z2 < Z3;
thời gian tác động khi có sự cố trong vùng
bảo vệ tZ1 < tZ2 < tZ3 và 01 vùng Z4 sử
dụng hướng từ đường dây vào thanh cái
Để tính toán và xậy dựng đặc tính tổng trở
bảo vệ của rơle REL670, nhân viên thí
nghiệm cần phải chạy ứng dụng “Distance”
trong phần mềm Test Universe 2.11 dùng cho
hợp bộ thí nghiệm nhị thứ CMC 256-6 Tại
mục “Test Object”, kích chuột chọn menu
File/Import Rel670.xrio (xem hình 5) Sau đó
tiến hành nhập thông số chỉnh định tổng trở
khởi động của các vùng bảo vệ khoảng cách
bằng cách chọn lần lượt các mục ZM01,
ZM02, ZM03 và ZM04 Các thông số chỉnh
định gồm có: hướng tác động của vùng bảo
vệ, điện kháng thứ tự thuận X1, điện trở thứ
tự thuận R1, điện kháng thứ tự không X0,
điện trở thứ tự không R0, điện trở sự cố
pha-pha RFPP, điện trở sự cố pha-pha-đất RFPE, thời
gian duy trì sự cố pha-pha tPP và thời gian
duy trì sự cố pha-đất tPE Kết quả tính toán
sau khi nhập được thể hiện trên hình 6
Hình 5 Nhập giá trị chỉnh định rơle trên file
REL670.xrio
Bước 3: Kiểm tra chức năng rơle [1],[3]:
Sau khi cài đặt thông số chỉnh định của rơle theo phiếu đặt của điều độ và cấu hình đầu vào, ra và đèn LED bằng phần mềm ABB PCM600, nhân viên thí nghiệm có thể kiểm tra chức năng bảo vệ khoảng cách như sau:
Mô phỏng đầu vào số: Để rơle REL670 không bị khóa chức năng bảo vệ khoảng cách,
ta cần hiệu lực các tín hiệu từ tiếp điểm phụ
Áp to mát biến điện áp đường dây (MCB VT), tiếp điểm phụ MC đưa vào đầu vào số của rơle
Sử dụng hợp bộ thí nghiệm mô phỏng tổng trở sự cố: Sử dụng hợp bộ thí nghiệm nhị thứ CMC256-6 tiến hành kiểm tra ngưỡng tổng trở, thời gian và góc tác động tại các vùng bảo
vệ Z1, Z2, Z3 và Z4 của chức năng khoảng cách bằng cách mô phỏng các dạng sự cố pha – đất, pha – pha và ba pha theo các bước sau đây:
- Kiểm tra giá trị tổng trở và thời gian tác động: Bơm dòng điện sự cố =1A và áp sự cố vào rơle bằng cách kích chuột vào đặc tính tổng trở bảo vệ trên hình 6 sao cho Zbơm < Zđặt và tbơm > tZđặt, rơle tác động (đèn LED sáng và rơle đầu ra khép)
Trang 4- Kiểm tra giá trị tổng trở không tác động lớn
nhất: tăng từ từ điện áp sự cố vào rơle bằng
cách kích chuột
vào đặc tính tổng trở bảo vệ đến khi Zbơm >
Zđặt và tbơm > tZđặt, rơle không tác động
- Kiểm tra ngưỡng thời gian không tác
động: Bơm tổng trở sự cố vào rơle bằng
cách kích chuột vào đặc tính tổng trở bảo
vệ sao cho Zbơm < Zđặt và tbơm < tZđặt,
rơle không tác động
Kết quả thử nghiệm: Kiểm tra tín hiệu cảnh báo và bảo vệ đi cắt MC trên rơle, phân tích giá trị tác động bằng cách chọn chức năng Disturbance recorder, phần mềm PCM600 chạy ứng dụng WINEVE sẽ cho phép đọc bản ghi sự cố trên máy tính cá nhân hoặc trên máy tính Server Trên hình 7 là kết quả bản ghi sự
cố của vùng 1 của rơle REL670 ngăn lộ đi Tuy Hòa 1 tại Nhà máy thủy điện Sông Ba Hạ [5]
Hình 6 Đặc tính tổng trở thí nghiệm trên CMC 256-6
Trang 5Với bản ghi sự cố trên, chúng ta có thể phân
tích các thông tin sự cố trên rơle gồm: pha sự
cố, thời gian tác động, giá trị điện áp, giá trị
dòng điện tại thời điểm sự cố và vùng bảo vệ
tác động đi cắt MC…Ghi lại giá trị tổng trở
tác động, thời gian cắt và đối chiếu giá trị với
sai số cho phép của rơle Nếu rơle có sai số
tổng trở < 2% và sai số thời gian <2% thì có
thể đánh giá chức năng bảo vệ khoảng cách
của rơle “đạt tiêu chuẩn đưa vào vận hành”
KẾT LUẬN
Để kiểm định rơle khoảng cách kỹ thuật số
trong hệ thống điện, nhân viên thí nghiệm
điện cần có năng lực sử dụng các phương
tiện, thiết bị, dụng cụ thử nghiệm như
Omicron CMC256-6, Fluke 87, phần mềm
giao diện rơle PCM600 và tài liệu kỹ thuật
của rơle để xác định chính xác đầy đủ các chỉ
tiêu kỹ thuật của rơle Qua việc tiến hành thí
nghiệm rơle khoảng cách kỹ thuật số tại Nhà
máy thủy điện Sông Ba Hạ, điều này đã góp
phần đưa ra qui trình thí nghiệm rơle kỹ thuật
số nói chung, đồng thời cho phép đánh giá và
kết luận đúng về chất lượng của rơle đảm bảo
đưa thiết bị vào làm việc an toàn và tin cậy
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] ETC3, Qui trình thử nghiệm rơle kỹ thuật số, 2006
[2] OMICRON, Technical Data CMC256
Plus, 2009
[3] OMICRON, Protection Package User Manual,
2009
[4] DONGFANG, Calculation, adjusment and setting for 220kV line & breaker proction of Song
Ba Ha hydropower project (2×110MW), 2009 [5] ABB, REL670 Application manual, 2008 [6] ABB, IED 670 Getting started guide, 2008
Trang 6SUMMARY
COMMISIONING OF REL 670 FEEDER DISTANCE NUMERICAL RELAY
PROTECTION IN POWER SYSTEM
Le Kim Hung1, Vu Phan Huan 2
Da Nang University, Experimental Center for Electronics 3
Distance protection numerical relays are the most common relays on transmission lines The relay has revolutionized distance protection function, over current function, voltage and disturbance report and events….The relay configured to suit with the line models
The paper discusses the way to commission relay REL 670 Initially, tester checks cable in secondary drawing After that, he uses ABB PCM600 software to select values for relay settings and configurations Further, test faults performed by CMC 256 in zones 1, 2, 3 and 4 Finally, he uploads the disturbance report
Key word: Distance protection relay.
Le Kim Hung, Da Nang University