Bài giảng Tin học đại cương: Chương 8 - ĐH Bách Khoa

Cùng nắm kiến thức trong chương này thông qua việc tìm hiểu các nội dung sau: Tổng quát về ngôn ngữ VB, các lệnh gán, các lệnh kiểm tra điều kiện và rẽ nhánh, các lệnh lặp, vấn đề lồng nhau giữa các lệnh, thoát đột ngột khỏi khỏi cấp điều khiển, lệnh gọi hàm/thủ tục.

8.1 T ổ ng quát v ề các l ệ nh th ự c thi VB

Ta đã biết giải thuật để giải quyết 1 vấn đề nào đó là trình tự các công việc

nhỏ hơn, nếu ta thực hiện đúng trình tự các công việc nhỏ hơn này thì sẽ

giải quyết được vấn đề lớn

VB (hay ngôn ngữ lập trình khác) cung cấp 1 tập các lệnh thực thi, mỗi

lệnh thực thi được dùng để miêu tả 1 công việc nhỏ trong 1 giải thuật với ý

tưởng chung như sau:

 Nếu tồn tại lệnh thực thi miêu tả được công việc nhỏ của giải thuật thì

ta dùng lệnh thực thi này

 Nếu công việc nhỏ vẫn còn quá phức tạp và không có lệnh thực thi nào miêu tả được thì ta dùng lệnh gọi thủ tục (Function, Sub, Property) trong đó thủ tục là trình tự các lệnh thực hiện công việc nhỏ này

Hầu hết các lệnh thực thi có chứa biểu thức và dùng kết quả của biểu

thức này để quyết định công việc kế tiếp cần được thực hiện ⇒ ta thường

gọi các lệnh thực thi là các cấu trúc điều khiển

o Lệnh kiểm tra điều kiện luận lý If Then Else

o Lệnh kiểm tra điều kiện số học Select Case

8.2 L ệ nh gán d ữ li ệ u

Cú pháp:

lvar = expr

sau)

L ệ nh gán tham kh ả o đế n đố i t ượ ng

Cú pháp:

Set lvar = expr

sau)

Set objClipbd = New Clipboard

8.3 L ệ nh ki ể m tra đ i ề u ki ệ n lu ậ n lý IF

khác nhau:

Cú pháp 1a:

If condition Then Statement1 [Else Statement2 ]

condition là 1 biểu thức luận lý miêu tả điều kiện cần kiểm tra, nó có kết

Statement1, Statement2 là lệnh thực thi VB bất kỳ

Ví d ụ :

If blnThaybenh Then MsgBox("Th ầ y b ệ nh Sinh viên v ề ngh ỉ ")

[Statement]+ là danh sách các lệnh thực thi VB bất kỳ

False thi thôi

[Statement1]+, [Statement2]+ là danh sách các lệnh thực thi VB bất kỳ

Ví dụ:

If del >=0 Then

x1 = (-b-sqr(del))/(2*a) x2 = (-b+sqr(del))/(2*a) MsgBox("x1= " & x1 & " ,x2= " & x2) Else

[Statement1]+, [Statement2]+ là danh sách các lệnh thực thi VB bất kỳ

Thí d ụ sau là l ệ nh Select ph ụ c v ụ vi ệ c th ự c hi ệ n 1 nút l ệ nh trong trình

dblDispValue = dblOldValue * dblDispValue

txtDisplay.Text = Str(dblDispValue)

dblDispValue = dblOldValue / dblDispValue

txtDisplay.Text = Str(dblDispValue)

End Select

L ệ nh ki ể m tra đ i ề u ki ệ n s ố h ọ c Select (tt)

VB còn cung c ấ p 1 l ệ nh khác để ki ể m tra đ i ề u ki ệ n s ố h ọ c, nh ư ng y ế u

h ơ n l ệ nh Select, đ ó là l ệ nh On GoSub (th ự c ra đ ây là l ệ nh c ủ a ngôn ng ữ

Basic nguyên th ủ y, Microsoft th ấ y ch ư a trong sáng nên m ớ i cung c ấ p

thêm l ệ nh Select) Cú pháp nh ư sau:

On condition GoSub label1, label2, label3,

condition là 1 biểu thức số học và nên có giá trị từ 1 tới n, trong đó n là số

L ệ nh ki ể m tra đ i ề u ki ệ n s ố h ọ c On GoSub

Đoạn code sau có công dụng như slide thí dụ dùng lệnh Select case (nếu

IDC_ADD = 1, IDC_SUB = 2, IDC_MUL = 3, IDC_DIV = 4):

On bytOperationId GoSub LblAdd, LblSub, LblMul, LblDiv

1 biến thể khác của On GoSub là On Goto, ở đây điều khiển sẽ không trả lại

On bytOperationId GoTo LblAdd, LblSub, LblMul, LblDiv

[Statement]+ là danh sách các lệnh thực thi VB bất kỳ

[Statement]+, rồi lặp lại qui trình trên đến lúc condition có giá trị False thì

L ệ nh l ặ p While Wend

 VB còn cung c ấ p 1 l ệ nh khác có ch ứ c n ă ng gi ố ng nh ư l ệ nh Do While Loop, cú pháp c ủ a nó nh ư sau:

[Statement]+ là danh sách các lệnh thực thi VB bất kỳ

[Statement]+, rồi lặp lại qui trình trên đến lúc condition có giá trị False thì

L ệ nh l ặ p Do Loop (tt)

Cú pháp 2:

Do

[Statement]+

Loop While condition

condition là 1 biểu thức luận lý miêu tả điều kiện cần kiểm tra, nó có kết

[Statement]+ là danh sách các lệnh thực thi VB bất kỳ

Loop Until condition

condition là 1 biểu thức luận lý miêu tả điều kiện cần kiểm tra, nó có kết

counter là biến điều khiển số lần lặp, start là biểu thức qui định giá trị đầu

[Statement]+ là danh sách các lệnh thực thi VB bất kỳ

group là 1 collection các đối tượng hay 1 dãy các phần tử element là biến

8.5 Các l ệ nh l ồ ng nhau

 Nh ư ta đ ã th ấ y trong cú pháp c ủ a h ầ u h ế t các l ệ nh VB đề u có ch ứ a thành ph ầ n Statement, đ ây là 1 l ệ nh th ự c thi VB b ấ t k ỳ ⇒ ta g ọ i cú pháp đị nh ngh ĩ a l ệ nh VB là đệ qui ⇒ t ạ o ra các l ệ nh VB l ồ ng nhau Ta

g ọ i c ấ p ngoài cùng là c ấ p 1, các l ệ nh hi ệ n di ệ n trong cú pháp c ủ a l ệ nh

c ấ p 1 đượ c g ọ i là l ệ nh c ấ p 2, các l ệ nh hi ệ n di ệ n trong cú pháp c ủ a

l ệ nh c ấ p 2 đượ c g ọ i là l ệ nh c ấ p 3, Để d ễ đọ c, các l ệ nh c ấ p th ứ i nên dóng hàng nh ờ n ký t ự Tab

Ví d ụ : đ o ạ n ch ươ ng trình tính ma tr ậ n t ổ ng c ủ a 2 ma tr ậ n

Dim A(N,N) As Double, B(N,N) As Double

Dim C(N,N) As Double

For i = 1 to n ' duy ệ t theo hàng

For j = 1 to n ' duy ệ t theo c ộ t

C(i,j) = A(i,j) + B(i,j)

Next j

Next i

8.6 V ấ n đề thoát độ t ng ộ t kh ỏ i c ấ p đ i ề u khi ể n

 Nh ư ta đ ã th ấ y trong cú pháp c ủ a h ầ u h ế t các l ệ nh VB đề u có ch ứ a thành ph ầ n [Statement]+ Theo trình t ự thi hành thông th ườ ng, các

l ệ nh bên trong này s ẽ đượ c th ự c thi tu ầ n t ự , h ế t l ệ nh này đế n l ệ nh khác cho đế n l ệ nh cu ố i, lúc này thì vi ệ c thi hành l ệ nh cha m ớ i có th ể

k ế t thúc Tuy nhiên trong 1 vài tr ạ ng thái thi hành đặ c bi ệ t, ta mu ố n thoát ra kh ỏ i l ệ nh cha độ t ng ộ t ch ứ không mu ố n th ự c thi h ế t các l ệ nh con trong danh sách Để ph ụ c v ụ yêu c ầ u này, VB cung c ấ p l ệ nh Exit

v ớ i cú pháp sau đ ây:

Exit [For | Do | Property | Sub | Function]

 L ư u ý VB cho phép dùng Exit để thoát kh ỏ i tr ự c ti ế p ra nhi ề u c ấ p VB không cung c ấ p l ệ nh Exit If và Exit While để thoát kh ỏ i l ệ nh If và l ệ nh While ⇒ dùng l ệ nh Do Loop thay th ế l ệ nh While và/ho ặ c l ệ nh Goto ( đượ c trình bày sau)

 Để th ấ y vi ệ c dùng các l ệ nh l ồ ng nhau và yêu c ầ u c ầ n thoát kh ỏ i độ t

ng ộ t 1 c ấ p đ i ề u khi ể n nào đ ó, ta hãy xem th ủ t ụ c sau, nó cho phép in

ra t ấ t c ả các font ch ữ mà có th ể dùng để hi ể n th ị lên màn hình l ẫ n in ra máy in

Private Sub Form_Click()

Dim objSFont As Object, objPFont As Object

' duy ệ t t ừ ng font màn hình

For Each objSFont In Screen.Fonts()

' duy ệ t t ừ ng font máy in

For Each objPFont In Printer.Fonts()

If objSFont = objPFont Then

Print objSfont End If

Next objPFont

Next objSFont

End Sub

V ấ n đề thoát độ t ng ộ t kh ỏ i c ấ p đ i ề u khi ể n (tt)

 Quan sát l ệ nh If ta th ấ y r ằ ng đ i ề u ki ệ n ch ỉ đ úng t ố i đ a 1 l ầ n trong vòng

l ặ p objPFont, do đ ó khi đ ã th ỏ a đ i ề u ki ệ n r ồ i thì ta nên thoát kh ỏ i vòng

l ặ p này ngay ( để th ờ i gian ch ạ y ít h ơ n ⇒ hi ệ u qu ả h ơ n)

Private Sub Form_Click()

Dim objSFont As Object, objPFont As Object

' duy ệ t t ừ ng font màn hình

For Each objSFont In Screen.Fonts()

' duy ệ t t ừ ng font máy in

For Each objPFont In Printer.Fonts()

If objSFont = objPFont Then

Print objSfont Exit For 'thoát độ t ng ộ t kh ỏ i vòng For trong cùng End If

Next objPFont

Next objSFont

V ấ n đề thoát độ t ng ộ t kh ỏ i c ấ p đ i ề u khi ể n (tt)

 C ũ ng thí d ụ ở slide tr ướ c, nh ư ng n ế u ta ch ỉ mu ố n in tên font ch ữ đầ u tiên đượ c dùng b ở i c ả màn hình và máy in, thì ta ph ả i dùng l ệ nh Exit Sub sau khi đ ã in tên font đầ u tiên này

Private Sub Form_Click()

Dim SFont As objObject, objPFont As Object

' duy ệ t t ừ ng font màn hình

For Each objSFont In Screen.Fonts()

' duy ệ t t ừ ng font máy in

For Each objPFont In Printer.Fonts()

If objSFont = objPFont Then

Print objSfont Exit Sub 'thoát độ t ng ộ t kh ỏ i th ủ t ụ c End If

Next objPFont

Next objSFont

End Sub

V ấ n đề thoát kh ỏ i c ấ p đ i ề u khi ể n độ t ng ộ t (tt)

 Th ủ t ụ c là ph ươ ng ti ệ n phân chia code c ủ a module (class, form, standard) ra nhi ề u đơ n v ị nh ỏ h ơ n để d ễ qu ả n lý và s ử d ụ ng Đ ây là

v ấ n đề khá l ớ n và s ẽ đượ c trình bày chi ti ế t trong ch ươ ng k ế

 Ở đ ây chúng ta gi ớ i thi ệ u 1 vài ý t ưở ng ban đầ u v ề th ủ t ụ c đủ để gi ớ i thi ệ u l ệ nh g ọ i (s ử d ụ ng) chúng Th ủ t ụ c là 1 danh sách các l ệ nh VB

th ự c hi ệ n 1 ch ứ c n ă ng rõ ràng (và th ườ ng đơ n gi ả n), các l ệ nh này

đượ c h ọ p thành 1 đơ n v ị và đượ c gán cho 1 tên nh ậ n d ạ ng, tên này nên g ợ i ý đượ c ch ứ c n ă ng c ủ a th ủ t ụ c (thí d ụ ta đặ t danh sách các

l ệ nh VB tính cos c ủ a góc x trong 1 đơ n v ị và đặ t tên cho nó là Cos)

 Để th ủ t ụ c có độ s ử d ụ ng cao, khi đị nh ngh ĩ a nó ng ườ i ta k ế t h ợ p 1 danh sách tham s ố hình th ứ c v ớ i nó M ỗ i tham s ố hình th ứ c miêu t ả 1

d ữ li ệ u mà th ủ t ụ c s ẽ x ử lý khi th ủ t ụ c đượ c thi hành Các tham s ố là

ph ươ ng ti ệ n trao đổ i d ữ li ệ u gi ữ a l ệ nh g ọ i và code c ủ a th ủ t ụ c Thí d ụ

ta k ế t h ợ p v ớ i th ủ t ụ c Cos 1 tham s ố là góc x, ta nói Cos (x) là th ủ t ụ c

8.7 L ệ nh g ọ i th ủ t ụ c

 Sau khi đ ã đị nh ngh ĩ a th ủ t ụ c, ta có th ể dùng (g ọ i) nó Th ủ t ụ c ch ỉ

đượ c thi hành khi ng ườ i ta g ọ i nó b ằ ng l ệ nh g ọ i th ủ t ụ c Cú pháp c ủ a

l ệ nh g ọ i nh ư sau:

[Call] name [arglist]

Ví d ụ : gi ả s ử ta đ ã đị nh ngh ĩ a (vi ế t) 1 th ủ t ụ c sau đ ây:

Private Sub Update_Display(d As Byte)

nó cho phép hi ệ u ch ỉ nh giá tr ị Display sau khi ng ườ i dùng ấ n thêm ký

s ố d Nh ư v ậ y khi ng ườ i dùng ấ n thêm ký s ố 5, ta s ẽ th ự c hi ệ n g ọ i th ủ

t ụ c nh ư sau:

Call Update_Display (5) hay: Update_Display (5)

L ư u ý: Trong tr ườ ng h ợ p g ọ i th ủ t ụ c không có b ấ t k ỳ tham s ố nào ta nên dùng thêm t ừ khóa "Call' để ch ươ ng trình trong sáng, d ễ đọ c

L ệ nh g ọ i th ủ t ụ c (tt)