GV cung cấp thêm một số t liệu về đoàn quân Tây Tiến đặc biệt là những bài viết của nhà thơ Trần Lê Văn, ngời bạn thân sống nhiều với Quang Dũng 2.. Căn cứ vào nội dung và sự phân chia c
Trang 1Tiết thứ : 14, 15
Ngày soạn : 23/8/2009
Ngày dạy : 24/8/2009
Tây tiến Quang Dũng
A Mục tiêu cần đạt : Giúp HS:
- Cảm nhận đợc vẻ đẹp hựng vĩ và mĩ lệ của rừng Tõy Bắc và hỡnh ảnh dũng cảm và hào hoa lóng mạn của ngời lính Tõy Tiến
- Đặc sắc Nghệ Thuật trong bài thơ: chất bi trỏng hào hựng, chất lóng mạn hào hoa hoà quyện với nhau
B Phơng tiện lên lớp : SGK, SGV, Giáo án
- HS: Sách giáo khoa, bài soạn
C.Tiến trình dạy học
* ổn định tổ chức : Kiểm tra sĩ số :
* Kiểm tra bài cũ
* Bài mới
HS đọc phần Tiểu dẫn và giới
thiệu những nét chính về nhà
thơ Quang Dũng
- GV nhấn mạnh một số điểm
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Quang Dũng (1921 - 1988) tên khai sinh là Bùi Đình Diệm, quê Phợng Trì (Phùng) - Đan Phợng - Hà Tây, học
đến bậc trung học ở Hà Nội Quang Dũng là một ngời đa tài song đợc biết nhiều với t cách nhà thơ
- Thơ Quang Dũng vừa hồn nhiên vừa tinh tế mang vẻ
đẹp hào hoa, phóng khoáng, đậm chất lãng mạn
2 GV cung cấp thêm một số t
liệu về đoàn quân Tây Tiến (đặc
biệt là những bài viết của nhà
thơ Trần Lê Văn, ngời bạn thân
sống nhiều với Quang Dũng)
2 Đoàn quân Tây Tiến
- Thành phần : đa số là thanh niên Hà Nội thuộc nhiều tầng lớp khác nhau) lao động, tri thức, học sinh, sinh viên,…)
- Địa bàn hoạt động : miền rừng núi phía Tây của tổ quốc
- Điều kiện sinh hoạt : Thiếu thốn
- Hoàn cảnh chung : đánh trận tử vong ít, sốt rét tử vong nhiều
3 HS đọc phần Tiểu dẫn và giới
thiệu hoàn cảnh ra đời bài thơ
- GV giới thiệu thêm một số
điểm về hành trình của bài thơ
3 Tác phẩm
- Bài thơ ra đời khi nhà thơ đã chuyển sang đơn vị khác, bồi hồi nhớ về đơn vị cũ ông viết bài thơ này ban
đầu có tên Nhớ Tây Tiến, sau mới đổi thành Tây Tiến
- Bài thơ hình thành theo dòng ký ức đầy ắp kỷ niệm của nhà thơ
- Bố cục bài thơ Bài thơ có thể chia làm 4 đoạn :
+ Đoạn 1 : (14 dòng đầu) Trong nỗi nhớ da diết của
Trang 2Căn cứ vào nội dung và sự phân
chia các khổ trong bài thơ, GV
hớng dẫn HS tìm hiểu bố cục
tác giả, đoàn quân Tây Tiến hiện ra trong những cuộc hành quân gian khổ trên cái nền của thiên nhiên miền Tây hùng vĩ, dữ dội
+ Đoạn 2 : (từ dòng 15 đến dòng 22) Những kỷ niệm
đẹp về tình quân dân trong đêm liên hoan và vẻ đẹp thơ mộng của núi rừng
+ Đoạn 3 : (từ dòng 23 đến dòng 30) khắc hoạ - Căn
cứ vào nội dung và sự phân chia các khổ trong bài thơ,
GV hớng dẫn HS tìm hiểu bố cục chân dung ngời lính Tây Tiến và sự hi sinh bi tráng của + Căn cứ vào nội dung và sự phân chia các khổ trong bài thơ, GV hớng dẫn HS tìm hiểu bố cục họ
+Đoạn 4 : (4 câu cuối) Nhà thơ đã xa đơn vị, gửi lòng mình mãi gắn bó với Tây Tiến và miền Tây
1 GV đọc mẫu và hớng dẫn học
sinh đọc thể hiện đúng cảm xúc,
giọng điệu và âm hởng của từng
đoạn trong bài thơ
II Đọc - hiểu văn bản
1 Đoạn thơ thứ nhất
a) Câu thơ mở đầu giới thiệu
cho ngời đọc điều gì ? a) Câu mở đầu:
Giới thiệu hai hình tợng chính của bài thơ : miền Tây (mà Sông Mã làm đại diện) và Tây Tiến (ngời lính Tây Tiến) Câu thơ vừa nh lời tâm sự vừa nh lời gọi có tác dụng định hớng toàn bộ cảm xúc (nhớ) cho bài thơ
b) “Nhớ chơi vơi” là nỗi nhớ
nh thế nào ?
b) "Nhớ chơi vơi" : không rõ nét, không gắn với một
đối tợng cụ thể nào, chỉ biết rằng đó là nỗi nhớ da diết thờng trực
- Nỗi “nhớ chơi vơi” đợc cụ thể hoá bằng việc miêu tả các sự vật và liệt kê các địa danh của miền Tây (Sài Khao, Mờng Lát, Pha Luông, Mờng Hịch, Mai Châu), các sự vật tiêu biểu (Dốc, mây, ma, thác, cọp), qua đó làm hiện lên hình ảnh một cuộc hành quân
c) Phân tích nghệ thuật tạo hình
ngắt nhịp, sử dụng thanh điệu
trong các dòng thơ 5, 6, 7, 8 và
tác dụng thể hiện thiên nhiên
miền Tây, cuộc hành quân của
ngời lính Tây Tiến
c) Thiên nhiên miền Tây và cuộc hành quân của ngời
lính Tây Tiến :
Dốc lên khúc khuỷu/dốc thăm thẳm Nhà ai Pha Luông ma xa khơi.
+ Câu 5 : Nhịp 4/3 và 2 từ láy gợi hình tợng về một con dốc và con đờng
+ Câu 6 : Hình ảnh “Súng ngửi trời” vừa thực vừa gợi
ra chất lính
+ Câu 7 : Nhịp 4/3 nh vẽ tiếp về hình ảnh một con dốc khác trên đờng hành quân
+ Câu 8 : Toàn thanh bằng, tơng phản với 3 câu trên
nh một tiếng thở phào nhẹ nhõm của ngời lính sau một chặng đờng dài hành quân vất vả
Trang 3d) Cảm nhận về ngời lính trong
đoạn thơ đầu ? d) Hình ảnh đoàn quân Tây Tiến.
+ Trên đờng hành quân vất vả, nhiều ngời lính đã ngã xuống vì kiệt sức :
Anh bạn bỏ quên đời.
+ Ngời lính đợc đặt giữa bối cảnh thiên nhiên miền Tây dữ dội và bí ẩn :
Chiều chiều cọp trêu ngời.
+ Điểm dừng của cuộc hành quân vất vả là những làng bản với hơng vị của nếp xôi (Mai Châu mùa em thơm
nếp xôi).
3 Đọc- hiểu đoạn thơ thứ hai.
GV tổ chức cho HS thảo luận
3 Đoạn thơ thứ hai
a) GV cho HS đọc lại đoạn thơ
và so sánh với đoạn 1 về giọng
điệu, âm hởng và hình thức
nghệ thuật
- Giọng thơ có sự biến đổi từ hùng tráng sang nhẹ nhàng
mà sâu lắng Hình ảnh thơ không còn dữ dội mà đậm màu sắc trữ tình, thơ mộng với hai bức tranh, hai khung cảnh khác nhau : đêm liên hoan ở doanh trại và cảnh
"Ngời đi Châu Mộc chiều sơng ấy"
+ Cảnh liên hoan trong doanh trại giữa bộ đội và dân
địa phơng cảnh rực rỡ lung linh của đêm liên hoan đợc cảm nhận với niềm say sa, ngỡ ngàng của ngời lính
b) Cảm nhận của ngời lính Tây
Tiến về ngời con gái miền núi
Tây Bắc ?
+ Các cô gái đến với buổi liên hoan mà nh các cô dâu trong lễ cới (xiêm áo tự bao giờ) khi e ấp trong điệu nhạc
đặc trng của dân tộc mình, ngời lính say mê trong tiếng nhạc, tâm hồn đầy ý thơ và mơ tởng đến những ngày vui tơi ở Viên Chăn
c) Nhận xét về bức tranh sông
nớc qua các hình ảnh : hồn lau,
hoa đong đa, dáng ngời trên độc
mộc ?
+ Cảnh tiễn đa trên sông trong chiều sơng cảnh vật trở nên có hồn (hồn lau) và đầy quyến luyến, tình tứ (hoa
đong đa) Bức tranh vì vậy có nét đẹp hoang dã nên thơ + Nổi bật là hình ảnh “dáng ngời trên độc mộc" đem
đến nét đẹp rắn rỏi, khoẻ khoắn cho bức tranh thiên nhiên thơ mộng, mềm mại, mơ màng
4 Đọc- hiểu đoạn thơ thứ ba 4 Đoạn thơ thứ ba
a) GV cho HS đọc lại đoạn thơ
và yêu cầu phân tích nét bi tráng
trong đoạn này khi nói về hình
ảnh ngời lính Tây Tiến Bức
chân dung ngời lính hiện lên với
đặc điểm gì ?
a) Bức “chân dung ngời lính Tây Tiến":
Đợc vẽ bằng những nét khác lạ, phi thờng gợi nét đẹp hào hùng :
Tây Tiến dữ oai hùm.
Không mọc tóc gợi nét ngang tàng (sự thật là vì sốt rét rụng hết tóc)
Quân xanh màu lá gợi vẻ bí hiểm (thực ra là nớc da xanh tái và sốt rét)
b) Giáo viên liên hệ với câu thơ
trong bài thơ Đất nớc của
Nguyễn Đình Thi
Những đêm dài hành quân nung
nấu
Bỗng bồn chồn nhớ mắt ngời
b) Ngời lính còn hiện lên với vẻ đẹp hào hoa :
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm
"Dáng Kiều thơm" là nỗi nhớ da diết, là cõi đi về trong mộng của ngời lính là nguồn cổ vũ, động viên cho ngời lính
Trang 4c) Nhận xét về cách nói của nhà
thơ khi nói về sự hi sinh của
đồng đội mình ?
- Giáo viên thuyết giảng bổ
sung về khái niệm “áo bào” và
cho học sinh nêu ấn tợng, cảm
xúc của mình về những câu thơ
nói đến sự hi sinh của ngời lính
c) Quang Dũng đã nói đến sự hi sinh của ngời lính một
cách thấm thía :
Rải rác anh về đất
+ Các từ Hán Việt (biên cơng, viễn xứ) tạo không khí trang nghiêm, bi tráng
+ "áo bào thay chiếu" (chiếu thay áo bào) tăng thêm màu sắc bi tráng
+ Vẻ đẹp bi tráng còn đợc thể hiện qua khí phách của ngời lính (Chiến trờng đi chẳng tiếc đời xanh) và tiếng gầm của Sông Mã nh một khúc độc hành (Sông Mã gầm
lên khúc độc hành).
Tác giả đã sử dụng thành công bút pháp lãng mạn để tạo ra màu sắc bi tráng cho đoạn thơ, bài thơ
5 Đọc- hiểu đoạn thơ cuối 5 Đoạn thơ cuối
a) Đoạn thơ cuối đề cập đến
khoảng thời gian nào trong
mạch cảm xúc của bài thơ ?
- Nhà thơ dứt khỏi dòng hồi tởng để trở về với hiện tại (đã xa Tây Tiến) :
Tây Tiến một chia phôi.
b) Nhà thơ khẳng định điều gì
khi đã xa Tây Tiến ?
- Nhà thơ khẳng định tâm hồn mình luôn thuộc về Tây Tiến :
Ai lên chẳng về xuôi
“Mùa xuân” đợc dùng với nhiều nghĩa: thời điểm thành lập đoàn quân Tây Tiến (mùa xuân 1947), mùa xuân của đất nớc, mùa xuân (tuổi trẻ) của các chiến sĩ Tây Tiến
c) Cách hiểu về câu cuối của bài
thơ
Câu cuối: Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi
Dù đã ngã xuống (hay đã rời xa) nhng hồn (tinh thần) vẫn đi cùng đồng đội, sống cùng đồng đội Tứ thơ này nâng chất sử thi cho bài thơ
III Tổng kết
GV nêu câu hỏi : Thành công
của Quang Dũng trong bài thơ
là gì ? Giá trị của bài thơ ?
Củng cố :
Dặn Dò: - Đọc thuộc lòng bài
thơ, làm bài tập trong sgk
- Soạn bài mới
- Quang Dũng thành công trong việc xây dựng hình t-ợng bi tráng về ngời lính với vẻ đẹp hào hùng và hào hoa
- Bài thơ ghi lại một chặng đờng anh hùng của một
đơn vị anh hùng Đó cũng là tinh thần chung của quân dân ta thời kỳ đầu chống Pháp
- Tây Tiến đợc viết với bút pháp lãng mạn hào hoa