BÀI 13 LỚP 7

2 Nhà Trần củng cố chế độ phong kiến tập quyền : Cho học sinh đọc SGK -Phương pháp phát vấn: Để củng cố quyền lực của chính quyền nhà Trần đã tổ chức bộ máy quyền lực như thế nào.. -Bộ m

CHÖÔNG III:NÖÔÙC ÑÁI VIEÔT THÔØI TRAĂN

(TK XIII – XIV) Baøi 13:NÖÔÙC ÑÁI VIEÔT ÔÛ THEÂ KƯ XIII

I NHAØ TRAĂN THAØNH LAÔP

I.Múc tieđu baøi hóc :

1 Kieân thöùc :

- Giuùp hóc sinh naĩm ñöôïc nguyeđn nhađn laøm cho nhaø Lyù súp ñoơ vaø boâi cạnh thaønh laôp cụa nhaø Traăn; söï thaønh laôp nhaø Traăn laø söï caăn thieât cho ñaât nöôùc vaø xaõ hoôi Ñái Vieôt luùc baây giôø

- Nhaø Traăn ñaõ goùp phaăn cụng coâ cheâ ñoô quađn chụng trung öông taôp quyeăn vöõng mánh thođng qua vieôc söûa ñoơi boơ sung theđm phaùp luaôt thôøi Lyù, xađy döïng quađn ñoôi cụng coâ quoâc phoøng, phúc hoăi vaø phaùt trieơn kinh teâ

2 Kyõ naíng:

- Reøn luyeôn kyõ naíng söû dúng bạn ñoă, phöông phaùp so saùnh, ñoâi chieâu, nhaôn xeùt

3 tö töôûng tình cạm:

- Giaùo dúc,boăi döôõng cho hóc sinh tinh thaăn ñaâu tranh choâng aùp böùc, boùc loôt vaø tinh thaăn saùng táo trong xađy döïng ñaât nöôùc

- Loøng yeđu nöôùc töï haøo dađn toôc, bieât ôn toơ tieđn vaø yù thöùc keâ thöøa truyeăn thoâng dađn toôc trong cođng cuoôc xađy döïng vaø bạo veô toơ quoâc

II Taøi lieôu tham khạo:

-Saùch giaùo khoa 7

- Saùch giaùo vieđn 7

-Ñái cöông lòch söû Vieôt Nam

- Sô ñoă toơ chöùc boô maùy quan lái vaø caùc ñôn vò haønh chaùnh thôøi Traăn

III.Noôi dung dáy hóc:

1.OƠn ñònh lôùp

2 kieơm tra baøi cuõ

- Toơ chöùc chính quyeăn trung öông vaø ñòa phöông thôøi Lyù ra sao?

-Neđu nhöõng ñaịc ñieơm veă tình hình kinh teâ , xaõ hoôi thôøi Lyù?

3 Baøi môùi:

Sau hai theâ kư ra ñôøi vaø ñoùng vai troø laõnh ñáo ñaât nöôùc, nhaø Lyù ñaõ coù nhieău cođng lao ñoâi vôùi nöôùc Ñái Vieôt: chaím lo ñeân vieôc phaùt trieơn ñaẫt nöôùc , chaím lo ñôøi soâng nhađn dađn Vì vaôy nhađn dađn haíng haùi sạn xuaât vaø ñát ñöôïc nhieău thaønh

tựu rực rỡ về kinh tế văn hóa xã hội Tuy nhiên từ cuối thế kỉ XII nhà Lý đã bước vào thời kỳ suy vong và một thế lực mới trong triều đình Lý do Trần Thủ Độ đứng đầu đã tìm cách nắm lấy binh quyền thành lập nhà Trần

Vậy nguyên nhân nào đã làm cho nhà Lý suy sụp ? Và nhà Trần được thành lập trong bối cảnh nào?

Hoạt động của thầy Hoạt động của

trò

Ghi bài

1.Nhà Lý sụp đỗ:

- Yêu cầu học sinh đọc SGK/50

( cuối TKXII…hoàng đế )

- (Phương pháp thông tin) Giáo

viên cung cấp thông tin về triều

Lý: nhà Lý thành lập vào 1009

và trải qua 8 đời vua nhưng đến

đời vua thứ 9 thì nhà Lý càng suy

yếu trầm trọng

- (Phương pháp phát vấn) Vậy

nguyên nhân nào làm cho nhà Lý

suy yếu và dẫn đến sự sụp đổ

của triều Lý vào thế kỉ XIII?

- Giáo viên củng cố lại: Cuối thế

kỷ XII triều đình nhà Lý đã bước

vào thời kì suy yếu trầm trọng

Các vua khi lên ngôi còn quá non

trẻ, lớn lên lại ham chơi xao lãng

việc triều chính và bỏ bê việc

chăm lo đời sống nhân dân chỉ lo

ăn chơi,chú trọng xây các nơi để

phục vụ cho lợi ích cá nhân Các

nịnh thần, gian thần cũng theo

vua ăn chơi sa đoạ lộng hành

nhiễu loạn triều đình phá rối

1 Nhà Lý sụp đỗ :

Học sinh đọc SGK/50

- Học sinh trả lời

1 Nhà Lý sụp đỗ:

- Cuối thế kỷ XIInhà Lý suy yếu : vua quan ăn chơi không quan tâm đến đời sống nhân dân

nhân dân.

- Giáo viên cho học sinh đọc sách

trích “ khâm định việt sử thông

giám cương mục để cho học sinh

thấy rõ sự sa đọa của chính

quyền Lý

- (Phương pháp vấn đáp): sự suy

yếu của một chính quyền đứng

đầu liệu có ảnh hưởng gì đến đời

sống người dân hay không?Chi

tiết nào cho thấy?

-Giáo viên củng cố: Chính sự bỏ

bê không quan tâm của triều đình

Lý đến đời sống nhân dân: không

coi trọng đắp đê thủy lợi làm cho

lũ lụt hạn hán thường xuyên xảy

ra Đời sống nhân dân cực khổ

phải bán vợ con làm nô tì , một

số bỏ vào chùa kiếm sống  dân

chúng cực khổ

- Cho học sinh đọc phần chữ

nghiêng đoạn 2 SGK/ 50 Thấy

được sự cùng quẫn, bất mãn của

nhân dân đối với triều đình

-Xã hội rối ren, triều đình bất tài,

nhân dân nghèo nổi dậy khấp nơi

đấu tranh : Thân Lợi ở Cao Bằng

lạng Sơn ( 1140- 1141) là dấu

hiệu biểu hiện sự suy yếu của

triều lý Đầu thế kỉ XIII lại xảy

ra nạn hỗn chiến giữa các phe

phái địa phương quậy phá nhân

dân và uy hiếp triều đình Lý

trong tình hình hết sức rối ren,

phức tạp

-( Phương pháp phát vấn): Để

giải quyết sự rối loạn của triều

-Học sinh đoc sgk/50 phần in nhỏ(bay giờ…

-Học sinh trả lời

- Học sinh đọc SGK/50

- Học sinh trả lời

-Hạn hán , lụt lội thường xảy ra Đời sống nhân dân cực khổ

nhân dân nổi dậy đấu tranh

đình và xã hội nhà Lý đã làm gì?

- Nhà Lý bất lực phải dựa vào

thế lực họ Trần để đàn áp các

cuộc khởi nghĩa ( họ Trần là hào

trưởng có thế lực kinh tế, chính

trị, quân sự – sự xuất hiện của

một thế lưc mới ) Tạo điều kiện

và thời cơ thuận lợi cho họ Trần

giành lấy chính quyền Thêm một

điều kiện thuận lợi nữa là: đời

vua thứ 8 Lý Huệ Tông chỉ sinh

được con gái nên phải nhuờng

ngôi cho con gái Lý Chiêu Hoàng

mới lên 7 tuổi Thấy thời cơ đã

đến họ Trần đứng đầu là Trần

Thủ Độ (một người của hàng

động, thực dụng, quyết đoán,

luôn dùng âm mưu thủ đoạn ) đã

bố trí cho cháu mình là Trần

Cảnh 8 tuổi vào cung vui chơi với

Lý Chiêu Hoàng Năm Ất Dậu

(1266)Trần Thủ Độ đã đọa diễn

một cuộc đảo chính cung đình,

tuyên bố Lý Chiêu Hoàng lấy

Trần Cảnh và nhường ngôi cho

chồng nhà Trần được thành lập

(là một sự hoán đổi quyền lưc)

* Cuối TK XII đầu TK XIII nhà

Lý đã suy vong và sụp đổ Trong

hoàn cảnh đó nhà Trần thành lập

thay nhà Lý quản lí đất nước là

sự cần thiết trong hoàn cảnh lịch

sử đất nước Đại việt bấy giờ để

ổn định tình hình chính trị, xã hội,

cải thiện đời sống nhân dân, xây

dựng và bảo vệ đất nước

- Sau khi lên nắm chính quyền

- Tháng 12/1226 Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh

nhà Trần được thành lập

nhà Trần đã tổ chức hệ thống bộ

máy nhà nước, hành chính như

thế nào để củng cố quyền lực của

mình?

2 Nhà Trần củng cố chế độ

phong kiến tập quyền :

Cho học sinh đọc SGK

-(Phương pháp phát vấn): Để

củng cố quyền lực của chính

quyền nhà Trần đã tổ chức bộ

máy quyền lực như thế nào ?

-Bộ máy quyền lực thời Trần

giống thời Lý về cơ bản được tổ

chức theo chế độ quân chủ trung

ương tập quyền gồm 3 cấp: Triều

đình, các đơn vị hành chính trung

gian Lộ, Phủ, Huyện, châu và

cấp hành chính cơ sở làng xã

Tuy nhiên bộ máy quản lý giữa

thời Trần và thời Lý có một số

điểm khác nhau

- Giáo viên chuẩn bị sơ đồ bộ

máy quyền lực Lý Trần treo lên

bảng cho học sinh đi Rút ra

nhận xét

Nhà Lý

Vua 

Đại thần , quan lại



Lộ,phủ



Huyện

2 Nhà Trần củng cố chế độ phong kiến tập quyền :

- Học sinh đọc SGK/51 từ : bộ máy quan lại …xã quan đứng đầu)

- Học sinh trả lời

2 Nhà Trần củng cố chế độ phong kiến tập quyền :

- Bộ máy nhà nước thời Trần được tổ chức theo chế độ trung ương tập quyền phân làm 3 cấp : Thái thượng hoàng -vua



Đại thầnõ



Hệ thống quang lại các

cấp





Hương,xã

-(Phương pháp phát vấn): Bộ

máy nhà nước thời Trần có gì

khác so với thời Lý ?

- Cũng giống nhà Lý nhà Trần

cũng thực hiện chế độ nhiệm tử

- Sự khác biệt giữa thời Trần và

thời Lý về bộ máy nhà nước; thời

Lý vua là thiên tử nắm mọi

quyền hành trong tay Đến thời

trần quyền lực của vua đã bị hạn

chế do nhà trần áp dụng chế độ

thái thượng hoàng, nhằm đảm

bảo vững chắc và khả năng nắm

chính quyền của vua, tránh những

vụ tranh ngôi trong nội bộ hoàng

tộc cũng như để các vua trẻ có

thời gian tập dợt điều hành việc

nước và điều khiển chính quyền

một cách vững vàng Thường là

khi trên 40 tuổi các vua Trần đã

nhường ngôi cho con, lên làm

thái thượng hoàng tiếp tục nắm

quyền chính trị cùng vua con cai

quản đất nước trong một thời gian

dài sau đó lui về nghỉ ngơi ở Tức

Mặc ( Nam Định) giữ tư cách cố

vấn

- Quyền hành của Thái Thượng

Hoàng rất lớn , không chỉ có

quyền chỉ định người con kế vị

mà còn có thể truất bỏ ngôi vua

Góp phần làm hạn chế sự độc

đoán của vua đương quyền, góp

phần củng cố bộ máy nhà nước

quý tộc Trần Ơû thời Trần bộ

máy quan lại thể hiện sự cao độ 1

- Học sinh trả lời

Lộ ( 12 lộ)



Phủ



Châu huyện



xã

nền chuyên chính dân chủ dòng

họ : sự liên kết dòng họ nắm

chính quyền như một nguyên tắc

mà các vua Trần cố gắng thực

hiện Nếu thời Lý quan lại được

chọn qua thi cử thì thờiTrần quan

lại được chọn theo dòng họ Hầu

hết các chức vụ quan trọng trong

triều đình và ở các địa phương

Lộ, phủ đều do tôn thất nắm giư

 thể hiện tính chặt chẽ

- Ngoài ra để phòng nạn ngoại

thích và để quyền lợi của dòng

họ thêm vững vàng lâu bên ngoài

chế độ kế thừa quyền lợi và quan

chức theo họ, nhà Trần đã thực

hiện chế độ hôn nhân đồng tộc,

những người trong cùng họ lấy

nhau dù quan hệ rất gần

- Đặt thêm một số cơ quan: Quốc

sử viện (viết sử: chú trọng đến

lịch sử dân tộc ), Thái y viện( coi

và chữa bệnh trong cung vua ),

Tôn nhân phủ …và một số chức

quan : Hà đê sứ ( trông coi việc

sửa đắp đê điều ),khuyến nông sứ

( chăm lo sản xuất của nhân dân),

Đồn điền sứ( chiêu mộ người đi

khai hoang) Bộ máy quyền lực

thời trần được tổ chức chặt chẽ

biết quan tâm chăm lo đến đời

sống của nhân dân

-Cho học sinh đọc phần chữ nhỏ

SGKchính sách khuyến khích,

khích lệ quan lại làm việc vì dân

vì nước góp phần hoàn thiện

dần bộ máy nhà nước

-Về hành chính: nhàTrần chia

-Học sinh đọc SGK/51 phần chữ nhỏ

- Đặt thêm một số cơ quan: Quốc sử viện, thái y viện ….và một số chức quan : hà đê sứ, đồn điền sứ …

nước thành 12 lộ ( Lý 24 lộ phủ)

đứng đầu lộ có Chánh Phó An,

dưới lộ là phủ do tri phủ cai quản,

châu huyện do tri châu, tri huyện

trông coi Dưới cùng là xã do các

xã quan đứng đầu cơ cấu hành

chính địa phương được nhà Trần

tổ chức giống nhà Lý phát huy

được việc quản lí đất nước từ

trung ương đến địa phương(tính

quy cũ)

-(Phương pháp phát vấn): nhận

xét gì về bộ máy quan lại và

cách tổ chức các đơn vị hành

chính thời trần?

- Nhà Trần với bộ máy quan lại

và các đơn vị hành chính đã được

tổ chức một cách có quy cũ và

chặt chẽ hơn thời Lý chứng tỏ

chế độ tập quyền thời Trần được

củng cố và nâng cao hơn thời Lý

và quan tâm nhiều hơn đến các

mặt hoạt động của đất nước

- Bên cạnh việc tổ chức lại bộ

máy nhà nước để củng cố quyền

lực của mình thì pháp luật cũng

là một vấn đề mà nhà Trần quan

tâm hàng đầu Vậy pháp luật thời

Trần được ban bố ra sao có gì

khác và giống với thời Lý ?

Chuyển sang mục 3

3 pháp luật:

- Pháp luật là cơ sở để đảm bảo

an ninh quốc gia

-Giáo viên nói về tình hình xã

hội khi chưa có pháp luật

- Giáo viên yêu cầu học sinh

-Học sinh trả lời

3 pháp luật:

-Học sinh trả lời

3 pháp luật:

nhắc lại bộ hình thư thời Lý :

năm ra đời?

- năm 1042 nhà Lý ban hành bộ

luật hình thư , quy định : bảo vệ

cung điện, nhà vua bảo vệ tài sản

chung, cấm giết mổ trâu bò ,

trừng phạt nghiêm khắc  Xã

hội ổn định góp phần phát triển

kinh tế văn hóa

- Pháp luật thời Trần giống với

thời Lý tồn tại song song 2 hình

thức pháp luật : luật thành văn do

nhà nước ban hành và luật theo

tục lệ của làng xã

+ Luật thành văn : “vương độ

khoan mãnh”( lấy đức độ của

nhà vua vừa khoan dung vùa

nghiêm khắc ) pháp luật Trần

vừa hàm chứa những quan điểm

thân dân vừa tỏ ra hà khắc đối

với một số trọng tội

Nhà trần chú trọng đến việc sửa

sang pháp luật

-Năm 1230, Thái Tông cho xét

các luật lệ đời trước và ban hành

bộ Quốc triều thông chế quy định

về việc tổ chức chính quyền , sau

đó sửa chữa và bổ sung Nhà

Trần lại ban hành bộ quốc triều

hình luật

- (Phương pháp vấn đáp ): Bộ

quốc triều hình luật có nội dung

cơ bản là xác nhận lại những

điều đã ban hành trong thời Lý

nhưng có thêm một số quy định

mới Hãy cho biết những quy

định mới đó?

Về cơ bản bộ Quốc triều hình

Học sinh trả lời

- Ban hành bộ luật Quốc triều hình luật

luật thời Trần xác nhận lại những

điều đã ban hành ở bộ luật hình

thư thời Lý nhưng có một số bổ

sung :

+Xác nhận bảo vệ quyền tư hữu

tài sản của nhân dân

+ Quy định cụ thể việc mua bán

ruộng đất biết xem trọng quan

tâm đến việc bảo vệ tài sản nhân

dân

- (Phương pháp phát vấn) :Cơ

quan pháp luật thời Trần được

tăng cường và hoàn thiện hơn

được thể hiện ở đặc điểm nào?

- Nhà Trần đặt cơ quan thẩm hình

viện để xét xử việc kiện cáo, đặt

chuông ở thềm Long Trì cho

nhân dân đến kêu oan

- Trong các làng xã dân chúng

vẫn tuân theo các phong tục cổ

truyền , các bô lão giữ vai trò xét

xử bởi nhữung tập tục cổ truyền

được hình thành từ lâu và ăn sâu

vào tư tưởng của người dân nên

có câu “ phép vua thua lệ làng”

Nhà trần rất quan tâm đến

pháp luật : chú trọng sửa sang

luật pháp và tăng cường cơ quan

pháp luật

Học sinh trả lời

* Nội dung:

+Xác nhận lại những quyền trong bộ hình thư thời Lý và có bổ sung +Xác nhận và bảo vệ quyền tư hữu tài sản + Quy định cụ thể việc mua bán ruộng đất

-Đặt cơ quan thẩm hình viện để xử kiện

4 Củng cố:

- Từ cuối TK XII – đầu TK XIII nhà Lý bước vào thời kỳ suy yếu , không đủnăng lực quản lý đất nước , xã hội rối loạn đời sống nhân dân cực khổ

Trong bối cảnh đó nhà Trần thay nhà Lý quản lí đất nước là can thiết đối với quốc gia xã hội Đại Việt bấy giờ

- bằng nhiều biện pháp tích cực, nhà Trần đã củng cố được chế độ quân chủ trung ương tập quyền,tăng cường pháp luật, nhờ vậy quốc gia đại việt thời trần đã có bước phát trịển mới về các mặt ( phần sau sẽ tìm hiểu)

1/ nguyên nhânnào dẫn đến sự hình thành nhà Trần ?

2/Vẽ sơ đồ bộ máy nhà nước thời Trần / nội dung của luật pháp thời trần ?

5 dặn dò:

- Học bài cũ

- Làm bài tập trong tập bài tập

- Chuẩn bị bài mới, đọc trước phần còn lại của bài 13 sưu tầm tranh ảnh về gốm