Về bài thơ Sóng

Đó cũng là nhịp điệu trong tâm hồn ngời con gái đang yêu, một điệu hồn không yên tĩnh, luôn chảy trôi dào dạt với cảm xúc yêu đơng tha thiết.. Khát vọnh này soi sáng một bản lĩnh cứng cỏ

Sóng – Hành trình tự khám phá chính mình –

Hành trình tìm kiếm không mệt mỏi Xuân Quỳnh là gơng mặt hàng đầu trong số các nhà thơ nữ hiện

đại Việt Nam 1945 – 1975 Thơ Xuân Quỳnh “thể hiện một trái tim phụ nữ hồn hậu, chân thành, nhiều lo âu và luôn da diết trong khát vọng hạnh phúc đời thờng” (Theo SGK)

Bài thơ “Sóng” đợc nữ sĩ sáng tác năm 1967 lúc tác giả còn rất trẻ, và đợc in trong tập “Hoa dọc chiến hào” của nữ sĩ, xuất bản năm

1968 Bài thơ là lời tự bạch của một tam hồn phụ nữ đang yêu Có thể nói, đây là lần đầu tiên một nhà thơ nữ Việt Nam công khai bộc lộ trực tiếp tâm trạng yêu đơng của mình một cách tự tin, có bản lĩnh

đồng thời vẫn dung dị, tự nhiên, nhiều nữ tính

Bài thơ vận dụng lối thơ năm chữ, không cắt nhịp, từng tiếng buông rơi thong thả, nối tiếp nhau khá đều đặn, tạo thành chu kỳ năm tiếng một, lặp đi lặp lại khoan thai, đều đặn Thêm vào đó, còn là

sự trở đi trở lại của các đơn vị âm thanh do lặp một số từ nh “sóng”,

“con sóng”, “em”, “gió”, “bờ” tạo nên Những yếu tố đó đ có tác dụngã có tác dụng

đáng kể, giúp bài thơ có giọng điệu dào dạt, nhịp nhàng, gợi hình tợng các con sóng gối lên nhau, mênh mang trải rộng trên đại dơng Đó cũng là nhịp điệu trong tâm hồn ngời con gái đang yêu, một điệu hồn không yên tĩnh, luôn chảy trôi dào dạt với cảm xúc yêu đơng tha thiết

Khổ một diễn tả những trạng thái thất thờng nhng hồn hậu và cứng cỏi của một tâm hồn phụ nữ qua hình ảnh ẩn dụ “sóng”:

“Dữ dội và dịu êm

ồn ào và lặng lẽ

Sông không hiểu nổi mình

Sóng tìm ra tận bể”

Trên đại dơng, con sóng không đứng yên mà luôn dào dạt trôi từ cực nọ sang cực kia: khi “dữ dội”, “ồn ào”, lúc “dịu êm”, “lặng lẽ” Cũng

nh vậy, tâm trạng ngời con gái đang yêu cũng luôn sôi động từ thái cực nọ sang thái cực kia, có gì nh thất thờng Nó biểu hiện một tâm hồn phong phú và một khát vọng yêu đơng m nh liệt Tuy nhiên, cáiã có tác dụng

mà tâm hồn ấy hớng đến và đạt đến luôn là “dịu êm” và “lặng lẽ” Đó

là bản chất của một tình yêu nhân hậu Hai câu sau là tâm sự của

“sóng” Con sóng vốn ở sông nhng “Sông không hiểu nổi mình” (tức là

không hiểu nổi sóng, “mình” ở đây chính là “sóng” – con sóng tâm sự

về mình) thì “sóng tìm ra tận bể” ở đó sóng mặc sức vẫy vùng, nó mới thật là nó, nó tìm thấy mình, cũng là tìm thấy tự do đích thực Đây cũng chính là thái độ của ngời con gái đối với tình yêu Cô sẵn sàng từ

bỏ thứ tình yêu chật hẹp, ích kỷ để đến với tình yêu rộng lớn mà ở đó

có sự đồng cảm giữa hai tâm hồn, cô đợc tự do sống hết mình, đợc phát huy mọi khả năng vốn có Khát vọnh này soi sáng một bản lĩnh cứng cỏi, một tâm hồn có ý thức về địa vị, giá trị của mình và về quyền bình

đẳng nam nữ Nó là đặc điểm của ngời phụ nữ hiện đại

Tình yêu, đó vốn là khát vọng muôn thuở:

“Ôi con sóng ngày xa

Và ngày sau vẫn thế

Nỗi khát vọng tình yêu

Bồi hồi trong ngực trẻ”

Sóng là vĩnh hằng: “Con sóng ngày xa và ngày sau vẫn thế”, vẫn tồn tại với những đặc tính chung Cũng vậy, khát vọng tình yêu là khát vọng muôn thuở của con ngời, đặc biệt là thế hệ trẻ ở họ, khát vọng này luôn “bồi hồi” trong trái tim, trong tình cảm (“trong ngực trẻ”) Từ láy “bồi hồi” cùng với thán từ “ôi” trải thật nhiều tha thiết lên khổ thơ Đó thực chất là niềm khát khao của chính nữ nhân vật Cô gái đang nói một cách kín đáo, tế nhị về mình đó thôi

Đến khổ 3 và 4, Xuân Quỳnh phát biểu một hiện tợng tâm lý có tính quy luật trong tình yêu:

“Trớc muôn trùng sóng bể

Em nghĩ về anh, em

Em nghĩ về biển lớn

Từ nơi nào sóng lên?

Sóng bắt đầu từ gió

Gió bắt đầu từ đâu

Em cũng không biết nữa

Khi nào ta yêu nhau”

Yêu là vấn vơng, bồi hồi, là xao động không yên nên chủ thể th-ờng hay tìm cách lí giải, cắt nghĩa khá “lẩn thẩn”, lan man về tình yêu của mình Cô gái trong bài thơ cũng vậy Sóng đ gợi cho cô suy nghĩã có tác dụng

về “anh”, “em” và về “biển lớn tình yêu”, đặc biệt là ngọn nguồn của

nó: Tình yêu này bắt nguồn từ đâu? Cô gái mợn “sóng”, “gió” để tự hỏi

và tự trả lời Câu hỏi và câu trả lời của cô khá thông minh, hợp lý: “Từ nơi nào sóng lên? – Sóng bắt đầu từ gió” Nhng “Gió bắt đầu từ đâu?” thì cô gái đành chịu, không trả lời đợc Và chăng, cứ đào bới tận gốc rễ thì mọi câu hỏi đều không có lời giải, huống chi tình yêu là thứ huyền diệu, bí ẩn, không thể cắt nghĩa đợc Thực ra ý tởng này không phải là

sáng tạo của riêng Xuân Quỳnh Khoảng 30 năm trớc, Xuân Diệu đã có tác dụng

từng viết: “Làm sao cắt nghĩa đợc tình yêu” và ông đ tìm cách “cắtã có tác dụng

nghĩa” trong bài thơ của mình Cái hấp dẫn của Xuân Quỳnh trong tr-ờng hợp này là ở cách cảm nhận và ở giọng điệu tự nhiên, nữ tính Ta bắt gặp ở đây một lối cảm nhận và diễn tả trực cảm, kín đáo thông qua các ẩn dụ nh “sóng”, “gió” Cùng đó là lối nói khiêm nhờng, dung

dị, nhỏ nhẹ: “Em cũng không biết nữa – khi nào ta yêu nhau” Xem ra cô gái cũng không hào hứng gì lắm với việc lý sự, triết lý, không muốn nặng đầu vào một vấn đề phức tạp, nó vốn là thứ dành cho đàn ông Hình nh với cô, chỉ cần “ta yêu nhau” là đủ, là thứ cô quan tâm nhất, tha thiết nhất và cô đang có, thế thôi!

Các khổ tiếp theo, Xuân Quỳnh trình bày về tình yêu chung thủy Tác giả dành cho nó hẳn 3 khổ thơ Đây là vấn đề nhạy cảm với tâm lý phụ nữ phơng Đông Sẽ không có gì khó hiểu khi trong ca dao

đôi lứa, nhân vật trữ tình nữ thờng băn khoăn và đòi hỏi sự chung tình của ngời bạn trai Tiếng thơ Xuân Quỳnh ở đây cũng vậy Nó đề cao lòng thủy chung, tạo cho tình yêu trong bài thơ một vẻ đẹp đạo

đức, tình yêu gắn với đạo lý:

“Con sóng dới lòng sâu

Con sóng trên mặt nớc

Ôi con sóng nhớ bờ

Ngày đêm không ngủ đợc

Lòng em nhớ tới anh

Cả trong mơ còn thức

Dẫu xuôi về phơng bắc

Dẫu ngợc về phơng nam

Nơi nào em cũng nhớ

Hớng về anh - một phơng

ở ngoài kia đại dơng

Trăm ngàn con sóng đó

Con nào chẳng tới bờ

Dù muôn vời cách trở”

Cô gái tâm sự về nỗi nhớ của mình Nhớ là dấu hiệu của tình yêu, cũng là nhân tố giúp cô gái giữ vững lòng chung thủy Cô tiếp tục nhờ “sóng” gi i bày hộ mình “Sóng” lúc này, có khi tã có tác dụng ợng trng cho nỗi nhớ của cô gái, có khi là chính cô Trên biển cả, con sóng trải rộng lên mặt nớc, chiếm hết lòng sâu, “ngày đêm không ngủ đợc” Đó là hình

ảnh ẩn dụ biểu đạt nỗi nhớ rộng và sâu theo không gian, kéo dài triền miên theo thời gian, và rất m nh liệt, làm đảo lộn sinh hoạt hàngã có tác dụng

ngày của cô gái nh sóng kia “ngày đêm không ngủ đợc” Nỗi nhớ còn le lỏi cả vào tiềm thức, vô thức cô: “Cả trong mơ còn thức” Trong mơ nỗi nhớ ấy vẫn tỉnh thức, nó hiện diện bất tự giác, ngoài ý thức cô Nỗi nhớ ở đây cơ hồ đ biến thành sự dày vò, nỗi trăn trở, dằn vặt Thánã có tác dụng

từ “ôi”nhấn giọng, phép lặp các tiếng “con sóng”, từ ngữ đối lập

“trên”/”dới” đ gợi thật rõ cái da diết trăn trở ấy.ã có tác dụng

Hai khổ sau trực tiếp nói về lòng chung thủy Lần này, cô gái tâm sự về mình trớc, sau đó ví von với sóng Hai câu đầu đối lập hớng

đi, phơng địa lý: “xuôi”/”ngợc”, “bắc”/”nam” Từ ngữ chỉ hớng dùng hơi

“khập khiễng”, vợt chuẩn thông lệ: “xuôi về phơng bắc”, “ngợc về

ph-ơng nam” ( vẫn thờng nói: “xuôi nam ngợc bắc”) Cách diễn đạt đó gợi

ấn tợng về những vùng không gian bất thờng, cách trở, khó khăn Dù thế, nhân vật trữ tình chỉ có một hớng duy nhất: “Hớng về anh một phơng” Hai tiếng “một phơng”, ngữ âm dứt khoát, có tác dụng khẳng

định cái dứt khoát trong thái độ cô gái Cô chỉ có một phơng duy nhất

để hớng đến, đó là phơng “anh”! (một phát hiện mới của tác giả, cũng

giống nh với Quang Dũng ngoài bốn màu xuân - hạ - thu - đông còn có thêm 1 mùa nữa – “mùa em” trong câu thơ: “Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”) Dù không gian có thể có nam, bắc, tây, đông Hình nh

khẳng định nh thế vẫn cha đủ, cô gái bộc lộ thêm bằng việc so sánh mình với sóng ở ngoài đại dơng, bờ luôn là cái đích của mọi con sóng,

dù chúng phải vợt qua “muôn vời cách trở” Cũng thế, chính tình yêu

đ cho cô gái sức mạnh để vã có tác dụng ợt qua trở ngại tởng chừng không vợt qua

đợc nh “muôn vời cách trở” ấy

Phần còn lại của bài thơ, Xuân Quỳnh gửi gắm khát vọng tình yêu của mình Khát vọng này xuất phát từ một cảm nhận về thời gian sinh mệnh:

“Cuộc đời tuy dài thế

Năm tháng vẫn đi qua

Nh biển kia dẫu rộng

Mây vẫn bay về xa”

Có ngời cho khổ thơ này thể hiện niềm lạc quan của tác giả, thấy cuộc đời còn dài, những gì mong ớc rồi sẽ đạt đợc Thực ra không phải thế! Đúng là khi viết bài thơ này, nữ sĩ còn rất trẻ – mới 24 tuổi – nên mới thấy đời còn dài Nhng ngẫm kĩ, tứ thơ ở đây đợc triển khai trong quan hệ đối lập “tuy /nhng ”: “cuộc đời tuy dài thế” nhng “năm tháng vẫn qua đi” (hai câu sau cũng vậy) Theo tác giả, cuộc đời tuy dài nhng không phải là vô hạn, bởi “năm tháng” (hoán dụ chỉ thời gian) vẫn trôi qua khiến đời ngời, trong đó có cái đẹp, tình yêu, hạnh phúc không thể tồn tại vĩnh viễn Cũng nh vậy, “biển” (ẩn dụ chỉ “biển

đời”) “dẫu rộng” nhng không “giữ “đợc “mây”: “Mây vẫn bay về xa”

“Mây” là biểu tợng của ớc mơ, tình yêu và hạnh phúc Tất cả rồi sẽ bay

xa Nh thế, dẫu Xuân Quỳnh còn trẻ nhng trong tâm hồn ngời phụ nữ nhạy cảm và nhiều khát vọng hạnh phúc này đ phấp phỏng lo âuã có tác dụng

một cách thầm kín về sự chảy trôi của thời gian, cái hữu hạn của cuộc

đời Cảm hứng thời gian này rất gần với cảm hứng thơ Xuân Diệu trớc Cách mạng, tuy cha tới mức “run rẩy”, “buốt xơng da” bằng

Cảm nhận thời gian ấy đ làm nảy sinh ở tác giả khát vọng:ã có tác dụng

“Làm sao đợc tan ra – Thành trăm con sóng nhỏ – Giữa biển lớn tình yêu - Để ngàn năm còn vỗ “ Mong đợc tan ra thành trăm con sóng để trải rộng trên khắp “biển lớn tình yêu”, cũng là khát vọng đợc sống trọn vẹn, đầy đủ, sống hết mình trong mọi cung bậc cảm xúc của tình yêu Và sống m i, yêu m i nhã có tác dụng ã có tác dụng sóng kia “ngàn năm còn vỗ” “Sóng” đã có tác dụng

nói hộ cô gái khát vọng tình yêu của mình, một khát vọng không ầm ĩ nhng cũng thật “vô biên”, “tuyệt đích” và “vĩnh viễn” rất gần với Xuân Diệu thời Thơ mới, chỉ là không “cao giọng” mà thôi, nó là điệu “nữ tính” của Xuân Quỳnh

Điều cuối cùng đọng lại qua bài “Sóng” là, với Xuân Quỳnh, có thể nói “sóng” không khác gì sóng lòng của một cô gái đang yêu và sống hết mình với tình yêu ấy, dù có thể rồi đây, cô sẽ phải trả giá đắt

cho sự đốt cháy chính mình này Cũng ở bài thơ này, với tác giả bao nhiêu đặc tính của sóng là bấy nhiêu đặc tính của tình yêu Nói Xuân Quỳnh là nhà thơ nữ của hạnh phúc đời thờng, của tình yêu là vì vậy

Nó không chỉ biểu hiện tâm hồn mà còn biểu hiện tài năng của nữ sĩ Rồi mai ngày, dẫu thời gian sẽ sàng lọc, nhng một bài thơ nh bài

“Sóng” đây, chắc hẳn không đến nỗi bị các lứa đôi hoàn toàn lạnh nhạt