MÁC-CĐ-6

- Trước những năm đổi mới, “dân chủ là quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động.” - Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội:” Dân chủ là một thể c

Dân chủ xã hội Việt Nam

a) Quan niệm về dân chủ:

- Tư tưởng HCM:

+ Dân chủ trước hết là một giá trị nhân loại chung

+ Dân chủ là dân là chủ và dân làm chủ

+ Dân chủ phải bao quát tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội Trong đó 2 lĩnh vực quan trọng hàng đầu

là dân chủ trong kinh tế và dân chủ trong chính trị - thể hiện trực tiếp nhân quyền và dân quyền

- Trước những năm đổi mới, “dân chủ là quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động.”

- Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội:” Dân chủ là một thể chế chính trị, một chế độ xã hội mà ở đó bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân, NN đại diện quyền

b) Bẩn chất nền dân chủ xã hôi chủ nghĩa ở VN:

- Bản chất dân chủ ở VN là dựa vào NNXHCN và sự ủng hộ, giúp đỡ của nhân dân

- Là nền dân chủ mà công dân VN có tư cách của một người làm chủ

- Quyền làm chủ của nhân dân là tất cả các quyền lực, thuộc về nhân dân Dân là gốc, là chủ, dân làm chủ

c) Hình thức thực hiện dân chủ ở VN hiện nay:

- Dân chủ gián tiếp: là hình thức dân chủ đại diện Nhân dân giao quyền lực của mình cho tổ chức mà nhân dân trực tiếp bầu ra

- Dân chủ trực tiếp: nhân dân bằng hành động trực tiếp của mình thực hiện quuền làm chủ NN và xã hội

Phân tích các vấn đề đặt ra trong xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam?

Xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là quá trình tất yếu của

sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản

C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin đã có những luận điểm khái quát về chủ nghĩa xã hội, về dân chủ xã hội chủ nghĩa và tính tất yếu của việc xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, vẫn còn có nhiều vấn

đề đặt ra trong xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Về lý luận:

Nhiều câu hỏi được đặt ra như:

- Làm thế nào để có dân chủ thực sự, tránh dân chủ hình thức? Trong điều kiện một đảng cộng sản duy nhất cầm quyền, không

đa nguyên chính trị đa đảng đối lập mà vẫn phát huy được dân chủ thực sự đối với nhân dân, vẫn giữ vững được sự lãnh đạo của Đảng, Đảng trong sạch, vững mạnh, cán bộ, đảng viên không rơi vào tình trạng suy thoái, biến chất, xa rời quần

chúng

- Làm thế nào để thực hiện tốt nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng?

Nghiên cứu để tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng Để phát huy dân chủ đòi hỏi Đảng phải lãnh đạo bằng phương pháp dân chủ và trên cơ sở dân chủ

- Làm thế nào để giải quyết tốt mối quan hệ giữa Đảng và chính quyền theo nguyên tắc Đảng lãnh đạo, chính quyền tổ chức thực hiện, nhân dân làm chủ?

Nghiên cứu làm sáng tỏ về lý luận và thực tiễn mô hình tổ chức

và hoạt động của hệ thống chính trị, cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, cơ chế thực hiện dân chủ trong mô hình đó

- Làm thế nào khắc phục được bệnh quan liêu, cửa quyền, xa dân, hạch sách, nhũng nhiễu dân của một số cán bộ, đảng viên đang giữ những trọng trách trong các tổ chức chính quyền do chính nhân dân bầu ra?

- Nghiên cứu để xây dựng và đẩy mạnh hoạt động của các mô hình tự quản trong các cộng đồng dân cư ở cơ sở (thôn, làng, bản, ấp, tổ dân phố), hoạt động trên cơ sở hương ước, quy ước,

không trái pháp luật; coi trọng vai trò của già làng, trưởng bản, những người có uy tín trong cộng đồng

- Nghiên cứu để phát huy vai trò của thiết chế xã hội dân

sự định hướng xã hội chủ nghĩa trong việc xây dựng xã hội thực

sự dân chủ, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của kinh tế thị trường

và bổ khuyết những giới hạn của nhà nước trong quản lý xã hội

Ở nước ta hiện nay nhận thức về vấn đề “xã hội dân sự” còn rất khác nhau, có cả những nhận thức sai lệch, thậm chí có cả mưu

đồ lợi dụng vấn đề xã hội dân sự để chống phá chế độ ta của các thế lực thù địch, cơ hội chính trị ở trong và ngoài nước Cần

đi sâu nghiên cứu vấn đề xã hội dân sự để, một mặt, vừa tạo sự thống nhất về nhận thức trong nội bộ, vừa để phản bác lại quan điểm sai trái, thù địch; mặt khác, có thể vận dụng những yếu tố hợp lý để phát huy dân chủ, phát triển đất nước

Về thực tiễn:

Quyền làm chủ của nhân dân không phải ở đâu và lúc nào cũng được thực hiện tốt Hiện nay ở nhiều cấp chính quyền, việc tiếp dân được thực hiện, nhưng chưa thật sự có hiệu quả Việc khiếu kiện tố cáo khá phổ biến Quy chế dân chủ ở cơ sở nhiều khi chỉ

là hình thức Quần chúng nhân dân chưa được biết, bàn và kiểm tra những vấn đề liên quan đến quyền lợi chính đáng của mình Nhiều cán bộ, đảng viên không giữ được phẩm chất đạo đức cách mạng khiến quần chúng nhân dân mất niềm tin, tham nhũng không giảm, mà còn có chiều hướng gia tăng với những hình thức, thủ đoạn tinh vi, phức tạp… Hình thức dân chủ đại diện không thể hiện hết được tâm tư nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân Quyền dân chủ trên thực tế nhiều khi chưa được thật sự quan tâm giải quyết thỏa đáng…Cụ thể:

- Việc xây dựng dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam diễn ra trong điều kiện xuất phát từ một nền kinh tế kém phát triển, lại chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh Nước ta chỉ mới giành độc lập từ 1975 và từ 1986 mới thực hiện công cuộc đổi mới đất nước Việc xây dựng nền dân chủ lại trở nên khó khăn hơn trước tình hình yếu cả về mặt kinh tế lẫn xã hội

- Những tiêu cực trong đời sống xã hội chưa được khắc phục triệt để…làm ảnh hưởng đến bản chất tốt đẹp của chế độ dân chủ nước ta, làm suy giảm động lực phát triển của đất nước

- Âm mưu “diễn biến hoà bình”, gây bạo loạn, lật đổ, sử dụng chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền” của các thế lực thù địch, vấn đề tự diễn biến, tự chuyển hoá nảy sinh và diễn biến hết sức phức tạp đang là trở ngại đối với quá trình thực hiện dân chủ ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

- Nhận thức về dân chủ trong một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân còn nhiều hạn chế Một số người đồng nhất hoàn toàn dân chủ hiện nay với dân chủ xã hội chủ nghĩa theo nghĩa đầy

đủ của nó Một số lại có ảo tưởng muốn đạt ngay một trình độ phát triển cao của dân chủ trong khi nhiều tiền đề khách quan

và chủ quan chưa chín muồi Do không hiểu thực chất dân chủ trong chủ nghĩa tư bản nên một bộ phận nhân dân ngộ nhận dân chủ đó như là giá trị tuyệt đỉnh mà chủ nghĩa xã hội cũng phải khuôn theo Tình trạng tách rời, thậm chí đối lập giữa dân chủ và kỷ cương, dân chủ và pháp luật còn tồn tại ở không ít người Nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng và Nhà nước vẫn còn bị hiểu sai lệch, biến thành tập trung quan liêu hoặc dân chủ vô tổ chức

- Cải cách hành chính chưa đạt yêu cầu đề ra; thủ tục hành chính còn gây phiền hà cho tổ chức và công dân Tình trạng quan liêu của bộ máy hành chính làm cho yêu cầu quản lý các quá trình kinh tế - xã hội và phát huy quyền làm chủ của nhân dân chưa nhanh nhạy và có hiệu quả cao

- Phương thức tổ chức, phong cách hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội về cơ bản vẫn chưa thoát khỏi tình trạng quan liêu, chưa sâu sát các tầng lớp nhân dân và cơ sở; cán bộ của nhiều đoàn thể chính trị - xã hội vẫn trong tình trạng “hành chính hóa”, “viên chức hóa”

- Quyền làm chủ của nhân dân ở một số nơi, trên một số lĩnh vực còn bị vi phạm Việc thực hành dân chủ còn mang tính hình thức Dân chủ quá trớn, dân chủ cực đoan cùng sự độc đoán chuyên quyền vẫn diễn ra ở một số nơi, một số lĩnh vực Dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp còn nhiều biểu hiện thiếu thực chất, chưa phát huy tốt vai trò của mình

- Dân chủ trong Đảng chưa được thực hiện đầy đủ, vẫn còn tình trạng dân chủ hình thức Tình trạng thiếu dân chủ trong Đảng thường đi đôi với việc lãnh đạo, quản lý độc đoán, chuyên quyền, thậm chí gia trưởng Ngược lại, có tình trạng dân chủ không đi đôi với kỷ luật, kỷ cương, nói không đi đôi với làm, nói nhiều làm ít; chấp hành nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước không nghiêm Còn nhiều vi phạm trong việc thực hiện chế độ tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách Chế độ trách nhiệm của người đứng đầu và tổ chức đảng, chính quyền quy định chưa rõ ràng, thực hiện chưa nghiêm dẫn đến tình trạng

“tranh công đổ lỗi” - thành tích thì cá nhân nhận về mình, khuyết điểm thì đổ cho tập thể

Nguyên nhân của hạn chế, yếu kém: có cả nguyên nhân khách quan và chủ quan

- Dân chủ với tư cách là một vấn đề chính trị do trình độ phát triển kinh tế quy định Trình độ thấp kém của kinh tế hiện nay ở nước ta với thể chế kinh tế thị trường còn sơ khai, chưa hoàn thiện sẽ hạn chế rất nhiều sự phát triển của dân chủ trong xã hội

- Nước ta bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa để tiến lên chủ nghĩa

xã hội cũng có nghĩa là bỏ qua dân chủ tư sản, nhân dân chưa

có ý thức và năng lực thực hành dân chủ, chưa qua trường học của dân chủ tư sản, chưa có một nền văn hóa dân chủ ở mức cần thiết, chưa có thói quen tuân thủ pháp luật trong một nhà nước pháp quyền nên dễ rơi vào cực đoan

- Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân mới đang từng bước được xây dựng; hệ thống pháp luật còn thiếu và chưa đồng bộ, thiếu nhất quán Nước ta còn thiếu nhiều cơ chế, quy chế, thiết chế để thực thi dân chủ, thực hiện quyền làm chủ của nhân dân

- Dân chủ gắn liền với dân trí, nhưng mặt bằng dân trí, trình độ dân trí chung của nhân dân còn thấp

- Tác động của mặt trái kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế; các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền, lợi dụng những sơ hở, thiếu sót của chúng ta để chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa

- Nhiều cấp bộ đảng, tổ chức nhà nước, cán bộ, đảng viên chưa thực sự là tấm gương về dân chủ trong xã hội

Một số giải pháp

Một là, xây dựng Quy chế dân chủ trong Đảng Mặc dù đã có

Điều lệ Đảng nhưng Điều lệ Đảng không bao quát hết được nội dung dân chủ trong Đảng Tiếp tục đẩy mạnh tự đổi mới, tự chỉnh đốn trong Đảng, Đảng phải là tấm gương về dân chủ trong tổ chức và hoạt động của mình Xây dựng và hoàn thiện những cơ chế bảo đảm dân chủ trong Đảng và ngoài xã hội, như cơ chế kiểm tra, giám sát của nhân dân đối với Đảng; thể chế hóa quyền và trách nhiệm của Đảng trong xã hội; thể chế hóa quan hệ giữa Đảng và các thiết chế chính trị - xã hội

Hai là, đẩy mạnh hơn nữa việc dân chủ hóa trong công tác cán

bộ; cải tiến công tác bầu cử

- Hoàn thiện cơ chế dân chủ trong các cuộc bầu cử Bầu cử cấp

ủy, ban thường vụ, bí thư, phó bí thư và bầu cử đại biểu Quốc

hội, đại biểu hội đồng nhân dân cần có số dư.

Khuyến khích những người có đức, có tài ra ứng cử; tổ chức đảng cần khắc phục bệnh hẹp hòi Cần hướng đến việc bầu

cử nên qua tranh cử Cơ cấu đại biểu trong các cơ quan lãnh

đạo của Đảng và Nhà nước phải lấy tiêu chuẩn làm đầu

Mở rộng quyền dân chủ của nhân dân ở cơ sở, áp dụng hình thức toàn dân bầu trực tiếp chủ tịch ủy ban nhân dân ở cấp xã (phường), thôn, bản, ấp Ủy ban kiểm tra do đại hội đảng cùng cấp bầu thay cho cấp ủy bầu như hiện nay, tiến tới bí thư và thường vụ cấp ủy cũng do đại hội cùng cấp bầu

- Thực hiện dân chủ trong việc nhận xét, đánh giá cán bộ Xây dựng quy trình nhận xét, đánh giá cán bộ một cách dân chủ

Ba là, xây dựng và hoàn thiện cơ chế nhân dân giám sát, kiểm

tra Đảng, kiểm tra Nhà nước Chẳng hạn, nhân dân được giám sát những nội dung gì, phản ánh cho ai, bằng hình thức nào, cơ chế phản hồi như thế nào?

Bốn là, tiếp tục nâng cao chất lượng các hình thức thực hiện

dân chủ (dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện)

Năm là, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động giám sát và

phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân

Sáu là, nghiên cứu, xây dựng và ban hành các luật về trưng cầu

ý dân, luật biểu tình, luật về hội, luật về tiếp cận thông tin để tạo cơ sở pháp lý giải quyết những vấn đề bức xúc của nhân dân trong xã hội

Bảy là, thực hiện tốt Quy định của Bộ Chính trị khóa XI, ngày

25-4-2015, “Về dân chủ trong nghiên cứu lý luận chính trị trong

các cơ quan đảng, nhà nước” nhằm bảo đảm quyền và nghĩa vụ

của các tổ chức, cá nhân được tự do sáng tạo, độc lập suy nghĩ, kiến nghị, được tôn trọng, tiếp thu ý kiến, vận dụng, sử dụng kết quả nghiên cứu trong các hoạt động nghiên cứu lý luận chính trị, phù hợp với pháp luật hiện hành./

Đại hội lần thứ XI của Đảng nhấn mạnh: “Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảm bảo tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân; mọi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đều vì lợi ích của nhân dân; cán bộ công chức phải hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ được giao, tôn trọng nhân dân, tận tụy phục vụ nhân dân” Để thực hiện dân chủ, cần thực hiện tốt nguyên tắc Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ Nhân dân làm chủ phải được xem như yếu tố đảm bảo sự công khai, minh bạch trong công tác lãnh đạo của Đảng Trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nhân dân trao quyền cho Nhà nước thông qua quyền phổ thông đầu phiếu Những cán bộ được nhân dân bầu cử vào các cơ quan chính quyền nhà nước phải lấy việc phục vụ nhân dân làm đầu, không thể xa lánh, thậm chí đứng trên, sách nhiễu, ức hiếp nhân dân Quyền làm chủ của nhân dân chỉ có thể được hiện thực hóa khi chính nhân dân thực hiện tốt nguyên tắc “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” Việc dân biết, dân bàn, dân kiểm tra lại phụ thuộc rất nhiều vào

cơ chế chính sách của Nhà nước và các tổ chức chính quyền, đoàn thể Có khi dân biết, phản ánh, nhưng chính quyền không quan tâm giải quyết, hoặc giải quyết thiếu triệt để Có khi dân bàn xong nhưng chính quyền để đó, không tạo thuận lợi thực hiện Có khi dân biết, bàn, nhưng không thể kiểm tra, giám sát

được vì công việc đó thuộc thẩm quyền của cán bộ lãnh đạo quản lý Giữa lý luận và thực tiễn về dân chủ còn có những khoảng cách lớn, thậm chí có độ vênh Dân chủ hiện nay cần phải được triển khai thực hiện từng bước; mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội cần phải được dân chủ hóa Dân chủ chỉ có thể thực hiện tốt khi luật pháp được đề cao và được thực hiện tốt Đồng thời dân chủ được thực hiện phải trên cơ sở nâng cao nhận thức của quần chúng nhân dân, phải giáo dục, định hướng và đặc biệt phải tổ chức quần chúng thông qua các hoạt động của hệ thống chính trị, tránh tình trạng để quần chúng bị lôi kéo, kích động hoặc theo tâm lý đám đông gây mất trật tự và an ninh xã hội Việc đông đảo các tầng lớp nhân nhân góp ý sửa đổi Hiến pháp năm 1992 hiện nay là biểu hiện sự dân chủ thực sự trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Phát huy quyền dân chủ ở Việt Nam:

vững mạnh với tư cách điều kiện tiên quyết để xây

dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Việt Nam:

 Đảng phải vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức; thường xuyên tự đổi mới, tự chỉnh đốn, ra sức nâng cao trình độ trí tuệ, bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực lãnh đạo

 Đảng phải dân chủ hóa trong sinh hoạt, thực hiện

nguyên tắc tập trung dân chủ , tự phê bình và phê bình

vững mạnh với tư cách điều kiện để thực thi dân chủ xã hội chủ nghĩa:

 Nhà nước pháp quyền xã hôi chủ nghĩa Việt Nam đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam phải thực thi quyền dân chủ của nhân dân trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội, thể hiện bằng Hiến pháp và Pháp luật

 Nhà nước phải đảm bảo quyền con người là giá trị cao nhất

 Tất cả chính sách ,Pháp luật đều phải dựa vào ý chí, nguyện vọng của nhân dân Nhà nước đảm bảo quyền tự do của công dân, đảm bảo nhân phẩm, danh dự, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân bằng phấp luật và trên thực tế đời sống xã hội

trong xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa:

 Các tổ chức chính trị - xã hội ở nước ta cần đổi mới mạnh

mẽ phương thức hoạt động để nâng cao vị trí, vai trò của mình để tham gia giám sát, phản biện đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước

 Tạo khối đại đoàn kết toàn dân, chăm lo đời sống nhân dân, thực hiện dân chủ trong đời sống xã hội

 Đồng thời tham gia vào bảo vệ chính quyền, xây dựng Đảng, bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân

giám sát, phản biện xã hội để phát huy quyền làm chủ của nhân dân:

 Tăng cường công tác giám sát, phản biện xã hội là yếu tố đảm bảo xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước

ta, nó ảnh hưởng tới đời sống tâm lý của nhân dân khi nhìn nhận đánh giá các đường lối chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước

 Do đó, cần công khai hóa, minh bạch hóa, dân chủ hóa

về thông tin, về chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến lợi ích chính đáng của nhân dân

 Cần cụ thể hóa hơn nữa các quy chế và hình thức thể hiện sự tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhân dân đối với các vấn đề phát triển của đất nước