Các phương pháp gây tê gây mê

Khái niệmGây mê anesthesia = without sensation: • Là các phương pháp để ngăn cho bệnh nhân có cảm giác đau trên một phần hay toàn bộ cơ thể, giúp thực hiện các phương pháp chữa bệnh có t

CÁC PHƯƠNG PHÁP GÂY MÊ – GÂY TÊ

BS Tạ Ngân Giang

Bộ môn GMHS

Mục tiêu học tập

• Nêu được khái niệm chung về gây mê, khái niệm

về gây mê toàn thể

• Nêu được nguyên tắc của các phương pháp gây

tê vùng

• Nêu được ưu, nhược điểm, tai biến phiền nạn

của gây mê toàn thể, gây tê tại chỗ, gây tê vùng

Khái niệm

Gây mê (anesthesia = without sensation):

• Là các phương pháp để ngăn cho bệnh nhân có cảm giác đau trên một phần hay toàn bộ cơ thể, giúp thực hiện các phương pháp chữa bệnh có thể gây đau đớn như phẫu thuật

• Được gây ra bởi các loại thuốc

• Đây là tình trạng tạm thời, có thể đảo ngược

Khái niệm

Nhiệm vụ của người gây mê

• Vô cảm: gây mê, gây tê

• Duy trì ổn định các chức năng sống của cơ thể

• Kiểm soát các rối loạn: mất máu, mất dịch, tụt nhiệt độ…

• Xử lý các tai biến trong quá trình gây mê, phẫu thuật

Khái niệm

Phương pháp vô cảm lý tưởng

• Có thể đảo ngược hoàn toàn (bệnh nhân không nặng lên sau gây mê)

• An toàn

• Mang lại điều kiện phẫu thuật lý tưởng (VD: mềm

cơ trong PT bụng, giảm áp lực nội sọ trong PT

thần kinh…)

• Được bệnh nhân chấp nhận

Khái niệm

Lựa chọn phương pháp vô cảm:

• Tình trạng sức khoẻ bệnh nhân

• Loại phẫu thuật

• Thời gian phẫu thuật

• Chấp nhận của bệnh nhân

đầu trong 1 cuộc

phẫu thuật trên

người

Lịch sử

• Các thuốc mê khác lần lượt ra đời:

– 1847: Chloroform

– 1870: Nitrous oxide (N2O)

– 1884: thuốc tê Cocain

– 1934: Thiopental

– 1951: Halothan

• Cuối TK 19: ống nội khí quản

• 1941: đèn soi thanh quản

→ Phẫu thuật dễ dàng và an toàn hơn

Lịch sử

Vai trò của BS GMHS hiện nay

• Gây mê và hồi sức trong mổ

• Điều trị trước và sau mổ

• Hồi sức sau mổ

• Giảm đau

• Cấp cứu ban đầu

Gây mê toàn thể

• Là tình trạng mất tri giác tạm thời dưới tác dụng của 1 hoặc nhiều loại thuốc gây mê

• Trong khi được gây mê, bệnh nhân không nhận cảm được cảm giác đau và mất các phản xạ thần kinh

• Bệnh nhân có thể tự thở (trong các thủ thuật/

phẫu thuật ngắn, không dùng thuốc giãn cơ)

hoặc thở máy qua nội khí quản/ mask thanh quản

Gây mê toàn thể

• Các loại thuốc thường dùng trong gây mê:

– Thuốc mê: tĩnh mạch (thiopental, propofol…), hô hấp (isoforan, sevoran…)

– Thuốc giảm đau: nhóm opioid

– Thuốc giãn cơ

• Cơ chế

– Chưa hoàn toàn sáng tỏ

– Ức chế dẫn truyền xung động thần kinh từ vỏ não đến các trung tâm dưới vỏ

Gây mê toàn thể

Gây mê toàn thể

Nhược điểm

• Bệnh nhân chậm trở lại trạng thái sinh lý

• Bệnh nhân có bệnh phối hợp nặng (hô hấp, tuần hoàn) có thể nặng lên sau mổ

• Yêu cầu trang thiết bị phức tạp, đắt tiền

Gây mê toàn thể

Chỉ định

• Phẫu thuật bụng trên

• Phẫu thuật tim mạch, lồng ngực

• Phẫu thuật thần kinh

• Phẫu thuật hàm mặt, tai mũi họng

• Bệnh nhân trong tình trạng shock

• Bệnh nhân có chống chỉ định hoặc từ chối gây tê vùng

Gây mê toàn thể

Tai biến, phiền nạn

• Không đặt được NKQ, không thông khí được

• Nôn, trào ngược do giảm/ mất phản xạ bảo vệ → suy hô hấp, viêm phổi

• Co thắt khí, phế quản → suy hô hấp, thiếu oxy

• Tụt huyết áp, loạn nhịp tim

• Tổn thương răng, miệng họng do đặt NKQ

• Suy hô hấp sau mổ do tồn dư thuốc giãn cơ

Gây tê

Các phương pháp

• Gây tê tại chỗ

• Gây tê vùng:

– Gây tê tuỷ sống

– Gây tê ngoài màng cứng

– Gây tê thần kinh ngoại vi (đám rối cánh tay, TK đùi…)

Gây tê tại chỗ

• Thuốc tê được tiêm tại vị trí phẫu thuật (dưới da, niêm mạc), phong bế cảm giác đau tại chỗ

• Ưu điểm: ít xâm lấn, an toàn

• Nhược điểm:

– Thời gian tác dụng ngắn

– Vùng phong bế nhỏ

Gây tê tại chỗ

• Áp dụng:

– Phẫu thuật nhỏ (sinh thiết, khâu vết thương nhỏ…) – Nha khoa

– Thuốc dạng gel bôi trước khi tiêm (trẻ em)

• Tai biến, phiền nạn

– Phong bế không đủ

– Ngộ độc thuốc tê (tiêm nhiều lần)

Gây tê tuỷ sống

Gây tê tuỷ sống

Gây tê tuỷ sống

Chỉ định

• Phẫu thuật chi dưới

• Phẫu thuật bụng dưới, sản khoa

• Phẫu thuật thận, tiết niệu

Chống chỉ định

• Bệnh nhân shock, thiếu khối lượng tuần hoàn

• Rối loạn đông máu, điều trị chống đông

• Nhiễm trùng tại chỗ chọc kim

• Dị ứng thuốc tê

• Bệnh nhân từ chối

Gây tê tuỷ sống

Tai biến, phiền nạn

• Tụt huyết áp: do giãn mạch, ức chế giao cảm

• Suy hô hấp: do ức chế cơ hô hấp (phong bế cao) hoặc do tác dụng thuốc nhóm morphine

• Nôn, buồn nôn

• Đau đầu

• Bí đái

Gây tê ngoài màng cứng

Nguyên tắc

• Thuốc tê được bơm vào khoang ngoài màng cứng, phong bế các rễ thần kinh → phong bế vùng cơ thể

do các rễ này chi phối

• Khoang NMC là khoang ảo, có áp lực âm

• Thuốc tê sau khi bơm vào khoang NMC có tác

dụng trên khoanh tuỷ quanh vùng tiêm thuốc

• Gây tê NMC có thể thực hiện ở các đốt sống ngực hoặc thắt lưng

• Có thể luồn catheter để giảm đau kéo dài

Gây tê ngoài màng cứng

Ưu điểm

• Tác dụng kéo dài, có thể truyền liên tục để giảm đau sau mổ

• Có thể kiểm soát mức phong bế

• Ít ảnh hưởng lên huyết động

Nhược điểm

• Kỹ thuật khó

• Thời gian chờ tác dụng kéo dài

• Tác dụng có thể không hoàn toàn

• Ít mềm cơ

Gây tê ngoài màng cứng

Chỉ định

• Phẫu thuật bụng dưới, sản khoa

• Phẫu thuật thận, tiết niệu

• Phẫu thuật chi dưới

• Giảm đau sản khoa, sau mổ ngực, bụng, chi dưới

Chống chỉ định

• Rối loạn đông máu, điều trị chống đông

• Nhiễm trùng tại chỗ chọc kim

• Dị ứng thuốc tê

• Bệnh nhân từ chối

Gây tê ngoài màng cứng

Tai biến, phiền nạn

• Thủng màng cứng → rò DNT, tê tuỷ sống toàn bộ

• Chọc vào mạch máu → máu tụ ngoài màng tuỷ, ngộ độc thuốc tê do tiêm thuốc vào mạch máu

• Ức chế hô hấp, tuần hoàn (ít hơn TTS)

• Đau lưng (chỗ chọc kim)

• Nôn, buồn nôn

• Bí đái

• Phong bế không đủ, thất bại

Gây tê thần kinh ngoại vi

Nguyên tắc

• Thuốc tê được tiêm quanh vị trí 1 hoặc 1 số (đám rối) dây thần kinh ngoại biên → phong bế vùng cơ thể do các dây thần kinh này chi phối

• Thời gian tác dụng phụ thuộc khối lượng, thể tích thuốc tê

• Xác định vị trí dây thần kinh dựa vào: mốc giải

phẫu, kích thích điện, siêu âm

• Các vị trí thường gây tê: đám rối cánh tay, thần

kinh đùi, thần kinh hông to…

Gây tê thần kinh ngoại vi

Gây tê thần kinh ngoại vi

Ưu điểm

• Tê chọn lọc, ít ảnh hưởng tới toàn thân

• Kỹ thuật không quá khó

• Có thể truyền liên tục để giảm đau sau mổ

Nhược điểm

• Thời gian chờ tác dụng lâu (15 – 20 phút)

• Có thể tác dụng không hoàn toàn

Gây tê thần kinh ngoại vi

Chỉ định

• Phẫu thuật chi trên: xương đòn, khớp vai, cánh, cẳng, bàn tay

• Phẫu thuật chi dưới: cẳng chân, khớp gối

• Giảm đau sau mổ chi trên, chi dưới

Chống chỉ định

• Nhiễm trùng tại vùng tiêm thuốc

• Rối loạn đông máu, điều trị chống đông

• Bệnh nhân từ chối

Gây tê thần kinh ngoại vi

Tai biến, phiền nạn

• Chọc vào mạch máu → ngộ độc thuốc tê

• Tổn thương thần kinh