GIÁO TRÌNH ĐIỆN TỬ CĂN BẢN

hoá luôn luôn có hình tr .... Diode Thu quang.. Diode phát quang LED 4.

Trang 1

Giáo trình i n t c n b n Biên so n: KS Nguy n Ng c n

M C L C

Trang

M c l c .1

Ch ng 1: C b n v dòng i n .2

Bài 1: Khái ni m c b n v dòng i n 2

Bài 2: Dòng i n và i n áp m t chi u 3

Bài 4: M t s nh lu t c b n .4

Bài 4: Khái ni m v t tr ng .5

Bài 5: T tr ng c a dòng i n 6

Bài 6: Dòng i n xoay chi u 8

Bài 7: Dòng i n xoay chi u ch y qua R, L, C 10

Ch ng 2: H ng d n s d ng ng h o .12

Bài 1: H ng d n o b ng ng h VOM 12

Bài 2: o i n áp m t chi u DC 14

Bài 3: H ng d n s d ng thang o i n tr .16

Bài 4: o dòng i n – c ch s Vol, Ampe .18

Baì 5: H ng d n s d ng ng h s DIGITAL 19

Ch ng 3: M t s linh ki n thông d ng .21

Bài 1: i n tr .21

Bài 2: T i n 29

Bài 3: Diode .36

Bài 4: Cu n c m (cu n dây) .41

Bài 5: Công t c .44

Bài 6: Bi n áp (Transformer) .45

Bài 7: Transitor (Bóng bán d n) .46

Bài 8: Fet .54

Bài 9: Thyristor 60

Ch ng 4: M ch c b n .62

Bài 1: M ch khu ch i 62

Bài 2: Ba cách m c transistor c b n 64

Bài 3: Các ki u ghép t ng 66

Bài 4: Ph ng pháp ki m tra m t t ng khuy ch i .68

Bài 5: Ch nh l u i n xoay chi u 69

Bài 6: M ch l c ngu n – M ch ch nh l u nhân 2 .70

Bài 7: M ch n áp c nh – IC n áp 71

Bài 8: Ngu n n áp tuy n tính .73

Bài 9: M ch t o dao ng .75

Bài 10: Thi t k m ch dao ng b ng IC .77

Bài 11: Dao ng ngh!t (Blocking) .79

Trang 2

t các nguyên t và m i nguyên t c a m t ch t c c u t o b i hai ph n là:

- M t h t nhân gi a các h t mang i n tích d ng g i là Proton và các h t trung hoà i n g i là Neutron

- Các Electron ( i n t ) mang i n tích âm chuy n ng xung quanh h t nhân

- Bình th ng các nguyên t có tr ng thái trung hoà v i n ngh a là s Proton h t nhân b ng s electron bên ngoài nh ng khi có tác nhân bên ngoài nh áp xu t, nhi t , ma sát t nh i n, tác ng

c a t tr ng thì các i n t electron l p ngoài cùng có th tách kh i qu o tr thành các i n t

t do

- Khi m t nguyên t b m t i m t hay nhi u i n t , chúng b thi u i n t và tr thành ion d ng và

ng c l i khi m t nguyên t nh n thêm m t hay nhi u i n t thì chúng tr thành ion âm

2 B n ch t dòng i n và chi u dòng i n

Khi các i n t t p trung v i m t cao chúng t o lên hi u !ng tích i n

- Dòng i n chính là dòng chuy n ng c a các h t mang i n nh i n t , ion

- Chi u dòng i n c quy c i t d ng sang âm ( ng c v i chi u chuy n ng c a các i n t - i

t âm sang d ng )

3 Tác d ng c a dòng i n :

Khi có m t dòng i n ch y qua dây d"n i n nh thí nghi m sau :

Ta th y r ng dòng i n ã t o ra m t t tr ng xung quanh làm l ch h ng c a nam châm, khi #i chi u dòng i n thì t tr ng c$ng #i h ng => làm nam châm l ch theo h ng ng c l i

- Dòng i n ch y qua bóng èn làm bóng èn phát sáng và su t nhi t n%ng

- Dòng i n ch y qua ng c làm quay ng c quay sinh ra c n%ng

- Khi ta n p ác quy các c c c a &c quy b bi n #i và dòng i n có tác d ng hoá n%ng

Nh v y dòng i n có các tác d ng là tác d ng v nhi t, tác d ng v c n%ng , tác d ng v t tr ng và tác d ng v hoá n%ng

Trang 3

-// -Giáo trình i n t c n b n Biên so n: KS Nguy n Ng c n

• Kilo Ampe = 1000 Ampe

• Mega Ampe = 1000.000 Ampe

• Mili Ampe = 1/1000 Ampe

• Micro Ampe = 1/1000.000 Ampe

2 i n áp :

Khi m t các i n t t p trung không u t i hai i m A và B n u ta n i m t dây d"n t A sang B s(

xu t hi n dòng chuy n ng c a các i n tích t n i có m t cao sang n i có m t th p, nh v y

ng i ta g i hai i m A và B có chênh l ch v i n áp và áp chênh l ch chính là hi u i n th

• Kilo Vol ( KV) = 1000 Vol

• Mini Vol (mV) = 1/1000 Vol

• Micro Vol = 1/1000.000 Vol

i n áp có th ví nh cao c a m t bình n c, n u hai bình n c có cao khác nhau thì khi n i m t

ng d"n s( có dòng n c ch y qua t bình cao sang bình th p h n, khi hai bình n c có cao b ng nhau thì không có dòng n c ch y qua ng d"n Dòng i n c$ng nh v y n u hai i m có i n áp chên l ch s( sinh ra dòng i n ch y qua dây d"n n i v i hai i m ó t i n áp cao sang i n áp th p và n u hai i m

có i n áp b ng nhau thì dòng i n trong dây d"n s( = 0

Trang 4

-// -Giáo trình i n t c n b n Biên so n: KS Nguy n Ng c n

nh lu t ôm là nh lu t quan tr ng mà ta c n ph i nghi nh

C ng dòng i n trong m t o n m ch t# l thu n v i i n áp hai u o n m ch và t# l ngh ch

Khi dòng i n ch y qua các thi t b nh bóng èn => làm bóng èn sáng, ch y qua ng c => làm

ng c quay nh v y dòng i n ã sinh ra công Công c a dòng i n g i là i n n%ng, ký hi u là W, trong th c t ta th ng dùng Wh, KWh ( Kilo wat gi )

-// -

Trang 5

Trong t nhiên có m t s ch t có th hút c s&t g i là nam châm t nhiên

Trong công nghi p ng i ta luy n thép ho'c h p ch t thép t o thành nam châm nhân t o Nam châm luôn luôn có hai c c là c c b&c North (N) và c c nam South (S) , n u ch't thanh nam châm ra làm 2 thì ta l i c hai nam châm m i c$ng có hai c c N và S - ó là nam châm có tính ch t không phân chia

Nam châm th ng c !ng d ng s n xu t loa i n ng, micro ho'c mô t DC

Là i l ng 'c tr ng cho v t có t tính ch u tác ng c a t tr ng, t c m ph thu c vào v t li u

VD S&t có t c m m nh h n )ng nhi u l n t c m c tính b i công th!c

Trang 6

Thí nghi m trên cho th y, khi

công t&c bên ngoài óng, dòng i n

• Dòng i n m t chi u c nh i qua cu n dây s( t o ra t tr ng c nh, dòng i n bi n #i i qua cu n dây s( t o ra t tr ng bi n thiên

• T tr ng bi n thiên có 'c i m là s( t o ra i n áp c m !ng trên các cu n dây 't trong vùng

nh h ng c a t tr ng , t tr ng c nh không có 'c i m trên

• ng d ng:

T tr ng do cu n dây sinh ra có r t nhi u !ng d ng trong th c t , m t !ng d ng mà ta th ng g'p trong thi t b iên t ó là R le i n t

Trang 7

Giáo trình i n t c n b n Biên so n: KS Nguy n Ng c n Khi cho dòng i n ch y qua cu n dây, lõi cu n dây tr thành m t nam châm i n hút thanh s&t và công t&c oc óng l i, tác d ng c a r le là dùng m t dòng i n nh i u khi n óng m ch cho dòng i n

l n g p nhi u l n

3 L c i n t

N u có m t dây d"n 't trong m t t tr ng, khi cho

dòng i n ch y qua thì dây d"n có m t l c +y => ó là l c

i n t , n u dây d"n t do chúng s( chuy n ng trong t

tr ng, nguyên lý này c !ng d ng khi s n xu t loa i n

ng

Nguyên lý ho t ng c a Loa ( Speaker )

Cu n dây c g&n v i màng loa và 't trong t tr ng

m nh gi a 2 c c c a nam châm , c c S là lõi , c c N là ph n

xung quanh, khi cho dòng i n xoay chi u ch y qua cu n

dây , d i tác d ng c a l c i n t cu n dây s( chuy n ng,

t c ng chuy n ng c a cu n dây ph thu c vào t n s c a

dòng i n xoay chi u, cu n dây chuy n ng c g&ng vào

màng loa làm màng loa chuy n ng theo, n u chuy n ng

quanh m t lõi thép , khi cho dòng

i n xoay chi u chay qua, trên lõi

Trang 8

Bài 6:

Dòng i n xoay chi u

Ch nghiên c!u: Chu k- và t n s dòng xoay chi u, biên i n áp xoay chi u, giá tr i n áp hi u

d ng và công xu t c a dòng i n xoay chi u i qua t i

1 Dòng i n xoay chi u :

Dòng i n xoay chi u là dòng i n có chi u và giá tr bi n #i

theo th i gian, nh ng thay #i này th ng tu n hoàn theo m t chu

k- nh t nh

hình bên là các dòng i n xoay chi u hình sin, xung vuông và

xung nh n

Chu k và t n s c a dòng i n xoay chi u

Chu k- c a dòng i n xoay chi u ký hi u là T là kho ng th i gian

mà i n xoay chi u l'p l i v trí c$ , chu k- c tính b ng giây

(s)

T n s i n xoay chi u : là s l n l'p l i trang thái c$ c a dòng

i n xoay chi u trong m t giây ký hi u là F n v là Hz

F = 1 / T

Pha c a dòng i n xoay chi u :

Nói n pha c a dòng xoay chi u ta th ng nói t i s so sánh gi a 2 dòng i n xoay chi u có cùng t n

s

* Hai dòng i n xoay chi u cùng pha là hai dòng i n có các th i i m i n áp cùng t%ng và cùng

gi m nh nhau:

Hai dòng i n xoay chi u cùng pha

* Hai dòng i n xoay chi u l ch pha : là hai dòng i n có các th i i m i n áp t%ng gi m l ch nhau

Hai dòng i n xoay chi u l ch pha

Trang 9

* Hai dòng i n xoay chi u ng c pha : là hai dòng i n l ch pha 180 , khi dòng i n này t%ng thì dòng i n kia gi m và ng c l i

Hai dòng i n xoay chi u ng c pha Biên c a dòng i n xoay chi u

Biên c a dòng xoay chi u là giá tr i n áp /nh c a dòng i n.xoay chi u, biên này th ng cao

h n i n áp mà ta o c t các )ng h)

Giá tr hi u d ng c a dòng i n xoay chi u

Th ng là giá tr o c t các )ng h) và c$ng là giá tr i n áp c ghi trên z&c c&m ngu)n c a các thi t b i n t , Ví d ngu)n 220V AC mà ta ang s d ng chính là ch/ giá tr hi u d ng, th c t biên /nh c a i n áp 220V AC kho ng 220V x 1,4 l n = kho ng 300V

Công xu t c a dòng i n xoay chi u

Công xu t dòng i n xoay chi u ph thu c vào c ng , i n áp và l ch pha gi a hai i l ng trên , công xu t c tính b i công th!c :

Trang 10

Bài 7:

Dòng xoay chi u qua R, C, L

Ch nghiên c!u: Dòng xoay chi u qua tr thu n, qua t i n, qua cu n dây, khái ni m v dung kháng c a t i n và c m kháng c a cu n dây, t#ng h p hai dòng i n xoay chi u

1 Dòng i n xoay chi u i qua i n tr

Dòng i n xoay chi u i qua i n tr thì dòng i n và i n áp cùng pha v i nhau , ngh a là khi i n áp t%ng c c i thì dòng i n qua tr c$ng t%ng c c i nh v y dòng xoay chi u có tính ch t nh dòng m t chi u khi i qua tr thu n.do ó có th áp d ng các công th!c c a dòng m t chi u cho dòng xoay chi u i qua i n tr

I = U / R hay R = U/I Công th!c nh lu t ohm

P = U.I Công th!c tính công xu t

2 Dòng i n xoay chi u i qua t i n

Dòng i n xoay chi u i qua t i n thì dòng

Công th!c trên cho th y dung kháng c a t i n t* l ngh ch v i t n s dòng xoay chi u (ngh a là t n

s càng cao càng i qua t d1 dàng) và t* l ngh c v i i n dung c a t ( ngh a là t có i n dung càng

l n thì dòng xoay chi u i qua càng d1 dàng)

=> Dòng m t chi u là dòng có t n s F = 0 do ó Zc = 2 vì v y dòng m t chi u không i qua c t

3 Dòng i n xoay chi u i qua cu n dây

Khi dòng i n xoay chi u i qua cu n dây s( t o ra t tr ng bi n thiên và t tr ng bi n thiên này l i

c m !ng lên chính cu n dây ó m t i n áp c m !ng có chi u ng c l i , do ó cu n dây có xu h ng

ch ng l i dòng i n xoay chi u khi i qua nó, s

* Dòng i n xoay chi u i qua cu n dây thì dòng i n b ch m pha so v i i n áp 90 ngh a là i n

áp t%ng nhanh h n dòng i n khi qua cu n dây

Dòng xoay chi u có dòng i n s m pha h n i n áp 90

Dòng xoay chi u có dòng i n ch m pha h n i n áp 90 khi i qua cu n dây

Trang 11

Giáo trình i n t c n b n Biên so n: KS Nguy n Ng c n =>> Do tính ch t l ch pha gi a dòng i n và i n áp khi i qua t i n và cu n dây, nên ta không áp

d ng c nh lu t Ohm vào m ch i n xoay chi u khi có s tham gia c a L và C c

=>> V công xu t thì dòng xoay chi u không sinh công khi chúng i qua L và C m'c dù có U > 0 và I

>0

4 T ng h p hai dòng i n xoay chi u trên cùng m t m ch i n

* Trên cùng m t m ch i n , n u xu t hi n hai dòng i n xoay chi u

cùng pha thì biên i n áp s( b ng t#ng hai i n áp thành ph n

Hai dòng i n cùng pha biên s$ t ng

* N u trên cùng m t m ch i n , n u xu t hi n hai dòng i n xoay

chi u ng c pha thì biên i n áp s( b ng hi u hai i n áp thành ph n

Hai dòng i n ng %c pha, biên gi m

fara trên mét F/m kg−1·m−3·A2·s4 i n môi

fara ngh ch o 1/F hay F−1 kg·m2·A−2·s−4 Elastance??

siêmen S 3−1 = kg−1·m−2·s3·A2 d"n i n, d"n n p

siêmen trên mét S/m kg−1·m−3·s3·A2 Su t d"n i n

tesla T Wb/m2 = kg·s−2·A−1 M t t thông

%mpe trên weber A/Wb kg−1·m−2·s2·A2 T tr

henry H V·s/A = kg·m2·s−2·A−2 T c m

=========//=========

Trang 12

)ng h) v n n%ng ( VOM ) là thi t b o không th thi u c v i b t k- m t k

thu t viên i n t nào, )ng h) v n n%ng có 4 ch!c n%ng chính là o i n tr , o i n

áp DC, o i n áp AC và o dòng i n

4u i m c a )ng h) là o nhanh, ki m tra c nhi u lo i linh ki n, th y c

s phóng n p c a t i n , tuy nhiên )ng h) này có h n ch v chính xác và có

tr kháng th p kho ng 20K/Vol do vây khi o vào các m ch cho dòng th p chúng b

s t áp

2 H ng d n o i n áp xoay chi u

S d ng ng h v n n ng o áp AC

Khi o i n áp xoay chi u ta chuy n

thang o v các thang AC, thang AC

cao h n i n áp c n o m t n c, Ví d n u

o i n áp AC220V ta thang AC 250V,

n u ta thang th p h n i n áp c n o thì

)ng h) báo k ch kim, n u thanh quá

cao thì kim báo thi u chính xác

* Chú ý - chú ý :

Tuy t i không thang o i n tr

hay thang o dòng i n khi o vào i n áp

xoay chi u => N u nh m ng h s$ b

h&ng ngay l p t"c !

nh m thang o dòng i n, o vào ngu n AC => s$ h&ng ng h

Trang 13

nh m thang o i n tr , o vào ngu n AC

Trang 14

nh chuy n thang o v thang DC,

khi o ta 't que vào c c d ng

(+) ngu)n, que en vào c c âm (-)

ngu)n, thang o cao h n i n áp

c n o m t n c Ví d n u o áp DC

110V ta thang DC 250V, tr ng

h p thang o th p h n i n áp c n

o => kim báo k ch kim, tr ng h p

thang quá cao => kim báo thi u

xoay chi u thì )ng h) s( báo sai,

thông th ng giá tr báo sai cao g p

2 l n giá tr th c c a i n áp DC, tuy

nhiên )ng h) c$ng không b h ng

sai thang o khi o i n áp m t

chi u => báo sai giá tr

Trang 15

* Tr ng h p ( nh)m thang o

Chú ý - chú ý : Tuy t i không nh m )ng h) vào thang o dòng i n ho'c thang o i n tr khi ta

o i n áp m t chi u (DC) , n u nh m )ng h) s( b h ng ngay !!

Tr ng h%p nh m thang o dòng i n khi o i n áp DC => ng h s$ b h&ng !

Tr ng h%p nh m thang o i n tr khi o i n

áp DC => ng h s$ b h&ng các i n tr bên trong!

=========//=========

Trang 16

thang x1Kohm ho'c

10Kohm => sau ó ch p hai

que o và ch/nh tri t áo kim

quá th p , kim lên quá nhi u, và c tr s c$ng không chính xác

• Khi o i n tr ta ch n thang o sao cho kim báo g n v trí gi a v ch ch s s cho chính xác cao nh t

Trang 17

Giáo trình i n t c n b n Biên so n: KS Nguy n Ng c n Dùng thang i n tr ( o ki(m tra t i n

Ta có th dùng thang i n tr ki m tra phóng n p và h h ng c a t i n , khi o t i n , n u

là t g m ta dùng thang o x1K ohm ho'c 10K ohm, n u là t hoá ta dùng thang x 1 ohm ho'c x 10 ohm

Dùng thang x 1K ohm ki m tra t g m Phép o t g m trên cho ta bi*t :

• T C1 còn t t => kim phóng n p khi ta o

• T C2 b dò => lên kim nh ng không tr v v trí c$

• T C3 b ch p => kim )ng h) lên = 0 ohm và không tr v

Dùng thang x 10 ohm ki m tra t hoá trên là phép o ki m tra các t hoá, t hoá r t ít khi b dò ho'c ch p mà ch y u là b khô ( gi m i n dung) khi o t hoá bi t chính xác m!c h ng c a t ta c n o so sánh v i m t t m i có cùng i n dung

• trên là phép o so sánh hai t hoá cùng i n dung, trong ó t C1 là t m i còn C2 là t c$, ta

th y t C2 có phóng n p y u h n t C1 => ch!ng t t C2 b khô ( gi m i n dung )

• Chú ý khi o t phóng n p, ta ph i o chi u que o vài l n xem phóng n p

=========//=========

Trang 18

• B c 1 : 't )ng h) vào thang o dòng cao nh t

• B c 2: 't que )ng h) n i ti p v i t i, que v chi u d ng, que en v chi u âm

• N u kim lên th p quá thì gi m thang o

• N u kim lên k ch kim thì t%ng thang o, n u thang o ã thang cao nh t thì )ng h) không o

c dòng i n này

• Ch/ s kim báo s( cho ta bi t giá tr dòng i n

Cách 2 : Dùng thang o áp DC

Ta có th o dòng i n qua t i b ng cách o s t áp trên i n tr h n dòng m&c n i v i t i, i n áp o

c chia cho giá tr tr h n dòng s( cho bi t giá tr dòng i n, ph ng pháp này có th o c các dòng

i n l n h n kh n%ng cho phép c a )ng h) và )ng h) c$mg an toàn h n

Cách +c tr s dòng i n và i n áp khi o nh th* nào ?

* +c giá tr i n áp AC và DC

Khi o i n áp DC thì ta c giá tr trên v ch ch/ s DCV.A

• N u ta thang o 250V thì ta c trên v ch có giá tr cao nh t là 250, t ng t thang 10V thì

c trên v ch có giá tr cao nh t là 10 tr ng h p thang 1000V nh ng không có v ch nào ghi cho giá tr 1000 thì c trên v ch giá tr Max = 10, giá tr o c nhân v i 100 l n

• Khi o i n áp AC thì c giá tr c$ng t ng t c trên v ch AC.10V, n u o thang có giá tr khác thì ta tính theo t* l Ví d n u thang 250V thì m i ch/ s c a v ch 10 s t ng ng v i 25V

• Khi o dòng i n thì c giá tr t ng t c giá tr khi o i n áp

=========//=========

Trang 19

Bài 5:

H!"NG D#N SD %NG H% S& DIGITAL

Ch : Gi i thi u )ng h) s Digital, u i m và nh c i m, h ng d"n o i n áp DC, áp AC, o

i n tr , o dòng i n, o t n s , o trang thái m ch Logic b ng )ng h) Digital

1 Gi i thi u v ng h s DIGITAL

)ng h) s Digital có m t s u i m so v i )ng h) c khí, ó là chính xác cao h n, tr kháng

c a )ng h) cao h n do ó không gây s t áp khi o vào dòng i n y u, o c t n s i n xoay chi u, tuy nhiên )ng h) này có m t s nh c i m là ch y b ng m ch i n t lên hay h ng, khó nhìn k t qu trong tr ng h p c n o nhanh, không o c phóng n p c a t

Trang 20

H ng d n s d ng :

* o i n áp m t chi u ( ho-c xoay chi u )

't ng h vào thang o i n áp DC ho'c AC

• que )ng h) vào l c&m " V5 mA" que en vào l c&m "COM"

• B m nút DC/AC ch n thang o là DC n u o áp m t chi u ho'c AC n u o áp xoay chi u

• Xoay chuy n m ch v v trí "V" hãy thang o cao nh t n u ch a bi t rõ i n áp, n u giá tr báo

d ng th p phân thì ta gi m thang o sau

• 't thang o vào i n áp c n o và c giá tr trên màn hình LCD c a )ng h)

• N u 't ng c que o(v i i n m t chi u) )ng h) s( báo giá tr âm (-)

* o dòng i n DC (AC)

• Chuy n que # )ng h) v thang mA n u o dòng nh , ho'c 20A n u o dòng l n

• Xoay chuy n m ch v v trí "A"

• B m nút DC/AC ch n o dòng m t chi u DC hay xoay chi u AC

• 't que o n i ti p v i m ch c n o

• c giá tr hi n th trên màn hình

* o i n tr

• Tr l i v trí dây c&m nh khi o i n áp

• Xoay chuy n m ch v v trí o " 5 ", n u ch a bi t giá tr i n tr thì ch n thang o cao nh t ,

• o Logic là o vào các m ch s ( Digital) ho'c o các chân l n c a vi x lý, o Logic th c ch t là

o tr ng thái có i n - Ký hi u "1" hay không có i n "0", cách o nh sau:

• Xoay chuy n m ch v v trí "LOGIC"

• 't que vào v trí c n o que en vào mass

• Màn hình ch/ "6" là báo m!c logic m!c cao, ch/ "7" là báo logic m!c th p

* o các ch c n ng khác

• )ng h) v n n%ng s Digital còn m t s ch!c n%ng o khác nh o i t, o t i n, o Transistor nh ng n u ta o các linh ki n trên, ta lên dùng )ng h) c khí s( cho k t qu t t h n và

o nhanh h n

Trang 21

i n tr c a dây d n :

i n tr c a dây d"n ph th c vào ch t li u, dài và ti t di n c a dây c tính theo công th!c sau:

R = 8.L / S

• Trong ó 8 là i n tr xu t ph thu c vào ch t li u

• L là chi u dài dây d"n

• Các i n tr có kích th c nh c ghi tr s b ng các v ch m u theo m t quy c chung c a th

gi i.( xem hình trên )

• Các i n tr có kích th c l n h n t 2W tr lên th ng c ghi tr s tr c ti p trên thân Ví d

nh các i n tr công xu t, i n tr s!

Tr s" công xu(t l n , tr s %c ghi tr)c ti p

Trang 22

Trang 23

N i dung : Th c hành c tr s i n tr tu- theo ký hi u c a các vòng m u, T ki m tra kh n%ng c

tr s c a mình, Các giá tr i n tr thông d ng trên th c t

Trang 24

vi t nam, i n tr c bán v i d ng dây, n v mua là 100 con (giá t 2500 vn n 3000 vn)

III Công xu t i n tr - Bi*n tr

N i dung : Phân lo i i n tr , Công xu t c a i n tr , Bi n tr , Tri t áp

2 Công xu t c a i n tr

Khi m&c i n tr vào m t o n m ch, b n thân i n tr tiêu th m t công xu t P tính c theo công th!c

P = U I = U2 / R = I2.R

• Theo công th!c trên ta th y, công xu t tiêu th c a

i n tr ph thu c vào dòng i n i qua i n tr

ho'c ph thu c vào i n áp trên hai u i n tr

• Công xu t tiêu th c a i n tr là hoàn toàn tính

c tr c khi l&p i n tr vào m ch

• N u em m t i n tr có công xu t danh nh nh

h n công xu t nó s( tiêu th thì i n tr s( b cháy

• Thông th ng ng i ta l&p i n tr vào m ch có

công xu t danh nh > = 2 l n công xu t mà nó s(

• Khi K1 óng, do i n tr có công xu t l n h n công xu t tiêu th , nên i n tr không cháy

• Khi K2 óng, i n tr có công xu t nh h n công xu t tiêu th , nên i n tr b cháy

3 Bi*n tr , tri*t áp :

Bi*n tr Là i n tr có th ch/nh thay #i giá tr , có ký hi u là VR chúng có hình d ng nh sau :

Trang 25

Hình d ng bi n tr Ký hi u trên s

Bi n tr th ng ráp trong máy ph c v cho quá trình s a ch a, cân ch/nh c a k thu t viên, bi n tr có

c u t o nh hình bên d i

C(u t o c a bi n tr Tri*t áp : Tri t áp c$ng t ng t bi n tr nh ng có thêm c n ch/nh và th ng b trí phía tr c m't máy cho ng i s d ng i u ch/nh Ví d nh - Tri t áp Volume, tri t áp Bass, Treec v.v , tri t áp ngh a

là tri t ra m t ph n i n áp t u vào tu- theo m!c ch/nh

Ký hi u tri t áp trên s nguyên lý

Hình d ng tri t áp C(u t o trong tri t áp

Trang 26

IV Tr n i ti*p, song song - ng d ng c a R

N i dung: i n tr m&c n i ti p, i n tr m&c song song, i n tr m&c h n h p, :ng d ng c a i n tr trong m ch iên

-

Trong th c t , khi ta c n m t i n tr có tr s b t k- ta không th có c , vì i n tr ch/ c s n xu t kho ng trên 100 lo i có các giá tr thông d ng, do ó có m t i n tr b t k- ta ph i u i n tr song song ho'c n i ti p

- Nh hình trên ta có th tính c tr s và công xu t c a i n tr cho

phù h p nh sau: Bóng èn có i n áp 9V và công xu t 2W v y dòng tiêu

Trang 27

• M1c i n tr thành c)u phân áp có c m t i n áp theo ý

mu n t m t i n áp cho tr c

C u phân áp l(y ra áp U1 tu+ ý

T ngu)n 12V trên thông qua c u phân áp R1 và R2 ta l y ra i n áp U1,

áp U1 ph thu c vào giá tr hai i n tr R1 và R2.theo công th!c

U1 / U = R1 / (R1 + R2) => U1 = U.R1(R1 + R2)

Thay #i giá tr R1 ho'c R2 ta s( thu c i n áp U1 theo ý mu n

• Phân c c cho bóng bán d n ho t ng

M ch phân c)c cho Transistor

• Tham gia vào các m ch t o dao ng R C

M ch t o dao ng s d ng IC 555

Trang 28

V Bài t p v i n tr

Câu 1 : Tác d ng c a i n tr là gì ? Hãy ch n câu tr l i - ng%n dòng m t chi u, cho dòng xoay chi u i qua ng%n dòng xoay chi u, cho dòng

-m t chi u i qua t o ra s t áp khi có dòng i n ch y qua C ba câu trên u úng

Câu 2 : i n tr 100 Kohm có m u nh th nào ? Hãy ch n câu tr l i - Nâu - en - - nh$ vàng Nâu - en - vàng - nh$ vàng Vàng - en - vàng - nh$ vàng Nâu - en - cam - nh$ vàng

-Câu 3 : i n tr có m u - tím - cam - nh$ vàng : có tr s là bao nhiêu ? Hãy ch n câu tr l i - 27 K 47 K 270 K 2,7 K

-Câu 4 : Công su t c a i n tr ph thu c y u t gì Hãy ch n câu tr l i - Ph thu c vào tr s i n tr Ph thu c vào s v ch m u Ph thu c vào kích

-Câu h i 9 : Vì sao i n tr b cháy Hãy ch n câu tr l i - Vì dòng i qua quá l n Vì i n áp hai u quá cao Vì i n tr nh không công su t C ba câu tr l i trên u úng

-Câu h i 10 : Có hai i n tr R1: 50K 0,5W và R2 : 100K 0,25 W con nào kích th c to h n

Trang 29

T i n : T i n là linh ki n i n t th ng c s d ng r t r ng rãi trong các m ch i n t , chúng

c s d ng trong các m ch l c ngu)n, l c nhi1u, m ch truy n tín hi u xoay chi u, m ch t o dao ng vv

1 C u t o c a t i n

C u t o c a t i n g)m hai b n c c 't song song, gi a có m t l p cách i n g i là i n môi

Ng i ta th ng dùng gi y, g m , mica, gi y t+m hoá ch t làm ch t i n môi và t i n c$ng c phân

lo i theo tên g i c a các ch t i n môi này nh T gi y, T g m, T hoá

C(u t o t g m C(u t o t hoá 2.Hình dáng th c t* c a t i n

Hình d ng c a t g m Hình d ng c a t hoá

Trang 30

3 i n dung , n v và ký hi u c a t i n

* i n dung : Là i l ng nói lên kh n%ng tích i n trên hai b n c c c a t i n, i n dung c a t

i n ph thu c vào di n tích b n c c, v t li u làm ch t i n môi và kho ng cách gi hai b n c c theo công th!c

Minh ho v tính ch(t phóng n p c a t i n

Trang 31

* T n p i n : Nh hình nh trên ta th y r ng , khi công t&c K1 óng, dòng i n t ngu)n U i qua bóng èn n p vào t , dòng n p này làm bóng èn loé sáng, khi t n p y thì dòng n p gi m b ng 0 vì

v y bóng èn t&t

* T phóng i n : Khi t ã n p y, n u công t&c K1 m , công t&c K2 óng thì dòng i n t c c

d ng (+) c a t phóng qua bóng n v c c âm (-) làm bóng èn loé sáng, khi t phóng h t i n thì bóng

èn t&t

=> N u i n dung t càng l n thì bóng èn loé sáng càng lâu hay th i gian phóng n p càng lâu

2 Cách +c giá tr i n dung trên t i n

* V i t hoá : Giá tr i n dung c a t hoá c ghi tr c ti p trên

thân t

=> T hoá là t có phân c c (-) , (+) và luôn luôn có hình tr

T hoá ghi i n dung là 185 µF / 320 V

* T gi y và t g m còn có m t cách ghi tr s khác là ghi theo s th p phân và l y n v là MicroFara

M t cách ghi tr s khác c a t gi(y và t g m

3 Ý ngh c a giá tr i n áp ghi trên thân t :

• Ta th y r ng b t k t i n nào c$ng c ghi tr s i n áp ngay sau giá tr i n dung, ây chính

là giá tr i n áp c c i mà t ch u c, quá i n áp này t s( b n#

• Khi l&p t vào trong m t m ch i n có i n áp là U thì bao gi ng i ta c$ng l&p t i n có giá tr

i n áp Max cao g p kho ng 1,4 l n

• Ví d m ch 12V ph i l&p t 16V, m ch 24V ph i l&p t 35V vv

T i n có nhi u lo i nh T gi y, T g m, T mi ca , T hoá nh ng v tính ch t thì ta phân t là hai lo i chính là t không phân c c và t phân c c

Trang 32

Giáo trình i n t c n b n Biên so n: KS Nguy n Ng c n III Phân lo i t i n

N i dung : T i n không phân c c(T gi y, T g m), T i n có phân c c ( T hoá ), T xoay

1 T gi y, T g m, T mica (T không phân c c )

Các lo i t này không phân bi t âm d ng và th ng có i n dung nh t 0,47 µF tr xu ng, các t này th ng c s d ng trong các m ch i n có t n s cao ho'c m ch l c nhi1u

hoá luôn luôn có hình tr

T hoá - Là t có phân c)c âm d ng

3 T xoay

T xoay là t có th xoay thay #i giá tr i n dung, t này

th ng c l&p trong Radio thay #i t n s c ng h ng khi ta dò

ài

T xoay s d ng trong Radio

IV Ph ng pháp ki(m tra t i n

N i dung : Ph ng pháp o ki m tra t gi y và t g m, Ph ng pháp ki m tra t hoá

1 o ki(m tra t gi y và t g m

T gi y và t g m th ng h ng d ng b dò r/ ho'c b ch p, phát hi n t dò r/ ho'c b ch p ta quan sát hình nh sau ây

Trang 33

• hình nh trên là phép o ki m tra t g m, có ba t C1 , C2 và C3 có i n dung b ng nhau, trong

2 o ki(m tra t hoá

T hoá ít khi b dò hay b ch p nh t

• Tr ng h p kim lên mà không tr v là t b dò

Chú ý : N u ki m tra t i n tr c ti p trên m ch , ta c n ph i hút r ng m t chân t kh i m ch in, sau

0,47µF; 1 µF, 2,2 µF; 3,3 µF; 4,7 µF; 5,6 µF; 10 µF, 22 µF, 47 µF, 100 µF, 220 µF, 470 µF, 1000 µF,

2200 µF, 4700 µF (t hoá) ( h i mua v i s l ng t ng con)

Trang 34

V T song song, n i ti*p - ng d ng c a t

N i dung : T i n u n i ti p , T i n u song song, M t s !ng d ng c a t i n trong mach

Trang 35

* T i n trong m ch dao ng a hài t o xung vuông

M ch dao ng a hài s d ng 2 Transistor

• B n có th l p m ch trên v i các thông s ã cho trên s

• Hai èn báo sáng s d ng èn Led d(u song song v i c)c CE c a hai Transistor, chú ý (u úng chi u âm d ng

VI Bài t p v T i n

Câu 1 : Tác d ng c a t i n là gì ? Hãy ch n câu tr l i - ng%n dòng m t chi u, cho dòng xoay chi u i qua ng%n dòng xoay chi u, cho dòng m t chi u i qua t o ra s t áp khi có dòng i n ch y qua C ba câu trên u úng

-Câu 2 : M t t g m trên thân ghi là 223K chúng có tr s là bao nhiêu ? Hãy ch n câu tr l i - 223 pico Fara 2,2 nano Fara 22 nano Fara 220 nano Fara Câu 3 : M t t hoá ghi là 1000 micro Fara / 25V ngh a là ? Hãy ch n câu tr l i - i n áp ho t ng c a t ó là 25V i n áp t i a mà t ó có th ch u

-c là 25V i n áp t i a -c a t ó -có th -ch u c là 35V i n áp t i a c a t ó có th ch u c là 50V

Câu 4 : T hoá có tác d ng gì trong m ch i n Hãy ch n câu tr l i - Truy n tín hi u xoay chi u, ng%n áp m t chi u L c ngu)n m t chi u cho b ng ph,ng Tham gia vào m ch t o dao ng C ba câu trên u úng

-Câu 5 : N u u hai t hoá 1000 micro / 25V n i ti p ta s( c m t t t ng t ng là bao nhiêu ? Hãy

ch n câu tr l i - T t ng ng là 500 micro / 25V T t ng ng là 500 micro / 50V T t ng ng là 1000 micro / 50V T t ng ng là 2000 micro / 25V

Câu 6 : Phát bi u nào sau ây là úng Hãy ch n câu tr l i - T hoá có phân c c âm d ng T g m không phân c c âm d ng T g m không cho t n s

-th p i qua C ba câu trên u úng

Câu 7 : Có m t t 1000 micro/25V có dùng l c ngu)n 24V c không ? Hãy ch n câu tr l i - Dùng c Dùng c Không dùng c Không dùng

-c

Câu 8 : Phát bi u nào sau ây là sai Hãy ch n câu tr l i - T gi y th ng dùng l c nhi1u T hoá th ng dùng l c ngu)n T g m có th dùng trong

-m ch dao ng T hoá th ng dùng l c nhi1u

Câu h i 9 : Khi tín hi u i n xoay chi u t%ng thì Hãy ch n câu tr l i - Tín hi u i qua t càng khó kh%n Tín hi u i qua t càng d( ràng Tín hi u i qua

-t không -thay #i T n s không nh h ng n d"n i n c a -t

Trang 36

Bài 3:

Diode Diode và led

Diode là ph n t ch/ cho phép dòng i n ch y theo m t chi u nh t nh

Led là lo i èn ch/ sáng khi nó c phân c c theo qui nh, t!c là ph i 't c c âm và c c d ng c a ngu)n i n

ph i 't úng chân c a led N u 't các c c ng c l i, led s( không sáng

Cách ho t ng: Diode ch/ cho dòng i n truy n qua nó theo m t chi u nh t nh, t!c

là c c d ng và c c âm c a ngu)n i n 't vào ph i úng theo qui nh thì m i có

dòng i n truy n qua Chi u c c d ng và c c âm c 't nh sau:

Chú ý: V ch tr&ng trên thân diode luôn n m v phía c c âm

N u n i c c âm và c c d ng hai u diode ng c l i thì không có dòng i n truy n

qua

i ch linh ki n: diode khá d1 mua v i tên g i diode (h i mua v i s l ng t ng con)

* LED

Led là lo i èn ch/ sáng khi nó c phân c c theo qui nh, t!c là ph i 't c c âm và c c d ng c a ngu)n i n

ph i 't úng chân c a led N u 't các c c ng c l i, led s( không sáng

Kí hi u: kí hi u g n gi ng so v i kí hi u c a diode, nh ng có hai m$i tên phía trên

Cách ho t ng: led ch/ sáng khi c phân c c nh sau (phân c c: cách 't c c âm và c c d ng vào led)

N u phân c c ng c l i, led không sáng

i ch linh ki n: led có nhi u màu và nhi u hình d ng khác nhau, ví d nh led xanh, led , led vàng, led thanh, led ma tr n

Led có hình d ng nh các hình phía trên g i là led n (h i mua led n màu (ho'c xanh, ho'c ), v i s

l ng hàng ch c) V i các lo i khác, h i t i n i mua bi t thêm thông tin

I Diode bán d n

N i dung : C u t o c a Diode bán d"n, Phân c c thu n và phân c c ng c cho Diode bán d"n, Ph ng pháp o ki m tra Diode, :ng d ng c a Diode

1 Ti*p giáp P - N và C u t o c a Diode bán d n

Khi ã có c hai ch t bán d"n là P và N , n u ghép hai ch t bán d"n theo m t ti p giáp P - N ta

c m t Diode, ti p giáp P -N có 'c i m : T i b m't ti p xúc, các i n t d th a trong bán d"n N khuy ch tán sang vùng bán d"n P l p vào các l tr ng => t o thành m t l p Ion trung hoà v i n =>

l p Ion này t o thành mi n cách i n gi a hai ch t bán d"n

Trang 37

M i ti p xúc P - N => C(u t o c a Diode

• hình trên là m i ti p xúc P - N và c$ng chính là c u t o c a Diode bán d"n

Ký hi u và hình dáng c a Diode bán d n

2 Phân c c thu n cho Diode

Khi ta c p i n áp d ng (+) vào Anôt ( vùng bán d"n P ) và i n áp âm (-) vào Katôt ( vùng bán d"n N ) , khi ó d i tác d ng t ng tác c a i n áp, mi n cách i n thu h<p l i, khi i n áp chênh l ch

gi hai c c t 0,6V ( v i Diode lo i Si ) ho'c 0,2V ( v i Diode lo i Ge ) thì di n tích mi n cách i n

gi m b ng không => Diode b&t u d"n i n N u ti p t c t%ng i n áp ngu)n thì dòng qua Diode t%ng nhanh nh ng chênh l ch i n áp gi a hai c c c a Diode không t%ng (v"n gi m!c 0,6V )

Diode (Si) phân c)c thu n - Khi Dode d n ng 'c tuy n c a i n áp thu n qua Diode

i n áp thu n ) c gim m"c 0,6V

* K*t lu n : Khi Diode (lo i Si) c phân c c thu n, n u i n áp phân c c thu n < 0,6V thì ch a có dòng i qua Diode, N u áp phân c c thu n t = 0,6V thì có dòng i qua Diode sau ó dòng i n qua Diode t%ng nhanh nh ng s t áp thu n v"n gi giá tr 0,6V

3 Phân c c ng c cho Diode

Khi phân c c ng c cho Diode t!c là c p ngu)n (+) vào

Katôt (bán d"n N), ngu)n (-) vào Anôt (bán d"n P), d i s

Trang 38

4 Ph ng pháp o ki(m tra Diode

o ki m tra Diode

• 't )ng h) thang x 15 , 't hai

que o vào hai u Diode, n u :

• o chi u thu n que en vào Anôt,

que vào Katôt => kim lên, o

chi u o kim không lên là => Diode

* Do tính ch t d"n i n m t chi u nên Diode th ng c s d ng trong các m ch

ch/nh l u ngu)n xoay chi u thành m t chi u, các m ch tách sóng, m ch gim áp phân

c c cho transistor ho t ng trong m ch ch/nh l u Diode có th c tích h p thành

Diode c u có d ng

Diode c u trong m ch ch nh l u i n xoay chi u

Hình dáng Diode Zener ( Dz ) Ký hi u và "ng d ng c a Diode zener trong m ch

Trang 39

• Khi ngu)n U1 thay #i thì dòng ng c qua Dz thay #i, dòng ng c qua Dz có giá tr gi i h n kho ng 30mA

• Thông th ng ng i ta s d ng ngu)n U1 > 1,5 => 2 l n Dz và l&p tr h n dòng R1 sao cho dòng

ng c l n nh t qua Dz < 30mA

N u U1 < Dz thì khi U1 thay i áp trên Dz c-ng thay i

N u U1 > Dz thì khi U1 thay i => áp trên Dz không i

2 Diode Thu quang ( Photo Diode )

Diode thu quang ho t ng ch phân c c ngh ch, v diode có m t mi ng thu* tinh ánh sáng chi u vào m i P - N , dòng i n ng c qua diode t* l thu n v i c ng ánh sáng chi u vào diode

Ký hi u c a Photo Diode Minh ho s) ho t ng c a Photo Diode

3 Diode Phát quang ( Light Emiting Diode : LED )

Diode phát phang là Diode phát ra ánh sáng khi c phân c c thu n, i n áp làm vi c c a LED kho ng 1,7 => 2,2V dòng qua Led kho ng t 5mA n 20mA

Led c s d ng làm èn báo ngu)n, èn nháy trang trí, báo tr ng thái có i n vv

Diode phát quang LED

4 Diode Varicap ( Diode bi*n dung )

Diode bi n dung là Diode có i n dung nh t i n, và i n dung bi n #i khi ta thay #i i n áp

ng c 't vào Diode

.n d ng c a Diode bi n dung Varicap ( VD )

trong m ch c ng h ng

• hình trên khi ta ch/nh tri t áp VR, i n áp ng c 't vào Diode Varicap thay #i , i n dung

c a diode thay #i => làm thay #i t n s công h ng c a m ch

• Diode bi n dung c s d ng trong các b kênh Ti vi m u, trong các m ch i u ch/nh t n s

c ng h ng b ng i n áp

Trang 40

Là lo i Diode nh v b ng thu* tinh và còn g i là diode ti p i m vì m't ti p xúc gi a hai ch t bán d"n

P - N t i m t i m tránh i n dung ký sinh, diode tách sóng th ng dùng trong các m ch cao t n dùng tách sóng tín hi u

7 Diode n1n i n

Là Diode ti p m't dùng n&n i n trong các b ch/nh l u ngu)n AC 50Hz , Diode này th ng có 3

lo i là 1A, 2A và 5A

Diode n&n i n 5A

Định dạng
Số trang	80
Dung lượng	2,02 MB
File đính kèm	ĐIỆN TỬ CĂN BẢN.rar (2 MB)