CHUYÊN ĐỀ 2. TRUYỆN HIỆN ĐẠI 1. LÀNG Kim Lân I. Giới thiệu chung: Cách 1: Kim Lân là nhà văn có biệt tài về truyện ngắn. Ông vốn gắn bó và am hiểu sâu sắc về cuộc sống ở nông thôn nên tác phẩm hầu như chỉ viết về cuộc sống và con người ở làng quê với cái nhìn tinh tế và sắc sảo. Văn của Kim Lân giản dị, gần với lời ăn tiếng nói hằng ngày của nông dân. Truyện ngắn “Làng” được viết và đăng trên tạp chí Văn nghệ năm 1948 giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp. Trong thời kì này, nghe theo chính sách của Chính phủ, những người dân ở vùng địch tạm chiếm sơ tán lên vùng chiến khu để kháng chiến lâu dài. Thông qua hình tượng nhân vật ông Hai, truyện ca ngợi tình yêu quê hương, đất nước và tinh thần kháng chiến của người nông dân trong thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Cách 2: Kim Lân thuộc lớp các nhà văn đã thành danh từ trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Nhắc đến Kim Lân, người ta không thể không nhắc đến truyện ngắn “Làng” . Tác phẩm được viết và in năm 1948, trên số đầu tiên của Tạp chí Văn nghệ ở chiến khu Việt Bắc. Truyện nhanh chóng được khẳng định vì nó thể hiện thành công một tình cảm lớn lao của dân tộc tình yêu nước thông qua một con người cụ thể nhân vật ông Hai với bản chất truyền thống cùng những chuyển biến mới trong tình cảm thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp. II Phân tích chi tiết: 1. Khái quát (hoàn cảnh sáng tác, cốt truyện và tình huống truyện) a) Hoàn cảnh sáng tác: Nhà văn Kim Lân đã từng kể lại: “Hồi ấy gia đình tôi cũng đi sơ tán. Trên khu ở mới, có tin đồn làng tôi là làng Việt gian. Mọi người đều nhìn những người dân làng Dầu với con mắt chế giễu, khinh thường. Tôi yêu ngôi làng của tôi và không tin làng tôi lại có thể đi theo giặc Pháp. Tôi viết truyện ngắn “Làng” như thể để khẳng định niềm tin của mình và minh oan cho làng tôi”.
Trang 1CHUYÍN ĐỀ 2 TRUYỆN HIỆN ĐẠI
$1 LĂNG
Kim Lđn
I Giới thiệu chung:
- Câch 1: Kim Lđn lă nhă văn có biệt tăi về truyện ngắn Ông vốn gắn bó vă am hiểu sđu
sắc về cuộc sống ở nông thôn nín tâc phẩm hầu như chỉ viết về cuộc sống vă con người ở lăngquí với câi nhìn tinh tế vă sắc sảo Văn của Kim Lđn giản dị, gần với lời ăn tiếng nói hằng ngăycủa nông dđn Truyện ngắn “Lăng” được viết vă đăng trín tạp chí Văn nghệ năm 1948 - giaiđoạn đầu của cuộc khâng chiến chống Phâp Trong thời kì năy, nghe theo chính sâch của Chínhphủ, những người dđn ở vùng địch tạm chiếm sơ tân lín vùng chiến khu để khâng chiến lđu dăi.Thông qua hình tượng nhđn vật ông Hai, truyện ca ngợi tình yíu quí hương, đất nước vă tinhthần khâng chiến của người nông dđn trong thời kỳ đầu của cuộc khâng chiến chống thực dđnPhâp xđm lược
- Câch 2: Kim Lđn thuộc lớp câc nhă văn đã thănh danh từ trước Câch mạng Thâng Tâm
năm 1945 Nhắc đến Kim Lđn, người ta không thể không nhắc đến truyện ngắn “Lăng” Tâcphẩm được viết vă in năm 1948, trín số đầu tiín của Tạp chí Văn nghệ ở chiến khu Việt Bắc.Truyện nhanh chóng được khẳng định vì nó thể hiện thănh công một tình cảm lớn lao của dđntộc- tình yíu nước thông qua một con người cụ thể- nhđn vật ông Hai với bản chất truyền thốngcùng những chuyển biến mới trong tình cảm thời kì đầu của cuộc khâng chiến chống Phâp
II - Phđn tích chi tiết:
1 Khâi quât (hoăn cảnh sâng tâc, cốt truyện vă tình huống truyện)
a) Hoăn cảnh sâng tâc: Nhă văn Kim Lđn đã từng kể lại: “Hồi ấy gia đình tôi cũng đi
sơ tân Trín khu ở mới, có tin đồn lăng tôi lă lăng Việt gian Mọi người đều nhìn những ngườidđn lăng Dầu với con mắt chế giễu, khinh thường Tôi yíu ngôi lăng của tôi vă không tin lăngtôi lại có thể đi theo giặc Phâp Tôi viết truyện ngắn “Lăng” như thể để khẳng định niềm tin củamình vă minh oan cho lăng tôi”
b) Tóm tắt: Truyện ngắn “Lăng” xoay quanh hình tượng nhđn vật ông Hai- một người
dđn của lăng Chợ Dầu Nghe theo tiếng gọi của khâng chiến, ông đã cùng vợ con đi tản cư Dùvậy, lúc năo ông cũng nhớ lăng Đi đđu, lăm gì, ông cũng khoe lăng vă hỏi tin tức về lăng Mộtlần, sau khi từ phòng tin ra quân nước, ông tình cờ nghe được tin đồn lăng Chợ Dầu theo giặc.Ông vô cùng đau khổ, xấu hổ vă nhục nhã Suốt mấy ngăy liền, ông không dâm đi đđu, gặp ai,chỉ sợ người ta nói về “câi chuyện ấy” Nỗi buồn khổ đó căng tăng lín khi có tin ng ười takhông cho những người lăng ông ở nhờ vì lă dđn lăng Việt gian Không biết băy tỏ với ai, ôngđănh nói chuyện với thằng con út cho vơi nỗi buồn, nỗi đau khổ Khi nhận tin cải chính vềlăng, vẻ mặt ông tươi vui, rạng rỡ hẳn lín Ông lại đi ra ngoăi bâo tin cho mọi người rằng nhẵng bị Tđy đốt, lăng ông không phải lă lăng Việt gian Ông căng thím yíu vă tự hăo về câi lăngcủa mình
c) Tình huống truyện: Truyện ngắn Lăng viết về một tình cảm bao trùm vă phổ biến
trong con người thời khâng chiến: tình yíu quí hương đất nước Tâc giả đã đặt nhđn vật ôngHai văo một tình uống gay cấn để lăm bộc lộ sđu sắc tình cảm yíu lăng, yíu nước của ông ÔngHai vốn rất yíu câi lăng chợ Dầu của mình, luôn hãnh diện, khoe về nó Vậy mă ông phải nghecâi tin lăng mình theo giặc lập tề từ miệng những người tản cư qua vùng ông Tình huống bấtngờ ấy khiến ông đau xót, tủi hổ, day dứt trong sự xung đột giữa tình yíu lăng, yíu nước, mătình cảm năo cũng mãnh liệt, song lòng yíu nước, tinh thần khâng chiến lớn rộng, bao trùm líntình yíu lăng Thănh công của Kim Lđn lă đã diễn tả tình cảm, tđm lí chung ấy trong sự thể
Trang 2hiện sinh động và độc đáo ở một con người, nhân vật ông Hai Ở ông Hai, tình cảm chung đómang rõ màu sắc riêng, in rõ cá tính, chỉ riêng ông mới có.
2 Phân tích chi tiết:
“không biết cái chòi gác ở đầu làng đã dựng xong chưa? Những đường hầm bí mật chắc còn làkhướt lắm!” Sự quan tâm, lo lắng đó xuất phát từ tình cảm sâu sắc mà ông dành cho làng Bởiyêu làng nên người nông dân đó không lúc nào không nghĩ về làng
b) Tình yêu nước, yêu cách mạng, sự thủy chung với kháng chiến (hay nỗi đau đớn, tủi hổ khi nghe tin làng theo giặc):
Bên cạnh tình yêu làng, ông Hai còn có tình yêu đất nước, yêu kháng chiến tha thiết
và rất mực thủy chung Tình cảm đó được bộc lộ qua tình huống mang tính thử thách: ông
Hai nghe tin làng theo giặc Cái tin làng chợ Dầu theo giặc đến đúng vào lúc ông đang vô cùng
phấn chấn Thắng lợi của nhân dân trên khắp mọi miền đất nước khiến ông vui và tự hào nhưchính mình vừa lập công vậy Vì thế, “ruột gan ông lão cứ múa cả lên” Tuy nhiên, niềm vui
“ngắn chửa tày gang” ấy bỗng nhiên vụt tắt Từ phòng thông tin ra quán nước ven đường, ônglão lân la dò hỏi tin tức về làng từ những người mới tản cư lên Nghe họ nhắc đến tên làng, ông
“quay phắt lại lắp bắp hỏi”, những mong nghe được tin tốt lành về làng Tuy nhiên, cái tin làngchợ Dầu của ông làm Việt gian theo Tây, “từ thằng chủ tịch trở đi” đã khiến niềm kiêu hãnh, tựhào về làng bấy lâu trong ông hoàn thoàn sụp đổ, thay vào đó là nỗi đau đớn, uất ức: “Cổ ônglão nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân Ông lão lặng đi, tưởng chừng như không thở được”.Khi trấn tĩnh lại được phần nào, ông cố gắng hỏi lại, hi vọng điều đó không phải là sự thật:
“Liệu có thật không hở bác? Hay là chỉ lại…” Nhưng rồi những người tản cư kể rành rọt quánên ông không thể không tin Tình yêu làng đã biến thành nỗi xấu hổ, nhục nhã Cảm giác đauđớn, ê chề của ông bắt nguồn từ nỗi thất vọng đối với làng quê mà ông hằng yêu quý Ông tìmcách lảng ra về, cố bình thản để che giấu nỗi tủi hổ, nhục nhã của bản thân, nhưng vẫn khôngkhỏi “cúi gằm mặt xuống mà đi” Rời khỏi quán nước, tâm trí ông vẫn văng vẳng cái giọng nóichua chua, lanh lảnh của người đàn bà tản cư
Trở về nhà, ông đấu tranh gay gắt giữa một bên là niềm tin về những người ở làng: “Họtoàn là những người có tinh thần cả”, một bên lại không thể không tin lời quả quyết của nhữngngười mới lên tản cư Nỗi ám ảnh nặng nề biến thành sự sợ hãi thường trực trong tâm trí Hễthấy ai xì xào cái gì ở bên ngoài là ông lão lại nghĩ họ đang bàn tán về “cái chuyện ấy” Nỗiđau xót, tủi hổ đã được tác giả diễn tả một cách cụ thể qua cuộc đối thoại giữa ông Hai và đứacon út - thực chất là độc thoại nội tâm Kim Lân đã miêu tả hết sức tinh tế và tỉ mỉ quá trìnhđấu tranh nội tâm đó của nhân vật: Về đến nhà, ông lão nằm vật ra giường, nhìn lũ con, nướcmắt ông cứ giàn ra “Chúng nó cũng là trẻ con làng Việt gian đấy ư? Chúng nó cũng bị người ta
rẻ túng, hắt hủi đấy ư ?” Càng đau khổ, ông càng căm tức, chửi rủa những người làng Dầu theogiặc Rồi sau đó, ông lại tự thuyết phục mình để không tin vào chuyện của cái nhà chị kia.Nhưng ông không thể không tin Bởi vậy ông rơi vào trạng thái hoang mang, suy sụp Buổi tốihôm ấy, ông nằm bẹp dí trong gian nhà ọp ẹp Ông gắt gỏng với vợ một cách vô cớ rồi lại trằntrọc thở dài Trước đấy, hễ cứ rảnh là ông lại sang bác Thứ khoe làng, mà giờ đây ông không
Trang 3dám bước chân ra ngoài, chỉ quanh quẩn trong nhà nghe ngóng tình hình
Tâm trạng của ông Hai bị dồn đến chỗ bế tắc và tuyệt vọng khi đứng trước nguy cơ mụchủ nhà biết chuyện, đuổi gia đình ông đi Ông bị đặt vào tình thế phải lựa chọn giữa về lànghay không về làng Trên đời này làm gì có ai không thích về làng bởi các cụ có câu “xảy nhà rathất nghiệp” Tuy nhiên, đối với ông Hai, trong tình huống này, về làng tức là theo Tây, bỏ
kháng chiến, bỏ cụ Hồ Ở lại nơi tản cư thì bị người ta xua đuổi bởi “không ai người ta chứa”
người làng Việt gian Miêu tả nội tâm nhân vật, Kim Lân không chỉ phản ánh “những cái đãcó”- đó là tình yêu quê hương bản quán của người nông dân - mà còn phản ánh “một điều gìmới mẻ”- đó là tình yêu nước, tình yêu kháng chiến của họ Tuy nhiên, nhà văn còn miêu tảmột cách thật sâu sắc và cảm động cuộc đấu tranh nội tâm gay gắt giữa hai thứ tình cảm đó.Cuối cùng, nhà văn đã để cho nhân vật lựa chọn, quyết định “làng thì yêu thật, nhưng làng theoTây mất rồi thì phải thù” Dù có chết, người nông dân thật thà, chất phác ấy cũng không baogiờ phải bội làng nước, phản bội cụ Hồ, phản bội kháng chiến Nhưng dù đã dứt khoát chọncon đường không trở về làng, nhưng tấm lòng, tình cảm của ông vẫn dành trọn cho nơi chônrau cắt rốn ấy Tình cảm ấy chứa chất trong lời thủ thỉ của ông với đứa con nhỏ: “Húc! Con làcon ai?”, “Nhà con ở đâu?”, thực chất ông muốn đứa con ghi nhớ về cội nguồn của nó Điều đóchứng tỏ tình yêu làng trong ông vẫn rất sâu đậm Tấm lòng, tình cảm của ông khiến người đọcthật sự yêu mến và cảm động Có thể nói, chính lòng yêu nước của những người nông dân đãgóp phần không nhỏ trong cuộc kháng chiến của đất nước Hình ảnh nhân vật ông Hai là mộtminh chứng cho câu nói của E-ren-bua “Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê trở thànhlòng yêu Tổ quốc”
3 Đánh giá, mở rộng và liên hệ:
Tác giả đặt nhân vật vào những tình huống thử thách bên trong để nhân vật bộc lộ chiềusâu tâm trạng Nhà văn đã miêu tả rất cụ thể, gợi cảm các diễn biến nội tâm qua ý nghĩ, hành vi,ngôn ngữ đối thoại và độc thoại nội tâm nhân vật Ngôn ngữ của ông Hai vừa có nét chung củangười nông dân lại vừa mang đậm cá tính nên rất sinh động Qua nhân vật ông Hai, người đọcthấm thía tình yêu làng, yêu nước rất mộc mạc, chân thành mà vô cùng sâu nặng, cao quý trongnhững người nông dân lao động bình thường Từ một người nông dân yêu làng, ông Hai trởthành người nông dân nặng lòng với kháng chiến.Tình yêu làng, yêu nước đã hòa làm mộttrong ý nghĩ, tình cảm, việc làm của ông Hai Tình cảm ấy thống nhất, hòa quyện với tình yêunước nhưng tình yêu nước được đặt cao hơn, lớn rộng hơn tình làng Đây là nét đẹp truyềnthống mang tinh thần thời đại Ông Hai là hình ảnh tiêu biểu của người nông dân trong thời kìkháng chiến chống Pháp
Sự mở rộng và thống nhất tình yêu quê hương trong tình yêu đất nước chính là nét mớitrong nhận thức và tình cảm của quần chúng cách mạng mà văn học thời kháng chiến chốngPháp đã chú trọng làm nổi bật Truyện ngắn Làng của Kim Lân là một trong những thành công
đáng quý (Liên hệ với lòng yêu nước)
III Tổng kết:
Bằng ngòi bút miêu tả diễn biến tâm lí nhân vật đặc sắc, tình huống truyện độc đáo,truyện ngắn “Làng” đã phản ánh một cách chân thực và cảm động những tình cảm cách mạngmới mẻ của người nông dân Việt Nam trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.Truyện thể hiện chân thực, sinh động tình yêu làng quê thống nhất với lòng yêu đất nước ởnhân vật ông Hai Đọc tác phẩm, ta càng thấy yêu mến, trân trọng hơn những con người bình dị
và tấm lòng cao cả, sẵn sàng hi sinh tất cả vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc
Trang 4
-$2 CHIẾC LƯỢC NGÀ
Nguyễn Quang Sáng
I Giới thiệu chung:
* Cách 1: giới thiệu tác giả, tác phẩm, thời gian sáng tác, giá trị nội dung của tác phẩm
(giới hạn phạm vi phân tích- nội dung đoạn văn trích dẫn).
Nguyễn Quang Sáng là nhà văn quân đội từng tham gia hoạt động ở chiến trường Nam
Bộ trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ Tác phẩm của ông hầu như chỉviết về cuộc sống và con người Nam Bộ với lối viết giản dị, mộc mạc nhưng sâu sắc Truyệnngắn “Chiếc lược ngà” được sáng tác năm 1966, khi đế quốc Mỹ và đồng minh mở đợt phảncông lớn vào Đông Nam Bộ và khu Năm nhằm đánh bại quân chủ lực Mặt trận Dân tộc giảiphóng miền Nam Truyện phản ánh không khí cam go ác liệt của cuộc chiến chống Mỹ cứunước ở chiến trường Nam Bộ, đồng thời ca ngợi những người con Nam Bộ quả cảm, gan dạtrong kháng chiến Thông qua cuộc gặp gỡ đầy éo le và cảm động cảu cha con ông Sáu, đoạntrích truyện “Chiếc lược ngà” đã ca ngợi tình cha con sâu nặng và cảm động trong hòa cảnh éo
le của chiến tranh
* Cách 2: giới thiệu đề tài của tác phẩm-> giới thiệu tác phẩm-> thời gian sáng tác,
giá trị nội dung của tác phẩm (giới hạn phạm vi phân tích- nội dung đoạn văn trích dẫn).
Tình cảm gia đình là một thứ tình cảm gần gũi, thiêng liêng, mang giá trị nhân bản Tìnhcảm đó đã được phản ánh trong nhiều tác phẩm văn học hiện đại, trong đó có “Chiếc lược ngà”của Nguyễn Quang Sáng Bằng chuỗi các tình huống bất ngờ mà tự nhiên, hợp lí, truyện đã thểhiện một cách chân thực, xúc động tình cảm cha con sâu đậm mà cao đẹp trong cảnh ngộ éo lecủa chiến tranh
b) Ngôi kể:
Đoạn truyện được kể theo ngôi thứ nhất, người kể chuyện được đặt vào nhân vật bác một người đồng đội của ông Sáu, cũng là người chứng kiến toàn bộ câu chuyện cảm động củacha con ông Sáu Việc lựa chọn ngôi kể đó có tác dụng làm cho các chi tiết, sự việc trongtruyện được kể lại một cách khách quan, thể hiện một cách chân thực những cảm xúc, suy nghĩcủa người kể chuyện, đồng thời làm cho mạch kể diễn ra tự nhiên, hợp lí
Ba-c) Chủ đề: Đoạn trích “Chiếc lược ngà” diễn tả tình cha con sâu sắc và cảm động trong
hoàn cảnh éo le của chiến tranh, đồng thời giúp người đọc thấm thía những đau thương, mấtmát mà chiến tranh đã đem đến cho bao gia đình
Trang 52 Phân tích chi tiết
2.1 Tình cảm bé Thu dành cho cha
a) Khi mới gặp ba
Cũng như bao đứa trẻ sinh ra trong thời chiến tranh, bé Thu sớm phải xa cha khi chưa
đầy một tuổi Hình ảnh duy nhất mà em còn lưu giữ được về cha chính là bức hình ba chụpchung với má khi còn trẻ Hẳn trong suốt quãng thời gian ấy, bé Thu luôn khao khát được gặplại cha Tuy nhiên, khi cha trở về, em lại không nhận cha Một đứa trẻ lên tám chưa thể hiểuđược những uẩn khúc đằng sau vết sẹo đáng sợ của người cha thân yêu Bởi vậy, trước sự vồvập của cha, em đã tỏ ra ngờ vực và hoảng sợ Em giật mình, tròn mắt nhìn, “ngơ ngác, lạlùng” Nỗi sợ đó xuất phát từ bản năng con trẻ thông thường Có đứa trẻ nào lại không khiếp sợtrước một vết sẹo to tướng bên má đang đỏ ửng, giần giật trên gương mặt của người đàn ông lạ.Bản tính hồn nhiên, ngây thơ của trẻ con đã khiến em xa lánh cha mà không hề hay biết
b) Trong những ngày ba ở nhà
Trong suốt thời gian ông Sáu nghỉ phép ở nhà, bé Thu tỏ ra rất lạnh nhạt, thậm chí ngangngạnh và bướng bỉnh Có thể thấy rõ điều đó qua thái độ của em trong bữa cơm đầu tiên ôngSáu về nhà Khi má bảo mời ba vào ăn cơm, Thu đã chọn cách nói trổng: “Vô ăn cơm!” đểkhông phải gọi ba Ngay cả khi thổi cơm bị dư nước, cần sự trợ giúp của ông Sáu, em vẫn nhấtquyết không gọi ba Sự bướng bỉnh, ương ngạnh đó càng được bộc lộ rõ trong bữa ăn cuối cùngcủa ba ở nhà Em không những không gọi ba mà còn cự tuyệt tất cả mọi sự quan tâm, săn sóccủa ba dành cho mình Tuy nhiên, tất cả những hành động đáng ghét ấy của bé Thu thực ra lại
vô cùng đáng quý Những hành động bướng bỉnh và có phần hơi hỗn hào của em có nguyênnhân sâu xa từ tình yêu dành cho người ba mà em khắc ghi trong tâm khảm Chính thái độquyết liệt ấy lại là biểu hiện tuyệt vời của tình cảm mà Thu dành cho ba Em không nhận ba chỉ
vì em không nhận ra ba Bởi yêu ba nên em không dễ dàng gọi người khác là ba Cũng bởi yêu
ba nên em không dễ dàng chấp nhận tình yêu thương của người nào khác ngoài ba của mình.Đối với bé Thu, tiếng gọi ba là tiếng gọi rất đỗi thiêng liêng mà em không dễ gì dành cho ngườikhác Thái độ lạnh nhạt, bướng bỉnh của em chính là sự kiên định của một cô bé đầy bản lĩnh,sớm bộc lộ lập trường tư tưởng vững vàng
c) Trước khi ba trở về đơn vị (Khi nhận ba)
Tuy nhiên, tất cả tình cảm bé Thu dành cho cha lại được bộc lộ hết sức cảm động và thấm thía trong những cử chỉ, hành động của em trước khi ba em trở về đơn vị Sau khi được
bà ngoại giảng giải về vết sẹo trên gương mặt ba, suốt đêm hôm ấy, em đã trằn trọc và thở dài
vì ân hận Người đọc như cũng cảm nhận được sự nuối tiếc của cô bé đằng sau tiếng thở dài ấy.Không nuối tiếc sao được khi em đã bỏ phí ba ngày ở bên ba- người mà em hết mực yêuthương và luôn khao khát được gặp Hình ảnh người cha thân yêu bấy lâu em hằng ấp ủ vàngười ba có vết thẹo dài đáng sợ trên mặt lúc ấy đã nhập làm một Vì vậy, dù trời chưa kịpsáng, em đã nôn nóng trở về nhà để kịp gặp ba trước khi lại xa ba Tuy nhiên, khi đứng trướcmặt ba, nét mặt em “sầm lại, buồn rầu, ngơ ngác” và “vẻ nghĩ ngợi sâu xa” Cho đến lúc bađứng trước mặt em nói lời từ biệt: “Ba đi nghe con!”, em đã không kìm được lòng mình Toàn
bộ tình yêu, nỗi khát khao cháy bỏng dồn nén bấy lâu đã bật ra thành một tiếng “ba” thiêngliêng Tiếng kêu bật lên thành tiếng thét “xé tan sự im lặng, xé tan cả ruột gan mọi người” Em
“nhảy thót lên, ôm lấy cổ ba, hai chân cấu chặt lấy người ba” Và tình yêu ba trào dâng mãnhliệt, át đi cả nỗi sợ hãi bản năng con trẻ, vượt lên cả lòng tự trọng con trẻ, để rồi em “hôn bacùng khắp, hôn cả vết thẹo dài” đang đỏ ửng, giần giật trên gương mặt xúc động tột cùng của
ba em Em nói trong tiếng khóc nghẹn ngào: “Khoog cho ba đi, ba ở nhà với con!” Người đọckhông khỏi xúc động và thấm thía bởi tình cảm mãnh liệt Thu dành cho ba
Trang 6Có thể nói Nguyễn Quang Sáng đã diễn tả hết sức cảm động diễn biến tâm lý của bé Thutừ lúc không nhận ra cha đến lúc nhận cha Nhà văn đã diễn tả thành công sự bùng nổ mạnh
mẽ, sự bột phát dữ dội của tình cảm Bao nhiêu yêu thương, mong đợi dồn nén bấy lâu, giờ đây
vỡ òa thành nước mắt- những giọt nước mắt yêu thương xen lẫn hối hận, nuối tiếc Người đọccàng thấm thía hơn khi tình cảm của bé Thu dành cho cha được miêu tả trong những yếu tố bấtngờ nhưng hợp lý: bé Thu không nhận cha khi ông Sáu về thăm nhà, rồi lại biểu lộ những tìnhcảm thật nồng nhiệt, đầy xúc động với người cha trước lúc chia tay Sự bất ngờ càng gây đượchứng thú cho người đọc khi hiểu được tính hợp lí của các sự việc, hành động bề ngoài có vẻmâu thuẫn Qua ngòi bút miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế của nhà văn, ta thấy bé Thu là một cô
bé đầy cá tính, có tình cảm mạnh mẽ, sâu sắc những cũng thật dứt khoát, rạch ròi Chính cá tính
đó sau này đã phát triển thành bản lĩnh gan dạ, cứng cỏi của cô gái giao liên Ẩn sâu trong tâmhồn cô bé đầy cá tính đó là một tình yêu cha thật mãnh liệt và sâu sắc
2.2 Tình cảm ông Sáu dành cho con
Tuy nhiên, tình yêu con của ông Sáu đã được đền đáp xứng đáng trước khi ông từ biệtmọi người để trở về đơn vị Con gái ông đã nhận ra ông, đã gọi ông bằng một tiếng ba mà bấylâu ông hằng mong mỏi Ông ôm chặt đứa con gái bấy lâu ông hằng mong nhớ, nghe tiếngkhóc cùng nỗi ân hận muộn màng của con, tận hưởng niềm hạnh phúc bình dị của một ngườicha trong giây phút ngắn ngủi, vội vã Nhưng thật đáng tiếc Tiếng gọi ba đầu tiên đó lại chính
là tiếng gọi cuối cùng ông nghe được từ đứa con thân yêu của mình
b) Khi trở lại chiến trường
Trang 7Tuy nhiên, tình cảm của ông Sáu đối với con lại tập trung và sâu sắc nhất ở những việclàm của ông sau khi trở lại căn cứ Những đêm nằm trên võng, ông luôn ân hận vì đã trót đánhcon Nỗi khổ tâm đó cứ giày vò ông mãi không nguôi Và lời khẩn cầu của con “Ba về mùa chocon cây lược nghe ba!” đã trở thành tiếng khẩn cầu của tình phụ tử Nó thôi thúc ông phải làmbằng được cây lược để tặng con Ông đã làm cây lược bằng tất cả sức mạnh của tình phụ tử.Chiếc lược tặng con gái yêu phải được làm bằng thứ quý giá nhất thì ông mới hài lòng Vì thế,ông nhặt được khúc ngà voi mà “hớn hở như một đứa trẻ được quà” Rồi ông cẩn thận cưa từngchiếc răng lược một cách thận trọng, tỉ mỉ và khổ công như một người thợ bạc ÔNg gò lưng, tỉmẩn khắc từng nét chữ: “Yêu nhớ tặng Thu con của ba” Chiếc lược ngà đã trở thành một vậtbáu đối với ông, nó chứa đựng bao tình cảm yêu mến, nhớ thương và cả niềm mong đợi về mộtngày được gặp con, trao tận tay cho con món quà kỉ niệm Chiếc lược thật sự đã kết tinh trong
nó tình phụ tử đằm thắm sâu xa, đơn sơ mà kì diệu Thế nhưng, chưa kịp trao cây lược cho conthì ông Sáu đã hi sinh “Chỉ có tình cha con là không thể chết được” Còn chút lực tàn, ông đưatay móc trong túi lấy cây lược ngà trao cho người bạn chiến đấu và nhìn bạn hồi lâu Đó là điềutrăng trối không lời nhưng còn thiêng liêng hơn cả một lời di chúc, bởi đó là sự ủy thác, là ướcnguyện cuối cùng của một người cha- ước nguyện của tình phụ tử
3 Đánh giá:
Bằng một cốt truyện chặt chẽ, tạo dựng được những tình huống truyện éo le, bất ngờnhưng hợp lí, ngòi bút miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, ngôn ngữ kể chuyện đậm đà màu sắcNam Bộ, truyện ngắn “Chiếc lược ngà” thực sự là một tác phẩm tiêu biểu cho phong cách nghệthuật NQS Mặc dù chỉ xoay quanh một kỉ vật đơn sơ mà vô giá- chiếc lược ngà- nhưng vangvọng suốt câu chuyện là một thứ tình cảm thiêng liêng và tốt đẹp nhất- tình phụ tử Tác phẩmgợi trong lòng người đọc những đau thương mất mát nhưng éo le, trắc trở mà chiến tranh mangđến cho bao gia đình Việt Nam Dù không nói nhiều đến chiến tranh, bom đạn, nhưng truyệnlại có giá trị tố cáo chiến tranh hết sức sâu sắc Chiến tranh hủy hoại cả nhân hình, làm cho conngười biến dạng Chiến tranh là nguyên nhân khiến con không nhận cha Chiến tranh cũngkhiến bao đứa trẻ như bé Thu phải côi cút, bất hạnh Chiếc lược ngà” thực sự là một tác phẩmthành công của NQS Nó khiến người đọc xúc động sâu sắc bởi vẻ đẹp của tình cảm gia đình,tình người trong những năm tháng cam go, ác liệt
III- Tổng kết
Có thể nói, truyện ngắn “Chiếc lược ngà” là một bài ca đẹp về tình phụ tử Trong hoàncảnh éo le của chiến tranh, tình cảm thiêng liêng ấy càng ngời sáng Tác phẩm không chỉ nóilên tình cah con thắm thiết sâu nặng mà còn gợi cho ta những suy nghĩ thấm thía về những éo
le, đau thương, mất mát mà chiến tranh gieo rắc cho bao nhiêu con người, bao nhiêu gia đình
Ta càng thấm thía rằng tình cảm gia đình là sức mạnh, là niềm tin để con người vượt qua tất cả,
kể cả cái chết Cảm ơn NQS đã giúp ta hiểu được điều đó
-$3 LẶNG LẼ SA PA
Nguyễn Thành Long
I Giới thiệu chung:
NTL là cây bút có sở trường về truyện ngắn và bút kí Văn phong của NTL thu hútngười đọc bởi chất thơ trong trẻo, lối viết nhẹ nhàng đầy chất kí Truyện ngắn của NguyễnThành Long nhẹ nhàng, tình cảm, thấm đẫm chất trữ tình, thường ánh lên vẻ đẹp của con người
Trang 8nên có khả năng thanh lọc làm trong sáng tâm hồn, khiến chúng ta thêm yêu cuộc sống.
“LLSP” được coi là truyện ngắn thành công nhất của ông viết về những con người lao độngmới trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc những năm sau hòa bình Thôngqua câu chuyện về cuộc gặp gỡ tình cờ giữa ông họa sĩ, cô kĩ sư với anh thanh niên làm côngtác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn ở Sa Pa, truyện ca ngợi những Truyện khắc họa thành cônghình ảnh những người lao động bình thường mà tiêu biểu là anh thanh niên làm công tác khítượng ở một mình tren đỉnh núi cao
Xuyên suốt trong tác phẩm là một chất thơ bàng bạc - chất thơ trong cốt truyện, trong bức tranhphong cảnh Sa Pa và đặc biệt, chất thơ trong vẻ đẹp của hình tượng nhân vật anh thanh niên -nhân vật chính trong tác phẩm Chât thơ ấy đã làm nên giá trị của thiên truyện và hấp dẫn lòngngười
II Phân tích chi tiết
1 Nhận xét tổng quát
a) Tóm tắt:
Câu chuyện kể về cuộc gặp gỡ tình cờ giữa ông họa sĩ già, cô kĩ sư trẻ với anh thanhniên làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu trên đỉnh núi Yên Sơn ở Sa Pa Trong mộtchuyến xe khách từ Hà Nội lên Lào Cai, ông họa sĩ già, cô kĩ sư trẻ tình cờ nghe bác lái xe, kể
về một người thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn Tranh thủ nửa tiếng nghỉgiải lao, hai người quyết định lên thăm anh thanh niên đó Trong cuộc gặp gỡ chừng ba mươiphút, anh thanh niên trò chuyện với mọi người về cuộc sống và công việc của anh Ông họa sĩ
tỏ ý muốn được vẽ chân dung anh Anh thanh niên từ chối và giới thiệu với ông những ngườikhác mà anh cho là xứng đáng hơn Khi chia tay, ông họa sĩ hứa sẽ quay trở lại; cô kĩ sư thấyxúc động, yên tâm hơn về quyết định lên Lào Cai công tác; còn anh thanh niên tặng mọi ngườimột làn trứng để làm quà
b) Tình huống truyện
Truyện được xây dựng xoay quanh một tình huống truyện khá đơn giản mà tự nhiên Đóchính là cuộc gặp gỡ tình cờ của mấy người khách trên chuyến xe lên Sa Pa với anh thanh niên.Tình huống gặp gỡ này là cơ hội thuận tiện để tác giả khắc họa bức chân dung nhân vật chínhmột cách tự nhiên và tập trung nhất Đồng thời, qua cảm nhận của các nhân vật khác về anhthanh niên, tác giả đã làm nổi bật được chủ đề của tác phẩm: Trong cái lặng lẽ, vắng vẻ trên núicao Sa Pa, nơi mà nghe tên người ta chỉ nghĩ đến sự nghỉ ngơi, vẫn có bao nhiêu người đangngày đêm làm việc miệt mài, say mê cống hiến cho đất nước
2 Phân tích chi tiết
2.1 Vẻ đẹp của cảnh sắc thiên nhiên Sa Pa
Có thể nhận thấy, “Lặng lẽ Sa Pa” là một thiên truyện thấm đẫm chất thơ: chất thơ trongcốt truyện, chất thơ trong hình tượng nhân vật và chất thơ trong ngòi bút miêu tả cảnh thiênnhiên Vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên Sa Pa được thể hiện qua cảm quan nghệ thuật của mộtngười họa sĩ già, với những dãy núi cao trùng điệp, thác đổ trắng xóa, đường núi uốn lượnquanh co, cây cối rậm rạp Những rặng đào, những đàn bò lang thủng thỉnh gặm cỏ dưới thunglũng ở hai bên đường Sự sống thật thanh bình, yên ả Cảnh đẹp một cách kì lạ khiến ông họa sĩ
Trang 9và cô gái đang nói chuyện bỗng im bặt: “Nắng bây giờ bắt đầu len tới, đốt cháy rừng cây,những thân cây chỉ cao quá đầu người, rung tít trong nắng những ngón tay bằng bạc, dưới cáinhìn bao che của những cây tử kinh thỉnh thoảng nhô cái đầu màu hoa cà lên trên màu xanh củarừng” Cảnh vật dược nhân hóa sống động, hấp dẫn Mỗi câu chữ, hình ảnh đều giàu chất tạohình, nhịp điệu êm ái như một bài thơ Cảm xúc trước khung cảnh mới lạ, thơ mộng ấy khôngchỉ đọng lại trong tâm hồn người viết mà còn truyền lại cho người đọc những rung động, cảmnghĩ về cái đẹp, làm rộn lên cái khát khao được một lần đặt chân lên mảnh đất này Chỉ vài nétchấm phá điểm xuyết, nghệ thuật nhân hóa, so sánh độc đáo, ngôn ngữ trong sáng, tác giả đãkhắc họa bức tranh thiên nhiên Sa Pa với vẻ đẹp trong trẻo, thơ mộng, hữu tình Mỗi chữ, mỗicâu như có đường nét, hình khối, sắc màu Văn xuôi truyện ngắn mà thật giàu nhịp điệu, mang
âm hưởng một bài thơ về thiên nhiên đất nước
2.2 Vẻ đẹp của con người Sa Pa
a) Nhân vật anh thanh niên
Mặc dù anh thanh niên là nhân vật chính của truyện nhưng tác giả không cho nhân vậtxuất hiện ngay từ đầu mà chỉ gián tiếp qua lời giới thiệu đầy ấn tượng của bác lái xe, rằng anh
ta là “một trong những người cô độc nhất thế gian”, anh ta rất “thèm người” và nếu họa sĩ đếngặp thì thế nào “cũng thích vẽ”; sau đó xuất hiện trực tiếp qua cuộc gặp gỡ, trò chuyện với cácnhân vật khác Chỉ ba mươi phút nhưng cũng đủ để những người tiếp xúc kịp ghi một ấn tượng,kịp để ông họa sĩ thực hiện bức kí họa chân dung, kịp để cô kỹ sư bàng hoàng và có những cái
gì đó như hàm ơn về anh Rồi dường như anh lại khuất lấp vào trong mây mù bạt ngàn và cáilặng lẽ muôn thuở của núi cao Sa Pa Và mọi người thấm thía điều mà nhà văn muốnnói: Trong cái lặng im của Sa Pa, dưới những dinh thự cũ kĩ của Sa Pa, Sa Pa mà chỉ nghe tên,người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, có những người làm việc và lo nghĩ như vậy cho đấtnước
Với cách dựng truyện như thế, anh thanh niên được hiện ra qua sự nhìn nhận, đánh giácủa các nhân vật khác Qua cách nhìn nhận và cảm xúc của mỗi người, nhân vật anh thanh niêncàng thêm rõ nét và đáng mến hơn
a.1 Hoàn cảnh sống và làm việc:
Lật từng trang văn của Nguyễn Thành Long, ta thấy anh thanh niên 27 tuổi sống và làmviệc một mình trên đỉnh núi cao 2600m, quanh năm làm bạn với mây mù và cây cỏ Anh làmcông tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu Công việc của anh là “đo gió, đo mưa, đo nắng,tínhmây và đo chấn động mặt đất, dự báo thời tiết hằng ngày để phục vụ sản xuất và phục vụ chiếnđấu” Một công việc gian khó nhưng đòi hỏi sự chính xác, tỉ mỉ và tinh thần trách nhiệmcao “Nửa đêm dù mưa tuyết, gió lạnh, đúng giờ ốp thì cũng phải trở dậy ra ngoài trời làmviệc”
Hoàn cảnh sống khắc nghiệt vô cùng bởi sự heo hút, vắng vẻ; cuộc sống và công việc cóphần đơn điệu, giản đơn…là thử thách thực sự đối với tuổi trẻ vốn sung sức và khát khao trờirộng, khát khao hành động Nhưng cái gian khổ nhất đối với chàng trai trẻ ấy là phải vượt qua
sự cô đơn, vắng vẻ quanh năm suốt tháng ở nơi núi cao không một bóng người Cô đơn đến
Trang 10mức “thèm người”, phải lăn cây chặn đường dừng xe khách qua núi để được gặp gỡ, trò chuyện Và anh đã vượt qua hoàn cảnh bằng những suy nghĩ rất đẹp,giản dị mà sâu sắc.
Cũng bởi lòng yêu nghề nên anh thanh niên đã có những suy nghĩ thật đúng đắn và sâusắc về công việc và cuộc sống Anh đã cảm thấy thật hạnh phúc khi được biết do kịp thời pháthiện đám mây khô, anh đã góp phần vào chiến thắng của không quân ta trên bầu trời HàmRồng Anh rất yêu công việc của mình, bởi vậy khi trò chuyện với ông họa sĩ và cô kĩ sư, anh
kể về nó một cách say sưa và tự hào Với anh, công việc là niềm vui, là lẽ sống: “Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được? Huống chi công việc của cháu gắn liền với việc của bao anh em đồng chí dưới kia Công việc của cháu gian khổ thế đấy, chứ cất nó đi, cháu buồn đến chết mất” Ta hiểu rằng người thanh niên ấy đã thực sự tìm thấy niềm vui và
hạnh phúc trong công việc thầm lặng của mình
* Yêu đời, yêu nghề, có những cống hiến to lớn cho đất nước, nhưng anh thanh niên lại là một chàng trai rất khiêm tốn và thành thực Anh thành thực cảm thấy công việc và
những lời giới thiệu nhiệt tình của bác lái xe về mình là chưa xứng đáng Ảnh luôn cảm thấynhững đóng góp của mình chỉ là bình thường nhỏ bé; anh thấy vẫn còn thua bố vì chưa đượctrực tiếp ra chiến trường đánh giặc Khi người họa sĩ đề nghị vẽ chân dung, anh cảm thấy mìnhchưa xứng đáng bằng những đồng nghiệp khác trên đỉnh núi Sa Pa Anh không ngần ngại giớithiệu cho họa sĩ những người khác đáng vẽ hơn mình Đó là người cán bộ nghiên cứu bản đồsét, người kĩ sư ở vườn rau v.v… Anh hiểu rằng họ cũng đang sống quên mình để đắm saycùng công việc Tự đáy lòng mình, anh thấy họ mới xứng đáng được vẽ chân dung hơn anh
* Không chỉ có lòng yêu đời, yêu nghề và sự khiêm tốn, anh thanh niên còn là một chàng trai có lối sống giản dị, đẹp đẽ và ngăn nắp Sống trong hoàn cảnh cô độc như thế sẽ có
người dần thu mình lại trong nỗi cô đơn Nhưng anh thanh niên lại thật đáng yêu ở nỗi “ thèmngười”, lòng hiếu khách đến nồng nhiệt và sự quan tâm đến người khác một cách chu đáo Dùchỉ sống một mình nhưng anh biết tạo dựng một cuộc sống tinh thần phong phú và thi vị Anhchủ động sắp xếp cho mình một cuộc sống thật ngăn nắp: “một căn nhà ba gian, sạch sẽ, vớibàn ghế, sổ sách, biểu đồ, thống kê, máy bộ đàm” Cuộc sống riêng của anh “thu gọn lại mộtgóc trái gian với chiếc giường con, một chiếc bàn học, một giá sách” Ngoài công việc, anh còntrồng hoa, nuôi gà, làm cho cuộc sống của mình thêm thi vị, phong phú Cuộc sống của anh
Trang 11không cô đơn, buồn tẻ vì có một nguồn vui đó là đọc sách Anh coi sách như một người bạn đểtrò chuyện Sách là nhịp cầu giúp anh kết nối với thế giới nhộn nhịp bên ngoài Khi bác lái xeđưa gói sách, anh “mừng quýnh” như bắt được vàng
* Bên cạnh lòng yêu nghề, sự khiếm tốn và giản dị, ở anh thanh niên còn có ssự chân thành, cởi mở và lòng hiếu khách Anh vui sướng cuống cuồng khi có khách đến thăm
nhà Vừa nghe nói có khách lên chơi, anh đã vội vã về trước để chuẩn bị đón khách được chuđáo Anh đón tiếp khách nồng nhiệt, ân cần: hái một bó hoa rực rỡ sắc màu tặng người con gáichưa hề quen biết; pha nước chè mời ông họa sĩ vì hiểu rằng “tuổi già cần nước chè” Anh tròchuyện cởi mở với ông họa sĩ và cô kĩ sư về công việc, cuộc sống của mình, của bạn bè nơi Sa
Pa lặng lẽ Anh đếm từng phút vì sợ hết mất ba mươi phút gặp gỡ vô cùng quý báu Anh cảmthấy tiếc nuối khi phải chia tay hai người khách Anh xúc động đến nỗi phải “quay mặt đi” và
ấn vào tay ông hoạ sĩ già cái làn trứng làm quà, không dám tiễn khách ra xe dù chưa đến giờ
“ốp” Khong chỉ có vậy, tình thân với bác lái xe, thái độ ân cần chu đáo, tặng củ tam thất cho
vợ bác vừa mới ốm dậy, tất cả đều nói lên lòng nhiệt thành, hiếu khách của chàng trai trẻ Nếukhông có lòng nhân hậu, sự quan tâm tới những người xung quanh, hẳn chàng trai trẻ ấy khôngthể có cách đối xử đẹp đẽ như vậy với tất cả mọi người
* Đánh giá:
Có thể thấy khi xây dựng hình tượng nhân vật anh thanh niên, Nguyễn Thành Long đã
cố ý không đặt tên riêng cho nhân vật để từ đó ngợi ca một thế hệ những người trẻ tuổi giàu nhiệt huyết, sẵn sàng cống hiến hết mình cho Tổ quốc Chỉ qua một tình huống gặp gỡ ngắn ngủi, qua một cuộc trò chuyện giữa vài ba nhân vật, chân dung nhân vật anh thanh niên đã hiện lên với những nét đẹp cả về tinh thần, tình cảm, cách sống và những suy nghĩ về cuộc sống, về ý nghĩa của công việc Anh thanh niên là hình ảnh tiêu biểu cho những con người mới, đặc biệt là thế hệ trẻ ở Sa Pa, cũng chính là hình ảnh con người lao động mới trong công cuộc xây dựng đất nước Ở những nơi gian khổ, khó khăn nhất, vẻ đẹp của anh thanh niên càng khiến người đọc thêm trân trọng, yêu mến và cảm phục.
b) Nhân vật ông họa sĩ:
Tuy không dùng cách kể ở ngôi thứ nhất nhưng hầu như người kể chuyện đã nhập vàocái nhìn và suy nghĩ của nhân vật ông họa sĩ để quan sát và miêu tả từ cảnh thiên nhiên đếnnhân vật chính của chuyện Từ đó, gửi gắmsuy nghĩ về con người, về nghệ thuật
Ngay từ những phút ban đầu gặp gỡ anh thanh niên, bằng sự từng trải nghề nghiệp vàniềm khao khát của người nghệ sĩ đi tìm đối tượng của nghệ thuật, ông đã xúc động và bối rối.Ông muốn ghi lại hình ảnh anh thanh niên bằng nét bút kí họa và “người con trai ấy đáng yêuthật nhưng làm cho ông nhọc quá” Những xúc cảm và suy tư của nhân vật ông họa sĩ về ngườithanh niên và về những điều khác nữa được gợi lên từ câu chuyện của anh làm cho chân dungnhân vật chính thêm sáng đẹp và tạo nên chiều sâu tư tưởng cho tác phẩm
c) Nhân vật cô kĩ sư.