57 thành ngữ trung hoa thường gặp

57 thành ngữ trung hoa thường gặp

Bình thủy tương phùng.

Cấm nhươ ̣c hàn thiền.

Cử kỳ bất đi ̣nh.

Cùng binh đô ̣c vũ.

Cường nỏ chi ma ̣t

Đắc tâm ứng thủ.

Giá ho ̣a vu nhân.

Giang lang tài tâ ̣n.

Kê minh cẩu đa ̣o.

Khánh trúc nan thư

Khẩu mâ ̣t phúc kiếm

Khéo thủ hào đoa ̣t

Khoáng nhâ ̣t trì cửu.

Khởi tử hồi sinh.

Không trung lầu các.

Khuynh thành khuynh quốc.

Kiêm thính tắc minh.

Kiê ̣t tra ̣ch nhi ngư

Kim ngo ̣c kỳ ngoa ̣i, ba ̣i tự kỳ trung Ký nhân ly ha ̣.

Kỳ hóa khả cư

Kỷ nhân ưu thiên.

Ky ̣ hổ nan ha ̣.

Lang tử dã tâm

Lao khổ công cao.

Lao nhi vô công.

Lão mã thức đồ.

Lão sinh thường đàm

Lư ̣c bất tòng tâm

Lu ̣c lư ̣c đồng tâm Lưỡng ba ̣i câu thương Lưu ngôn phi ngữ Mãn thành phong vũ Mao Toa ̣i tư ̣ tiến.

Mê đồ tri phản.

Minh châu ám đầu Như ngư đắc thủy Phá kính trùng viên Phá phủ trầm châu Phao chuyên dẫn ngo ̣c Phi kinh trảm cức Phu ̣ kinh thỉnh tô ̣i Quyển thổ trùng lai Tần Tấn chi hảo.

Thân thống thù khoái Thất phu chi dũng.

Thanh vân trư ̣c thươ ̣ng.

Thiên quân nhất phát

Thiên tái nan phùng.

Thỉnh quân nhâ ̣p ung.

Tiền công tâ ̣n khí

Tiền sư ̣ bất vong, hâ ̣u sư ̣ chi sư Tiền vô cổ nhân.

Tinh bì lư ̣c tâ ̣n.

Xảo đoa ̣t thiên công.

Xuất nhân đầu đi ̣a.

Bình di ̣ câ ̣n nhân

Ý của câu thành ngữ này vốn chỉ chính

sa ̣ch hòa di ̣u dễ thi hành.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ “Sử ký - Lỗ Chu Công thế gia”.

Chu Công em trai của Chu Vũ Vương, là người từng phò tá Chu Vũ Vương đánh đổ triều nhà Thương, có công lớn trong

viê ̣c thành lâ ̣p vương triều Tây Chu Về sau, ông đươ ̣c Chu Vũ Vương phong làm Lỗ Công, trao quyền cai quản Khúc Phụ, nhưng ông không đi sang Khúc Phụ, mà vẫn ở la ̣i kinh đô tiếp tục phò tá Chu Vũ Vương, chỉ sai người con cả của mình là Bá Cầm tiếp nhâ ̣n phong hiê ̣u Lỗ Công sang cai quản Khúc Phụ.

Sau khi đến Khúc Phụ đươ ̣c ba năm, Bá Cầm mới báo cáo với Chu Vũ Vương về tình hình thi hành chính sách ở đi ̣a phương Chu Vũ Công rất không vừa ý trước viê ̣c này bèn hỏi: “Ta ̣i sao ông la ̣i báo cáo muô ̣n đến như vâ ̣y?” Bá Cầm trả lời rằng: “Muốn thay đổi phong tục tâ ̣p quán và đổi mới lễ pháp ở đi ̣a phương, thì phải mất tới ba năm mới thấy đươ ̣c hiê ̣u quả của nó, cho nên tôi mới báo cáo muô ̣n như vâ ̣y”.

Trước đó có Khương Thươ ̣ng là người từng phò tá Văn Vương và Vũ Vương, đươ ̣c Chu Vũ Vương phong ở Tề Đi ̣a, ông

ta chỉ trong thời gian 5 tháng là đã báo cáo với Chu Vũ Vương về tình hình thi hành chính sách ở đi ̣a phương Lúc đó, thấy ông trở về nhanh chóng, Chu Công rất nga ̣c nhiên mới hỏi ông làm sao la ̣i có thể báo cáo nhanh đến như vâ ̣y Khương Thươ ̣ng trả lời rằng: “Vì tôi đã đơn giải hóa nghi lễ vua tôi ở đó, mo ̣i viê ̣c đều làm theo tâ ̣p tục đi ̣a phương, nên mới nhanh như vâ ̣y”.

Do đó, Chu Công sau khi nghe xong báo cáo của Bá Cầm liền than rằng: “Ôi, đời con cháu của nước Lỗ sắp trở thành thần dân của nước Tề rồi, chính sách mà không đơn giản và dễ thi hành, thì dân chúng tất sẽ không gần gũi nó Nếu chính sách hòa di ̣u và dễ thi hành thì dân chúng

nhất đi ̣nh sẽ quy phục nó”.

Hiê ̣n nay, người ta vẫn thường dùng câu thành ngữ này để chỉ người có thái độ khiêm tốn hòa nhã, dễ gần gũi.

Bình thủy tương phùng

Chữ “Bình” ở đây tức là bèo Ý của câu thành ngữ này là chỉ bèo trôi da ̣t trên

mă ̣t nước ngẫu nhiên dồn la ̣i với nhau Câu thành ngữ này xuất xứ từ “Vương Tử An tâ ̣p – Đằng Vương Các tự”.

Vương Bô ̣t, tự Tử An là mô ̣t nhà văn nổi tiếng thời đầu nhà Đường Ông lúc 6 tuổi đã biết viết văn chương, 14 tuổi biết làm thơ phú, 15 tuổi thi đỗ cử nhân.

Năm 676 công nguyên, Vương Bô ̣t đi thăm cha làm huyê ̣n lê ̣nh ở Giao Chỉ Khi

đi qua Hồng Đô thì đúng vào lúc Đô đốc Diêm Bá Ngư vừa cho trùng tu xong Đằng

Vương Các, nên quyết đi ̣nh ngày mùng 9 tháng 9 tết Trùng dương đă ̣t tiê ̣c mời các văn nhân ma ̣c khách và bè ba ̣n Con rể của ông là Ngô Tử Chương là mô ̣t người có tài

ba về thơ phú, Diêm Bá Ngư bảo con rể viết sẵn mô ̣t bài tự văn để chuẩn bi ̣ khoe với khách dự tiê ̣c Vương Bô ̣t lúc đó là

mô ̣t văn nhân có tiếng tăm nên cũng đươ ̣c mời tới dự tiê ̣c.

Ta ̣i bữa tiê ̣c, Diêm Bá Ngư làm ra vẻ huyền bí mời khách đề tự cho Đằng Vương Các Mo ̣i người chưa có chuẩn bi ̣ nên đều lựa lời từ chối, duy chỉ có Vương Bô ̣t cầm bút ngoáy luôn mô ̣t bài tự nổi tiếng, đó là

“Đằng Vương Các tự” Đám khách khứa xem xong đều tấm tắc khen ngơ ̣i, Diêm Bá Ngư cũng vô cùng thán phục và không dám đem bài văn của Ngô Tử Chương đã viết sẵn ra nữa.

“Đằng Vương Các tự” có cấu tứ kỳ diê ̣u, văn phong khoáng đa ̣t Bài văn trong khi miêu tả về quang cảnh tiê ̣c tùng linh đình, cũng đã để lộ phần nào lời than thở cảnh ngô ̣ long đong̣, lâ ̣t đâ ̣t sống không gă ̣p thời của Vương Bô ̣t: “Quan san nan viê ̣t, thùy bi thất lô ̣ chi nhân? Bình thủy tương phùng, tâ ̣n thi ̣ tha hương chi khách” Ý nói là: Quan san muôn dă ̣m khó leo vươ ̣t, ai thương cho kẻ nhỡ độ đường, gă ̣p nhau như bèo tụ trên nước, mới hay đều là khách tha hương.

Hiê ̣n nay, người ta vẫn thường dùng câu thành ngữ này để ví với người la ̣ ngẫu nhiên gă ̣p nhau.

Cấm nhươ ̣c hàn thiền

Chữ “Cấm” ở đây là chỉ ngâ ̣m miê ̣ng không nói; Còn “Hàn thiền” là chỉ con ve

sầu trong trời rét.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ “Hâ ̣u Hán thư – Truyê ̣n Đỗ Mâ ̣t”.

Thời Đông Hán có mô ̣t viên quan thanh liêm và tài ba tên là Đỗ Mâ ̣t, ông từng đảm nhiê ̣m chức Thái thú quâ ̣n và Thươ ̣ng thư lê ̣nh Ông chấp pháp nghiêm minh, căm ghét tô ̣i ác, từng đấu tranh với lũ hoa ̣n quan, đối với những hoa ̣n quan hay con nhà quyền quý pha ̣m tô ̣i là ông cương quyết điều tra xử lý, không hề dung tha Nhưng ông la ̣i rất quý mến người có tài và luôn tìm cách giúp ho ̣ làm nên sự nghiê ̣p.

Mô ̣t hôm, khi thi ̣ sát ở huyê ̣n Cao Mâ ̣t, ông thấy có mô ̣t viên quan làng tên là Tri ̣nh Huyền rất có ho ̣c thức, bèn đề ba ̣t ông ta lên nhâ ̣m chức ở trên quâ ̣n Ít lâu sau, ông la ̣i cử Tri ̣nh Huyền đi chuyên tu ở Thái Ho ̣c Còn Tri ̣nh Huyền quả không phụ

lòng ông, sau đó trở thành nhà Kinh Ho ̣c rất nổi tiếng thời Đông Hán.

Về sau, Đỗ Mâ ̣t từ quan về quê, những vẫn rất quan tâm tới tình hình chính sự, ông thường bàn luâ ̣n với các quan chức

đi ̣a phương về công viê ̣c nhà nước, tiến cử hiền sĩ và va ̣ch trần người xấu viê ̣c xấu.

Bấy giờ, ba ̣n của Đỗ Mâ ̣t là Lưu Thắng cũng cáo lão về quê Ông ta sùng tín triết

ho ̣c xử thế trong sa ̣ch ve ̣n thân, hàng ngày kín cổng cao tường, không bàn luâ ̣n chính sự, ai tốt xấu mă ̣c ai Có người cho rằng, ông ta làm như vâ ̣y là mô ̣t sự biểu hiê ̣n cao thươ ̣ng.

Mô ̣t hôm, Thái thú Vương Dục khen ngơ ̣i Lưu Thắng là mô ̣t sĩ tử cao thươ ̣ng Nhưng Đỗ Mâ ̣t không tán thành với nhâ ̣n xét này Ông nói: “Lưu Thắng đi ̣a vi ̣ cao, đươ ̣c đối đãi vào ha ̣ng thươ ̣ng khách.

Nhưng ông ta biết có người tài mà không tiến cử, nghe tin có người làm viê ̣c xấu, mà không dám nói mô ̣t câu, thì có khác gì con ve sầu trong ngày trời la ̣nh không biết kêu, ông ta thực ra là mô ̣t kẻ có tô ̣i”.

Hiê ̣n nay, người ta vẫn thường dùng câu thành ngữ “Cấm nhươ ̣c hàn thiền” để chỉ những người sống yên phâ ̣n im hơi lă ̣ng tiếng.

Cử kỳ bất đi ̣nh

Ý của câu thành ngữ này là chỉ: Tay giơ quân cờ lên, nhưng không biết cha ̣y nước nào.

Thời Xuân Thu, Vê ̣ Hiến Công vua nước Vê ̣ rất kiêu căng tàn ba ̣o Về sau, đa ̣i phu nước Vê ̣ là Tôn Văn Tử và Ninh Huê ̣ Tử làm đảo chính quân sự bi ̣ truất mất ngôi vua Vê ̣ Hiến Công đành phải đưa me ̣

và em trai trốn sang nước Tề sống cuô ̣c đời lưu vong.

Bấy giờ, Tôn Văn Tử và Ninh Huê ̣ Tử cùng nắm viê ̣c triều chính, rồi lâ ̣p Công Tôn Phiêu lên làm vua tức Vê ̣ Thương Công Ninh Huê ̣ Tử trước lúc qua đời, đã nhâ ̣n rõ mình làm viê ̣c trục xuất vua là một điều nhục nhã, mới dă ̣n con là Ninh Điê ̣u Tử hãy tìm cách đón Vê ̣ Hiến Công trở về nước Vê ̣.

Ít lâu sau, Vê ̣ Hiến Công cũng sai người đến liên hê ̣ với Ninh Điê ̣u Tử, mong ông giúp mình phục quốc và hứa rằng: Sau khi giành đươ ̣c đất nước, mình sẽ chỉ phụ trách viê ̣c tôn miếu và cúng tế, không can dự tới viê ̣c triều chính Nhưng bấy giờ có rất nhiều người phản đối Vê ̣ Hiến Công trở

la ̣i làm vua Đa ̣i phu Hữu Tể Hộc cho rằng, tính khí thô ba ̣o của Vê ̣ Hiến Công

đến nay vẫn chưa sửa đổi Còn đa ̣i phu Thúc Nghi nhắc nhở Ninh Điê ̣u Tử rằng:

“Làm viê ̣c gì cũng phải trước sau như một, dòng ho ̣ Ninh nhà anh đã trục xuất nhà vua, nay la ̣i muốn đón vua trở về, đây chẳng khác gì chơi cờ cả Kỳ thủ đã giơ quân cờ lên mà chẳng biết đi nước nào, thì tất bi ̣ thua cuô ̣c Hơn nữa, đây là viê ̣c lớn phế

lâ ̣p vua, nếu không cẩn thâ ̣n thì bi ̣ va ̣ lây cả ho ̣”.

Nhưng Ninh Điê ̣u Tử vẫn lấy cớ làm theo di mê ̣nh của cha, không nghe theo lời khuyên giải này, muốn vơ hết mo ̣i quyền bính về tay mình Về sau ông đã diê ̣t trừ dòng ho ̣ Tôn, giết chết Vê ̣ Thương Công, rồi đón Vê ̣ Hiến Công từ nước Tề về nước Nhưng cuối cùng thì bản thân Ninh Điê ̣u Tử cũng bi ̣ Vê ̣ Hiến Công ha ̣ sát, để báo thù cho viê ̣c mình bi ̣ ho ̣ Ninh trục xuất

sang nước Tề.

Hiê ̣n nay, người ta vẫn thường dùng câu thành ngữ: “Cử kỳ bất đi ̣nh” để ví với hiê ̣n tươ ̣ng làm viê ̣c do dự, không quả quyết.

Cùng binh đô ̣c vũ

Chữ “Cùng” ở đây là chỉ hết sa ̣ch Còn chữ “Độc” thì chỉ hành vi manh động thiếu suy nghĩ Ý của câu thành ngữ này có nghĩa là la ̣m dụng vũ lực.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ “Tam quốc chí - Ngô thư - Truyê ̣n Lục Kháng”.

Lục Kháng là mô ̣t danh tướng của Đông Ngô thời Tam Quốc, năm 20 tuổi đươ ̣c phong làm Kiến võ hiê ̣u úy, thống lĩnh năm nghìn quân mã Sau khi Tôn Ha ̣o làm vua nước Đông Ngô, Lục Kháng la ̣i đươ ̣c phong làm Trấn quân đa ̣i tướng

quân Bấy giờ triều đình Đông Ngô vô cùng mục nát Tôn Ha ̣o là mô ̣t tên ba ̣o chúa hoang dâm vô đô ̣, la ̣m dụng mo ̣i cực hình giết ha ̣i vô số người Lục Kháng đã nhiều lần dâng thư khuyên Tôn Ha ̣o phải cải thiê ̣n chính tri ̣, tăng cường quốc phòng để củng cố nhà nước, nhưng Tôn Ha ̣o không chi ̣u nghe theo.

Năm 272 công nguyên, Lục Kháng thừa

lê ̣nh đi thảo pha ̣t phản tướng Bô ̣ Xiển, đối cho ̣i với quân đô ̣i nước Tấn ở do ̣c đường biên giới Ngô Tấn Lục Kháng và đa ̣i tướng nước Tấn là Dương Hựu cùng cử sứ giả qua la ̣i với nhau nhằm bày tỏ lòng hữu hảo Tôn Ha ̣o biết đươ ̣c tin này vô cùng tức giâ ̣n, liền sai người đến thúc Lục Kháng ta ̣i sao không xuất binh tiến công nước Tấn.

Lục Kháng dâng biểu tâu lên Tôn Ha ̣o

rằng: “Hiê ̣n nay triều đình không áp dụng đường lối dân giàu nước ma ̣nh, phát triển sản xuất nông nghiê ̣p, chỉnh đốn chính tri ̣, nâng đỡ chúng dân, ngươ ̣c la ̣i cứ dung túng các tướng lĩnh đeo đuổi đường công danh, rốc hết binh lực vào viê ̣c chiến tranh liên miên, gây hao phí biết bao nhân tài vâ ̣t lực, nay binh sĩ đã vô cùng mỏi mê ̣t, mà lực lươ ̣ng của kẻ thù la ̣i không mảy may bi ̣ hao tổn, còn chúng ta thì chẳng khác nào đang bi ̣ mô ̣t trâ ̣n ốm nă ̣ng” Cuối cùng, Lục Kháng còn cân nhắc về sự chênh lê ̣ch quân

đô ̣i giữa hai nước Ngô Tấn, cho rằng hiê ̣n nay nên đình chỉ viê ̣c trâ ̣n ma ̣c, tăng cường thực lực nhà nước.

Tôn Ha ̣o không nghe theo lời khuyên của Lục Kháng, nên cuối cùng nước Đông Ngô bi ̣ diê ̣t vong.

Cường nỏ chi ma ̣t

Ý của câu thành ngữ này là chỉ khi cung nỏ bắn ra, mũi tên bay tới đoa ̣t cuối không còn sức đẩy nữa bi ̣ rơi xuống.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ “Sử ký - Hàn Trường Nho liê ̣t truyê ̣n”.

Hàn An Quốc nguyên là Trung đa ̣i phu của Lương vương Lưu Vũ thời Tây Hán, có công lớn trong viê ̣c bình đi ̣nh cuô ̣c nổi loa ̣n của bảy nước Ngô Sở Nhưng về sau vì pha ̣m pháp, ông bi ̣ cách chức về nhà sống cuô ̣c đời ẩn cư.

Sau khi Hán Võ Đế lên làm vua, Hàn

An Quốc bèn đút lót Thái úy Điền Phân, đươ ̣c cử giữc chức Đô úy ở Bắc Đi ̣a, ít lâu sau la ̣i đươ ̣c thăng làm Tư Mã Nông.

Mô ̣t thời gian sau, Hàn An Quốc la ̣i giúp Hán Võ Đế bình đi ̣nh đươ ̣c chiến loa ̣n, và đươ ̣c vua thăng làm Ngự sử đa ̣i phu.

Bấy giờ, nhà Hán và Hung Nô có mâu thuẫn với nhau, hai bên lúc đánh lúc hòa.

Mô ̣t hôm, Hung Nô đô ̣t nhiên cử sứ giả đến cầu hòa Hán Võ Đế rất khó quyết đoán, bèn triê ̣u tâ ̣p các đa ̣i thần la ̣i hỏi ý kiến Đa ̣i thần Vương Khôi phản đối nghi ̣ hòa, chủ trương dùng vũ lực đối với Hung

Nô Còn Hàn An Quốc bày tỏ phản đối và nói: “Hung Nô hiê ̣n binh lực hùng hâ ̣u và xuất quỷ nhâ ̣p thần, chúng ta từ xa xôi đến trinh phục Hung Nô, rất có khả năng bi ̣ thất

ba ̣i Đây chẳng khác nào mô ̣t mũi tên đã bay tới đoa ̣n cuối, ngay đến vải lụa mỏng cũng bắn không thủng Luồng gió ma ̣nh thổi đến đoa ̣n cuối thì ngay đến chiếc lông vũ nhe ̣ cũng thổi không bay Hiê ̣n nay dụng binh đối với Hung Nô thì quả thực là viê ̣c làm không sáng suốt Theo ý tôi thì nghi ̣ hòa là tốt hơn” Bấy giờ, mo ̣i người tới tấp

bày tỏ tán thành, Hán Võ Đế cuối cùng đã làm theo ý của Hàn An Quốc.

Hiê ̣n nay, người ta vẫn thường dùng câu thành ngữ này để ví về sức ma ̣nh to lớn đã đến lúc suy kiê ̣t, không còn tác dụng gì nữa.

Đắc tâm ứng thủ

Ý của câu thành ngữ “Đắc tâm ứng thủ” là chỉ làm viê ̣c rất tiê ̣n tay, nghĩ sao đươ ̣c vâ ̣y Miêu tả làm viê ̣c rất thuần thục, trôi chảy.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ

“Trang Tử Thiên đa ̣o”.

Truyê ̣n xảy ra ta ̣i nước Tề thời xuân thu chiến quốc Mô ̣t hôm, Tề Hằng Công đang ngồi đo ̣c sách ở trong nhà, tiếng đo ̣c sách của ông không ngừng vang ra ngoài nhà Bấy giờ ở ngoài hiên có mô ̣t anh thơ ̣

mô ̣c tên là Luân Biển đang ngồi đẽo bánh

xe gỗ Luân Biển là mô ̣t người lém mồm lém miê ̣ng, cứ nghe mãi tiếng đọc sách thì cảm thấy nhàm chán, khó chi ̣u, mới ngừng tay vào nhà hỏi Tề Hằng Công: “Thưa ông, xin hỏi ông đang đo ̣c sách gì vâ ̣y?”.

Tê Hằng Công thấy cử chỉ đường đô ̣t,

vô lễ của Luân Biển thì trong lòng không đươ ̣c vui lắm đáp: “Tôi đang đo ̣c sách của thánh nhân”.

Luân Biển la ̣i hỏi: “Thế thánh nhân hiê ̣n còn sống không?”

Tề Hằng Công đáp: “Thánh nhân chết từ lâu rồi”.

Luân Biển nghe vâ ̣y bèn nói mô ̣t cách không úp mở rằng: “Ồ, ra thánh nhân đã chết từ lâu rồi, vâ ̣y thì sách mà ông đang

đo ̣c đây chắc chắn là că ̣n bã của cổ nhân để la ̣i”.

Tề Hằng Công nghe vâ ̣y bèn tức giâ ̣n nói: “Tôi đang đo ̣c sách ở đây, anh là mô ̣t tay thơ ̣ mô ̣c quèn thì biết cái quái gì mà cũng chõ mõm vào, anh la ̣i còn giám nói sách của cổ nhân để la ̣i là những thứ că ̣n bã Hôm nay, anh mà không nói rõ ngọn ngành thì tôi sẽ giết chết anh”.

Luân Biển thản nhiên đáp: “Xin ông bớt giâ ̣n Tôi chẳng qua chỉ dựa theo kinh nghiê ̣m làm bánh xe của mình mới nói vài lời vâ ̣y thôi Thí du như tôi đang dùng rìu đẽo mộng chẳng ha ̣n, nếu đẽo nhỏ rồi, khi đắp vào lỗ mô ̣ng thì mô ̣ng bám không khít, như vâ ̣y không thể chắc chắn đươ ̣c Còn như đẽo mộng quá to thì la ̣i không thể lắp vào lỗ mô ̣ng đươ ̣c Chỉ có đẽo mộng vừa

vă ̣n, không to cũng không nhỏ thì khi lắp vào lỗ mô ̣ng thì mới khít chă ̣t, bánh xe mới chắc chắn và không bi ̣ sô ̣c xê ̣ch Kỹ thuâ ̣t

này thâ ̣t thuần thục, trôi chảy, hơn nữa la ̣i có thể dùng lời nói để lô ̣t tả đươ ̣c Còn như những thứ độc đáo và tuyê ̣t diê ̣u trong

ho ̣c vấn của cổ nhân thì làm sao la ̣i có thể nói rõ đươ ̣c, vâ ̣y thì những thứ mà ông đang đo ̣c đây không phải là că ̣n bã của cổ nhân là gì?”

Tề Hằng Công nghe xong, cảm thấy Luân Biển nói cũng phải, nên không bắt tội anh ta nữa.

Hiê ̣n nay, người ta vẫn dùng câu thành ngữ “Đắc tâm ứng thủ” để mô tả về làm viê ̣c rất trôi chảy, thành tha ̣o.

Giá ho ̣a vu nhân

Ý của câu thành ngữ này là gieo va ̣ cho kẻ khác.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ “Sử ký - Triê ̣u thế gia”.

Thời Xuân thu chiến quốc, tướng quân nước Hàn là Phùng Đình đang trấn giữ ở Thươ ̣ng Đảng đã sai sứ giả đến nói với vua nước Triê ̣u là Hiếu Thành Vương rằng: “Chúng tôi không thể nào trấn giữ đươ ̣c Thươ ̣ng Đảng, nó sẽ nhanh chóng trở thành đất đai của nước Tần Nhưng các quan la ̣i và dân chúng Thươ ̣ng Đảng đều chỉ muốn quy thuâ ̣n nước Triê ̣u, chứ không muốn lê ̣ thuô ̣c nước Tần Vâ ̣y mong đa ̣i vương hãy nhanh chóng tiếp quản 17 ngôi thành trì ở Thươ ̣ng Đảng”.

Hiếu Thành Vương nghe vâ ̣y mừng lắm, bèn lâ ̣p tức triê ̣u gă ̣p Bình dương quân Triê ̣u Báo, hỏi ông có ý kiến gì về viê ̣c này Triê ̣u Báo trả lời rằng: “Thánh nhân đều coi mối lơ ̣i không đâu là mô ̣t tai

ho ̣a tày trời” Hiếu Thành vương nghe vâ ̣y bèn hỏi la ̣i: “Người ta đã bi ̣ cảm hóa bởi

ân đức của ta, làm sao la ̣i có thể nói là

mô ̣t mối lơ ̣i vô duyên vô cớ?”

Triê ̣u Báo đáp rằng: “Nước Tần luôn luôn thôn tính đất đai của nước Hàn, và tin rằng thế nào cũng sẽ nhanh chóng chiếm đươ ̣c Trươ ̣ng Đảng Nay sở dĩ nước Hàn không muốn giao Thươ ̣ng Đảng cho nước Tần, mà la ̣i dâng cho nước Triê ̣u, là vì ho ̣ muốn gieo va ̣ cho nước Triê ̣u ta Bởi lẽ nước Tần đã từng bỏ ra rất nhiều công sức, mà vẫn chưa chiếm đươ ̣c Thươ ̣ng Đảng Đằng này thì nước Triê ̣u ta la ̣i đươ ̣c không, thì làm sao la ̣i không thể nói là vô cớ bắt đươ ̣c của? Đa ̣i vương chớ nên chấp nhâ ̣n”.

Hiếu Thành Vương nghe xong tức giâ ̣n nói: “Nếu hiê ̣n nay ta cử hàng triê ̣u quân tiến đánh, thì dù nửa năm hay mô ̣t năm cũng chưa chắc đã chiếm đươ ̣c một ngôi

thành trì Nay người ta đã hai tay dâng 17 thành trì cho ta, đây quả là của trời cho” Sau đó, Hiếu Thành Vương đồng ý nhâ ̣n đất Thươ ̣ng Đảng, do đó dẫn đến cuô ̣c đa ̣i chiến giữa hai nước Tần Triê ̣u.

Hiê ̣n nay, người ta vẫn thường dùng câu thành ngữ: “Giá họa vu nhân” để ví về viê ̣c gieo tai ho ̣a cho người khác.

Giang lang tài tâ ̣n

Ý của câu thành ngữ này là chỉ tài văn chương của chàng Giang không còn nữa.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ “Nam sử - Truyê ̣n Giang Yêm”.

“Giang lang” là chỉ Giang Yêm, tự Văn Thông, mô ̣t nhà văn thời Nam Triều

TQ, ông là người Khảo Thành triều nhà Lương Hồi còn nhỏ, gia đình ông nghèo

xơ nghèo xác, ngay đến tiền mua giấy bút

cũng không có Nhưng ông la ̣i rất chăm chỉ

ho ̣c hành, sau đó trở thành mô ̣t người rất có tài năng, không những làm đến chức quan Quang Lô ̣c đa ̣i phu, mà còn trở thành nhà văn rất nổi tiếng Những người thời bấy giờ có sự đánh giá rất cao đối với thơ và văn chương của ông.

Thế nhưng, do tuổi tác ngày mô ̣t cao, tài viết lách của ông cũng dần dần suy thoái Trước kia, khi ông viết gì thì nếp nghĩ cũng ào a ̣t như sóng cuộn triều dâng, bút pháp như có thần khí và có những câu cú hết sức tuyê ̣t vời Nhưng hiê ̣n nay thơ ông viết ra thâ ̣t là nha ̣t nhẽo, vô vi ̣ Mỗi khi ông cầm bút lên là vòng vo suy nghĩ đến nửa ngày, mà cũng chẳng viết đươ ̣c

mô ̣t chữ nào Thảng hoă ̣c, đôi khi có linh cảm cũng viết ra đươ ̣c một hai câu nhưng lời lẽ cũng rất khô khan, nội dung cứng

nhắc, chẳng câu nào ra hồn cả.

Người ta truyền rằng, có mô ̣t lần Giang Yêm đến neo thuyền bên bờ sông chùa Thuyền Linh, đêm nằm mơ thấy mô ̣t người tự xưng là Trương Cảnh Dương đến xin ông mô ̣t tấm lụa, ông liền rút mấy thước lụa ở trên mình đưa cho ông ta Nên từ đó, văn chương của ông không còn tuyê ̣t vời như trước nữa.

Cũng có truyê ̣n kể rằng: Một hôm, Giang Yêm đang ngủ trưa ở ngôi đình hóng mát, thì nằm mơ thấy mô ̣t người tự xưng là Quách Phát đến xin ông mô ̣t cây bút, và còn nói là ông mươ ̣n cây bút này của ông

ta đã quá lâu rồi Giang Yêm bèn đem một cây bút năm màu trả la ̣i cho ông ta, nên từ đó hứng cảm sáng tác thơ văn của Giang Yêm đã vơi ca ̣n, không còn viết đươ ̣c bài nào hay như trước nữa.

Hiê ̣n nay, người ta vẫn thường dùng câu thành ngữ: “Giang lang tài tâ ̣n” để ví với hứng cảm sáng tác văn thơ đã thoái giảm.

Kê minh cẩu đa ̣o

Ý của câu thành ngữ này là bắt chước tiếng gà gáy, rồi giả làm chó vào ăn trô ̣m.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ: “Sử ký - Truyê ̣n Ma ̣nh Thường Quân”.

Theo lời mời của Tần Chiêu Vương,

Ma ̣nh Thường Quân người nước Tề đã cùng mấy môn khách lên đường sang thăm nước Tần, đồng thời còn đem theo mô ̣t chiếc áo lông chồn trắng rất quý hiếm làm quà biếu vua Tần.

Về sau, vua Tần cảm thấy Ma ̣nh Thường Quân là mô ̣t quý tô ̣c nước Tề, không thể tro ̣ng dụng, nhưng la ̣i cảm thấy

ông ta thâ ̣t quá am hiểu về tình hình nước Tần, nên không muốn để ông về nước, bèn giam lỏng ông ở nước Tần.

Người em trai của vua Tần là Kinh Tương Quân mới đem chuyê ̣n này mách với Ma ̣nh Thường Quân, và dă ̣n ông đến tìm Yến phi - người đươ ̣c vua Tần cưng chiều nhất nói giúp Nhưng không ngờ, Yến phi đã đưa ra điều kiê ̣n nan giải là phải

tă ̣ng cho nàng chiếc áo lông chồn trắng quý giá đó, thì nàng mới xin với vua Tần.

Ma ̣nh Thường Quân sốt ruô ̣t không biết xử trí ra sao, mới bàn với mấy người ba ̣n cùng đi theo Về sau, có mô ̣t người ngồi ở cuối hàng nói: “Tôi sẽ lẻn vào trong cung

ăn trô ̣m chiếc áo lông chồn trắng, mà chúng ta đã tă ̣ng cho vua Tần”.

Ma ̣nh Thường Quân nghe vâ ̣y vô ̣i hỏi

la ̣i: “Anh sẽ trộm bằng cách nào?”

Người đó đáp: “Tôi sẽ giả làm con chó lẻn vào ăn trô ̣m”.

Quả nhiên, người này đã không phụ lòng mong muốn của mo ̣i người, ngay đêm đó quả nhiên lấy đươ ̣c chiếc áo lông chồn đem tă ̣ng cho Yến phi Trước lời cầu xin của nàng, vua Tần bèn đồng ý tha cho

Ma ̣nh Thường Quân.

Ma ̣nh Thường Quân sơ ̣ vua Tân nuốt lời, bèn lâ ̣p tức rời khỏi nước Tần Nhưng khi đến Hàm Cốc Quan thì gà còn chưa gáy sáng, nên cửa thành chưa mở Giữa lúc này, có mô ̣t môn khách bắt chước tiếng gà gáy, lâ ̣p tức gà ở xung quanh cũng vỗ cánh gáy theo Cửa thành liền mở ra, cả đám người cha ̣y thoát ra ngoài thành.

Vua Tần quả nhiên hối la ̣i, nhưng bấy giờ đã muộn.

Hiê ̣n nay, Người ta vẫn thường dùng

câu thành ngữ “Kê minh cẩu đa ̣o” để ví với kỹ năng hoă ̣c hành vi thấp hèn.

Khánh trúc nan thư

Chữ “Khánh” ở đây có nghĩa là hết, sách Còn chữ “Trúc” là chỉ thẻ tre trúc dùng để viết chữ trong thời cổ Câu thành ngữ này có nghĩa là dù chă ̣t sa ̣ch hết tre để làm thẻ tre thì cũng không thể nào viết hết Nó dùng để ví về tô ̣i ác quá nhiều hoă ̣c căn bê ̣nh phổ biến của xã hội, không thế nào miêu tả hết đươ ̣c.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ “Cựu Đường Thư – Truyê ̣n Lý Mâ ̣t”.

Vào những năm cuối triều nhà Tùy, Tùy Thang Đế Dương Quảng ngang ngươ ̣c tàn

ba ̣o và hoang dâm vô đô ̣, ông bỏ nhiều tiền của vào viê ̣c xây dựng cung điê ̣n, la ̣i liên tiếp phát đô ̣ng chiến tranh với các nước,

nhân dân phải gánh vác quá nă ̣ng nề, không thể nào chi ̣u đựng đươ ̣c nữa đã tới tấp đứng lên khởi nghĩa Quân Ngõa Cương do Trác Nhươ ̣ng lãnh đa ̣o là một đa ̣o quân nổi tiếng nhất trong nhiều cuô ̣c khởi nghĩa của nông dân Ho ̣ anh dũng thiê ̣n chiến, gan da ̣ mưu trí, đô ̣i ngũ đã nhanh chóng phát triển đến hơn 10 va ̣n người Sau khi Viê ̣t Quốc Công-Dương Huyền đem quân sang đánh nhà Tùy bi ̣ thất ba ̣i, thủ ha ̣ của ông là Lý

Mâ ̣t trốn sang nương nhờ quân Ngõa Cương, với tài trí thông minh của mình, Lý

Mâ ̣t đã nhanh chóng chiếm đươ ̣c lòng tin của Trác Nhươ ̣ng, và cuối cùng giành đươ ̣c quyền lãnh đa ̣o quân Ngõa Cương.

Sau khi lên nắm quyền, Lý Mâ ̣t đã ban bố mô ̣t đa ̣o hi ̣ch thảo pha ̣t Tùy Thang Vương, mong qua đó để liên hơ ̣p các đa ̣o nghĩa quân, thu hút các quan văn võ của

triều nhà Tùy Bài hi ̣ch sau khi va ̣ch tô ̣i Tùy Thang Vương, cuối cùng viết: “Dù có chă ̣t hết tre ở Nam sơn để làm thẻ tre, thì cũng không thể nào viết hết mọi tội lỗi của Dương Quảng, dù rốc ca ̣n biểm Đông cũng không thể nào rửa hết tô ̣i ác của hắn” Bài

hi ̣ch kêu go ̣i các nơi vùng lên khởi nghĩa,

lâ ̣t đổ ách thống tri ̣ tàn ba ̣o của nhà Tùy, đã gây ảnh hưởng rất lớn lúc bấy giờ, các nơi hưởng ứng đã tới tấp đứng lên khởi nghĩa chống la ̣i triều nhà Tùy.

Đa ̣i nghiê ̣p năm thứ 14, Tùy Thang Vương bi ̣ tướng lĩnh cấm quân Vũ Văn Hóa Câ ̣p giết chết ta ̣i Giang Đô, cuối cùng ách trống tri ̣ của triều nhà Tùy bi ̣ lâ ̣t đổ.

Khẩu mâ ̣t phúc kiếm

Chữ “Khẩu mâ ̣t” là chỉ mồm miê ̣ng ngo ̣t như mâ ̣t Còn chữ “Phúc kiếm” là chỉ

bụng da ̣ đầy dao kiếm.

Ý của câu thành ngữ này chỉ, người bề ngoài miê ̣ng nói rất hay, nhưng bên trong thì rất hiểm đô ̣c.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ: “Tư tri ̣ thông giám- Đường kỷ - Huyền Tông thiên bảo nguyên niên”.

Lý Lâm Phổ là Binh bô ̣ thươ ̣ng thư kiêm Trung thư lang thời Đường Huyền Tông, ông là người có kiến thức uyên bác, rất có tài về mă ̣t thư ho ̣a, nhưng ông cũng là người phẩm ha ̣nh rất kém, lòng da ̣ rất

he ̣p hòi và đố kỵ Phàm những người có tài năng và danh vo ̣ng quyền quý hơn ông, là ông sẽ trăm phương nghìn kế và không từ

mo ̣i thủ đoa ̣n để bôi nho ̣, bài xích Nhưng riêng đối với vua Đường Huyền Tông thì ông la ̣i khúm núm, ni ̣nh hót, hết lòng chiều theo ý của nhà vua Mă ̣t khác, ông cũng

trăm phương nghìn kế lấy lòng quý phi sủng ái và thái giám tâm phúc của nhà vua, khiến ho ̣ vui vẻ và ủng hô ̣ mình, củng cố thêm đi ̣a vi ̣ của mình.

Lý Lâm Phổ trong khi tiếp xúc với mo ̣i người, ông đều luôn luôn tỏ ra rất hòa nhã và đáng mến, lời lẽ rất hay, nhưng trong lòng la ̣i tìm cách ha ̣i người Có mô ̣t lần, ông giả vờ thành khẩn nói với ba ̣n đồng liêu của mình là Lý Thức Chi rằng: “Hoa Sơn là nơi sản xuất khá nhiều vàng, nếu đươ ̣c khai thác thì nhà nước sẽ nhanh chóng trở nên giàu ma ̣nh, nhưng đáng tiếc là nhà vua còn chưa biết viê ̣c này” Lý Thức Chi cho là thâ ̣t mới đến tâu với vua Huyền Tông nên nhanh chóng khai thác Vua nghe vâ ̣y trong lòng mừng lắm, mới

go ̣i Lý Lâm Phổ đến bàn về viê ̣c này, Lý Lâm Phổ tâu rằng: “Thần đã biết về viê ̣c

này Nhưng vì Hoa Sơn là nơi phong thủy bảo đi ̣a của vua chúa các triều đa ̣i, ta làm sao la ̣i có thể tùy tiê ̣n khai thác, đây có thể là mô ̣t dụng ý xấu”.

Vua Đường Huyền Tông la ̣i lần nữa bi ̣ Lý Lâm Phổ bưng bít, còn cho ông la bâ ̣c trung thần và dần dần xa lánh Lý Thức Chi Hiê ̣n nay, người ta vẫn dùng câu thành ngữ này để chỉ người ngoài miê ̣ng thì nói rất hay, nhưng trong bụng la ̣i rất hiểm đô ̣c.

Khéo thủ hào đoa ̣t

“Khéo thủ” có nghĩa là dùng đủ mo ̣i thủ đoa ̣n lừa ga ̣t; Còn “Hào đoa ̣t” là dùng sức ma ̣nh để đoa ̣t lấy.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ

“Thanh Ba ta ̣p chí” của Chu Huy.

Mễ Phế là mô ̣t danh ho ̣a triều nhà Tống, ông là người rất say mê sưu tầm và

cất giữ thư họa của danh nhân các triều

đa ̣i Thâ ̣m trí không trừ giở thủ đoa ̣n lừa

ga ̣t để đoa ̣t đươ ̣c các bức thư ho ̣a Chỉ cần nghe nói nhà nào có cất giữ thư họa của danh nhân, là ông tìm đủ mo ̣i cách mươ ̣n cho bằng đươ ̣c, miê ̣ng nói là đem về nhà thưởng thức, nhưng thực ra là để đối chiếu vẽ la ̣i, cho mãi tới khi không ai có thể nào phân biê ̣t rõ hư thực Sau đó mới đem bức thư ho ̣a giả trả la ̣i cho người ta, còn mình giữ la ̣i bức thư họa thâ ̣t Cũng có khi ông đem cả hai bức thư ho ̣a ra cho chủ nhân tự lựa cho ̣n, nhưng chủ nhân vẫn bi ̣ mắc lừa, thường cho ̣n phải bức tranh giả.

Mô ̣t hôm, Mễ Phế tình cờ gă ̣p Sái Du ngồi cùng thuyền Bấy giờ Sái Du có đem theo mô ̣t bức chân tích của nhà thư pháp nổi tiếng triều nhà Tấn Vương Hi Chi, bèm đem ra để Mễ Phế cùng thưởng thức Mễ

Phế vô cùng ưa thích, cứ ngắm nhìn mãi không chi ̣u buông tay, cứ khăng khăng đòi dùng mô ̣t bức thư pháp khác để đổi lấy, nhưng Sái Du không chi ̣u Mễ Phế cứ bám lấy Sái Du nằn nì mãi, thâ ̣m chí còn hăm

do ̣a rằng nếu không đổi đươ ̣c thì mình sẽ nhảy xuống sông tự tử Sái Du chẳng còn cách nào khác đành phải nhâ ̣n lời Mễ Phế bấy giờ mừng như điên da ̣i.

Những viê ̣c làm tương tự của Mễ Phế còn khá nhiều Nên người thời bấy giờ mới

go ̣i những thủ đoa ̣n này của ông là “Khéo thủ hào đoa ̣t”.

Khoáng nhâ ̣t trì cửu

Ý của câu thành ngữ này là dây dưa, kéo dài thời gian.

Thành ngữ này có xuất xứ từ “Chiến quốc sách – Triê ̣u Sách Tứ”.