Câu phân theo cấu tạo ngữ pháp Câu phân theo mục đích nói Câu đơn Câu nghi vấn Câu trần thuật Câu cảm thán Câu phức Câu cầu khiến Câu cầu khiến Câu nghi vấn... - Đặc điểm 2: Câu cầu khiế
Trang 1Nhiệt liệt chào mừng các vị đại biểu,
Các thầy giáo, cô giáo
Trang 2Câu hỏi :Hãy kể tên các loại câu mà em đã đ ợc học ở lớp d ới?
Kiểm tra bài cũ:
Trang 3Câu phân theo
cấu tạo ngữ pháp
Câu phân theo mục đích
nói
Câu
đơn
Câu nghi vấn
Câu trần thuật
Câu cảm thán
Câu phức
Câu cầu khiến
Câu cầu khiến
Câu nghi vấn
Trang 4Tiết 82: C âu cầu khiến
I/ Đặc điểm hình thức và chức năng
1 Đặc điểm hình thức.
1.1 Ví dụ 1: Đọc những đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
a.Ông lão chào con cá và nói:
- mụ vợ tôi lại nổi cơn điên rồi Nó không muốn làm bà
nhất phẩm phu nhân nữa, nó muốn làm nữ hoàng
Con cá trả lời:
- thôi đừng lo lắng Cứ về đi Trời phù hộ lão Mụ già sẽ là nữ hoàng
( Ông lão đánh cá và con cá vàng )
Trang 5
b T«i khãc nÊc lªn MÑ t«i tõ ngoµi ®i vµo MÑ vuèt tãc t«i vµ nhÑ nhµng d¾t tay em Thuû:
- §i th«i con
( Theo Kh¸nh Hoµi , Cuéc chia tay cña nh÷ng con bóp bª)
Trang 6- Thôi đừng lo lắng.
- Cứ về đi
- Đi thôi con
Câu cầu khiến
? Qua tìm hiểu các câu trên, em thấy câu cầu khiến có đặc
điểm gì ?
- Đặc điểm 1: Câu cầu khiến là câu có những từ cầu khiến
nh : hãy, đừng, chớ, …đi, thôi, nào, đi, thôi, nào,
Trang 7Bµi tËp: T×m nh÷ng c©u tôc ng÷, ca dao vµ nh÷ng c©u
th¬ cã sö dông nh÷ng tõ cÇu khiÕn võa t×m hiÓu ?
Trang 81 2 Ví dụ 2: Đọc những câu sau và trả lời câu hỏi.
- Đặc điểm 2: Câu cầu khiến là câu có ngữ điệu cầu khiến.
a - Anh làm gì đấy?
- Mở cửa Hôm nay trời nóng quá
b Đang ngồi viết th , tôi bỗng nghe tiếng ai đó vọng vào:
- Mở cửa!
Trang 9Bµi tËp: §äc vµ so s¸nh ng÷ ®iÖu cÇu khiÕn ® îc biÓu thÞ trong
hai c©u sau ®©y:
a CËu h·y ch¹y ®i
b Ch¹y ®i !
L u ý: §é dµi cña c©u cÇu khiÕn tØ lÖ nghÞch víi sù nhÊn m¹nh
ý nghÜa cÇu khiÕn, c©u cµng ng¾n th× ý nghÜa cÇu khiÕn cµng m¹nh
Ng÷ ®iÖu b×nh th êngNg÷ ®iÖu nhÊn m¹nh
Trang 10a Thôi đừng lo lắng.
b Mở cửa!
? Ngoài đặc điểm hình thức là từ cầu khiến và ngữ điệu cầu
khiến, câu cầu khiến còn có đặc điểm hình thức nào khác ?
1.3 Ví dụ 3: Đọc các câu cầu khiến sau và nhận xét về dấu câu
đ ợc sử dụng trong đó ?
- Đặc điểm 3: Khi viết, câu cầu khiến th ờng kết thúc bằng
thì có thể kết thúc bằng dấu chấm.
Trang 11? Thảo luận: Theo em, đặc điểm hình thức quan trọng nhất để
nhận biết ra câu cầu khiến là gì ? Tại sao ?
Trang 13?Bài tập: Đọc bài thơ “ Chúc mừng năm mới, xuân 1968” của
Bác Hồ, chỉ ra và cho biết chức năng của câu cầu khiến đ ợc sử dụng trong bài thơ ?
Xuân này hơn hẳn mấy xuân qua, Thắng trận tin vui khắp n ớc nhà.
Nam, Bắc thi đua đánh giặc Mỹ, Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta
( Chúc mừng năm mới, Xuân 1968, Hồ Chí Minh)
* Đáp án
- Câu cầu khiến: Tiến lên!
- Chức năng: Bài thơ nhờ sử dụng câu cầu khiến nên vừa là lời
chúc Tết của Bác Hồ, đồng thời là lời kêu gọi, hiệu triệu toàn dân tộc
Việt Nam đứng lên kháng chiến chống giặc Mỹ xâm l ợc.
Trang 14Ghi nhớ:
- Câu cầu khiến là câu có những từ cầu khiến nh :
hãy, đừng, chớ, … đi, thôi, nào, … hay ngữ điệu cầu khiến; dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo, …
- Khi viết, câu cầu khiến th ờng kết thúc bằng dấu chấm than , nh ng khi ý cầu khiến không đ ợc nhấn mạnh thì có thể kết thúc bằng dấu chấm.
Trang 15Cøu t«i víi !
Cøuvíi!
Trang 17II Luyện tập:
1 Bài tập 1: Xét các câu sau và trả lời câu hỏi
a Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên v ơng.
( Bánh tr ng, bánh giầy)
b Ông giáo hút tr ớc đi.
( Nam Cao, Lão Hạc)
c Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống đ ợc không
( Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng)
?2 Nhận xét về chủ ngữ trong những câu trên Thử thêm, bớt hoặc thay đổi chủ ngữ xem ý nghĩa của các câu trên thay đổi
nh thế nào
?1 Đặc điểm hình thức nào cho biết những câu trên là câu cầu khiến?
Trang 18a Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên v ơng.
b Ông giáo hút tr ớc đi.
c Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống đ ợc không
Câu sửa: Con hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên v ơng.
Câu sửa: Hút tr ớc đi!
Không thay đổi ý nghĩa mà chỉ làm cho đối t ợng tiếp nhận đ ợc thể hiện rõ hơn và lời yêu cầu nhẹ hơn, tình cảm hơn.
ý nghĩa của câu không thay đổi nh ng ý cầu khiến nhấn mạnh hơn và lời nói kém lịch sự hơn.
Câu sửa: Nay các anh đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống đ ợc không
Thay đổi ý nghĩa cơ bản của câu; trong số những ng ời tiếp nhận lời đề nghị, không có ng ời nói.
Trang 192 Bài tập 2: Trong những đoạn trích sau, câu nào là câu cầu khiến? Nhận xét sự khác
nhau về hình thức biểu hiện ý nghĩa cầu khiến giữa những câu đó.
a Thôi, im cái điệu hát m a dầm sùi sụt ấy đi Đào tổ nông thì cho chết !
( Tô Hoài, Dế Mèn phiêu l u kí )
b Ông đốc t ơi c ời nhẫn nại chờ chúng tôi:
- Các em đừng khóc Tr a nay các em đ ợc về nhà cơ mà Và ngày mai lại đ ợc nghỉ cả ngày nữa.
( Thanh Tịnh, Tôi đi học)
c Có anh chàng nọ tính tình rất keo kiệt Một hôm, đi đò qua sông, anh chàng khát n ớc bèn cúi xuống, lấy tay vục n ớc sông uống Chẳng may quá đà, anh ta lộn cổ xuống sông Một ng ời ngồi cạnh thấy thế, vội giơ tay ra, hét lên:
- Đ a tay cho tôi mau !
Anh chàng sắp chìm nghỉm nh ng vẫn không chịu nắm tay ng ời kia Bỗng một ng ời có
vẻ quen biết anh chàng chạy lại, nói:
- Cầm lấy tay tôi này !
Tức thì, anh ta cố ngoi lên, nắm chặt lấy tay ng ời nọ và đ ợc cứu thoát ( …) )
( Theo Ngữ văn 6, tập một)
Trang 203 Bài tập 3: So sánh hình thức và ý nghĩa của hai câu sau:
a Hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột !
b Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột
( Ngô Tất Tố, Tắt đèn )
Đáp án:
- Hình thức:
+ Câu a vắng chủ ngữ
+ Câu b có chủ ngữ - ngôi thứ hai số ít
- ý nghĩa: Câu b nhờ có chủ ngữ nên ý cầu khiến nhẹ hơn, thể hiện rõ hơn tình cảm của ng ời nói đối với ng ời nghe
Trang 21Luật chơi: Sau khi đọc bài thơ, mỗi đội chơi có thời gian suy
nghĩ là 1 phút Hết thời gian suy nghĩ, hai đội phát tín hiệu trả lời Đội nào phát tín hiệu tr ớc sẽ giành đ ợc quyền trả lời Trả lời đúng ghi đ ợc 10 điểm, trả lời sai thì quyền trả lời thuộc về
đội còn lại Kết thúc trò chơi, đội nào có số điểm cao hơn sẽ giành phần thắng
Phần th ởng: Mỗi thành viên của đội thắng cuộc sẽ sở hữu một cây bút bi hiệu Thiên Long trị giá 2000 đồng
Trò chơi: Điền từ vào chỗ trống trong bài thơ sau ?
Trang 22Tự bạch
Em cầu khiến trong nhà,
Đề nghị, khuyên bảo luôn là niềm vui
Yêu cầu, vài lời, cầu khiến mọi ng ời nghe xem !
Học trò muốn nhận ra em, Hãy, thôi, đừng, không quên từ nào.
, nào giục giã làm sao!
Chấm than, góp vào thành câu.
Trang 23Tự bạch
Đề nghị, khuyên bảo luôn là niềm vui.
Yêu cầu, vài lời,
cầu khiến mọi ng ời nghe xem !
Học trò muốn nhận ra em,
Hãy, thôi, đừng, không quên từ nào.
, nào giục giã làm sao!
Chấm than, góp vào thành câu.
Mong học trò nhớ thật lâu!
Nếu không sẽ trở thành câu chuyện buồn!
câu
ra lệnh Ngữ điệu
chớ
Đi
dấu chấm
Trang 25Tiết 82: C âu cầu khiến
I/ Đặc điểm hình thức và chức năng
1 Đặc điểm hình thức.
a Ví dụ 1: Đọc những đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
- mụ vợ tôi lại nổi cơn điên rồi Nó không muốn làm bà nhất phẩm phu nhân nữa, nó muốn làm nữ hoàng
Con cá trả lời:
hoàng
( Ông lão đánh cá và con cá vàng )
