Thái Bá Vân Một buổi sáng Hà Nội, rất sớm, đầu tháng truwocs, trên giờng bệnh, Văn Cao vui vẻ trao cho tôi tập tình khúc Trịnh Công Sơn “ Em còn nhớ hay em đã quên” vừa in ở nhà xuất bản
Trang 1Em còn nhớ
hay em đã quên. Thái Bá Vân
Một buổi sáng Hà Nội, rất sớm, đầu tháng truwocs, trên giờng bệnh, Văn Cao vui vẻ trao cho tôi tập tình khúc Trịnh Công Sơn “ Em còn nhớ hay em đã quên” vừa in ở nhà xuất bản trẻ thành phố Hồ Chí Minh tháng 4 1991, mà anh viết lời bạt (Lời thứ hai của nhà văn Sơn Nam)
Lời bạt của văn Cao tôi đã đợc đọc từ năm ngoái, khi còn bản thảo, còn bài hát Em còn nhớ hay em đã quên thì tôi còn giữ một kỉ niệm
10 năm
Có lẽ đó là mùa hè năm 1983 Tôi đợc nghe chính Trịnh Công Sơn hát tại một gia đình Sài Gòn, quanh nhiều khuôn mặt một thời tăm tiếng Ví dụ đó là bà thi nhân Mộng Tuyết, vợ cố thi sĩ Đông
Hồ, là nhà thơ già Bàng Bá Lân Và bữa cơm là do đôi bàn tay văn hiến Hà Nội của bà Vũ Hoàng Chơng điều khiển Hôm ẫy có một ngời phản ứng bài hát cuỉa Sơn khá mạnh ( ngời ấy trớc kia chuyên ngâm thơ trên đài Sài Gòn cũ) nói sỗ sàng “Sài Gòn đã sa sút, không còn gì nh xa nữa, đừng nói dối những ngời di tản!”
Trịnh Công Sơn vẫn hiền hậu mỉm cời, không đáp và bấm đàn tiếp “ Em ra đi nơi này vẫn thế, vẫn có em trong tim của mẹ Thành
Trang 2phố vẫn có những giấc mơ, vẫn sống thiết tha, vẫn lấp lánh hoa trên
đờng đi Em còn nhớ hay em đã quên ”
Một lần nữa tôi thấy ngọn nến lung linh xanh ngắt trong mọi
ca khúc của anh, dịu dàng hát lên khuôn mặt quê hơng thứ ánh sáng
ám ảnh huyền thoại, nh trên hội họa của một Georgesdela Tour (1593- 1652), mà mãi đầu thế kỉ XX ngời ta mới nhận ra
Tập Em còn nhớ hay em đã quên của Trịnh Công Sơn gồm 51 tình khúc trong sô 500 anh viết từ 1958 đến nay Tôi có nhận xét rằng hơi nhạc có ma lực xa xăm, sâu kín của anh trớc sau là một, cha bao giờ nó có hạn hẹp, chia lìa, một hơi nhạc đằm thắm và siêu hình, nh phấp phỏnh, hoang vắng về những nỗi đau con ngời trớc ý nghĩa của cuộc đời và hi vọng Nhng tài năng của anh lại làm ta an tâm, rằng cái thế giới bàng hoàng thao thức kia không có cách nào khác để bày tỏ, ngoài cách cuả nghệ thuật Bởi thế, mà cả nghệ thuật lẫn chúng ta đều có thể biết ơn anh
Trịnh Công Sơn coi mình “chỉ là tên hát rong đi qua
miền đất này để hát lên những linh cảm của mình về những giấc mơ
đời h ảo” Nhng, chỗ lớn lao và bất diệt của tên hát rong đó là cha bao giừo hắn ý thức đợc sự có mặt của tâm thức mình, và truwocsd những giấc mơ đời h ảo, hắn đã mềm mại nắm chắc sự sinh khởi hay hủy diệt của tấm lòng, nh một ngời tu Thiền đạt đạo
Trong bộ bách khoa Le Million viết về tất cả mọi đất nớc
trên trái đất này,ngời ta viết về Trịnh Công Sơn (Tập 8 trang 122
- Genève 1973) nh sau: “ Nhiều thi nhân Việt nam ngày nay đã tìm hơi thở hùng ca của Tổ tiên ngày trớc để hát nỗi đau của minh Trịnh Công Sơn nổi bật giữa những tài năng trẻ đó Bài hát của anh tràn ngập thành phố và thôn quê Trịnh Công Sơn cất cao tiếng hát thi nhân mà đạn bom không bao giờ dập tắt đợc ”
Trang 3Có lẽ ngời viết đã nghĩ đến những bài ca phản chiến của anh ngày
đó: Ngày dài trên quê hơng, Đại bác ru đêm, Hãy nói giùm tôi,
Đi tìm quê hơng, Nối vòng tay lớn
Quê hơng, với nhũng chữ Me, chữ Em, chữ Bạn Bè viết hoa
trên cái nền màu mỡ, bao la mà trên đó ơm nở những giai điệu nồng nàn, những lời ca bất ngờ, thơm thảo của Trịnh Công Sơn Anh nhìn quê hơng với đôi mắt nợ nần và nghe quê hơng trong từng tiếng tri
âm Cái mà ngày nào anh gọi tên là Chiếc lá thu phai, là Cát bụi,
Là Nắng thủy tinh, là Biển nhớ và bây giờ anh gọi nó là Vẫn
có em bên đời, là Huyền thoại Mẹ, là Bốn mùa thay lá, là Tình khúc Ơ bai thẩy là những vết sẹo âu yếm, giông bão trong lòng Việt Nam Mỗi cử chỉ âm nhạc của Trịnh Công Sơn là một lễ nghi
Rồi con cháu chúng ta sẽ không thể hiểu đợc, có một
phần t thế kỉ XX đất nớc mình bị chia cắt làm đôi Không một ai bên này đợc biết một cái gì bên kia của giới tuyến Bây giờ, các th viện ở Hà Nội hình nh mãi sau Tết Mậu Thân 1968, mới có lác
đác một vài sách báo miền Nam Và muốn đọc nó, phải là cán bộ hạng nào, cùng với giấy giới thiệu đặc biệt hạng nào mới đợc đọc
Bởi vậy, Hà Nội biết Trịnh Công Sơn có muộn
Riêng tôi, mãi sau khi Miền Nam hoàn toàn giải phóng, nhờ những chuyến dạy học ở Huế 1978 - 1981, tôi mới đợc gần Trinh Công Sơn trên căn gác nhỏ đờng Nguyễn Trờng Tộ đầy kỉ niệm với bạn bè trong đó
Niềm an ủi ấy là của hàng triệu ngời đã khuất dành cho
chúng tôi, mà mỗi lần nhớ lại chíng tôi đều thầm rơi nớc mắt