Một trong những giải pháp cho sự liên thông giữa các hệ thống thông tin trong quá trình xây dựng và phát triển Chính phủ điện tử là xây dựng và duy trì mô hình dữ liệu trao đổi quốc gia
Trang 1MÔ HÌNH DỮ LIỆU TRAO ĐỔI QUỐC GIA, GIẢI PHÁP CHO VẤN
ĐỀ LIÊN THÔNG HỆ THỐNG THÔNG TIN TẠI MỸ
Liên thông các hệ thống thông tin là điều kiện cần thiết trong quá trình phát triển Chính phủ điện tử của các nước trên thế giới Tuy nhiên, vấn đề này luôn là vấn đề thách thức
và là bài toán đặt ra với nhiều Chính phủ khi tiến hành triển khai kết nối liên thông Một trong những rào cản đặt ra là sự phối hợp của nhiều cơ quan, tổ chức có liên quan như các bên tham gia sử dụng, hệ thống, các bên tham gia xây dựng hệ thống thông tin Hơn nữa vấn đề về lịch sử như sự chênh lệch thời gian xây dựng các hệ thống thông tin, sự thay đổi chính sách, nghiệp vụ và nhu cầu trao đổi thông tin dẫn tới các hệ thống thông tin các hệ thống thông tin hạn chế trao đổi và kết nối Một trong những giải pháp cho sự liên thông giữa các hệ thống thông tin trong quá trình xây dựng và phát triển Chính phủ điện
tử là xây dựng và duy trì mô hình dữ liệu trao đổi quốc gia làm nền tảng cho kết nối liên thông dữ liệu Đây là một mô hình được Mỹ triển khai, áp dụng và đã thu được những kết quả cao trong thực tế mặc dù điều này không được quy phạm theo hình thức bắt buộc
Mô hình dữ liệu trao đổi quốc gia là một cách tiếp cận trên cơ sở chuẩn hóa các thông tin trao đổi giữa các cơ quan có nhu cầu trao đổi với nhau Được thành lập với mục tiêu chính là giúp các cơ quan chính quyền bang và các địa phương ở Mỹ có thể trao đổi được thông tin với nhau trong bối cảnh sự chia sẻ thông tin còn hạn chế
Xuất phát từ hình hình thực tế của Mỹ khi xảy ra những vụ việc ảnh hưởng tới tình hình
an ninh như khủng bố, thiên tai, tội phạm Khi xử lý các tình huống này đã làm thể hiện rõ
sự bất cập trong các hệ thống thông tin khi không thể hoặc rất khó khăn chia sẻ thông tin giữa các hệ thống, các cơ quan nhà nước ở Mỹ trên tất cả các lĩnh vực Vì thế, vào năm
2005, Van Hitch, một thành viên CIO của Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đã có sáng kiến cần xây dựng một mô hình trao đổi thông tin quốc gia (NIEM) để tạo sự đột phá trong việc chia sẻ thông tin
Kế thừa từ Mô hình dữ liệu XML về Tư pháp (Global Justice XML DataModel) được phát triển vào năm 2003, với sự hỗ trợ phát triển của Bộ An ninh và nhà đất Hoa Kỳ, một mô hình dữ liệu với những thành tố chung, có định dạng rõ ràng (well-define) và hài hòa giữa hai Bộ trong mục đích trao đổi dữ liệu đã hình thành nên NIEM Năm 2005, NIEM đã được thành lập với Hội đồng Giám đốc Công nghệ thông tin (CIO) của ba Bộ: Tư pháp, An ninh
và nhà đất và Bộ dịch vụ an sinh xã hội Đến nay NIEM đã trải qua 10 năm với 04 phiên bản nâng cấp Mức độ ảnh hưởng của NIEM rất nhanh chóng và rộng rãi, đến thời điểm hiện tại đã có 50 bang và các cơ quan nhà nước chủ chốt thống nhất sử dụng NIEM để làm cơ sở trao đổi thông tin dữ liệu với nhau và là nhân tố chủ chốt quyết định sự liên thông giữa các hệ thống thông tin trong các cơ quan Chính phủ Mỹ
Lợi ích của NIEM
NIEM đóng vai trò quan trọng trong việc liên thông các hệ thống thông tin bằng việc định nghĩa toàn bộ nội dung các thông tin được trao đổi NIEM không chỉ đơn thuần về công
Trang 2nghệ mà nó còn là cách thức thực hiện và triển khai các hệ thống thông tin Giá trị chính của NIEM bao gồm:
Tăng cường chất lượng điều hành Chính phủ bởi sự phối hợp và khai thác thông tin tức thời, trọn vẹn giữa các cơ quan Chính phủ - cơ quan phối hợp cùng xây dựng NIEM
Thu được giá trị thông tin cao hơn trên cơ sở trao đổi và phát triển các thông tin
Giảm rủi ro trong quá trình phát triển và xây dựng tài nguyên thông tin do đã có các tiêu chuẩn trao đổi chung, đã có công cụ, phương pháp luận
Tăng cường an toàn an ninh xã hội bởi sự chia sẻ thông tin thời gian thực, rộng rãi, các thông tin liên quan đến an ninh xã hội
Về mặt kỹ thuật, NIEM đã đơn giản hóa các kết nối giữa các hệ thống thông tin về mặt logic bằng cách thống nhất hóa trao đổi thay vì duy trì các quan hệ 1-1 để trao đổi thông tin
Để hiểu thêm về vai trò cũng như nội dung của NIEM, cùng sơ qua một vài khái niệm thành phần liên quan
Thành phần dữ liệu (Data Components) Là một thành phần trong NIEM cần xây dựng, là phần tử dữ liệu nghiệp vụ cơ bản mà nó biểu diễn những sự vật, phạm trù trong thế giới thực Thông tin được trao đổi giữa những cơ quan được phân tách thành những phần tử riêng lẻ như con người, địa chỉ, sự kiện, văn bản… Các thành phần thông tin được sử dụng thống nhất trong toàn NIEM, nó có thể được sử dụng trong những ngữ cảnh khác nhau nhưng mang cùng một ngữ nghĩa thông tin
Thể hiện của thành phần dữ liệu là các mô hình dữ liệu, cơ sở dữ liệu, lược đồ trao đổi, danh mục Các phần tử dữ liệu trong NIEM được xây dựng được trình diễn sử dụng lược
đồ XML Schema
Trang 3Các thành phần dữ liệu thông dụng và được sử dụng chung, chia sẻ giữa tất cả các lĩnh vực (domain) được tập hợp và đưa vào một gói làm lõi được gọi là NiemCore Các phần
tử dữ liệu trong thành phần này thường là những đối tượng chung nhất như con người, nơi chốn và các thông tin thể hiện đặc tính của nó
Khi một đối tượng được định nghĩa và được lưu trữ trong NIEM, nó có thể được khai thác
và sử dụng lại cho các thành phần khác, tổ chức tham gia góp phần xây dựng NIEM khác Ngoài thành phần NiemCore chứa các thông tin chung nhất và làm cơ sở nền tảng để xây dựng mở rộng thì NIEM được phân nhánh ra thành các lĩnh vực được phát triển từ lõi NiemCore gọi là Domain Một lĩnh vực được tham chiếu tới một lĩnh vực nghiệp vụ liên quan đến một cơ quan nhà nước có thể là Bộ, một đơn vị thuộc chính phủ, các chức năng hoạt động, dịch vụ, hệ thống thông tin mà nó có thể được phân hoạch thành các mục đích dùng chung Mỗi lĩnh vực bao gồm một nhóm các phần tử dữ liệu theo chủ đề phục vụ trao đổi dữ liệu liên quan đến lĩnh vực đó
Một lĩnh vực có vai trò và thỏa mãn đặc tính:
Cung cấp nội dung về một lĩnh vực cho NIEM;
Có một chủ đề dữ liệu để hỗ trợ phát triển nội dung trao đổi;
Có đơn vị chủ quản để duy trì;
Duy trì chiến lược, mục tiêu chung của NIEM trong trao đổi dữ liệu;
Đồng ý với các nguyên tắc và thực tiễn được NIEM đặt ra vào gồm cả quy tắc đặt tên và quy tắc thiết kế;
Duy trì phù hợp với cách thức phân loại của NIEM;
Có sự hài hòa giữa nội dung bên trong và bên ngoài bao gồm Core và các domain khác
Trang 4Một ví dụ là lĩnh vực Tư pháp Lĩnh vực Tư pháp sẽ định nghĩa các thông tin trao đổi liên quan đến báo cáo và điều tra tội phạm, truy tố và xét xử tội phạm hình sự, cải tạo, giam giữ và các thông tin khác liên quan Các lĩnh vực khác bên cạnh lĩnh vực Tư pháp là các lĩnh vực thương mại, cơ sở hạ tầng, xuất nhập cảnh… theo như mô hình bên trên
Về cách thức miêu tả và tài liệu của NIEM.
Các thông tin được đinh nghĩa trong NIEM phục vụ trao đổi, chia sẻ giữa các hệ thống thông tin được phân hoạch thành các gói trao đổi thông tin (Information Exchange Parkages - IEP) và được thể hiện dưới ngôn ngữ lược đồ chia sẻ dữ liệu XML Schema Bên cạnh đó, nó có thể bao gồm một số các tài liệu miêu tả chi tiết hơn về cấu trúc, nội dung phần tử dữ liệu, ngữ nghĩa Tất cả được đóng gói thành hệ thống tài liệu trao đổi thông tin (IEPD)
NIEM cung cấp một thư viện các đối tượng được sử dụng lại để xây dựng các mẫu gói thông tin trao đổi dưới định dạng XML Schema để định nghĩa các nội dung thông điệp trao đổi Hình dưới đây thể hiện vai trò và cách sử dụng các tài liệu trong việc trao đổi thông tin:
Dựa trên hệ thống tài liệu trao đổi thông tin IEDP, thông tin từ hệ quản trị cơ sở dữ liệu nội tại của mỗi hệ thống sẽ được đóng gói theo tài liệu trao đổi XML và được truyền giữa các
hệ thống thông tin với nhau Do IEDP là thống nhất và được công bố rộng rãi nên mọi hệ thống thông tin có thể hiểu được và xử lý được các thông điệp nhận được
Bên cạnh các tài liệu mô tả về thông tin trao đổi, tổ chức quản lý và duy trì NIEM còn xây dựng một loạt các tài liệu, tiêu chuẩn, công cụ, tài liệu đào tạo, hỗ trợ ứng dụng, hỗ trợ kỹ thuật, quản lý và thực thi NIEM bao gồm:
Các tài liệu Giới thiệu NIEM
Các khái niệm và mục đích của NIEM Hướng dẫn người sử dụng
Trang 5Đào tạo và trợ giúp kỹ
thuật
Công cụ đào tạo Phương tiện triển khai Tài liệu quá trình triển khai Kiến thức cơ bản và trợ giúp tại bàn (help-desk) Công cụ Các công cụ miễn phí với các phiên bản của NIEM
Thực thi các cấu trúc và đặc tính của NIEM
Hỗ trợ các hoạt động như xây dựng kế hoạch, ánh xạ thông tin và mô hình dữ liệu
Quản trị quy trình Cấu trúc và quản lý duy trì NIEM
Quá trình xây dựng phê duyệt và tương tác giữa các lĩnh vực của NIEM, các lĩnh vực mở rộng, các tài liệu, và độ trưởng thành của mô hình dữ liệu
Như vậy, trong phạm vi bài này, chúng ta đã xem qua khái quát nội dung, vai trò chính của NIEM trong việc trao đổi liên thông dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước từ Trung ương đến địa phương tại Mỹ Chi tiết nội dung của NIEM rất rộng và hy vọng sẽ được trao đổi trong một bài khác NIEM được coi là yếu tố quyết định đến liên thông tại Mỹ mà chúng ta cần tham khảo để áp dụng tại Việt Nam