Sách Di sản thế giới: Tập 3 châu Âu

Không một ngiiòi dân Paris nào sống vào cuô'i th ế kỷ 19 lại có thể thờ ơ với sự x u ấ t h iệ n của một ciỉòng quốc công nghiệp, đồng thbi thể hiện túih táo bạo của nguôi Pháp dám k

DI SẢN THẾ GIỚI

DISẢN THẾGIỚI BÙI ĐẸP

CHI NHÁNH NHÀ XUẤT BÀN TRẺ TẠI HÀ NỘI

SỐ 20 ngõ 91 Nguyễn Chi Thanh - Quận Đống Đa - Hà Nội

ĐT & Fax : (04)7734544

E -m a il: vanphongnxbtre@in.vnn.vn

In 1.000 cuốn, khổ 14x20cm, tại Xí nghiệp in Nguyễn Minh Hoàng Địa chỉ : 100 Lê Đại Hành, P.7, Q ll, TP HCM

ĐT : 8555812 E-m ail : xn-inngm inhhoang@ hcm vnn.vn

SỐ đăng ký kế hoạch xuất bản 1510/77-CXB do Cục Xuất bản cấp ngày 29/10/2003 và giấy trích ngang KHXB số 418/2005

In xong và nộp lưu chiểu tháng 03 năm 2005

BAY KỲ QUAN CHÂU ÂU

Tháp Eiffel

Hon một trăm năm nay, hình ảnh nuóc Pháp và th ủ dô Paris gắn liền vói tháp Eiffel Ngiròi ta không th ể hình dung Paris mà lại không có tháp Eiffel.

Điiợc xây dựng năm 1889, để phục vụ triển lãm quỗc tế, tháp Eiffel là kỳ đài dã gây ra nhiều tran h luận nhất ở Paris Không một ngiiòi dân Paris nào sống

vào cuô'i th ế kỷ 19 lại có thể

thờ ơ với sự x u ấ t h iệ n của

một ciỉòng quốc công nghiệp,

đồng thbi thể hiện túih táo bạo

của nguôi Pháp dám khỏi đầu

một cuộc cách mạng mói trong

lịch sử ngành kiến trúc Pháp

vói việc sử dụng các vật liệu

DI SÀN THẾ G IỚ I

xây dụng sắt, thép, gang Lam như vậy nưóc Pháp là ngxròi bắt đầu một kỷ nguyên công nghiệp vói nền văn minh duy v ật lây máy móc, sắt thép làm biểu tưọng

Thực hiện ý tưỏng trên, nuớc Pháp cho phép xây diỊng một

th á p bằng sắt, th áp cao 300 m ét ở Q uảng trưòng Tháng Ba (Champ de Mars) bên bơ sông Seine Trong số 700 đề án th iết kế được gửi đến, nguòi ta chỉ giữ lại 3 đề án để xem xét Cuôi cùng

đề án của Gustave Eiffel 36 tuổi, kỹ sư, nhà thầu khoán và nhà doanh nghiệp tài ba đã đuợc chấp thuận, ô n g đã m ua lại và sủa đổi, hiệu chỉnh lại phác thảo của hai kỹ sư Kơslanh và Nughiê là nhân viên trong hãng của ông cả cơ nghiệp của cải của mình Eiffel dồn hết vào việc xây dựng một công trình đồ sộ đầy khó

khăn; thêm nữa còn vấp phải sự không đồng tình của dư luận Ý

tưỏng của Eiffel muốn dimg lên một tháp cao hơn 300 m ét bằng sắt thép đã gây tran h luận gay gắt giữa những nguòi muốn duy trì truyền thống và những nguòi có xu hướng tân thbi Trong giới nghệ th u ậ t và văn học, đa sô" giận dữ vì họ e rằng công trìn h sắt thép đồ sộ này sẽ là một vết đen trên bầu tròi Paris Trong khi đó thì Eiffel thô't lên hào himg: “nưóc Pháp là quôc gia duy nhâ't có cột cơ cao hon 300 m ét” Thật vậy, vào thbi kỳ đó, tưọng dài cao

n h ất ở Washington cũng còn thấp hon tháp Eiffel đến 125 mét.Tháp Eiffel được xây dụng trong vồng 25 tháng R ất nhiều ngiròi Paris đến xem công trình kỳ quái này, và luôn luôn nghi ngại rằng có một ngày nào đó tháp này có th ể đổ xuống đầu họ

Từ năm 1887 đên năm 1889 đã có 300 công nhân giỏi leo trèo lắp ráp 1 triệu rưõi đinh rivê Đáy tháp chiếm một diện tích 16.600m2 vói chiều cao 300 mét, tháp điiợc chia thành 3 tầng Từ đỉnh tháp tầm nhìn xa dến 67 kilômét Cứ bảy năm lại phải dùng đến 50 tấn sơn và 40 nghìn giơ lao động để sơn lại tháp

tên là Cdc cặp tân hôn tháp Eiffel Apollmaire lấy tháp làm biểu

tiiạng cho nhiều bài thơ Pissarro, Dufy, Utrillo và bao nhiêu họa

sĩ khác cũng thuìmg vẽ tháp trên nền tròi Paris Bên cạnh đó,

kỹ th u ậ t hiện đại tiến triển nhanh và ngay từ năm 1904 ngiròi ta

cho dịch vụ giờ chuẩn

quô"c tế, với chiều cao

của nó, tháp có th ể sử

dụng cho việc tru y ề n

thông bằng điện thoại

vô tuyến vượt đại châu

với gia đình la những ngưòi

đầu tiên lên đỉnh tháp ngày

10 th á n g 6 n ăm 1889

Ngưòi ta có th ể lên bằng

thang máy hoặc cầu thang

(cầu thang chỉ lên đưọc đến tầng 1 và tầng 2), công chúng có thế lên dạo ngắm và tham quan trên sân thượng của cả ba tầng; ở tầng một qua th iết bị nghe nhìn, du khách sẽ được nghe giói thiệu về lịch sử của tháp, ở tầng 2 có nhà hàng biểu diễn phục vụ

ăn uô"ng vào buổi tôì, tầng 3 được che kính, du khách có th ể ngắm nhìn phong cảnh mọi phía và xem hệ thống cầu thang máy phía cột cơ phía Tây ơ tầng 3 có của hàng Jules Veme nổi tiếng nhất của tháp, đặc biệt ở chỗ dùng khăn ăn m àu xám, đĩa đen, côc chân đen, hoa hồng đen để trên bàn

Để ngắm nhìn toàn cảnh Pans, khách tham quan nên chọn ngày nắng đẹp, không nên lên tháp quá sớm vì buổi sáng ở Paris thiròng có suong mù Buổi chiều lúc m ặt tròi lặn, hoặc ban đềm lên tháp, khách tham quan sẽ nhìn thấy một cảnh tuạng tuyệt vòi Từ năm 1985, tháp đưạc lấy thêm một hệ thống chiếu sáng lam nổi bật vẻ dẹp và nhũng đưòng nét kiến trúc phiíc tạp của tháp.Tháp Eiffel là biểu tuọng của nước Pháp và Paris Ngoài ý nghĩa cách mạng khoa học, kỹ thuật, tháp Eiffel còn là biểu tượng cách mạng về phiiong diện chính trị, là niềm tự hào của nguòi dân Pháp và Paris

DI SẢN THẾ GIỚI

Dãy đê ngản biển

Ha Lan

ỏ Hà Lan, miic niióc biển cao hon đất liền Mãi đến th ế kỷ

20, nguòi Hà Lan quyết định phải thắng trong trận giặc “nuóc nôi” này, bằng hai công trình Công trình th ứ n hất là một đập khép kín, dài 32 km, đuợc hoàn thành từ năm 1927 đến 1932, dày đến 30 m, bao bọc vịnh Zuideagaee Các kỹ sư huy động 500 chiếc tàu khổng lồ có cần cẩu, máy vét nạo để xây hai đập song song bằng đất sét và cát đuực bơm vào Công trình th ứ hai là kế hoạch Delta Sau một con lũ vào năm 1953 làm 1800 người chết, các kỹ sư quyết định “khóa mõm” của sông Meuse và Rhin, và một lần nữa đỉnh cao là “Eastera Schelde Barrier” gồm các trụ khổng lồ bang bê tông và thép, kiểm soát nưóc triều lên, dài gần 3,5 km Các trụ này nặng đến 10.000 tấn mỗi cái, đưạc một đoàn tàu thiết kê dặc biệt đặt lên bờ biển cùng với hệ thông bơm nước phức tạp Ngưòi ta tính toán rằng phải có một con bão rấ t to, vói sóng cao trên 10 m, mới có khả năng vượt qua con đê kỳ vĩ này.Cuộc tran h đâu vói nưác đã đem đến các công trình thủy lọi lón, như công trình Zuiderzeewerken, Deltawerken và Deltaphan Grote Rivieren

10 DI SẢN THẾ GIỚ I

C ô n g tr ìn h Z u id e r z e e w e r k e n

Một th í dụ cụ th ể n h ấ t về sự th àn h lập đ ất mói là công trình kiến th iết đập ngăn rnróc tạ i biển Zuiderzee trong th ập niên 1930 Một đập nước dài 30 cây số đuọc xây dựng giữa hai tỉn h Friesland

và Noore - Holland mang tên đập “Afsluitdijk” Sự hình thành đập nuác này đã biến biển Zuiderzee th àn h một hồ niróc mang tên Usselmeer Sau một thòi gian nttóc biển noi đây dã trở thành nuớc ngọt

Trong vùng Usselmeer có bốn vùng dắt mói với diện tích

khoảng 1650 cây sô' vuông được th à n h hình V ùng đ ấ t mới Wieringermeer và Boordoostpolder là vùng đất nông nghiệp, trong khi Oostelijik Flevoland và Zuidelijk Flevoland trở th àn h vùng đất cho dân cư, hãng xuỏng và giải trí Từ ngày 1 tháng 2 năm

1986, Noordoostpolder, Oostelijk Flevoland và Zuidelijk Flevoland đưọc kết họp thành một tỉnh mói mang tên Flevoland với tk ủ phủ

là Lelystad

C ông tr ìn h D e lta w e r k e n

Vào ngày 1 tháng 2 năm 1953, nuức Hà Lan bị nuớc biển tràn vào tà n phá Do sự phôi họp giữa niróc biển triều dâng và giông bão nên phần lớn miền tây nam Hà Lan bị ngập lụt Tai họa này làm hàng trăm nguời thiệt mạng khiến cho nhu cầu xây dvmg công trình Deltaphan trở nên cấp bách Công trìn h này bao bọc vùng nội địa phía tây nam Ngày nay, mọi cửa biển đều điiợc đắp đập chỉ ngoại trừ cửa Westerchelde noi dẫn vào hải cảng Antwerpen của mróc Bỉ ớ cửa Oosterschelde có xây một hệ thông đập có các cửa bê tông luồn vào giữa các th ành thép Bình thưòng khi thòi tiết tốt, cửa này đưọc mở rộng, nhung khi có giông bão,

DI SÀN THẾ GIỚ I n

Đập có cứa bêtòng phòng nuớc triều dăng ở Ooterschelde

những của này đxỉợc đóng lại để ngăn chận sự tàn phá của niróc triều Biện pháp này không ảnh hiiỏng đến khu vục thiên nhiên

và ngành nuôi sò ốc tại Oosterschelde vô"n tùy thuộc vào thủy

triều Vào ngày 4 tháng 10 năm 1986, nữ hoàng Beatrix khánh thành hệ thống đập Oosterschelde Những hồ nước thành hình phía trong đập bảo vệ vùng đất phì nhiêu khỏi bị mặn Những hồ nuớc này trở thành một vùng thiên nhiên quan trọng và là noi giải trí hâp dẫn Phần cuối của công trình Deltawerken là đập điều hòa thủy triều tạ i Nieuwe Waterweg ở Europoort đã hoàn

tâ t trong năm 1997 Vói hai cánh cửa đổ sộ chận cửa Nieuwe Waterweg vói nhiều rộng 360 mét để những vùng lân cận khỏi cảnh ngập lụt

và đông Hà Lan Do không thể dự đoán trvróc là con đê nào có thể

chịu đựng đuợc súc ép của nuớc dâng cao trong thòi gian dài Trong tniòng họp đê vỡ thì nuóc sẽ tràn ngập vùng dất bồi đên vài m ét thì sẽ phải tả n cư hon hai trăm ngàn dân Đồng thòi các nhà nông sẽ phải di chuyển súc vật của họ dến những vùng khác Sau thiên tai này, chính phủ các tỉnh và những cơ quan quản lý thủy lọi dã khỏi sự công trình xây dụng đê điều tại các dbng sông lớn Chú trọng bồi đắp nhanh chóng những con đê đã đắp dọc theo sông và xây dựng thêm đê điều tại Limburg Đồng thòi mở rộng và dào sâu sông Maas Để công trìn h Deltaplan Grote Rivieren đưọc thvrc hiện nhanh chóng nên trong tháng 3-

1995, chính phủ đã ban h ành sắc luật có liên quan đến kê hoạch này Việc tiến hành công trình này tuy phải nhanh chóng nhung vẫn cần th ận trọng Phong cảnh, thiên nhiên và những đặc điểm

có tứửi cách văn hóa lịch sử phải đuọc duy trì Công trình sẽ đuọc hoàn tấ t trong năm 2000

Với lôì xây dụng lên “từ trong ra ngoài” thay cho phong cách

cổ điển, các kiến trúc sư Renze Piano và Richard Rogers đã sáng chế ra một phong cách kiến trúc gọi tả dầy kịch tính, bằng cách đưa toàn bộ các kết câ'u xây dimg và các dịch vụ kỹ th u ậ t ra bên ngoài Kết họp giữa vẻ tráng lệ, hiệu quả kỹ th u ậ t và sự ngạc nhiên kỳ thú đáng lưu ý

Công trình hiện đại này đuạc khánh thành ngày 31-1-1977 sau 5 năm xây diỊng với kinh phí 2.344 triệu franc (túih theo giá năm 1987) và do hai kiến trúc sư Renzo Piano (Ý) và Richard Rogers (Anh) thiết kế

Trung tâm văn hóa điỉọc cấu trúc bằng kính thép, bề ngoài trông giống như một nhà máy lọc dầu hình hộp chiều dài 166m, rộng 60m, cao 42m Bên trong dược bố trí thành 4 khu vục riêng biệt

1 Viện bảo tàng quôc gia nghệ th u ật hiện đại chiếm diện tích tổng cộng 9.630 m2, ỏ tầng 3 và 4 Ngoài khu trung bày thviờng xuyên những tác phẩm của danh họa Matisse, của nhiều họa sĩ

và nhà điêu khắc khác của Pháp, cbn có những gian phòng dành riêng cho nghệ th u ậ t tạo hình giói thiệu những trào lưu nghệ

th u ậ t th ế kỷ 20 và chiếu phim và nghệ th u ật hiện đại Riêng việc tran g trí những phòng trưng bày và làm mói những bộ siru tập gồm trên 20 ngàn tác phẩm đã tốn kém 30 triệu franc

2 Thư viện lón chiếm diện tích tổng cộng 15.625 m2 ở tầng 1,

2 và 3 Tning bình mỗi ngày thư viện phục vụ 14.000 lượt nguòi Theo thống kê, 83% tổng số ngưòi đến thư viện có bằng tú tài hoặc trình độ đại học Ngoài việc cung cấp tư liệu bằng phuong tiện tự dộng và cho độc giả muọn sử dụng tại chỗ 380 ngàn cuốn sách thuộc nhiều ngành khoa học và nghệ thuật, cbn có nhũng phòng riêng giới thiệu thòi sự qua báo chí Pháp và nuóc ngoài, giói thiệu sách và đĩa hát mói, học sinh ngữ bằng phuong tiện nghe nhìn, phồng nghe nhạc, phồng dành cho trẻ em từ 6 đến 14 tuổi đến đọc sách, báo chí va sử dụng đĩa h át và băng video tại chỗ

3 Tm ng tâm sáng tạo công nghiệp: chiếm diện dích tổng cộng 2.055 m2 Tại dây đã lần lưọt tổ chức những đợt triển lãm về

sự tiến triển của nền văn minh, về những phong trào văn hóa lón Khách đến xem còn có th ể tìm hiểu về nghệ th u ậ t tạo hình

và kiến trúc hiện đại qua 12 ngàn cuôn sách của Pháp và nước ngoài, 300 loại tạp chí của nhiều nuóc trên th ế giói, 2000 hồ so về những công trình sáng tạo của một số kiến trúc sư và nhà mỹ học công nghiệp, 40 ngàn bức ảnh và phim dirong bản

4 Viện nghiên cứu âm nhạc: ngoài việc tổ chức những Hội nghị âm nhạc, giảng dạy môn sư phạm âm nhạc cho thực tập sinh Pháp và nguòi nưóc ngoài và những buổi hòa nhạc Viện còn nghiên cihx những vấn đề về vật liệu, dụng cụ và kỹ thuật liên quan đến âm nhạc

16 DI SẢN THẾ GIỚI

Ngoài bốn khu VTỊC lớn kể trên, trung tâm Georges Pompidou cbn có nhũng “không gian” để biểu diễn vềin nghệ, chiếu phim, gian bán sách, tạp chí, bim thiếp, đĩa hát, băng video

Bộ Ván hóa Pháp vừa quyết định cấp thêm 45 triệu franc dể

mở rộng Viện bảo tàng quốc gia nghệ th u ậ t hiện đại và Viện nghiên cihi âm nhạc ở Trung tâm văn hóa

Cho đến nay, trung bình mỗi năm có 7,4 triệu luợt người đến thăm Trung tám văn hóa Georges Pompidou Trong khi đó Eiffel (Paris) có 4,2 triệu lượt nguời/năm, bảo tàng Louvre (Paris) có 3 triệu lượt nguòi/năm, Dysneyland (Mỹ); 10 triệu liỉợt nguừi/năm, Bảo tàng M.O.M.A (Bảo tàng mỹ th u ật hiện đại Mỹ) 1,6 triệu luạt nguòi/năm

và xe cộ ơ giữa là đường dành cho công tác bảo duõng, dịch vụ;

cứ 375 m ét lại dược nôl thông với hai điròng hầm chính bên cạnh

Cả ba duoni- hầm đều chạy qua vùng dất có nhiều đá xanh ciíng

Đuờng hầm qua biển Manche (Pháp - Anh)

18 DI SẢN THẾ G IỚ I

ít n g âm nước T o àn bộ đuòmg hầm nằm sâu dưới đáy biển, chỗ rộng cũng gần 40 mét, chỗ sâu nhất tới 100 m ét N hững khó khăn về kỹ th u ật là vô kể Trong 3 tháng dầu, chỉ đào được 50 mét hầm Và sau một năm ruõi thi công xong Ikm đuờng hầm đầu tiên Những máy móc dào hầm xuyên biển hiện đại nhất của các hãng Mitsubishi, Kawasaki đưọc đưa vào sử

dụng, nhixng tốc dộ thi

công chậm như rù a lúc đầu

dã khiến ông Andre Ber-

Máy đào hầm xuyên biển Mache nard, chủ tịch Eurotunnel

phải phát cáu; “Tôi yêu máy móc th ậ t đấy Nhimg tôi muốn ngiròi

ta phải phết vào đít chúng để chiíng lồng lên”

Và sau đó, không chỉ có cái cỗ máy, mà cả những con nguòi trên công trìn h này dã “lồng lên” thục sự, làm việc vói tốc độ nhanh kỷ lục Tháng 2-1986, Pháp và Anh ký hiệp uóc thực hiện tuyến đuòng ngầm Tháng 11 năm đó, các công việc đào đ ất đầu tiên dã điỉợc bắt đầu tại Songetle gần Calais Cái “lỗ” đuọc đào đầu tiên tại đây sau dó đã thvrc sự trở thành “lá phổi” cho công trình xây dixng phía bơ Pháp vói đuìmg kính 55 mét, sâu 65 mét Chúih qua cái “lỗ” này mà những ngtiòi công nhân Pháp đã vận chuyển xuống đáy biển một khối lưọng công việc khổng lồ không

kém, sử dụng 90 mũi khoan, đào khoan một diện tích 700 ha, đào

và vận chuyên 12 triệu mét khối đất đá, sử dụng 185.000 bê tông, v.v Trong điều kiện làm việc cực kỳ vất vả, nhiều công nhân đã sú t đi từ 7-10 kg trọng luọng cơ th ể cho tới khi thông điròng hầm Và cũng như mọi “công trình th ế kỷ”, ở đây ngiròi ta không phải chỉ đổ vào đó cả mồ hôi, nuớc m ắt và túửi mạng con ngiròi nữa Đã có 9 công nhân (2 Pháp, 7 Anh) chết vì tai nạn trên công trình này Sô tai nạn ỏ đây thấp han một nửa so với sô" tai nạn trung bình ở các công trình tuong tự

Ngiròi khởi xưÓTig công trình đuòng hầm này là một nguòi Pháp, ông Pierre Mathenon, nguòi đã từng thực hiện nhiều công trình ngầm như tuyến đưòng sắt tốc hành Paris - Etoile - Neiuilly Fréjuis đvròng tà u điện ngầm ỏ Cairo (Ai Cập) Vói một công trình tầm cỡ như đuòng hầm xuyên biển Manche thì không th ể chỉ huy bằng phưong pháp cai trị Chính vì vậy ông đã tuyển mộ

công nhân chủ yếu là người địa phxiong sở tại 96%, số công nhẽin

Pháp làm ở công trìn h này là nguòi vùng Nord-Pas-de Calaỉs Cũng xuất ph át từ sự quan tâm đến ngiỉòi lao động trực tiếp nên truớc ngày thông điròng hầm 1-2-1990, nghĩa là ngày mà sau 3 năm cũng làm việc trên công trình, các công nhân Anh và Pháp

có th ể nhìn thấy m ặt nhau, nguời ta đã tổ chức rấ t nhiều cuộc họp để cân nhắc ai sẽ là il^ỉòi đầu tiên khoan thông duòng hầm cho cuộc gặp gõ lịch sử hiếm có này? Va sau một cuộc họp có tói 13

vỊ Bộ tniởng và nhiều nhân vật cao cấp khác dự, nguòi ta đã quyết định dành sứ mạng lịch sử này cho phía Pháp là anh công nhân Philippe đã đục thủng nh át búa cuôl cùng phá vỡ vách ngăn hai phía Anh - Pháp Anh chm qua phía Anh bắt tay nguòi cũng điiợc giao nhiệm vụ tuong tự ở phía Anh Đó là Goram Fagg cũng là người thợ bình thưòng Trước khi đuừng hầm đuực thông

rấ t nhiều nguòi lo âu đ ặt ra câu hỏi: “Liệu đưòng hầm đào từ hai phía lệch và không gặp nhau thì sao?” Mặc dầu việc dào thông

từ hai phía đã đưọc theo dõi qua vệ tin h và những dữ kiện đểu được Viện Địa lý quốc gia của Anh và Pháp nghiên cứu, nguòi ta còn cẩn th ận hơn, nhơ một nhóm các nhà khoa học Đức từứi toán giúp song nguy co chệch nhau vẫn không nhỏ Cuôì cùng, mọi ngiiời đã thở phào nhẹ nhõm Hãng vô tuyến truyền hình Pháp TFI đã th àn h công lớn trong buổi truyền hình trực tiếp dài 5

p hút về sự kiện lịch sử này: dộ chênh lệch giữa hai điròng từ hai phía gặp nhau chỉ là 30 cm chiểu rộng và 8cm chiểu cao Đáp sô" cuối cùng của đuờng hầm qua eo biển Manche dài 150km trong

đó 114km ngầm dưới biển Chi phí tốn h ết 100 tỉ Franc mà lúc đầu chỉ tính 27,2 tỉ rồi đến 53 tỷ Franc 13.200 công nhân (5.200 công nhân Pháp và 8000 công nhân Anh), lưong công nhân bình quân là 14.000 Franc/tháng

Ngày 6-5-1994, Nữ hoàng Anh Elizabeth II và tổng thông Pháp M itterand dã chính thức khánh th àn h “công trìn h th ế kỷ”

do Anh và Pháp họp tác xây diing Biến iróc mơ từ hai th ế kỷ nay của bao th ế hệ công dân hai nuóc và cả châu Âu trở th ành hiện thực Sau 90 tháng thi công tiíc sau 42 triệu giơ lao động cần cù, tích cực, gian khổ của công nhân hai nước Pháp và Anh đuìmg hầm dã di vào lịch sử của th ế kỷ 20

DI SẢN THẾ G IỚ I 21

Mià thà Sagrada Famila

số phận nhà thơ Sagrada Famila thật thăng trầm Do bị quy

là biểu tượng của uy quyền chúih trị Thiên Chúa giáo nên trong thời nội chiến Tây Ban Nha năm 1946, những nguời vô chính phủ đã vào cuóp nhà thơ khi nó xây dimg chưa xong một phần

tư H ầu hết các bản vẽ và những mô hình bằng thạch cao đều bị phá hủy song do vẫn cbn các khuôn đúc và những tấm ảnh nằm rải rác nhiều noi nên nguừi ta có th ể xây diỊng tiếp tục vào năm

1948 Còn sự phản đối mới đây nhất là do “có ngvròi không thích xem nhà thơ là biểu tviọng của thành phô" chúng tôi” Đó là lòi giải thích của kiến trúc sư Jordi Bomet, ngưòi giám sát ngân quỹ xây dựng trị giá ba triệu đôla Mỹ mỗi năm Ngoài ra nhà điêu khắc Subirachs còn bị đả kích dữ dội, mà điển hình là lòi của nhà thơ Joan Brissa: “Gaudi truóc kia là ngiròi tiên phong còn hiện nay Subirachs là kẻ phản tiên phong (retrograde)”

Tuy nhiên, tnióc khi nhắm m ắt vào năm 73 tuổi, Gaudi trôi trán rõ ràng rằng ông muốn công trình đuọc tiếp tục Sau khi nêu tên nhà thơ Thánh Peter ở Rome và các giáo đưòng lón ở Cologne (Điíc) và Reims (Pháp), ông nói với một nhà viết tiểu sử;

“Tất cả các nhà thơ đặc biệt đưọc xem là vĩ đại đều phải m ất hàng thê kỷ hoàn th àn h ” Do đó không lấy gì làm lạ là vào những năm cuôi đòi, Gaudi đã ra phố xin tiền khách qua lại để tiếp tục công trình của mình Và ông, hon ai hết, nhận thúc rằng nhà thb vĩ

22 DI SAN THÉ' GIÓ I

Nhá thd Sagrada Famila

đại ở Catalonia này sẽ ra đòi với công sức của cả một th ế hệ hậu sinh với những phong cách đa dạng Thiên tài của Gaudi đã khiến lóp ngiiời sau phải nguõng mộ Joan Bassegoda Nanell, giáo sư dạy lịch sử kiến trúc ở truòng đại học bách khoa Catalonia cho biết: “Gaudi đã phát minh ra một hệ thống kiến trúc mói Thay vì dùng hình học hình chữ n h ật và vồng tròn, ông đã hinh thành công trìn h của mình từ tự nhiên qua việc nghiên c\hi những hình dạng cho phép cây cối và con người ph át triển và đứng thẳng” Những hình dạng mà Gaudi đã sử dụng như h)T)écbôn, parabôn, xoắn ốc, cong đưọc túih toán chính xác đến nỗi khi kiểm tra lại sô" liệu đo của ông bằng máy vi tửứi thì các kết quả ăn khóp một cách đáng kinh ngạc Bassegoda Nanell tin rằng “chúng

ta còn học hỏi ở thiên tài Gaudi”

Rồi đáy trên chân tròi Barcelona sẽ hiện lên những đài kỷ niệm của các kiến trúc sư đvtong thbi nhằm đánh dấu thòi gian

th ế vận hội đuợc tổ chiré tại đây, và một sô" kẻ ác ý sẽ xem Sagrada Familia, mói hoàn tấ t chưa đuợc 40% là một chú vịt xấu xí Song những nguòi ngưỡng mộ nó đều tin rằng thòi gian sẽ biến nó thành một con thiên nga Tám tháp chóp của nhà thờ cao từ 96m đến 112m còn tháp trung tâm, sau khi hoàn thành xong, sẽ cao

170m vuợt hon nhà thơ th án h Peter đến 38m Với tốc độ xây

dựng hiện nay công trìn h này sẽ hoàn tấ t vào th ế kỷ 21 Nhimg thòi diểm bàn giao đó có lẽ không còn bận lòng con người đã khai sinh ra công trìn h thê kỷ này Lúc sinh thbi, Gaudi thích chỉ tay lên tròi nói: “Khách hàng của tôi hoàn toàn không vội gì”

24 DI SẢN THẾ GIỚ I

Giàn khoan khí đốt Troll - Biển Bắc

Với ý tuỏng làm nên một công trình nhân tạo lớn n h ấ t có thể

di chuyển được, các kỹ sư dã thiết k ế xây dựng dàn khoan vói chiều cao 472nĩ Nó được đ ặt tại Vats (Na Uy) dùng sản x uất khí đôt Việc xây dựng phải cần đến 440.000 tấ n đá cuội và cát,

116.000 tấn xi măng và 100.000 tấn thép gia cố, luọng kim loại

đủ để xây 15 ngọn tháp Eiffel Trọng luợng phi thưòng của nó là hon một triệu tấn và phải cần đến 10 chiếc tàu biển đua dàn khoan vào đúng vị trí

Na Uy đã xây lắp ở biển Bắc noi có mỏ khí tự nhiên lón nhât một dan khoan khai thác khí lớn nhất thê giói

Thòi gian sử dụng là 70 năm, đồng thòi nó phải khai thác từ đáy biển khoảng 1300 tỷ trong năm

Giàn khoan

dâu ờ biển

Bấc

DI SẢN THÊ' G IỚ I 25

Lảng mộ chiến sĩ Tây Ban Mia

trong cuộc nội chiên

Cuộc cách mạng Tây Ban Nha ngày 12-4-1931 lậ t đổ nền quân chủ, quôc VTiong Alfonso XIII chạy ra nuóc ngoài, nền cộng hòa đưọc th iết lập, Phơ-răng-cô bị hạ bệ vì y là quân nhân.Tháng 2-1936, M ặt trậ n nhân dân thắng cử, Phơ-răng-cô bị điều đi làm quan tư lệnh ở quần đảo Canari Phơ-răng-cô đuọc phong là đại nguyên soái hải học không quân, y tuyên bô' thành lập chúứi phủ mói ngày 1-10-1936 Và từ đó thổi bùng ngọn lửa nội chiến ở Tây Ban Nha

Trong khi đó thì M ặt trậ n nhân dân tuy được sự ủng hộ của

54 nước trên th ế giới, song do nội bộ thiếu thông n hất giữa đảng Cộng sản, đảng Xã hội và đảng Cộng hòa không nhât trí về đuòng lôì và quan diểm nên lực luợng ngày càng yếu đi

Sau 3 năm nội chiến, ngày 21-3-1939, Phơ-răng-cô chiếm được Madrid, chính phủ cộng hòa của Mặt trận nhân dân bị lật

đổ Từ đó Phơ-răng-cô thiết lập nền thông trị độc tài, bản thân y làm nguyên thủ quô"c gia cho đến khi m ât (20-11-1975)

Để tưảng niệm những người đã chết trong cuộc nội chiến Tây

26 DI SẢN THẾ G IỚ I

Ban N ha, năm 1949 kiến trú c sư Pedro M uguruza được giao trách nhiệm xây hầm mộ ở dãy núi G uadanam a cách th ủ đô Madrid 45km, dài 260m Phía trê n hầm mộ dựng cột th á n h giá khổng lồ cao 153m Việc xây dựng kéo dài m ất 21 năm (1937-1958)

DI SẢN THẾ GIỚI 27

Danh sách những di sản thế giói ở các nước châu Âu được UNESCO công nhận

1996 - Trung tâm lịch sử Salzburg

1996 - Lâu đài và vuòn Schonbnưm

1997 - Cảnh quan văn hóa Hallstalỉ - Dachstein Salskanưnergxit

1986 - Causeway và bơ biển Causeway

1986 - Lâu đài Durham và giáo đưòng

1986 - Cầu sắt Gorgo

28 DISÀNTHẾGIỚ

1986 - Viròn nhà vua Studlay vói phế-tích tu viện Fountains

1986 - Đá chồng Stonehenge

1986 - Lâu đài và tường thàn h của vua Edward ở Gwyned

1986 - Quần đảo Kilda

1987 - Lâu đài Blenheom

1988 - Tower of London (Tháp Luân Đôn)

1988 - Nhà tho Canberbury, Tu viện St Augustine và Nhà thơ St

M artin

1995 - Thị trấ n Edmburg xưa và nay

1995 - Đảo Gough vói khu bảo tồn đòi sống hoang dã

1998 - Quảng trường lớn Brus sells

1998 - Quần thể Tu viện Flemish Bégviinagas

1998 - Bôn thang máy ở Canal du Cente và vùng phụ cận, La Louvuère và Roeulx Hainault

1999 - Gác chuông Flanders và Wallonia

1983 - Đan viện Rila

1983 - Khu bảo tồn thiên nhiên Srebam a

1983 - Quốíc gia lểim viên Pirin

1985 - Lăng mộ (kiểu Thrace) của vua Sveshtari

B a Lan (1976)

1978 - Trung tâm khảo cổ Cracovie

1978 - Mò muốỉ Vieliczka

1979 - Trại tập tru ng Auschwitz

1980 - Tning tâm di chỉ Wessaw (Vácxava)

1992 - Thành cổ Zamose

1997 - Thị trấ n tn in g cổ Torun

1997 - Lâu đài Malbork

1999 - Quần th ể kiến trúc và công viên trung tâm hành huong Kalwaria

Bồ Đ ào N h a (1980)

1983 - Thi trấ n Angra ở Azorls

1983 - Đan viện Hieromymites và tháp Balem ở Lãsbon

1983 - Đan viện Batalha

30 DISẢNTHẾGIỚ

1983 - Tu viện Kitô ở Towar

1988 - Di chỉ Evoca

1989 - Tu viện Aleobaga

1995 - Phong cảnh văn hóa Sintra

1996 - Trung tâm khảo cổ Grorto

1998 - Các di chỉ nghệ th u ậ t dá tiền sử ở thung lũng Côa

1999 - Rùng Lanrinlva

C ro a tia (1992)

1979 - Cổ th àn h Dubrovnik

1979 - Quần th ể di tích Split

1979 - Quốc gia lâm viên vùng hồ Plitvica

1997 - Quần th ể cvmg giám mục của Thánh dtròng Euphrasian ở Porec

1981 - Cung diện Wunzburg

1983 - Nhà thơ Wies, trung táưn hành hviong

1984 - Các lâu đài Augustiisburg và Falkenlust ở Bruhl

1985 - Nhà thơ St Mary và Nhà thơ St Michaela Hildersheim

1986 - Lâu đài La Mã, nhà thơ Chính tòa và nhà thờ Liebfrauen

ở Trier

1987 - Thành phô Hanseatic ở Lübeck

1990 - Lâu đài và công viên ỏ Postdam và Berlin

1991 - Tu viện và Đan viện Lorsch

1996 - Bauhaus và các thắng cảnh phụ cận ở Weimar và Dessaux

1996 - Đài kỷ niệm Luther ở Eisleben và Wittenberg

1994 - Khu bảo tổn City Museum of M tskheta

1994 - Nhà thơ B agrati và Đan viện Helati

1996 - Svaneti

1990 - Các đan viện Daphni, Hossios Lukas và Nea Moni ở Chies

1992 - Pythagoreion và Heraion ở Samos

1996 - Đan viện Benedicto ở Pannonhalma

H u n gari và Tiệp (S lovakia)

1995 - Các hang động Aggtelek, K arst và Slovakkarst

1998 - Trạm bom hoi nước Wonda

1999 - The B um ster Polder

ItalU i (1978)

1978 - Những birc vẽ trê n đá ỏf Valcamonica

1980 - Nhà thơ Đúc Bà ban ơn lành, noi có biíc họa Biệt Ly của Leonardo da Vinci

1982 - Trung tâm khảo cổ Florence

1995 - Ferrara: thành phố thòi Phục Himg

1996 - Castel del Monta, lâu đài cổ th ế kỷ 13

1996 - Trulli ở Alberobello

1996 - Các lâu dài Kitô giáo ở Raveima

1996 - Di chỉ Pienza

1997 - Đền vua và công viên Caserta, cầu dẫn thủy Vanvitelli và San Leucio

1997 - Đền vua ở Savoy

1997 - Vưòn bách thảo Padua

1997 - Nhà thơ ở Torre Cívica và Piazza Grande ở Modena

1997 - Pompei, th àn h phố Herenlaneum bị chôn vùi dưói tro núi lửa, diíợc ph át hiện năm 1709

1997 - Vila kiểu La Mã ở Casale

1997 - Su N urasi di Barumini

1997 - Portovenere

1997 - Costiera Âmalfîtama

1997 - Vùng khảo cổ Agrigento

1998 - Vùng khảo cổ và Nhà thơ Aquleia

1998 - Quô"c gia lâm viên Cilento

1998 - Cung điện Urbino

1992 - Các đền dài m àu trắn g ở Vladimir

1993 - Quần th ể kiến trúc ỏf Triaity

1994 - Nhà thơ Chúa lên tròi ở K olomensjoge

36 DI SẢN THẾGIỚ

N am Tư (1975)

1979 - Stari Ras và Sopocani

1979 - Vùng Kotor

1980 - Quốc gia lâm viên Dusmitor

1986 - Đan viện Studencia

Pháp và Tây Ban Nha

1997 - Dãy núi Pjnrénées, ngọn Mont Perdu

P h ần Lan (1987)

1991 - Thành cổ Rauma

1991 - Pháo đài Suomenlinna

1994 - Thánh đuòng cổ Petajavesi

1996 - Verla Groundwood và Board Mill

Vị trí mộ cổ thòi kỳ đồ đồng thuộc Sammallohdenmaki

P h áp (1975)

1979 - Núi Thánh Michel và vịnh Saint Michel

1979 - Nhà thơ Chartres

1979 - Ciing điện và viròn cảnh Versailles

1979 - Nhà thơ và đồi Vézélay

1979 - Hang động Vézère Valley có những hình trang trí

1981 - Cung điện và viiòn cảnh Fontainebleau

1981 - Lâu đài và lãnh địa Chambord

1981 - Nhà thb Améens

1981 - Nhà hát La Mã và vùng phụ cận

1981 - Các đền đài ở Arles, xây theo kiểu La Mã và Romăng

1981 - Tu viện Citeaux Fontenay

1982 - Ruộng muôi hoàng gia Ars-et-Senans

1983 - Quảng tnròng Stanislas, quảng tnròng Carrière và quảng trưòng Alliana ỏ Nancy

1983 - Nhà thb thánh Savin

1983 - Mỏm Girolate, mỏm Porto, noi bảo tồn thiên nhiên Scandola

và Piana Calonches ở đảo Corse

1985 - Cầu du Gard (cầu dẫn nưóc của nguòi La Mã)

1988 - Strasbourg - Đảo lớn

1991 - Paris, bb sông Seine

1991 - Nhà thơ Đức bà Paris, Tu viện xưa Saint Rémi và lâu đài Tau, thành phô" Reims

1998 - Những con điròng Santiago de Comportela

1999 - Quyền tài phán của thánh Eramilim

Cộng h ò a Séc (1993)

1992 - Tning tâm lịch sử Praha

1992 - Tning tâm di tích Cesky Kmmlov

1992 - Tning tâm di tích Tele

1994 - Nhà thơ Thánh Gioan Neponnike ở Zelena H ara - một trung tâm hành huong

1995 - Trung tâm lịch sử thị trấ n Kutné Hora

1996 - Cảnh trí vỄin hóa Lednica-Valtira

1998 - Khu bảo tồn làng Holasovica

1998 - Vuòn và lâu dài Kromeriz

1984 - Tning tâm khảo cổ Cordola

1984 - Alhambra, cung vua ngưòi Maures ở Grenada

1984 - Nhà thơ Berges

1984 - Tu viện và di chỉ Escurid ở Madrid

1984 - Lâu đài và công viên Guell ở Barcelona

1985 - Hang Altamira

1985 - Thị trấ n cổ Segovia và cầu dẫn thủy

1985 - Các lâu dài Oviedo và viiong quốc Arturias

1985 - Santrago de Compostala (thị trấ n xưa)

1991 - Đan viện Poblet

1993 - Quần th ể kiến trúc Merila

1993 - Tu viện hoàng gia Santo Maria ở Gnadelupe

1993 - Đường Santiazo de Compostela

1994 - Quô"c gia lâm viên Dovníuia

1996 - Thi trấ n cổ có bơ tuòng bao quanh, Cuenna

1996 - La Longa de la Sada (Chợ tơ lụa) ở Valancia

1997 - Las Mediilas

1997 - Nhạc viện Catalana và bệnh viện Saint Paul ở Barcelona

1997 - Các đan viện San Millein Yuse và Suso

1998 - Nghệ th u ật cổ thạch ở vịnh Địa Trung Hải trên bán đảo Ibevia

1998 - Đại viện và th ành lũy cổ Alcala ở Henares

1999 - Di chỉ Ibiza