chẩn đoán hình ảnh nhập môn

ĐỊNH NGHĨA• Chẩn đoán hình ảnh imaging diagnosis hay hình ảnh học y khoa medical imaging là ngành ứng dụng các kỹ thuật sóng điện từ vào y học nhằm khám phá các cấu trúc của cơ thể con n

ĐỊNH NGHĨA

• Chẩn đoán hình ảnh (imaging diagnosis) hay hình

ảnh học y khoa (medical imaging) là ngành ứng dụng các kỹ thuật sóng điện từ vào y học nhằm khám phá các cấu trúc của cơ thể con nguời & thể hiện bằng những hình ảnh theo qui ƣớc.

Sơ đồ hóa

Hình ảnh theo qui ƣớc

Các kỹ thuật:

1 X quang (Radiology)

2 Siêu âm (UltraSound)

3 X quang cắt lớp điện toán

CT (Computed Tomography scanner)

4 Cộng hưởng từ - MRI

Magnetic Resonance Imaging

5 Y học hạt nhân

Nuclear Medicine

bệnh, theo dõi diễn tiến,

3 điều trị bệnh, (vai trò này ngày càng

chiếm vị trí to lớn)

• X quang (Radiology) là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh đầu tiên đƣợc ứng dụng

từ những năm đầu XX  thống trị > nửa thế kỷ và vẫn còn đƣợc sử dụng rộng rãi trong chẩn đoán cho đến ngày nay.

( Radiology: hiểu theo nghĩa rộng).

- Nobel vật lí học 1901.

- lần chụp X quang đầu tiên: 22/12/1895 chụp bàn tay bà

Rontgen và hình chụp bàn tay học trò ( Albert von Kưlliker 23/01/1896).

CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN

- chất cản quang đưa vào các

hốc cơ thể từ 1896: bismuth,

barium, muối iode…

- 1918: Dandy bơm không khí

vào não thất

- 1923: Sicard bơm lipiodol vào

tủy sống

- 1924: hệ mật, 1927: chụp

mạch máu, 1930: hệ niệu…

- 1930 chụp cắt lớp định khu

(tomography)

CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN Thập niên 1950s:

Kỹ thuật chụp mạch bằng catheter

CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN

Thập niên 1960s

- Y học hạt nhân:

ghi hình bằng các

đồng vị phóng xạ

Y học hạt nhân (còn gọi là ghi hình phóng xạ hay xạ hình) lần đầu tiên được đưa vào ứng dụng trên lâm sàng với máy ghi hình gamma đặc biệt Kỹ thuật này được thực hiện bằng cách đưa vào trong cơ thể một loại chất phóng xạ có liều rất thấp, chất này

sẽ được các cơ quan, nội tạng hấp thu rồi phát ra những tín hiệu phóng xạ được máy ghi hình gamma thu nhận và đo đạc

CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN

Thập niên 1970s

-1958 siêu âm ứng

dụng đầu tiên trong

y khoa (sản phụ

khoa): ứng dụng

(không phải tia X).

-Rộng rãi từ 1970s.

Siêu âm là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh thứ ba được đưa vào ứng dụng lâm sàng từ những năm 1960.

Kỹ thuật này sử dụng một đầu dò phát ra chùm sóng âm thanh có tần số rất cao (gọi là sóng siêu âm mà tai người không nghe được) đi xuyên vào cơ thể, lan truyền đến các

cơ quan nội tạng bên trong, tương tác năng lượng, sau đó một phần sóng được phản hồi trở lại và được đầu dò thu nhận, chuyển tín hiệu về bộ phận xử lý để cho ra những hình ảnh sống động của cơ quan nội tạng đó mà ta thấy được như ngày nay.

CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN Thập niên 1970s

1970s chụp cắt lớp điện toán (CT scanner): HOUNSFIELD xử lý vi tính kết quả đo sự hấp thu tia X.

CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN Thập niên 1980s

CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN

Thập niên 1980s

-Y học hạt nhân : SPECT, PET…

- X quang can thiệp

CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN

Nửa sau 1990s  nay:

- hình ảnh học phân tử

- hình ảnh học chức năng

- Không ion hóa: siêu âm, cộng hưởng từ

Lịch sử non trẻ (>120 năm) / lịch sử y học từ

TCN

Phát triển mạnh mẽ: y học + vật lý, tin học,

công nghiệp

HÌNH ẢNH HỌC Y KHOA :

CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN

CHỨC NĂNG

2 chức năng:

1 Chẩn đoán

2 Điều trị  X quang can

thiệp / Hình ảnh học can

thiệp:

• mạch máu

• không mạch máu

Phân loại

• Theo cơ quan

– HAH thần kinh

– HAH cơ xương khớp

– HAH tiêu hóa

– HAH lồng ngực

– HAH phần bụng

– HAH tiết niệu

– …

• Theo kỹ thuật

• Theo chuyên khoa

Phân loại

• Theo cơ quan

• Theo kỹ thuật:

Phân loại

• Theo cơ quan

• Theo kỹ thuật

• Theo chuyên khoa:

– HAH nhi khoa,

– HAH bệnh lý phụ nữ,

– HAH lão khoa

– …

Hiện nay ngành HAH vẫn còn phát triển theo các định hướng nêu trên.

Tuy nhiên, xu thế phát triển hiện nay:

- theo định hướng chuyên khoa và theo cơ quan.

- Nghiên cứu sâu về hình ảnh học phân tử, hình ảnh học

chức năng

- Vai trò điều trị ngày càng chiếm vị trí quan trọng.

Phân tích hình ảnh

Gồm 2 thì tách biệt:

- Thì 1 : phân tích hình ảnh có hệ

thống, không định kiến, dựa trên

kiến thức về

sự tạo ảnh + giải phẫu + bệnh học

 Liệt kê các chẩn đoán có thể

có

- Thì 2 : lý giải hình ảnh dựa vào

sự phân tích trên và xét đến bệnh

cảnh lâm sàng, các xét nghiệm…

 những giả thuyết chẩn đoán

đúng nhất.

* Ảnh giả: những thay đổi trên

phim không phải do biến đổi giải

phẫu hay bệnh lý (lỗi kỹ thuật)

NGUYÊN TẮC LÝ GIẢI HÌNH ẢNH

TÌM THẤY

BIẾT

GP-GPB SL-SLB Bệnh học Nguyên lý tạo ảnh

Yêu cầu phối hợp CHẨN ĐOÁN – ĐiỀU TRỊ

29

BÁC SĨ ĐiỀU TRỊ

KỸ THUẬT

HÌNH ẢNH

BÁC SĨ CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

CHIẾN LƯỢC CHẨN ĐOÁN

CHIẾN LƯỢC CHẨN ĐOÁN

Mọi lĩnh vực Tùy thuộc:

1 mục đích tìm kiếm dấu hiệu  ∆

- Thần kinh: Chấn thương / Đột quỵ / U / Viêm… CT / MRI

- Lồng ngực: phổi, trung thất, tim mạch… XQ/CT

CHIẾN LƢỢC CHẨN ĐOÁN

giữa CT hay MRI:

CHIẾN LƢỢC CHẨN ĐOÁN

giữa CT hay MRI:

- Mô mềm tĩnh / ít cử động  MRI

- Liên quan nhịp thở  CT > MRI

- Mạch máu: CT > MRI

33

Hình ảnh học can thiệp là gì?

• Là một ngành điều trị bệnh cũng như chẩn đóan

bệnh.

• Phạm vi điều trị ngày càng mở rộng từ bên trong cơ

thể ra bên ngòai cơ thể

• Sử dụng những dụng cụ, vật liệu nhỏ (catheter, dây

dẫn…) đưa vào bên trong cơ thể dưới sự trợ giúp của X quang và các KTHA khác (CT, US, MRI)

• HAH can thiệp có khả năng thay thế một số phẫu

thuật trong nhiều bệnh và giảm đáng kể thời gian nằm viện

X quang can thiệp

Các kỹ thuật X quang can thiệp

1 Can thiệp mạch máu

Các kỹ thuật X quang can thiệp

1 Can thiệp mạch máu

2 Can thiệp không liên quan đến mạch máu

Sinh thiết qua da

• Dẫn lưu dịch bằng catheter

• Tiêu hóa: mở thông dạ dày / ruột ra da, tạo miệng nối đường

tiêu hóa, đặt stent điều trị hẹp…

• Hệ mật: chụp đường mật xuyên gan qua da, dẫn lưu đường

mật, túi mật qua da, stent đường mật, lấy sỏi đường mật…

• Hệ niệu – dục: mở thận ra da, dẫn lưu thận/ quanh thận, lấy

sỏi qua da / nội soi, stent tạo hình niệu quản, niệu đạo, chích

xơ hóa nang thận…

• Tạo hình đốt sống qua da, phong bế hạch thần kinh…

Hệ thống kết nối – xử lý – truyền tải – lưu trữ hình ảnh

(Picture archiving and communication system - PACS)

Giới thiệu hệ thống PACS

TỔNG QUAN MODULE PHẦN MỀM

Ứng dụng phân phối k/quả

Ứng dụng

chẩn đoán

Ứng dụng báo cáo, thống kê

Hệ lưu trữ

• TỐI ƢU DÒNG CÔNG ViỆC

• BỆNH ÁN ĐiỆN TỬ

• HIS – RIS – PACS

Hệ thống CNTT

HỆ THỐNG MÁY CHỦ

máy chủ vật lýmáy chủ ảo hóa

Trang bị hệ thống máychủ, lưu trữ phục vụriêng cho PACS

Giới thiệu hệ thống CNTT

Hệ thống mạng core

là Nexus 7004 vớibăng thông backbone 10Gb cho trục chính

Và 1 Gb cho mỗi node

mạng

HỆ THỐNG MẠNG BV.DHYDTPHCM

Giá trị đạt đƣợc

LỢI ÍCH CỦA VIỆC TRIỂN KHAI PACS

Giá trị đạt đƣợc

ĐỐI VỚI BÁC SĨ

• TIẾT KIỆM THỜI GIAN

• TRA CỨU, NGHIÊN CỨU

• TĂNG HIỆU QUẢ CHẨN ĐOÁN

Giá trị đạt đƣợc

ĐỐI VỚI NGƯỜI BỆNH

• TIẾT KIỆM CHI PHÍ

• TIẾT KIỆM THỜI GIAN

• TIẾT KIỆM KHÔNG GIAN

• NHANH CHÓNG – CHÍNH XÁC –

AN TOÀN – HIỆU QUẢ

Giá trị đạt đƣợc

ĐỐI VỚI BỆNH VIỆN

- NÂNG CAO HIỆU QUẢ, CHẤT LƯỢNG CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ

- TIẾT KIỆM CHI PHÍ MUA VÀ IN PHIM

- GIẢM KHÔNG GIAN LƯU TRỮ

- GIẢM THỜI GIAN TRUY CỨU

Giới thiệu hệ thống PACS

Xử lý hình ảnh

Giới thiệu hệ thống PACS

Xử lý hình ảnh

XIN CHÂN THÀNH CẢM ƠN