Sinh học lớp 11

Th.S Phan Thị Hồng The KS Nguyễn Xuân Ninh Tháng 8 năm 2007 vừa qua, Trung tâm Đào tạo và Bồi dỡng Thiết bị giáo dục thuộc hiệp hội TBGD Việt Nam đợc sự nhất trí của Sở Giáo dục và Đào

lu ý khi sử dung TBGD triển khai các bài thí nghiệm thực hành môn Sinh học lớp 11 theo chơng trình và SGK mới.

Th.S Phan Thị Hồng The

KS Nguyễn Xuân Ninh

Tháng 8 năm 2007 vừa qua, Trung tâm Đào tạo và Bồi dỡng Thiết bị giáo dục thuộc hiệp hội TBGD Việt Nam đợc sự nhất trí của Sở Giáo dục và Đào tạo

TP Hà Nội, đã tổ chức triển khai bồi dỡng giáo viên THPT của TP Hà Nội về kiến thức và kỹ năng sử dụng thiết bị thực hành các bài thí nghiệm bộ môn Vật

lý, Hoá học, Sinh học lớp 11 theo chơng trình và SGK mới

Trong đợt bồi dỡng kiến thức, kỹ năng sử dụng và khai thác TBGD này đã

có gần 900 giáo viên các trờng THPT công lập và t thục của Hà Nội tham dự Qua thực tế khi thực hiện các bài thực hành của môn Vật lý, Hoá học và Sinh học, chúng tôi thấy có một số vấn đề cần phải đợc trao đổi rộng rãi nhằm cùng nhau bổ sung, điều chỉnh khắc phục những thiếu sót nhằm nâng cao hơn nữa chất lợng các thiết bị phục vụ tốt các bài thực hành thí nghiệm theo chơng trình và SGK đã ban hành

Trớc tiên, chúng tôi đề cập một số vấn đề cần đợc lu ý khi sử dụng các thiết

bị và dụng cụ thí nghiệm thực hành môn Sinh học lớp 11

Đối với môn Sinh học lớp 11 theo chương trình SGK cơ bản có 48 b i,à trong đó có 7 b i thà ực h nh Muà ốn giảng dạy tốt các b i thà ực h nh ngà ười giáo viên trớc tiên cần hiểu rõ mục tiêu của mỗi b i à để có thể xác định các bước tiến

h nh cho phù hà ợp Sau đây, trong phần hướng dẫn phơng pháp thực hành chuẩn bị cho từng b i, Chúng tôi giới thiệu một cà ấu trúc chung bao gồm: mục tiêu, chuẩn

bị của thầy v trò, các bà ớc tiến h nh và mà ột số điểm cần chú ý, kết quả thí nghiệm, giải thích v thu hoà ạch Tuỳ tình hình thực tế, giáo viên có thể coi đây

nh những gợi ý tham khảo để tự mình xây dựng giáo án thực hành ho n hà ảo phù hợp với công tác giảng dạy của từng trường, từng lớp

Đồng thời thông qua các bài thí nghiệm thực hành này, học sinh có thể tự mình nắm chắc hơn, sâu hơn những kiến thức và có thể giải thích đợc những hiện tợng thiên nhiên gắn với đời sồng, môi trờng xã hội

Bài 7 (SGK lớp 11 cơ bản)

Thực hành thí nghiệm so sánh tốc độ

thoát hơi nớc ở hai mặt lá

Thí nghiệm 1:

Nớc là thành phần cơ bản của cơ thể thực vật Nớc tham gia vào quá trình trao đổi chất xảy ra ở cây và góp phần vận chuyển các chất từ môi trờng vào cơ thể cây nhằm duy trì sự sống và phát triển Thực hiện quá trình trên, nớc đi vào mạch dẫn từ rễ cây rồi di chuyển lên lá và thoát ra ngoài dới dạng hơi nớc Việc thoát hơi nớc ở lá là động lực chủ yếu của quá trình hút và vận chuyển nớc ở cây Để nhận biết quá trình thoát hơi nớc của cây qua lá, chúng ta tiến hành thí nghiệm

I Mục tiờu

Sau khi học xong và làm thí nghiệm b i n y, hà à ọc sinh có thể xác định được tốc độ thoát hơi nước khác nhau ở 2 mặt lá bằng cách sử dụng giấy cloruacoban 5 %

II Cơ sở của thớ nghiệm

Giấy tẩm dung dịch cloruacoban 5% khi khụ thỡ cú màu xanh Khi gặp nước (khí ẩm) thỡ chuyển sang màu hồng Trong cựng một thời gian 2 mảnh giấy thấm đợc tẩm cùng một dung dịch cloruacoban 5 % đặt vào mặt trờn và mặt dưới của lỏ Giấy nào chuyển mầu hồng nhiều hơn chứng tỏ mặt lỏ ấy thoỏt hơi nước nhiều hơn

Sử dụng phương phỏp này có thể nghiờn cứu sự thoỏt hơi nước ở 2 mặt của lỏ ở những thời điểm khỏc nhau và so sỏnh sự thoỏt hơi nước ở cỏc loại lỏ cú tuổi khỏc nhau, cỏc loài cõy khỏc nhau cũng như cựng loài cõy sống trong cỏc điều kiện mụi trường khỏc nhau

III Chuẩn bị: (cho 1 nhúm thớ nghiệm)

a) Mẫu vật: 1 chậu cõy của loài cõy bất kỡ hoặc cõy mọc trong vườn cú lỏ với

phiến lỏ to

b) Dụng cụ và hoỏ chất:

- Phiến kớnh (lam kớnh): 1 hộp

- Kẹp phơi quần ỏo:

- Đũa thủy tinh

- Dung dịch cloruacoban 5 % đợc pha chế nh sau: Cõn 5 g cloruacoban và hoà tan vào 100 ml nước sạch chứa trong 1 cốc thuỷ tinh

- Giấy thấm tẩm dung dịch cloruacoban 5 % đợc chuẩn bị nh sau: Cắt giấy lọc thành những mảnh cú kớch cỡ bằng hoặc nhỏ hơn kớch cỡ của lam kớnh và tẩm dung dịch cloruacoban 5 % (vừa đợc chuẩn bị nh trên), sấy khụ (bằng tủ sấy, hoặc đốn cồn hoặc bằng mỏy sấy túc) rồi bảo quản trong lọ hoặc túi nilon kín có chất chống ẩm)

IV.Tiến hành thớ nghiệm

Bước 1: Dựng 2 miếng giấy lọc tẩm dung dịch cloruacoban 5 % đó sấy khụ (cú

màu xanh da trời) đặt đối xứng nhau qua 2 mặt của lỏ

Bước 2: Dựng kẹp quần ỏo ộp 2 lam kớnh vào 2 miếng giấy này ở cả 2 mặt của

lỏ tạo thành hệ thống kớn

Bước 3: Dùng đồng hồ bấm giây đo thời gian để so sỏnh thời gian chuyển màu từ

xanh da trời sang màu hồng của hai mặt giấy ở mặt phía trên và mặt dới của lỏ trong cựng thời gian

V Một số điểm cần lưu ý

- Miếng giấy đã đợc tẩm dung dịch cloruacoban 5% phải nằm gọn trong lam kớnh

- Lỏ cõy làm thớ nghiệm phải khụ tự nhiên

- Nờn chọn cõy ở chỗ cú ỏnh sỏng

- Nếu trời mưa thỡ cần làm thớ nghiệm ở trong phũng ( lá cõy trồng trong chậu)

VI Kết quả thí nghiệm và giải thích

Giấy tẩm dung dịch cloruacoban 5 % cú đặc điểm khi ướt thỡ cú màu hồng, khi khụ thỡ cú màu xanh

- Đối với lỏ cõy 2 lỏ mầm: Giấy tẩm coban ở mặt dưới của lỏ đổi màu hồng

nhiều hơn Nguyờn nhõn là do mặt dưới của lỏ cõy hai lỏ mầm cú nhiều lỗ thoát khớ hơn so với mặt trờn, do đú hơi nước thoỏt ra của mặt lá phía dới cũng nhiều hơn so với mặt lá phía trên Từ đó giấy tẩm coban ở mặt dưới của lỏ đổi màu hồng nhiều hơn so với mặt trờn

- Đối với lỏ cõy Một lỏ mầm do lỗ khớ phõn bố đều ở 2 mặt của lỏ, do đú 2 mảnh

giấy tẩm dung dịch cloruacoban 5 % ở 2 mặt lỏ cú hiện tượng đổi màu đều như nhau

VI Thu hoạch

a Cỏc nhúm bỏo cỏo kết quả trước lớp

b Ghi kết quả thớ nghiệm vào bảng 7.1 trang 34 sgk

c Giải thớch kết quả thớ nghiệm

d Trả lời 1 số cõu hỏi sau:

- Các tác nhân ảnh hưởng đến sự đổi màu của giấy tẩm dung dịch cloruacoban 5% khi làm thí nghiệm?

- Tại sao trời nắng khi đi qua hoÆc ngåi dưới t¸n l¸ c©y, ta cảm thấy mát mẻ, dễ chịu?

- Vai trò của quá trình thoát hơi nước?

- Quá trình thoát hơi nước của cây được thực hiện bởi những con đường nào?