Sinh y học gốc TD – Quang sinh học Bản chất của ánh sáng: Maxwell: Ánh sáng là bức xạ điện từ, lan truyền với tốc độ tới hạn trong tự nhiên (3.108 ms). Đặc trưng bởi Bước sóng λ Chu kỳ T Tần số v Biên độ Einstein: Chùm sáng là 1 chùm hạt, mỗi hạt là 1 photon – lượng tự as Năng lượng E = hv = hcλ As có lưỡng tính sóng hạt Sự hấp thụ as Là quá tình vật lý lượng tử thuần túy Tương tác của photon với ngtu hay phtu làm chuyển chúng sang trạng thái kich thích: A + hv A A chỉ hấp thụ lượng tử có bc sóng xđ: E = hv = hcλ bằng hiệu NL trạng thái kích thích và cơ bản Nhận photon: electrong chuyển từ mức NL thấp cao Trạng thái singlet, triple: Thôi Quy luật hấp thụ: Mỗi chất đặc trưng bởi phổ hấp thụ của riêng nó Xác suất chuyển e lớn ~ Xs hấp thụ bc sóng đó cao Đỉnh hấp thụ TG: cỡ femto s Biểu hiện: Cường độ as yếu đi sau khi đi qua lớp vchất ĐL Lambet – Beer: Sự hấp thụ tỉ lệ cường độ tia sáng, nồng độ vật chất và độ xuyên sâu của tia tới dI = k.I0.C.dl Tích phân lằng nhằng ta có: I = I0.e=kCl Mật độ quang: D = ln(I0I) = kCl Độ xuyên qua: T = II0 Hệ có nhiều thành phần: D = D1 + D2 + D3 +… Các quá trình phát quang Phát huỳnh quang: Bức xạ lượng tử do phtu phát ra khi chuyển từ trạng thái S1 về trạng thái CB Thời gian: Cỡ 109s Phổ phát hq: Đường cong cường độ hq phụ thuộc vào bước sóng của as hq QL: Stock: Cường độ phổ hq ngắn hơn cường độ phổ hấp thụ Levin : Đường cong phổ hấp thụ và hq tương đương nhau Valilop: Phổ hq ko phụ thuộc bc sóng hấp thụ Phát lân quang: Nhiều chất có khả năng phát lân quang ngay cả khi tắt as kích thích Do phtu chuyển từ trạng thái triplet xuống trạng thái CB: T1S0 Bước sóng dài hơn phát hq TG: 107 – 103s Trạng thái triplet: Electrong ko ghép đôi khả năng tham gia pư quang hóa cao Ví dụ: CHịu Đặc điểm, giai đoạn quá trình quang hóa Năng lượng lượng tử hấp thụ chuyển thành hóa năng 3 giai đoạn: Sáng Tối Sự tham gia của các phtu giàu NL QL cơ bản: Grotguc: Chỉ photon đc hấp thụ mới gây biến đổi quang hóa Bunzen – Rocko: Nếu tích I0.t ko đổi thì lượng spham ko đổi Vanhoff: Tốc độ pư đc xđ bằng tốc độ hấp thụ as Einstein – Stark: Sau hấp thụ, mỗi photon chỉ gây 1 biến đổi hóa học Phân loại: Pư phân ly Đảo nhóm Kết hợp Chuyển electron, chuyển H+ Quang hợp và các hiệu ứng Là quá trình biến đổi NL MT thành NL trong chất hữu cơ bằng con đường khử CO2 và giải phóng O2 CO2 + H2O CH2O + O2 Thay LK cộng hóa trị bền trong CO2¬ và H2O thành LK yếu ở glucose và oxy Theo lý thuyết: Qh cần 3 photon as đỏ (40kcalmol) Thực nghiệm: Cần 412 phonton Hiệu suất ko đạt 100% Hiệu ứng QH: Chịu Phát quang sinh học. Ứng dụng Phát quang khi hoạt hóa thể thực bào: Có ở: Macrophage, Leucocyte dạng hạt, Monophage Có chất ngoại lai Kích thích thực bào, cần nhiều Gluco, oxy Tiết nhiều O2— Phát quang ở đom đóm: Dựa vào luciferin và luciferase Ứng dụng: Thử độc tính không khí Định tính các chất ở nồng độ rất nhỏ
Trang 1Sinh y h c g c TD – Quang sinh h c ọ ố ọ
1 B n ch t c a ánh sáng:ả ấ ủ
Maxwell: Ánh sáng là b c x đi n t , lan truy n v i t c đ t i h n ứ ạ ệ ừ ề ớ ố ộ ớ ạ trong t nhiên (3.10ự 8 m/s) Đ c tr ng b iặ ư ở
Bước sóng λ
Chu kỳ T
T n s vầ ố
Biên độ
Einstein: Chùm sáng là 1 chùm h t, m i h t là 1 photon – lạ ỗ ạ ượng t a/sự
Năng lượng E = hv =
A/s có lưỡng tính sóng h tạ
2 S h p th a/sự ấ ụ
Là quá tình v t lý lậ ượng t thu n túyử ầ
Tương tác c a photon v i ngtu hay phtu làm chuy n chúng sang tr ng ủ ớ ể ạ thái kich thích: A + hv A*
A ch h p th lỉ ấ ụ ượng t có bc sóng x/đ: E = hv = ử b ng hi u NL tr ng ằ ệ ạ thái kích thích và c b nơ ả
Nh n photon: electrong chuy n t m c NL th p ậ ể ừ ứ ấ cao
Tr ng thái singlet, triple: Thôiạ
Quy lu t h p th :ậ ấ ụ
M i ch t đ c tr ng b i ph h p th c a riêng nóỗ ấ ặ ư ở ổ ấ ụ ủ
Xác su t chuy n e l n ~ X/s h p th bc sóng đó cao ấ ể ớ ấ ụ Đ nh h p ỉ ấ thụ
TG: c femto sỡ
Trang 2 Bi u hi n: Cể ệ ường đ a/s y u đi sau khi đi qua l p v/ch tộ ế ớ ấ
ĐL Lambet – Beer:
S h p th t l cự ấ ụ ỉ ệ ường đ tia sáng, n ng đ v t ch t và đ ộ ồ ộ ậ ấ ộ xuyên sâu c a tia t iủ ớ
dI = k.I0.C.dl
Tích phân l ng nh ng ta có: I = Iằ ằ 0.e=kCl
M t đ quang: D = ln(Iậ ộ 0/I) = kCl
Đ xuyên qua: T = I/Iộ 0
H có nhi u thành ph n: D = Dệ ề ầ 1 + D2 + D3 +…
3 Các quá trình phát quang
Phát huỳnh quang:
B c x lứ ạ ượng t do phtu phát ra khi chuy n t tr ng thái S1 v ử ể ừ ạ ề
tr ng thái CBạ
Th i gian: C 10ờ ỡ -9s
Ph phát hq: Đổ ường cong cường đ hq ph thu c vào bộ ụ ộ ước sóng
c a a/s hqủ
QL:
Stock: Cường đ ph hq ng n h n cộ ổ ắ ơ ường đ ph h p thộ ổ ấ ụ
Levin : Đường cong ph h p th và hq tổ ấ ụ ương đương nhau
Valilop: Ph hq ko ph thu c bc sóng h p thổ ụ ộ ấ ụ
Phát lân quang:
Nhi u ch t có kh năng phát lân quang ngay c khi t t a/s kích ề ấ ả ả ắ thích
Do phtu chuy n t tr ng thái triplet xu ng tr ng thái CB: T1ể ừ ạ ố ạ S0
Trang 3 Bước sóng dài h n phát hqơ
TG: 10-7 – 10-3s
Tr ng thái triplet: Electrong ko ghép đôi ạ kh năng tham gia pả ư quang hóa cao
Ví d : CH uụ ị
4 Đ c đi m, giai đo n quá trình quang hóaặ ể ạ
Năng lượng lượng t h p th chuy n thành hóa năngử ấ ụ ể
3 giai đo n:ạ
Sáng
T iố
S tham gia c a các phtu giàu NLự ủ
QL c b n:ơ ả
Grotguc: Ch photon đc h p th m i gây bi n đ i quang hóaỉ ấ ụ ớ ế ổ
Bunzen – Rocko: N u tích Iế 0.t ko đ i thì lổ ượng spham ko đ iổ
Vanhoff: T c đ p đc x/đ b ng t c đ h p th a/số ộ ư ằ ố ộ ấ ụ
Einstein – Stark: Sau h p th , m i photon ch gây 1 bi n đ i hóa ấ ụ ỗ ỉ ế ổ
h cọ
Phân lo i:ạ
P phân lyư
Đ o nhómả
K t h pế ợ
Chuy n electron, chuy n Hể ể +
5 Quang h p và các hi u ngợ ệ ứ
Trang 4 Là quá trình bi n đ i NL MT thành NL trong ch t h u c b ng con ế ổ ấ ữ ơ ằ
đường kh COử 2 và gi i phóng Oả 2
CO2 + H2O CH2O + O2
Thay LK c ng hóa tr b n trong COộ ị ề 2 và H2Othành LK y u ế ở glucose và oxy
Theo lý thuy t: Qh c n 3 photon a/s đ (40kcal/mol)ế ầ ỏ
Th c nghi m: C n 4-12 phonton ự ệ ầ Hi u su t ko đ t 100%ệ ấ ạ
Hi u ng QH: Ch uệ ứ ị
6 Phát quang sinh h c ng d ngọ Ứ ụ
Phát quang khi ho t hóa th th c bào:ạ ể ự
Có : Macrophage, Leucocyte d ng h t, Monophage ở ạ ạ
Có ch t ngo i lai ấ ạ Kích thích th c bào, c n nhi u Gluco, oxy ự ầ ề
Ti t nhi u Oế ề 2—
Phát quang đom đóm: D a vào luciferin và luciferaseở ự
Ứng d ng:ụ
Th đ c tính không khíử ộ
Đ nh tính các ch t n ng đ r t nhị ấ ở ồ ộ ấ ỏ