nguyên nhân đau đầu mạn tính

Nguyªn nh©n g©y nhøc ®Çu m¹n tÝnh : Cã rÊt nhiÒu nguyªn nh©n, kh«ng chØ gÆp trong c¸c bÖnh cã tæn th­¬ng thÇn kinh mµ cßn gÆp trong c¸c tæn th­¬ng vïng hµm mÆt, c¸c bÖnh néi khoa, bÖnh toµn th©n.  U n·o : Th­êng nhøc ®Çu dai d¼ng, kÐo dµi, ®au t¨ng dÇn theo thêi gian, t¨ng lªn khi g¾ng søc hay thay ®æi t­ thÕ, cã thÓ kÕt hîp víi c¸c dÊu hiÖu thÇn kinh khu tró tïy thuéc vµo vÞ trÝ khèi u (tª hoÆc liÖt nöa ng­êi, liÖt d©y thÇn kinh sä...). Trong mét sè tr­êng hîp cã thÓ ®au ®Çu kÞch ph¸t, trÇm träng trong tr­êng hîp ch¶y m¸u trong khèi u hoÆc t¾c l­u th«ng dÞch n·o tñy. ChÈn ®o¸n dùa vµo chôp c¾t líp vi tÝnh hoÆc chôp céng h­ëng tõ sä n·o.  Nhøc ®Çu sau chÊn th­¬ng : Nhøc ®Çu xuÊt hiÖn vµi tuÇn hoÆc vµi th¸ng sau chÊn th­¬ng, kÌm theo triÖu chøng quªn, ló lÉn hay liÖt nhÑ nöa ng­êi, buån n«n hoÆc n«n. §Ó lo¹i trõ khèi m¸u tô m¹n tÝnh d­íi mµng cøng cÇn chôp c¾t líp vi tÝnh. Mét sè tr­êng hîp kh¸c (kh«ng cã m¸u tô) nhøc ®Çu th­êng kh«ng cã liªn quan tíi møc ®é trÇm träng cña chÊn th­¬ng. Ngoµi triÖu chøng nhøc ®Çu cßn mét sè triÖu chøng chñ quan kh¸c nh­ mÖt mái, chãng mÆt, rèi lo¹n giÊc ngñ, håi hép, lo l¾ng vµ mÊt kh¶ n¨ng tËp trung ®«i khi cã thay ®æi tÝnh c¸ch khÝ s¾c. Ngoµi ra cßn cã thÓ gÆp nhøc ®Çu Migraine sau chÊn th­¬ng, ®au thÇn kinh sä n·o sau chÊn th­¬ng.  §au c¸c m¹ch m¸u cña mÆt: C¬ ®Þa hay gÆp ë ng­êi lín, trÎ tuæi (kho¶ng 23 c¸c tr­êng hîp gÆp ë løa tuæi 10 30). Nam gÆp nhiÒu h¬n n÷ (61), bÖnh kh«ng cã tÝnh chÊt gia ®×nh. C¬n ®au cè ®Þnh ë mét bªn, th­êng khëi ®Çu ë vïng m¾t, lan lªn tr¸n, th¸i d­¬ng, m¸ vµ r¨ng hµm trªn. §au t¨ng lªn nhanh sau vµi phót, ®au d÷ déi nh­ cµo xÐ, r¸t báng, cã thÓ kÌm theo triÖu chøng cña rèi lo¹n thÇn kinh thùc vËt cïng bªn nh­ ch¶y n­íc m¾t, m¾t ®á, phï mi, ch¶y n­íc mòi, m¹ch chËm, v· må h«i, buån n«n vµ n«n. §«i khi cã dÊu hiÖu Claude Bernard Horner (hÑp khe mi, m¾t lÐp, ®ång tö co). Mçi c¬n cã thÓ kÐo dµi tõ 15 180 phót nÕu kh«ng ®­îc ®iÒu trÞ c¬n cã thÓ lÆp l¹i nhiÒu lÇn trong ngµy x¶y ra trong nhiÒu tuÇn (2 12 tuÇn) gi÷a c¸c c¬n cã kho¶ng thêi gian b×nh th­êng trong nhiÒu th¸ng. Tuy nhiªn mét sè tr­êng hîp cã c¬n ®au h»ng ngµy.  Nhøc ®Çu do c¨ng th¼ng (nhøc ®Çu do c¨n nguyªn t©m lý): lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n th­êng gÆp. §au h»ng ngµy, kÐo dµi liªn tôc hµng th¸ng, thËm chÝ hµng n¨m. §au t¨ng lªn khi c¨ng th¼ng t©m lý, gi¶m ®i khi ®­îc nghØ ng¬i. §au c¶ hai bªn, th­êng ë vïng cæ, vïng chÈm. §au ë møc ®é kh¸c nhau, tuy nhiªn kh«ng ¶nh h­ëng ®Õn sinh ho¹t hµng ngµy. Ng­êi bÖnh lo l¾ng trÇm c¶m. Kh¸m thÇn kinh b×nh th­êng.  Nhøc ®Çu Migraine: Nhøc ®Çu do m¹ch m¸u, nguyªn nh©n ch­a biÕt râ, th­êng x¶y ra tõng c¬n. bÖnh gÆp ë n÷ nhiÒu h¬n nam (21), th­êng gÆp ë ng­êi trÎ < 45 tuæi, cã tÝnh chÊt gia ®×nh. BN nhøc nöa ®Çu d÷ déi, mÖt mái. C¬n th­êng kÐo dµi tõ vµi giê ®Õn kh«ng qu¸ 72 giê, x¶y ra bÊt kú thêi ®iÓm nµo nªn BN th­êng lo l¾ng, sî sÖt lµm gi¶m chÊt l­îng cuéc sèng. C¬ chÕ phøc t¹p bao gåm c¬ chÕ thÇn kinh, thÓ dÞch, m¹ch m¸u. Nhøc ®Çu Migraine ®­îc chia lµm hai thÓ chÝnh: Migraine kh«ng cã Aura (Migraine chung) vµ Migraine cã Aura. Ngoµi ra cßn mét sè thÓ hiÕm gÆp kh¸c nh­ Migraine cã mÊt ý thøc, Migraine liÖt nöa ng­êi gia ®×nh, Migraine liÖt m¾t…  Viªm mµng n·o b¸n cÊp, m¹n tÝnh: Viªm mµng n·o do lao, viªm mµng n·o b¸n cÊp do giang mai. ChÈn ®o¸n dùa vµo triÖu chøng l©m sµng vµ xÐt nghiÖm dÞch n·o tñy, ph¶n øng huyÕt thanh giang mai d­¬ng tÝnh hoÆc PCR lao d­¬ng tÝnh.  §au d©y thÇn kinh V (d©y sè 5): Lµ nh÷ng c¬n ®au d÷ déi nöa mÆt cã thÓ kÌm theo ch¶y n­íc m¾t, mÆt ®á. CÇn ph©n biÖt ®au d©y V v« c¨n vµ ®au d©y V triÖu chøng (U gãc cÇu tiÓu n·o, Zona...).  Nhøc ®Çu do bÖnh lý vïng cæ: BÊt th­êng bÈm sinh ë ®èt sèng cæ (héi chøng Arnold Chiari; héi chøng Klippel Feil); Viªm ®a khíp vµ tr­ît ë nh÷ng ®èt sèng cæ trªn; Tho¸i hãa, lo·ng x­¬ng ®èt sèng cæ; Ph×nh t¸ch ®éng m¹ch c¶nh, ®éng m¹ch sèng nÒn.  Nhøc ®Çu do nguyªn nh©n néi khoa: Nhøc ®Çu do t¨ng huyÕt ¸p; Suy h« hÊp do t¨ng CO2; Suy thËn; BÖnh thiÕu m¸u ®a hång cÇu; Viªm loÐt hµnh t¸ trµng; Ngé ®éc r­îu, heroin, CO; Dïng thuèc tr¸nh thai; Sèt.  Nhøc ®Çu do c¸c chuyªn khoa kÕ cËn: o M¾t: C¸c tËt khóc x¹ nh­ viÔn thÞ vµ lo¹n thÞ; o Tai mòi häng: Viªm xoang; ung th­ vßm, biÕn chøng cña viªm tai gi÷a. o R¨ng hµm mÆt: S©u r¨ng, ¸p xe r¨ng.  Nhøc ®Çu cã nguån gèc t©m thÇn: gÆp trong 50% c¸c tr­êng hîp. CÇn lo¹i trõ c¸c nguyªn nh©n thùc thÓ. §au nh­ kim ch©m, Ðp chÆt lÊy ®Çu hoÆc c¶m gi¸c ®Çu trèng rçng, mét c¶m gi¸c kú l¹ nh­ bÞ g¨m nhÊm kh¾p c¬ thÓ. §au lan táa hoÆc khu tró vïng ®Ønh, g¸y, chÈm. MÆc dï ®au kÐo dµi nhiÒu th¸ng, ®au d÷ déi liªn tôc nh­ng BN vÉn chÞu ®ùng ®­îc dÔ dµng.  Nhøc ®Çu do nguyªn nh©n kh¸c: do l¹nh, do g¾ng søc, ho, ®au liªn quan ®Õn ho¹t ®éng t×nh dôc, ®au sau chäc dß dÞch n·o tñy…

Nguyên nhân gây nhức đầu mạn tính : Có rất nhiều nguyên nhân,

không chỉ gặp trong các bệnh có tổn th-ơng thần kinh mà còn gặp trong các tổn th-ơng vùng hàm mặt, các bệnh nội khoa, bệnh toàn thân

 U não : Th-ờng nhức đầu dai dẳng, kéo dài, đau tăng dần theo thời gian, tăng

lên khi gắng sức hay thay đổi t- thế, có thể kết hợp với các dấu hiệu thần kinh khu trú tùy thuộc vào vị trí khối u (tê hoặc liệt nửa ng-ời, liệt dây thần kinh sọ ) Trong một số tr-ờng hợp có thể đau đầu kịch phát, trầm trọng trong tr-ờng hợp chảy máu trong khối u hoặc tắc l-u thông dịch não tủy Chẩn đoán dựa vào chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng h-ởng từ sọ não

 Nhức đầu sau chấn th-ơng : Nhức đầu xuất hiện vài tuần hoặc vài tháng sau

chấn th-ơng, kèm theo triệu chứng quên, lú lẫn hay liệt nhẹ nửa ng-ời, buồn nôn hoặc nôn Để loại trừ khối máu tụ mạn tính d-ới màng cứng cần chụp cắt lớp vi tính Một số tr-ờng hợp khác (không có máu tụ) nhức đầu th-ờng không

có liên quan tới mức độ trầm trọng của chấn th-ơng Ngoài triệu chứng nhức

đầu còn một số triệu chứng chủ quan khác nh- mệt mỏi, chóng mặt, rối loạn giấc ngủ, hồi hộp, lo lắng và mất khả năng tập trung đôi khi có thay đổi tính cách khí sắc Ngoài ra còn có thể gặp nhức đầu Migraine sau chấn th-ơng, đau thần kinh sọ não sau chấn th-ơng

 Đau các mạch máu của mặt: Cơ địa hay gặp ở ng-ời lớn, trẻ tuổi (khoảng 2/3

các tr-ờng hợp gặp ở lứa tuổi 10 - 30) Nam gặp nhiều hơn nữ (6/1), bệnh không

có tính chất gia đình Cơn đau cố định ở một bên, th-ờng khởi đầu ở vùng mắt, lan lên trán, thái d-ơng, má và răng hàm trên Đau tăng lên nhanh sau vài phút,

đau dữ dội nh- cào xé, rát bỏng, có thể kèm theo triệu chứng của rối loạn thần kinh thực vật cùng bên nh- chảy n-ớc mắt, mắt đỏ, phù mi, chảy n-ớc mũi, mạch chậm, vã mồ hôi, buồn nôn và nôn Đôi khi có dấu hiệu Claude Bernard - Horner (hẹp khe mi, mắt lép, đồng tử co) Mỗi cơn có thể kéo dài từ 15 - 180 phút nếu không đ-ợc điều trị cơn có thể lặp lại nhiều lần trong ngày xảy ra trong nhiều tuần (2 - 12 tuần) giữa các cơn có khoảng thời gian bình th-ờng trong nhiều tháng Tuy nhiên một số tr-ờng hợp có cơn đau hằng ngày

 Nhức đầu do căng thẳng (nhức đầu do căn nguyên tâm lý): là một trong những

nguyên nhân th-ờng gặp Đau hằng ngày, kéo dài liên tục hàng tháng, thậm chí hàng năm Đau tăng lên khi căng thẳng tâm lý, giảm đi khi đ-ợc nghỉ ngơi Đau cả hai bên, th-ờng ở vùng cổ, vùng chẩm Đau ở mức độ khác nhau, tuy nhiên không ảnh h-ởng đến sinh hoạt hàng ngày Ng-ời bệnh lo lắng trầm cảm Khám

thần kinh bình th-ờng

 Nhức đầu Migraine: Nhức đầu do mạch máu, nguyên nhân ch-a biết rõ,

th-ờng xảy ra từng cơn bệnh gặp ở nữ nhiều hơn nam (2/1), th-ờng gặp ở ng-ời trẻ < 45 tuổi, có tính chất gia đình BN nhức nửa đầu dữ dội, mệt mỏi Cơn th-ờng kéo dài từ vài giờ đến không quá 72 giờ, xảy ra bất kỳ thời điểm nào nên

BN th-ờng lo lắng, sợ sệt làm giảm chất l-ợng cuộc sống Cơ chế phức tạp bao gồm cơ chế thần kinh, thể dịch, mạch máu Nhức đầu Migraine đ-ợc chia làm

hai thể chính: Migraine không có Aura (Migraine chung) và Migraine có Aura Ngoài ra còn một số thể hiếm gặp khác nh- Migraine có mất ý thức, Migraine

liệt nửa ng-ời gia đình, Migraine liệt mắt…

 Viêm màng não bán cấp, mạn tính: Viêm màng não do lao, viêm màng não

bán cấp do giang mai Chẩn đoán dựa vào triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm dịch não tủy, phản ứng huyết thanh giang mai d-ơng tính hoặc PCR lao d-ơng

tính

 Đau dây thần kinh V (dây số 5): Là những cơn đau dữ dội nửa mặt có thể kèm

theo chảy n-ớc mắt, mặt đỏ Cần phân biệt đau dây V vô căn và đau dây V triệu

chứng (U góc cầu tiểu não, Zona )

 Nhức đầu do bệnh lý vùng cổ: Bất th-ờng bẩm sinh ở đốt sống cổ (hội chứng

Arnold - Chiari; hội chứng Klippel - Feil); Viêm đa khớp và tr-ợt ở những đốt sống cổ trên; Thoái hóa, loãng x-ơng đốt sống cổ; Phình tách động mạch cảnh,

động mạch sống nền

 Nhức đầu do nguyên nhân nội khoa: Nhức đầu do tăng huyết áp; Suy hô hấp

do tăng CO2; Suy thận; Bệnh thiếu máu đa hồng cầu; Viêm loét hành tá tràng;

Ngộ độc r-ợu, heroin, CO; Dùng thuốc tránh thai; Sốt

 Nhức đầu do các chuyên khoa kế cận:

o Mắt: Các tật khúc xạ nh- viễn thị và loạn thị;

o Tai mũi họng: Viêm xoang; ung th- vòm, biến chứng của viêm tai giữa

o Răng hàm mặt: Sâu răng, áp xe răng

 Nhức đầu có nguồn gốc tâm thần: gặp trong 50% các tr-ờng hợp Cần loại trừ

các nguyên nhân thực thể Đau nh- kim châm, ép chặt lấy đầu hoặc cảm giác

đầu trống rỗng, một cảm giác kỳ lạ nh- bị găm nhấm khắp cơ thể Đau lan tỏa hoặc khu trú vùng đỉnh, gáy, chẩm Mặc dù đau kéo dài nhiều tháng, đau dữ dội liên tục nh-ng BN vẫn chịu đựng đ-ợc dễ dàng

 Nhức đầu do nguyên nhân khác: do lạnh, do gắng sức, ho, đau liên quan đến

hoạt động tình dục, đau sau chọc dò dịch não tủy…