Văn học là nghệ thuật của ngôn từ, là lời hay, ý đẹp, là thế giới hình tượng, đa dạng và phong phú mà các nhà văn, nhà thơ gửi gắm vào các tác phẩm của mình. Học sinh có năng khiếu văn, có thể giỏi văn, có thể trở thành nhà văn, nhà thơ nếu biết trau dồi năng khiếu và được bồi dưỡng kịp thời, có năng khiếu mà không được bồi dưỡng, trau dồi thì dần dần sẽ bị thui chột đi, tài năng không được phát huy, thậm chí mất hẳn. Để vươn tới các đích là học sinh giỏi văn không phải là việc dễ. Đó là cả một quá trình rèn luyện về mọi mặt kết hợp với năng khiếu văn chương vốn có.
Trang 1rèn luyện kỹ năng làm văn cho đối tợng học sinh có năng khiếu
-I: Đặc điểm tình hình.
Văn học là nghệ thuật của ngôn từ, là lời hay, ý đẹp, là thế giới hình tợng, đa dạng và phong phú mà các nhà văn, nhà thơ gửi gắm vào các tác phẩm của mình Học sinh có năng khiếu văn, có thể giỏi văn, có thể trở thành nhà văn, nhà thơ nếu biết trau dồi năng khiếu và đợc bồi dỡng kịp thời, có năng khiếu mà không đợc bồi dỡng, trau dồi thì dần dần sẽ bị thui chột đi, tài năng không đợc phát huy, thậm chí mất hẳn
Để vơn tới các đích là học sinh giỏi văn không phải là việc dễ Đó là cả một quá trình rèn luyện về mọi mặt kết hợp với năng khiếu văn chơng vốn có
1) Thuận lợi:
Bản thân tôi là ngời rất yêu nghề, yêu trẻ, tôi muốn mang tất cả những gì đã đợc học, đã tícch luỹ đợc để truyền đạt lại cho học sinh với mong muốn giúp các em có khiếu trở thành những học sinh giỏi văn
Tôi luôn tự trau dồi kiến thức và kinh nghiệm cho mình tìm tòi nghiên cứu tài liệu, học hỏi bạn bè, động nghiệp và nhất là những ngời đi trớc
Đợc sự động viên của bạn bè đồng nghiệp, những ngời
đã có kinh nghiệm nhất là từ phía học sinh, chính điều này
đã thôi thúc tôi làm những gì mà mình mơ ớc
Trang 2Về phía học sinh: Tuy không phải là học sinh trờng chất lợng cao nhng bản thân các em cũng có một chút năng khiếu văn chơng, kết hợp với sự cần cù, chăm chỉ, chịu học hỏi
Gia đình học sinh cũng tạo cho các em về mọi mặt
đặc biệt là về mặt thời gian để các em có điều kiện học thêm ngoài giờ chính khoá
2) Khó khăn:
Bản thân tôi là giáo viên mới ra trờng nên còn thiếu nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy nhất là đối với việc bồi d-ỡng học sinh giỏi
Về phía học sinh: Các em nhiều khi cha thực sự cố gắng, kiến thức hẹp, khả năng diễn đạt còn hạn chế
Về phía nhà trờng: Hầu nh không có tài liệu cho việc bồi dỡng học sinh giỏi văn
II: Nội dung.
Một học sinh giỏi văn là phải có kiến thức văn chơng sâu rộng, có đầu óc quan sát tinh tế, tởng tợng dồi dào và
đặc biệt là phải biết dùng kiến thức của mình để viết đợc một bài văn hay
Vậy nh thế nào là một bài văn hay?
- Viết hay là viết cho đúng: Yêu cầu trớc tiên của bài văn hay là phải viết đúng Có 6 cái đúng yêu cầu ngời viết phải
đảm bảo không để sai hay thiếu một cái nào Đúng đầu
đề, đúng thể loại, đúng ngôn ngữ, đúng kiến thức, đúng phơng pháp, đúng lập trờng
- Viết hay là phải viết cho sâu
Viết hay đòi hỏi một yêu cầu quan trọng nữa là phải viết cho sâu sắc Những nhận xét và những ý tứ nêu lên mà chỉ bình thờng đơn giản, chỉ nói một cách chung chung
Trang 3thì chẳng có thú vị gì Những bài viết nh vậy ngời ta gọi là nông cạn và hời hợt Mặc dù trình bầy đúng quy cách, lời lẽ trơn tru, không sai ngữ pháp, đôi khi cũng có sự gọt dũa công phu vào đấy nhng thực ra cũng không bổ ích gì, cho nên muốn bài văn hấp dẫn phải có ý tứ sâu xa
- Viết văn là phải viết cho hay:
Một yêu cầu nữa cho một bài văn hay là viết là văn phải viết cho hay Viết sâu mới chỉ chứng tỏ anh là ng ời thấu đáo, có tài năng phát hiện, viết đúng mới chỉ chứng
tỏ học sinh là ngời có kiến thức vững vàng Nhng viết văn
là phải mang đến cho ngời đọc sự rung động, sự say sa, viết sao cho bài của mình có hình ảnh, có mầu sắc âm
điệu, lột tả đợc cái hay, cái đẹp trong tác phẩm
Với những yêu cầu nh thế thì giáo viên phải bồi dỡng nh thế nào để các em nắm vững kiến thức cơ bản, hiểu đợc cảm nhận, cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn học một cách chính xác, từ đó biết diễn đạt, trình bày suy nghĩ cảm nhận của mình một cách ngắn gọn, logic, mạch lạc
Qua trình bầy giảng dạy và bồi dỡng tôi rút ra đợc một
số kinh nghiệm đáng kể, bên cạnh các yêu cầu khác, một bài văn của học sinh giỏi là phải viết cho hay Vì vậy trong quá trình rèn luyện cho học sinh các kỹ năng khác (Nh: xác
định thể loại, viết đúng phơng pháp và biết phát hiện ) tôi đặc biệt chú trọng rèn luyện các kỹ năng giúp các em viết đợc một bài văn hay
Để giúp các em có đợc bài văn hay, tôi chú trọng bồi dỡng cho các em những kỹ năng sau:
1) Phải có đợc một vốn từ ngữ phong phú:
Bài văn hay là bài có vốn từ dồi dào và đợc sử dụng một cách chính xác Có vốn từ vựng dồi dào thì các em mới có thể
Trang 4ợng hoặc cảm giác sâu sắc cho ngời đọc Chẳng hạn đoạn văn sau đây của Nguyễn Tuân nhận xét về truyện "Tắt
đèn" (Ngô Tất Tố)
"Tắt đèn không khác gì một cái lòng chảo đã nguội
đi, đã váng đọng lại một thứ bùn lu niên, trên đó vằng lên một số sinh vật Sinh vật Nghị Quế chồng, sinh vật
Nghị Quế vợ mà lòng tham đã biến hết tính ngời Sinh vật lý trởng và lũ sai nha đốc thuế đã toang hoang đi
trong cái tâm của con ngời và trong cái sa mạc nhân tâm
đó, không còn một tia nớc nguồn thơng nào cả "
Những từ ngữ nh vậy khi đọc ta phải giật mình Viết hay là phải viết nh thế
Để giúp cho các em có vốn từ ngữ phong phú, giáo viên
mở rộng, nâng cao vốn từ vựng của ngời học sinh qua các giờ Tiếng việt, qua sách báo, tục ngữ, ca dao, qua từ điển tiếng việt, trong giao tiếp hàng ngày
2) Viết câu phải linh hoạt.
Một bài văn hay là một bài văn biết sử dụng các loại câu một cách linh hoạt Tức là khi nào dùng câu ngắt, khi nào dùng câu dài, khi nào dùng câu nghi vấn để diễn đạt một cách có hiệu quả nhất những suy nghĩ, cảm nhận của mình
về tác phẩm văn chơng Để rèn luyện kỹ năng này cho học sinh giáo viên phải bồi dỡng cho học sinh nắm chắc đợc các loại câu và tác dụng của nó thông qua các giờ tiếng việt, thông qua việc chấm, trả bài, đặc biệt là thông qua cách giao tiếp, khi học sinh nói giáo viên cũng nên rèn luyện cách dùng câu
3) Viết văn phải giàu hình ảnh:
Bởi vì chỉ dùng hình ảnh mới dựng lên đợc những bức tranh cụ thể, sinh động, giúp ngời đọc cảm nhận đợc cuộc sống, con ngời, sự vật, sự việc trong tác phẩm
Trang 5Để làm bài văn có hình ảnh, giáo viên rèn luyện cho học sinh các phép so sánh, liên hệ, đối chiếu, dựng cảnh muốn phân tích đợc tác dụng sâu xa của hình ảnh nghệ thuật, thì ta phải tìm cách tởng tợng ra nhiều cảnh xa, cảnh gần
để bắt ngời đọc phải sống lại với quá khứ và hiện tại
4) So sánh văn học:
Trong khi làm văn ngời viết cần phải vận dụng so sánh văn học nh để làm nổi bật vấn đề, làm cho bài văn phong phú, sinh động, giầu hình ảnh, hấp dẫn ngời đọc
Vận dụng biện pháp so sánh văn học, một mặt để làm sáng tỏ đợc vấn đề, mặt khác chứng tỏ ngời viết có kiến thức phong phú, rộng rãi (Ví dụ: phân tích hình ảnh Ngời phụ nữ trong " Bánh trôi nớc" của Hồ Xuân Hơng Học sinh cần liên hệ, so sánh với hình ảnh ngời phụ nữ trong "Truyện Ngời con gái Nam Xơng " của Nguyễn Dữ, hay với truyện Kiều của Nguyễn Du )
Nh vậy có nghĩa là học sinh phải có kiến thức văn học phong phú để rèn luyện khả năng này giáo viên bồi dỡng cho học sinh nhiều tác phẩm khác ngoài chơng trình Điều đó cũng có nghĩa là đòi hỏi giáo viên phải có vốn kiến thức sâu rộng Qua các bài của học sinh giáo viên chỉ ra cho học sinh biết cần phải so sánh nh thế nào, so sánh với cái gì, ?
Song so sánh là để cho bài văn hay hơn, phong phú hơn chứ không là để phô trơng, mất trọng tâm
5) Nghệ thuật bắt chớc để giỏi văn.
Bắt chớc ở đây không có nghĩa là đọc văn của ngời khác rồi ăn cắp lời, cắp ý làm thành văn của mình, ở đây bắt chớc là sự học hỏi, phải biết chọn đúng lúc, đúng thời cơ, phải nắm bắt đợc cái hay của ngời khác, lấy cái hay đó
đặt đúng chỗ của mình để làm cho văn mình hay hơn
Nh bắt chớc nh vậy cũng là một sự sáng tạo
Trang 6Rèn luyện kỹ năng này giáo viên cho học sinh đọc nhiều bài văn hay, bài văn mẫu để các em biết cách làm bài, biết xây dựng, tạo hình cho bài văn của mình
6) Lập luận chặt chẽ, Logíc.
Một bài văn hay là một bài văn cứ sự lập luận chặt chẽ, logíc và kín kẽ Để làm tốt đợc điều này giáo viên cần rèn cho học sinh cách lập luận với những luận điểm, luận cứ rõ ràng, rành mạch Học sinh phải biết lập luận nh một cuộc đối thoại ngầm, lập đi lập lại một vấn đề Biết sử dụng dẫn chứng kết hợp với lý lẽ trong lập luận giáo viên tự rèn luyện cho học sinh cách lập luận chong những bài làm văn cụ thể và cả trong những giờ văn tập miệng
7) Giảng văn phải có sức biểu cảm.
Một bài văn nói chung, ngời viết bao giờ cũng thể hiện thái độ tình cảm, t tởng của mình trớc một vấn đề mình quan tâm qua bài văn ngời đọc nhận ra đợc ngời viết đang tán thành hay phản đối, ca ngợi hay châm biếm, buồn hay vui
Trong quá trình viết văn, giáo viên cần chỉ rõ cho học sinh luôn phải thể hiện tình cảm riêng của mình trớc mỗi vấn đề, nhân vật, uốn nắn cho học sinh không nên chỉ dùng một loại thao tác t duy vì đó là một cách để bài văn có giọng văn sinh động, phong phú
III: Kết quả.
ý thức, tầm quan trọng việc rèn luyện cho học sinh làm
đợc một bài văn hay, bản thân tôi và học sinh đã cùng nhau
Trang 7cố gắng Qua quá trình bồi dỡng, rèn luyện một số em học khá môn văn tôi thấy bài viết của các em đã có nhiều tiến bộ
đáng kể và trong một đợt thi học sinh giỏi lớp 9 năm học này (2002 - 2003) một học sinh do tôi bồi dỡng đã đạt giải ba (thi huyện) và đạt giải khuyến khích (thi tỉnh)
Kết quả trên tuy cha đợc mĩ mãn song đó là điều mà tôi cần phát huy trong công tác giảng dạy
IV: Kết luận.
Là một ngời giáo viên nhất là giáo viên dạy văn thì phải ý thức đợc dạy văn là dạy ngời Chính vì vậy nếu không yêu văn học thì chúng ta sao có thể dạy học sinh điều đó đợc
và nếu không say mê văn học thì cũng rất khó trong việc bồi dỡng một học sinh giỏi văn
Trên đây là một số kinh nghiệm nho nhỏ của bản thân tôi đợc rút ra trong quá trình giảng dạy Hy vọng rằng nó sẽ giúp cho bạn đọc một suy nghĩ và đóng góp gì đó trong việc dạy học văn nói chung và trong việc bồi dỡng học sinh giỏi văn nói riêng./
Nga Văn ngày 08 tháng 4 năm
2003
Ngời thực hiện
Mai Thị Lý
Trang 8sở giáo dục và đào tạo thanh hoá
Phòng giáo dục huyện nga sơn
Trờng TH nga Văn
- -ngời thực hiện: Mai Thị Lý
Tổ bộ môn: xã hội
Đơn vị công tác: Trờng THCS Nga Văn
sáng kiến kinh nghiệm
bồi dỡng học sinh giỏi văn
"để viết đợc một bài văn hay"
Năm học 2002 - 2003
****************