Bài 29 cấu trúc các loại virut SH10 CB

Chúng ta sẽ cùng theo dõi chương trình “Hồ sơ mật” để tìm hiểu về một “Hiểm họa” nguy hiểm hàng đầu thế giới.(cho học sinh xem phim)Vậy virut là gì? Tại sao chúng lại nguy hiểm như vậy? Và để chống lại “hiểm họa” nguy hiểm này cần phải làm gì? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu chương III: VIRUT VÀ CÁC BỆNH TRUYỀN NHIỄM. Bài 29: Cấu trúc các loại virut Trước khi tìm ra virut thì con người vẫn nghĩ các bệnh nguy hiểm là do vi khuẩn gây ra, vậy vi khuẩn được “minh oan” bằng cách nào? Đó là nhờ một nhà khoa học người Nga là D.I.Ivanopxki với thí nghiệm nổi tiếng trên cây thuốc lá. Cho HS xem sơ đồ thí nghiệm của D.I.Ivanopxki

Trường: THPT Nguyễn Chí Thanh Ngày dạy: 28/03/2018

Sinh viên thực hiện: Hoàng Thị Thơ Giáo viên hướng dẫn:

Khoa: Sinh học Phạm Thị Quỳnh Như

GIÁO ÁN GIẢNG DẠY SỐ 6 Tiết 31 - BÀI 29: CẤU TRÚC CÁC LOẠI VIRUT.

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Phát biểu được khái niệm virut

- Giải thích được vì sao virut được coi là ranh giới của thế giới vô sinh và hữu sinh

- Trình bày được cấu tạo chung và chức năng của mỗi thành phần trong một virut điển hình

- Mô tả được cấu tạo và hình thái của 3 loại virut có cấu trúc xoắn, cấu trúc khối và cấu trúc hỗn hợp

- Nêu các nhóm virut phân loại theo vật chủ

2 Kĩ năng

- Rèn luyện các kỹ năng tư duy logic: phân tích, so sánh, khái quát

- Phát triển kỹ năng hoạt động nhóm

- Kĩ năng thuyết trình

- Kỹ năng liên hệ thực tế và ứng dụng lý thuyết vào hoạt động thực tiễn

3 Thái độ

- Có ý thức giữ gìn sức khoẻ, phòng tránh các bệnh liên quan đến virut

II NỘI DUNG TRỌNG TÂM

- Khái niệm của virut

- Cấu tạo của virut và hình thái của virut

III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

- Hỏi đáp - tìm tòi

- Quan sát tranh – tìm tòi

- Quan sát mô hình – tìm tòi

* Tổ chức hoạt động nhóm

IV PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

- Phim “hồ sơ mật”

- Phiếu học tập

- Tranh ảnh minh họa một số virut gây bệnh

V BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC HỌC SINH

Nhận biết Thông hiểu Vận dụng thấp Vận dụng cao

I.Khái niệm

virut

Phát biểu được khái niệm và đặc điểm của virut

Phân biệt được virut và vi khuẩn về kích thước cấu tạo cũng như phương thức sống

Giải thích được

vì sao virut gây bệnh cho con người và các loại sinh vật khác

II.Cấu tạo

của virut.

Trình bày được cấu tạo chung của virut

Phân biệt được virut có vỏ ngoài với virut trần

Vận dụng để nhận biết được một số loại virut gây ra các bệnh dịch hiện nay

III.Hình

thái

Trình bày được

3 loại cấu trúc của virut

Phân biệt được các dạng cấu trúc của virut

Qua hình ảnh có thể chỉ rõ được một số loại virut thông thường

VI TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC BÀI MỚI

1 Ổn định tổ chức lớp (1’)

2 Kiểm tra bài cũ (không)

3 Tổ chức hoạt động dạy – học:

* Đặt vấn đề: (2’) Chúng ta sẽ cùng theo dõi chương trình “Hồ sơ mật” để tìm hiểu về

một “Hiểm họa” nguy hiểm hàng đầu thế giới.

(cho học sinh xem phim)

Vậy virut là gì? Tại sao chúng lại nguy hiểm như vậy? Và để chống lại “hiểm họa” nguy

hiểm này cần phải làm gì? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu chương III: VIRUT VÀ CÁC BỆNH TRUYỀN NHIỄM Bài 29: Cấu trúc các loại virut

Dạy bài mới:

Thời

gian

Hoạt động

của giáo viên (GV)

Hoạt động của học sinh (HS)

Nội dung bài học

Hoạt động 1: Tìm hiểu lịch sử phát hiện và định nghĩa virut (8’)

8’

- Trước khi tìm ra virut thì con

người vẫn nghĩ các bệnh nguy

hiểm là do vi khuẩn gây ra,

vậy vi khuẩn được “minh oan”

bằng cách nào? Đó là nhờ một

nhà khoa học người Nga là

D.I.Ivanopxki với thí nghiệm

nổi tiếng trên cây thuốc lá

- Cho HS xem sơ đồ thí

nghiệm của D.I.Ivanopxki

+ Đầu tiên, lá cây thuốc lá bị

bệnh được nghiền nhỏ, sau đó

đem dịch chiết từ cây thuốc lá

bệnh lọc qua nến lọc vi khuẩn,

kiểm tra dưới kính hiển vi

quang học không thấy có vi

khuẩn, nhưng khi nhiễm lên

cây thuốc lá lành thì cây này

bị bệnh

+ Hỏi: Từ những bằng chứng

trên, vi khuẩn được tuyên bố

“trắng án”, hãy giải thích tại

sao?

+ Hỏi: Ngoài ra ta có nhận xét

gì về kích thước của virut so

+ Lọc qua nến lọc VK =>

trong dịch lọc không có VK (được kiểm tra bằng kính hiển

vi quang học), cây thuốc lá lành bị bệnh => tác nhân gây bệnh không phải là vi khuẩn

+ Nhỏ hơn cả vi khuẩn, không

I Khái niệm.

với vi khuẩn

+Giáo viên nhận xét bổ sung:

Nếu như kích thước của vi

khuẩn được đo bằng micromet

thì kích thước của virut chỉ

được đo bằng nanomet

+ Sau đó ông tiếp tục đem

nuôi cấy trên môi trường nhân

tạo thì không thu được khuẩn

lạc

+ H: Việc này nói lên điều gì?

GV bổ sung: Virut khi tự do ở

môi trường được gọi là

virion và không có khả năng

gây hại Vậy theo em virut có

phải thuộc giới vô sinh hay

không?

Giáo viên nhân xét bổ sung:

virut được xem là ranh giới

giữa vật sống và vật không

sống, vì chúng chỉ “sống” khi

ở trong tế bào vật chủ

- Cho HS xem hình một virut

điển hình

- H: Virut đã có cấu tạo tế bào

chưa? Vì sao?

thể nhìn thấy dưới kính hiển

vi quang học

+ Virut không thể nuôi cấy trong môi trường nhân tạo, mà chỉ có thể sống trên cơ thể sinh vật

+Học sinh trả lời (phân luồn ý kiến)

- Chưa, vì virut không có các thành phần quan trọng cấu tạo

- Virut là một dạng sống chưa

có cấu tạo tế bào.

- Kích thước

siêu nhỏ (đo bằng nanomet)

- Có cấu tạo đơn giản, hệ gen chỉ chứa một loại axit nucleic (ADN hoặc ARN) được bao bọc bởi phân tử protein

- Sống kí sinh nội bào bắt buộc

- H: Cấu tạo của virut gồm

những phần nào?

- Để tìm hiểu kĩ hơn về cấu

tạo, chức năng của các phần

này ta sẽ cùng tìm hiểu phẩn

2, cấu tạo của virut

nên tế bào là màng sinh chất,

tế bào chất và nhân

- Vỏ protein và axit nucleic

Hoạt động 2: Tìm hiểu cấu tạo của virut (15')

- Cho HS quan sát hình ảnh

virut A và virut B

- H: Quan sát cấu tạo của hai

kiểu virut, chúng có thành

phần nào giống nhau? Thành

phần nào khác nhau?

- Virut có cấu tạo gồm 2 phần

chính: vỏ là protein (capsit) và

lõi là axit nucleic => phần này

là phần bắt buộc có ở tất cả

các virut Một số virut có

thêm vỏ ngoài Virut không có

vỏ ngoài (virut A) được gọi là

virut trần

- Lõi axit nuclêic:

+ H: Lõi axit nucleic của virut

có thể là những phân tử nào?

+ Lưu ý không bao giờ chứa

- Giống nhau: Lõi axit nuclêic

và vỏ protein

- Khác nhau: Virut A không có

vỏ ngoài, virut B có vỏ ngoài

+ ADN hoặc ARN

II Cấu tạo

1 Cấu tạo

- Cấu tạo gồm 2 phần chính: vỏ là protein và lõi là axit nucleic.

* Lõi axit nuclêic

+ Chỉ chứa ADN hoặc ARN (mạch đơn hay mạch kép).

+ Chức năng:

cả 2 loại hoặc là ADN hoặc là

ARN có thể là dạng chuỗi đơn

hay chuỗi xoắn kép

+ H: Bộ gen của virut có gì

sai khác so với bộ gen của vi

sinh vật nhân thực

+ Chiếu và mô tả sơ đồ 29.3

Hỏi: Giải thích tại sao virut

phân lập được lại là virut A.

Từ đó cho biết chức năng

của lõi axit nucleic.

- Vỏ protein:

+ H: Vỏ protein (vỏ capsit)

của virut có cấu tạo như thế

nào ? Nêu chức năng của vỏ?

+ GV vổ sung: Capsôme lại

cấu tạo bởi các đơn vị hình

thái gọi là protome – có thể là

monome (1 phân tử prôtêin)

hoặc pôlime Vỏ capsit có khả

năng kháng nhiệt, kháng pH

bất lợi nên có tác dụng bảo vệ

lõi axit nucleic

+ Tổ hợp axit nucleic và vỏ

capsit được gọi là

nucleocapsit

+ ADN và ARN của virut có thể là mạch đơn hoặc mạch kép

+TL: bởi vì lõi axit nucleic là của chủng virut A

+Chức năng: lưu giữ, bảo quản, truyền đạt thông tin di truyền

+ Vỏ capsit được cấu tạo từ những đơn vị hình thái gọi là capsome Vỏ có chức năng bảo vệ cho lõi axit nucleic

Lưu giữ, bảo quản và truyền đạt thông tin di truyền.

* Vỏ protein

( Capsit)

+ Được cấu tạo

từ các đơn vị hình thái gọi là capsome

+ Chức năng: Bảo vệ lõi.

* Tổ hợp axit nucleic và vỏ capsit gọi là nucleocapsit

- Vỏ ngoài :

+ Em hãy cho biết cấu tạo của

vỏ ngoài ? Nó giống với cấu

trúc nào mà ta đã học ?

=> Giáo viên nhận xét, bổ

sung : lớp vỏ ngoài có nguồn

gốc từ màng sinh chất của tế

bào vật chủ

+ H: Trên vỏ ngoài có cấu trúc

nào đặc biệt? Chức năng của

nó là gì?

+ Ví dụ như virut HIV chỉ

bám vào được tế bào limphô

T4

+ Được tạo bởi lớp lipit kép

và protein Giống với cấu tạo của màng sinh chất

+ Gai glicoprotein có vai trò kháng nguyên và giúp virut bám đặc hiệu vào tế bào vật chủ

* Vỏ ngoài (Chỉ

có ở một số loại virut):

+ Được tạo bởi lớp lipit kép và prôtêin.

+ Trên vỏ ngoài

có thể có các gai glicôprôtêin chứa thụ thể giúp virut hấp phụ vào tế bào vật chủ.

Hoạt động 3: Hình thái

13’

- GV chiếu các hình ảnh virut

với nhiều hình thái, cấu tạo

khác nhau

- Dựa vào hình thái, virut

được chia thành bao nhiêu

loại ? Vì sao lại chia như

vậy ?

- Yêu cầu HS chỉ ra từng loại

qua các hình ảnh vừa chiếu

+ Yêu cầu HS làm việc theo

nhóm, quan sát hình và hoàn

thành PHT trong vòng 2 phút

+ Gọi đại diện mỗi nhóm lên

bảng trình bày Mỗi nhóm có

- 3 loại: cấu trúc xoắn (virut khảm thuốc lá), cấu trúc khối (virut adeno, virut HIV), cấu trúc hỗn hợp (phagơ T2)

Dựa vào hình dạng bên ngoài của virut

III Hình thái:

- Dựa vào hình thái, virut được chia thành 3 loại:

+ Cấu trúc xoắn vd: virut khảm thuốc lá

+ Cấu trúc khối vd: virut ađênô, virut HIV

2 phút để trình bày.

+ Các nhóm khác nhận xét, bổ

sung

+ GV chính xác hóa kiến thức

+ Bổ sung cấu tạo của các loại

virut (đặc biệt là phagơ T2)

+ Cấu trúc hỗn hợp vd: phagơ

T 2

(nội dung bảng 1)

4 Củng cố ( 4’):

* Sử dụng câu hỏi trắc nghiệm

Câu 1: Hệ gen của virut:

A Chứa cả ADN và ARN.

B Chỉ chứa ADN.

C Chỉ chứa ARN

D Chỉ chứa ADN hoặc ARN.

Câu 2: Đặc điểm nào sau đây là đúng khi nói về virut gây bệnh khảm thuốc lá ?

A Có cấu trúc khối.

B Có cấu trúc hỗn hợp.

C Không có vỏ ngoài.

D Lõi axit nucleic là ADN xoắn kép.

Câu 3: Nuclêôcapsit là tên gọi dùng để chỉ:

A Phức hợp gồm vỏ capsit và axit nuclêic.

B Các lớp vỏ capsit của virut.

C Hệ gen chứa ADN của virut.

D Hệ gen chứa ARN của virut.

Câu 4: Câu nào sau đây không đúng khi nói về virut ?

A Virut là một thực thể sống có cấu tạo tế bào.

B Hệ gen của virut là ADN hoặc ARN

C Virut sống kí sinh nội bào bắt buộc

D Cấu tạo của virut gồm hai thành phần chính là : vỏ protein và lõi axit nucleic

5 Dặn dò (1’)

- Học bài và trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa

- Đọc thêm mục: “Em có biết”

- Chuẩn bị bài 30: “Sự nhân lên của virut trong tế bào chủ”

+ Tìm hiểu các giai đoạn xâm nhiễm và phát triển của phagơ

+ Tìm hiểu phương thức lây nhiễm của HIV

+ Tìm hiểu các giai đoạn phát triển của hội chứng AIDS, từ đó thử trả lời trước câu hỏi: Tại sao lại gọi HIV là “tên tội phạm” thế kỉ?

Quảng Điền, ngày 25 tháng 03 năm 2018

Giáo viên hướng dẫn giảng dạy Giáo sinh thực tập

Cô Phạm Thị Quỳnh Như Hoàng Thị Thơ

Ngày… tháng … năm 2018 Trường:

Lớp:

Nhóm:

Phiếu học tập

Tiết 31 - Bài 29: CẤU TRÚC CÁC LOẠI VIRUT

1 Quan sát mô hình, hoạt động nhóm kết hợp nghiên cứu mục II SGK (Hình thái và cấu

tạo) hoàn thành bảng sau:

Bảng: CÁC LOẠI CẤU TRÚC CỦA VIRUT

Cấu truc xoắn

Cấu trúc khối

Cấu trúc hỗn hợp

2 Theo em có thể nuôi virut trên môi trường nhân tạo như nuôi vi khuẩn được không? Vì sao?

………

………

………

3 Hãy so sánh sự khác biệt giữa virut và vi khuẩn bằng cách điền chữ “có” hoặc

“không” vào bảng dưới đây:

Có cấu tạo tế bào

Chỉ chứa ADN hoặc ARN

Chứa cả ADN và ARN

Chứa riboxom

Sinh sản độc lập

Đáp án phiếu học tập

1 Bảng các loại cấu trúc của virut

Dạng cấu trúc Đặc điểm Đại diện

Cấu trúc dạng khối Các capsome sắp xếp theo chiều

xoắn của lõi axit nucleic Virut khảm thuốc lá,

Cấu trúc dạng

xoắn

Các capsome sắp xếp theo hình khối đa diện hoặc khối cầu

Virut zika, virut HIV, virut bại liệt,

Cấu trúc dạng hỗn

hợp

Đầu có cấu trúc khối chứa axit nucleic nối với đuôi có cấu trúc xoắn

Phage T2,

2 Bảng so sánh sự khác biệt giữa virut và vi khuẩn