GIỚI THIỆU kỹ THUẬT NUÔI cá rô PHI

Võ Hồng Nguyên DH08NT MSSV:08116102 GIỚI THIỆU KỸ THUẬT NUÔI CÁ RÔ PHI Cá rô phi là loài cá dễ nuôi, có khả năng thích nghi tốt với nhiều môi trường nuôi khác nhau và phát triển tốt trong môi trường nuôi nước ngọt và nước lợ và nước chịu đựng được độ mặn tới 32. Chúng ta có thể nuôi cá rô phi trong ao hồ, trong lồng bè trên sông, hồ chứa nước, nuôi trong ruộng cấy lúa và ao đầm nước lợ. Cá rô phi có thể nuôi đơn hay nuôi ghép với các loài cá nuôi khác. Thức ăn của cá rô phi dễ kiếm, rẻ tiền như: khô đỗ, cám gạo, bột sắn, ngô, hay rau bèo kết hợp với một phần bột cá. Mặc dù cá rô phi có khả năng tận dụng tốt các sản phẩm thải từ chăn nuôi như phân gia súc, gia cầm nhưng trong nuôi cá rô phi sạch tạo sản phẩm hàng hoá có chất lượng cao, cần hạn chế cho cá rô phi ăn các loại chất thải này. Giai đoạn nuôi cá giống, do cá rô phi có khả năng ăn tảo và động vật phù du nên có thể sử dụng thêm phân vô cơ bón cho ao nhằm tạo nguồn thức ăn tự nhiên cho cá. Thịt cá rô phi thơm ngon, dễ chế biến nên được người tiêu dùng ở nhiều nước ưa thích. Trên thế giới cá rô phi được nhiều thị trường ưa chuộng, đặc biệt là thị trường Mỹ, Nhật Bản và gần đây là Anh, Canada và A rập sê út. Chỉ tính riêng trong năm 2000, lượng cá rô phi xuất khẩu vào thị trường Mỹ đã chiếm tới 50.94% tổng lượng cá nhập khẩu vào nước này (Madan và Ferdinand 2001). Thị trường cá rô phi vào Mỹ được phát triển một cách nhanh chóng. Giá trị nhập khẩu các sản phẩm từ cá rô phi của Mỹ tăng trên 400% trong vòng 7 năm, từ 18,0 triệu bảng Anh năm 1993 lên 89,2 triệu bảng năm 2001 (Fu-Sung Chiang 2001). Ðây là thị trường nhiều tiềm năng cho suất khẩu cá rô phi song cũng là thị trường yêu cầu các sản phẩm có chất lượng cao, khắt khe về các chỉ tiêu an toàn về vệ sinh thực phẩm. Cá rô phi hiện nay được thị trường nội địa ưa chuộng. Tại thị trường Hà Nội giá cá rô phi thương phẩm tại các chợ trung bình là 18-22 nghìn đồng/kg cá tươi sống cỡ 500g/con. Giá này cao hơn giá cá chép, cá trắm cỏ. Thị trường nội địa với dân số trên 80 triệu người cũng sẽ là thị trường lớn cho tiêu thụ sản phẩm cá rô phi.

GIỚI THIỆU KỸ THUẬT

NUÔI CÁ RÔ PHI

Võ Hồng Nguyên DH08NT MSSV:08116102 GIỚI THIỆU KỸ THUẬT NUÔI CÁ RÔ PHI

Cá rô phi là loài cá dễ nuôi, có khả năng thích nghi tốt với nhiều môi trường nuôi khác nhau và phát triển tốt trong môi trường nuôi nước ngọt và nước lợ và nước chịu đựng được độ mặn tới 32 Chúng ta có thể nuôi cá rô phi trong ao hồ, trong lồng bè trên sông, hồ chứa nước, nuôi trong ruộng cấy lúa và ao đầm nước lợ Cá

rô phi có thể nuôi đơn hay nuôi ghép với các loài cá nuôi khác

Thức ăn của cá rô phi dễ kiếm, rẻ tiền như: khô đỗ, cám gạo, bột sắn, ngô, hay rau bèo kết hợp với một phần bột cá Mặc dù cá rô phi có khả năng tận dụng tốt các sản phẩm thải từ chăn nuôi như phân gia súc, gia cầm nhưng trong nuôi cá rô phi sạch tạo sản phẩm hàng hoá có chất lượng cao, cần hạn chế cho cá rô phi ăn các loại chất thải này Giai đoạn nuôi cá giống, do cá rô phi có khả năng ăn tảo và động vật phù du nên có thể sử dụng thêm phân vô cơ bón cho ao nhằm tạo nguồn thức ăn tự nhiên cho cá

Thịt cá rô phi thơm ngon, dễ chế biến nên được người tiêu dùng ở nhiều nước ưa thích Trên thế giới cá rô phi được nhiều thị trường ưa chuộng, đặc biệt là thị trường Mỹ, Nhật Bản và gần đây là Anh, Canada và A rập sê út Chỉ tính riêng trong năm 2000, lượng cá rô phi xuất khẩu vào thị trường Mỹ đã chiếm tới 50.94%tổng lượng cá nhập khẩu vào nước này (Madan và Ferdinand 2001) Thị trường cá

rô phi vào Mỹ được phát triển một cách nhanh chóng Giá trị nhập khẩu các sản phẩm từ cá rô phi của Mỹ tăng trên 400% trong vòng 7 năm, từ 18,0 triệu bảng Anh năm 1993 lên 89,2 triệu bảng năm 2001 (Fu-Sung Chiang 2001) Ðây là thị trường nhiều tiềm năng cho suất khẩu cá rô phi song cũng là thị trường yêu cầu các sản phẩm có chất lượng cao, khắt khe về các chỉ tiêu an toàn về vệ sinh thực phẩm Cá rô phi hiện nay được thị trường nội địa ưa chuộng Tại thị trường Hà Nội giá cá rô phi thương phẩm tại các chợ trung bình là 18-22 nghìn đồng/kg cá tươi sống cỡ 500g/con Giá này cao hơn giá cá chép, cá trắm cỏ Thị trường nội địa với dân số trên 80 triệu người cũng sẽ là thị trường lớn cho tiêu thụ sản phẩm

cá rô phi

Trong thập niên gần đây sản lượng cá rô phi trên thế giới liên tục tăng, chỉ trong vòng 15 năm tổng sản lượng cá rô phi thế giới đã tăng 3 lần từ 500.000 tấn lên 1,6 triệu tấn Sự tăng nhanh về sản lượng cá rô phi của thế giới là do sự phát triển liên tục của nghề nuôi cá rô phi Từ 1990 đến 1999, sản lượng cá rô phi nuôi

đã tăng từ 400.000 trên 1 triệu tấn năm 1999 (Helga 2001) Châu á là khu vực sản

có sản lượng cá rô phi cao nhất, chiếm tới 60% tổng sản lượng cá rô phi của thế giới Các nước có nghề nuôi cá rô phi phát triển mạnh là Trung Quốc (sản lượng

năm 1999 là 560.000 tấn), Ai Cập là nước đứng thứ 2 về sản lượng cá rô phi (sản lượng năm 1999 là 220.000 tấn) Trong khi đó sản lượng cá rô phi của Thái lan, Indonesia và Philippines tương đối ổn định và duy trì ở mức 100.000 tấn (Helga 2001)

Việt Nam đang phát triển rộng rãi nghề nuôi cá rô phi đặc biệt là sản xuất tập trung tạo hàng hoá cho chế biến xuất khâủ và tiêu dùng nội địa Trên cơ sở nghiên cứu nhu cầu thị trường và tiềm năng sản xuất cá rô phi của nước ta, Bộ Thuỷ Sản

đã tổ chức 2 cuộc hội thảo bàn về sản xuất và xuất khẩu cá rô phi tại An Giang và tại Bắc Ninh Tại cuộc hội thảo này, đã vạch ra định hướng của Việt nam trong việc sản xuât cá rô phi hàng hoá xuất khẩu đến năm 2010 sản lượng đạt 200.000 tấn, ngay trong năm 2004 phải đạt 70.000 tấn Ðạt giá trị xuất khẩu 80 triệu USD năm 2004 và 160 triệu USD năm 2010

MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CÁ RÔ PHI

Nuôi phổ biến là cá rô phi vằn, rô phi xanh, rô phi đỏ và rô phi đen trong đó loài

nuôi phổ biên nhất là cá rô phi vằn

Ngày nay cá rô phi không những được nuôi ở châu Phi mà đã được phát tán vànuôi ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới

Trong vài chục năm trở lại đây, chúng mới thừc sự trở thành loài cá nuôi côngnghiệp, sản lượng lớn và giá trị kinh tế cao

Cá rô phi vằn có tên khoa học là Oreochromis niloticus, là loài cá có thịt ngon, giá

trị thương phẩm cao, nhanh lớn và dễ nuôi ở các mô hình nuôi khác nhau Kết quảnghiên cứu những năm gần đây cho thấy nuôi đơn cá rô phi hay nuôi ghép với cácloài cá khác, cá sinh trưởng nhanh và rất ít khi bị bệnh Cá rô phi có khả năngchống chịu tốt với các môi trường sống khác nhau và cho hiệu quả kinh tế cao

2 Ðặc điểm hình thái một số giống cá rô phi nuôi phổ biến

Loài cá rô phi vằn Oreochromis niloticus: Toàn thân phủ vảy, ở phần lưng có màu

xám nhạt, phần bụng có màu trắng ngà hoặc xanh nhạt Trên thân có từ 7-9 vạchchạy từ phía lưng xuống bụng Các vạch đậm dọc theo vây đuôi ở từ phía lưngxuống bụng rất rõ (hình 1A) Cá rô phi vằn là loài có kích cỡ thương phẩm lớn,lớn nhanh và đẻ thưa hơn cá rô phi đen Ðây là loài được nuôi phổ biên nhất trênthế giới và ở Việt Nam hiện nay

Loài cá rô phi đen Oreochromis mossambicus: Toàn thân phủ vảy, vảy ở lưng có

màu xám tro đạm hoặc xanh đến hơi nhạt Phần bụng có màu trắng xám hoặc xámngà Trên thân và vây đuôi không có các sọc chạy từ phía lưng xuống bụng như ở

cá rô phi vằn Cá rô phi đen (còn cọi là cá rô phi cỏ, rô phi sẻ) là loài lớn chậm,kích cỡ thương phẩm nhỏ, đẻ mau nên không được ưa chuộng

Ngoài ra còn một số giống cá rô phi khác như cá rô phi đỏ (cá diêu hồng) cũngđược nuôi khá phổ biến hiện nay, đặc biệt là ở ÐBSCL

Rô phi vằn

3 Thức ăn của cá rô phi:

Tính ăn của cá rô phi thay đổi theo giai đoạn phát triển và môi trường nuôi Cá rô phi là loài cá ăn tạp nghiêng về thực vật, thức ăn chủ yếu là tảo và 1 phần thực vật bậc cao và mùn bã hữu cơ ở giai đoạn cá con từ cá bột lên cá hương, thức ăn chủ yếu là động vật phù du (ÐVPD) và 1 ít thực vật phù du (TVPD) Từ giai đoạn cá hương đến cá trưởng thành thức ăn chủ yếu là mùn bã hữu cơ và TVPD Cá rô phi

có khả năng tiêu hoá các loài tảo xanh, tảo lục mà 1 số loài cá khác không có khả năng tiêu hoá (hình 2) Ngoài ra

cá rô phi còn ăn được thức ăn bổsung như cám gạo, bột ngô, cácloại phụ phẩm nông nghiệpkhác

Ðặc biệt cá rô phi có thể sử dụngrất có hiệu quả thức ăn tinh như:

cám gạo, bột ngô, khô dầu lạc,

đỗ tương, bột cá và các phụphẩm nông nghiệp khác Trongnuôi thâm canh nên cho cá ănthức ăn có hàm lượng đạm cao(18-35% Protein)

Rô phi đenHình 1:Hình thái ngoài của cá rô phi vằn và cá rô phi đen Thức ăn

Hình2: Thức ăn tự nhiên của cá rô phi: ÐVPD,

TVPD và động vật đáy

Cá rô phi có nhu cầu dinh dưỡng gần giống với cá chép về thành phần tinh bột(dưới 40%), canxi (1,5- 2%), P (1- 1,5%), K, Na chỉ có một điều khác là thức ăncủa cá rô phi yêu cầu về hàm lượng đạm thấp hơn Ðiều này rất có ý nghĩa khi chếbiến thức ăn công nghiệp cho cá rô phi

4 Sinh trưởng

Tốc độ lớn của cá rô phi phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường, thức ăn, mật độ thả

và kỹ thuật chăm sóc Khi nuôi thâm canh cá lớn nhanh hơn khi nuôi bán thâmcanh hay là nuôi ghép

Giai đoạn cá hương, trong ao nuôi cá từ hương lên giống, cá rô phi vằn có tốc độsinh trưởng khá nhanh từ 15- 20 gam/tháng Từ tháng nuôi thứ 2 đến tháng nuôithứ 6 tăng trưởng bình quân ngày có thể đạt 2,8-3,2g/con/ngày Cá rô phi vằn cóthể đạt trọng lượng bình quân trên 500g/con sau 5-6 tháng nuôi

5 Sinh sản

5.1 Thành thục sinh dục

Trong điều kiện ao nuôi cá rô phi thành thục sinh dục vào tháng thứ 3, 4 khi cá cótrọng lượng thông thường là100-150g/con (cá cái) Tuy vậy kích thước thành thụcsinh dục của cá rô phi phụ thuộc vào điều kiện chăm sóc, điều kiện nhiệt độ và độtuổi Cá nuôi trong mô hình thâm canh năng suất cao cá cái tham gia sinh sản lầnđầu sinh sản khi trọng lượng đạt trên 200g trong khi đó ở điều kiện nuôi kém, cácái bắt đầu đẻ khi trọng lượng cơ thể mới khoảng 100g

5.2 Chu kỳ sinh sản của cá rô phi

Hầu hết các loài cá rô phi trong giống Orechromis đều tham gia sinh sản nhiều lần

trong 1 năm Trong điều kiện khí hậu ấm áp cá rô phi đẻ quanh năm (10 11 lứa ởcác tỉnh phía nam; 5-7 lứa ở các tỉnh phía Bắc) Quan sát buồng trứng cá rô phicho thấy: trong buồng trứng lúc nào cũng có tất cả các loại trứng, từ loại non nhấtđến loại chín sẵn sàng rụng để đẻ Vì vậy trong tự nhiên ở các ao nuôi cá rô phichúng ta gặp rất nhiều cá con ở các cỡ khác nhau (trừ ao nuôi cá rô phi đơn tính)

Số lượng trứng mỗi lần đẻ từ vài trăm trứng đến khoảng 2000 trứng Chu kỳ sinhsản của cá rô phi thường kéo dài từ 3 4 tuần (tính từ lần đẻ này đến lần đẻ tiếptheo)

Hình 3: Phân biệt đực cái cá rô phi

sặc sỡ có màu hồng hặchơi đỏ

Màu nhạt hơn

Lỗ niệu và lỗ 2 lỗ: Lỗ niệu sinh dục và 3 lỗ: Lỗ niệu, lỗ sinh dục

sinh dục lỗ hậu môn và lỗ hậu môn

Hình dạng huyệt Ðầu thoát lỗ niệu sinh

dục dạng lồi, hình nóndài và nhọn

Dạng tròn, hơi lồi và khôngnhọn như ở cá đực

Trước khi đẻ cá đực đào tổ xung quang bờ ao, nơi có nền đáycứng, độ sâu mực nước 50 60 cm Hố hình lòng chảo, đường kính tổ đẻ từ 30 40

cm, sâu 7 10 cm Cá cái đẻ trứng vào tổ, cá đực tiến hành thụ tinh, sau khi thụ tinh

cá cái nhặt hết trứng vào miệng để ấp

- ở nhiệt độ 280C thời gian ấp khoảng 4 ngày

- ở nhiệt độ 300C thời gian ấp khoảng 2-3 ngày

- ở nhiệt độ 200C thời gian ấp khoảng 6 ngày

Cá sau khi nở lượng noãn hoàng lớn, cá rất yếu, cá mẹ tiếp tục ấp trong miệng từ 4

6 ngày, cá mẹ nhả con và vần tiếp tục bảo vệ ở phía dưới trong 1-2 ngày đầu Cá bột khi còn nhỏ thường bơi thành đàn xung quanh ao, có thể quan sát được vào lúcsáng sớm

NHỮNG LOẠI BỆNH THÔNG THƯỜNG TRÊN CÁ RÔ PHI VÀ BIỆN

Trong nuôi thâm canh cá rô phi, quản lý sức khỏe cá và môi trường nuôi Cá rô phi là những loài cá nuôi ít bị sốc (stress) với biến đổi của môi trường và có khả năng kháng được một số bệnh, nhưng trong quá trình nuôi cũng phát một số bệnh ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng thực phẩm Việt Nam là nước trong khu vực Ðông Nam á, có khí hậu ấm áp và có đủ điều kiện để sản xuất cá rô phi hướngtới xuất khẩu, nhưng khí hậu nhiệt đới cũng là điều kiện cho bệnh tật phát triển Trong quá trình ương nuôi cá giống đến nuôi cá thương phẩm cá rô phi thường gặp một số bệnh như sau:

1 Bệnh do vi khuẩn

1.1 Bệnh xuất huyết

Tác nhân gây bênh: cầu khuẩn Streptococcus iniae, gram dương

Dấu hiệu bệnh lý: Ðầu tiên cá yếu bơi lờ đờ, kém ăn hoặc bỏ ăn, hậu môn, gốc

vây chuyển màu đỏ; mắt, mang, cơ quan nội tạng và cơ xuất huyết; máu loãng; thận, gan, lá lách dịch hóa (mềm nhũn) Cá bệnh nặng bơi quay tròn không định hướng, mắt đục và lồi ra, bụng trương to (hình 15)

Hình 15: Cá bị bệnh nắp mang, thân, đuôi xuất huyết

Phân bố và lan truyền bệnh

Bệnh xuất huyết do cầu khuẩn gặp ở nhiều loài cá nước ngọt, cá rô phi khi nuôi năng suất cao trong hệ tuần hoàn khép kín, dễ phát bệnh Bệnh xuất huyết do cầu khuẩn có thể lây cho người khi chế biến cá không vệ sinh an toàn

Phòng trị bệnh

Cải thiện môi trường nuôi ổn định, bón vôi (CaO hoặc CaCO3 hoặc CaMg(CO3)2) tùy theo pH của môi trường, liều lượng 1-2kg/100m3, mỗi tháng bón từ 2-4 lần

Dùng Erythromycine: trộn vào thức ăn từ 3-7 ngày, dùng 2-5 g/100kg cá/ngày Cóthể phun xuống ao nồng độ 1-2 ppm sau đó qua ngày thứ 2 trộn vào thức ăn 4 g/100kg cá, từ ngày thứ 3-5 giảm bớt 1/2 Thuốc KN-04-12 cho ăn 4g/1kg cá/ngày

và cho ăn 3-6 ngày liên tục Vitamin C phòng bệnh xuất huyết, liều dùng thường xuyên cho cá 20-30mg/ 1kg cá /1 ngày, cho ăn liên tục 7-10 ngày

1.2 Bệnh viêm ruột

Tác nhân gây bệnh: vi khuẩn: Aeromonas hydrophila, gram âm

Dấu hiệu bệnh lý: Tương tự như bệnh xuất huyết do cầu khuẩn Steptococcus

iniae Bệnh tích điển hình ruột trương to, chứa đầy hơi nên gọi là bệnh viêm ruột

(hình 16)

Hình 16: cá rô phị bệnh viêm ruột, ruột trương to, chứa đầy hơi

Phân bố và lan truyền bệnh

Bệnh viêm ruột thường gặp ở cá rô phi nuôi thương phẩm và cá bố mẹ nuôi sinh sản khi môi trường nuôi bị ô nhiễm đặc biệt là thức ăn không đảm bảo chất lượng,

2 Bệnh ký sinh trùng

2.1 Bệnh trùng bánh xe

Tác nhân gây bệnh: một số loài trong họ trùng bánh xe Trichodinidae thường gây bệnh ở cá ro phi như: Trichodina centrostrigata, T domerguei domerguei, T

heterodentata, T nigra, T orientalis, Trichodinella epizootica, Tripartiella

bulbosa, T clavodonta (hình 17)

Dấu hiệu bệnh lý: Khi mới mắc bệnh, trên thân, vây cá có nhiều nhớt màu hơi

trắng đục, ở dưới nước thấy rõ hơn so với khi bắt cá lên cạn Da cá chuyển màu xám, cá cảm thấy ngứa ngáy, thường nổi từng đàn lên mặt nước Một số con tách đàn bơi quanh bờ ao Khi bệnh nặng trùng bám dày đặc ở vây (hình 18), mang, phá huỷ các tơ mang khiến cá bị ngạt thở, những con bệnh nặng mang đầy nhớt vàbạc trắng Cá bơi lội lung tung không định hướng Sau hết cá lật bụng mấy vòng,

chìm xuống đáy ao và chết

Phân bố và lan truyền bệnh: Trùng bánh xe gây bệnh chủ yếu ở giai đoạn cá giống của các loài cá nuôi, đây là bệnh ký sinh đơn bào nguy hiểm nhất của giai đoạn cá giống Trùng bánh xe ít gây bệnh ở giai đoạn cá thịt Cá rô phi khi ương ở trong nhà bệnh trùng xe đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến tỷ lệ sống, tỷ lệ chết cao từ 70-100% Bệnh thường phát vào mùa xuân, mùa thu, khi nhiệt độ nước 25-300C Bệnh thường gặp nhất trên cá rô phi giống lưư qua đông

Hình 17: trùng bánh xe ký ở cá rô phi

(1-Trichodina centrostrigata, 2- T domerguei

domerguei, 3- T heterodentata, 4- T nigra, 5- T.

orientalis, 6- Trichodinella epizootica,

7-Tripartiella bulbosa, 8- T clavodonta)

Phòng trị bệnh: Dùng nước muối NaCl 2-3%

0,5-0,7 ppm (0,5-0,7g/1 m3 nước)

2.2 Bệnh trùng quả dưa

Tác nhân gây bệnh: trùng quả dưa Ichthyophthyrius multifiliis (hình 19)

Dấu hiệu bệnh lý: Da, mang, vây của cá bị nhiễm bệnh có nhiều trùng bám thành

các hạt lấm tấm rất nhỏ, màu hơi trắng đục (đốm trắng), có thể thấy rõ bằng mắt thường (ngư dân nuôi cá còn gọi là bệnh vẩy nhót Da, mang cá có nhiều nhớt,

Phân bố và lan truyền bệnh: Bệnh trùng quả dưa ở nhiều loài cá trắm cỏ, chép, mè

trắng, mè hoa, trôi, rô phi (Hà Ký,1968), cá thát lát (Nguyễn Thị Muội,1985), cá tra nuôi, trê vàng, trê phi, duồng, leo (Bùi Quang Tề,1990) Ngoài ra, một số cá cảnh cũng thường mắc bệnh này Cá rô phi lưu qua đông ở miền Bắc hoặc nuôi trong nhà, thường gặp trùng qủa dưa gây bệnh làm cá chết hàng loạt Bệnh trùng quả dưa phát vào mùa xuân, mùa đông

Phòng trị bệnh: Dùng Formalin tắm với nồng độ 200-250 ppm (200-250 ml/m3) thời gian 30-60 phút hoặc phun xuống ao nồng độ 20-25 ppm(20-25 ml/m3) mỗi tuần phun 2 lần

2.3 Bệnh sán lá đơn chủ

Tác nhân gây bệnh: Sán lá đơn chủ Cichlidogyrus tilapiae, C sclerosus,

Gyrodactylus niloticus (hình 20, 21)

Dấu hiệu bệnh lý: Cichlidogyrus, Gyrodactylus ký sinh trên da và mang của cá

Lúc ký sinh chúng dùng móc của đĩa bám sau bám vào tổ chức tuyến đầu tiết ra men hialuronidaza phá hoại tế bào tổ chức mang và da cá làm cho mang và da cá tiết ra nhiều dịch nhờn ảnh hưởng đến hô hấp cá Tổ chức da và mang bị

Cichlidogyru, Gyrodactylus ký sinh viêm loét tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm và

một số sinh vật xâm nhập gây bệnh

Hình 19: trùng quả dưa (Ichthyophthyrius)

Hình 20: đĩa bám của sán lá

đơn chủ ký sinh ở mang cá rô

phi (A- Cichlidogyrus

sclerosus; B- C tilapiae)

Hình 21: sán lá đơn chủ

(Gyrodactylus niloticus) ký sinh ở

da cá rô phi (A- đĩa bám; B- sán bám trên vây cá)

Phân bố và lan truyền bệnh: Sán lá đơn chủ ký sinh ở cá rô phi nuôi ở Việt Nam

gặp có 3 loài, chúng có thể gây thành bệnh khi nuôi mật độ dày ở giai đoạn ương

cá giống và có thể gây chết hàng loạt cá ương trong các giai hoặc các bể Bệnh phát vào mùa xuân, mùa thu, mùa đông

Phòng trị bệnh:

- Dùng nước muối NaCl 2-3% tắm cho cá 5-15 phút

- Dùng KMnO4 nồng độ 20 ppm (20g/m3) tắm cho cá trong thời gian 15 -30 phút

- Dùng Formalin tắm với nồng độ 200-250 ppm (200-250 ml/m3) thời gian 30-60 phút hoặc phun xuống ao nồng độ 20-25 ppm(20-25 ml/m3)

2.4 Bệnh rận cá

Tác nhân gây bệnh: rận cá Caligus sp (hình 22)

Dấu hiệu bệnh lý: Rận cá Caligus thường ký sinh ở vây, mang cá rô phi Caligus

dùng cơ quan miệng, các gai xếp ngược ở mặt bụng cào rách tổ chức da cá làm cho da cá bị viêm loét tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng khác xâm nhập, vì vậy nên nó thường cùng lưu hành với bệnh đốm trắng, bệnh đốm đỏ, lở

loét nên dẫn đến làm cá chết hàng loạt Mặt khác, Caligus còn dùng tuyến độc qua ống miệng tiết chất độc phá hoại vật nuôi Cá bị Caligus ký sinh có cảm giác ngứa

ngáy, vận động mạnh trên mặt nước, bơi lội cuồng dại, cường độ bắt mồi giảm

Hình22: rận cáCaligussp (A- conđực; B- con cái)

Phân bố và lan truyền bệnh: Rận cáCaligusphân bốởvùng nước ngọt vàcửa sông

(nước lợ) chúng ký sinh nhiều loài cánuôi, cá rô phi nuôi mậtđộdày, rận cá ký sinhvàđã gây chết cá hàng loạt nhưởcácđầmnước lợhoặc nước ngọtởHảiPhòng, Ninh Bình, Quảng Ninh, Bến Tre,

Khi bị lạnh cá rô phi thường chúi xuống bùn để trú ẩn và thường bị nấm thuỷ mi

Saprolegniatấn công Cá vừa bị rét, lại bị nấm thuỷ mi tấn công nên rất dễ bị chế

trong mùa đông

Ngoài ra còn gặp một số bênh trên cá rô phi khác như thiếu dinh dưỡng (Zn) làm

cá bị đục mắt, thếu Can xi làm bộ xương yếu Tuy nhiênnhững bệnh này không lây lan mạnh và không ở mức độ nghiêm trọng

3 Một số nguyên tắc phòng trị bệnh

Phòng ngừa bệnh là biện pháp quan trọng, đảmbảo cho cá không bị mắc bệnh và sinh trưởng nhanh Các biện pháp chính bao gồm: Tẩy dọn ao đúng kỹ thuật: ao nuôi được tẩy dọn, vét bùn,bón vôi 7-10kg/100m2 để diệt mầm bệnh và các sinh vật gây hại cho cá Chọn giống đủ tiêu chuẩn, không mang các mầm bệnh Cho cá

ăn và chăm sóc tốt theo đúng qui trình nuôi Cho cá ăn đủ và cân bằng dinh dưỡng,quản lý tốt chất lượng nước môi ao hồnuôi

Trong quá trình nuôi cần theo dõi thường xuyên hoạt động của cá, biến động các yếu tố môi trường để có biện pháp xử lý kịp thời

Khi phát hiện cá có biểu hiện bệnh không nên tự chữa trị và sử dụng kháng sinh bừa bãi vì sẽ ảnh hưởng đến chất lượngsản phẩm Nên báo ngay cho các cán bộ chuyên môn đểcó biện pháp phòng trị kịp thời Tuy nhiên đối với một số bệnh thông thường thì có thể phòng trị nhưđã nêu ở trên

Không sử dụng các loại hoá chất, kháng sinh đã bị cấm trong nuôi trồng thuỷ sản