Giáo trình kinh tế vĩ mô

Giáo trình kinh tế vĩ mô Tài liệu “Giáo trình kinh tế vi mô “ được dùng để giảng dạy và học tập trong các trường THCN ở Hà Nội, đồng thời là tài liệu tham khảo hữu ích cho các trường có đào tạo các ngành kỹ. Kinh tế học là môn khoa học xã hội nghiên cứu chọn lựa của nền kinh tế trong việc sử dụng nguồn tài nguyên có giới hạn để sản xuất các loại sản phẩm nhằm thỏa mãn ngày càng tốt nhu cầu của con người...Giáo trình kinh tế vĩ mô Tài liệu “Giáo trình kinh tế vi mô “ được dùng để giảng dạy và học tập trong các trường THCN ở Hà Nội, đồng thời là tài liệu tham khảo hữu ích cho các trường có đào tạo các ngành kỹ. Kinh tế học là môn khoa học xã hội nghiên cứu chọn lựa của nền kinh tế trong việc sử dụng nguồn tài nguyên có giới hạn để sản xuất các loại sản phẩm nhằm thỏa mãn ngày càng tốt nhu cầu của con người...

L I NÓI U

môn khoa h c n n t ng, c s cho các khoa h c kinh t chuyên ngành khác

đ n n n kinh t m

đóng góp c a b n đ c và các thày cô giáo

Xin trân tr ng cám n!

Tác gi Ths Tr n Th Hoà

CH NG I: M T S V N C B N V KINH T H C

GI I THI U

Ch ng này cung c p nh ng ki n th c c b n v m t s khái ni m, quy lu t, công c phân tích quan tr ng c a kinh t h c hi n đ i, nh m giúp cho sinh viên có đ c ki n th c ban đ u v môn h c nh :

Kinh t h c là gì? các đ c tr ng, đ i t ng nghiên c u và ph ng pháp nghiên c u c a kinh

t h c, s khác bi t gi a kinh t v mô và kinh t vi mô, s khác bi t trong ph ng pháp nghiên c u

c a kinh t h c v i các khoa h c kinh t khác Cách th c t ch c c a m t n n kinh t h n h p, các

ch c n ng c b n c a m t n n kinh t trong vi c gi i quy t các v n đ kinh t nh s n xu t cái gì?;

s n xu t nh th nào?; s n xu t cho ai? Các tác nhân trong n n kinh t h n h p, vai trò c a các tác nhân trong n n kinh t và s nh h ng qua l i gi a chúng trong n n kinh t h n h p

Trong ch ng này c ng nh m trang b cho sinh viên m t s khái ni m c b n c a kinh t

h c nh “các y u t s n xu t”, “gi i h n kh n ng s n xu t”, “chi phí c h i” M t s quy lu t kinh t nh “quy lu t chi phí t ng đ i ngày càng t ng”; “quy lu t thu nh p có xu h ng gi m

d n”;

Trang b cho sinh viên ph ng pháp phân tích cung – c u h t nhân c a phân tích kinh t

Vi c xác đ nh giá c , s n l ng thông qua cung, c u; xác đ nh m c s n l ng và giá c cân b ng; các nhân t nh h ng đ n cung, c u, s thay đ i đi m cân b ng khi cung, c u thay đ i

Sau khi nghiên c u ch ng này sinh viên c n ph i đ t đ c các yêu c u sau:

1 Sinh viên ph i n m v ng các khái ni m, ph m trù lý thuy t

2 Ph i v n d ng lý thuy t đ gi i quy t các bài t p d i các d ng:

Kinh t h c là môn khoa h c ra đ i cách đây h n hai th k T đó đ n nay kinh t h c đã

tr i qua nhi u giai đo n phát tri n, do đó c ng đã xu t hi n khá nhi u các đ nh ngh a v kinh t

h c Sau đây xin trình bày 3 khái ni m v kinh t h c đ c nhi u nhà kinh t hi n nay s d ng

(1) Kinh t h c là môn h c nghiên c u xem xã h i s d ng nh th nào ngu n tài nguyên khan hi m đ s n xu t ra nh ng hàng hoá c n thi t và phân ph i cho các thành viên trong xã h i

(2) Kinh t h c là môn khoa h c nghiên c u ho t đ ng c a con ng i trong s n xu t và tiêu

th hàng hoá

(3) Kinh t h c là môn khoa h c nghiên c u vi c l a ch n cách s d ng h p lý nh t các ngu n l c đ s n xu t ra hàng hoá và d ch v nh m tho mãn cao nh t nhu c u cho m i thành viên trong xã h i

Kinh t h c có quan h ch t ch v i nhi u môn khoa h c khác nh : tri t h c, kinh t chính

tr h c, s h c, xã h i h c, và đ c bi t có liên quan ch t ch v i toán h c và th ng kê h c Kinh t h c đ c chia làm 2 phân ngành l n là kinh t h c vi mô và kinh t h c v mô

- Kinh t v mô nghiên c u ho t đ ng c a toàn b t ng th r ng l n c a toàn b n n kinh

t nh : T ng tr ng kinh t , s bi n đ ng c a giá c (l m phát), vi c làm c a c qu c gia (th t nghi p), cán cân thanh toán và t giá h i đoái,

Ví d : N n kinh t Vi t Nam n m 2004 t ng tr ng 7,2%, l m phát 8%, cán cân th ng

m i cân b ng, ây là tín hi u ph n ánh n n kinh t c a Vi t Nam đang trên đà phát tri n, ”

- Kinh t vi mô nghiên c u s ho t đ ng c a các các t bào kinh t trong n n kinh t là các doanh nghi p, h gia đình, nghiên c u nh ng y u t quy t đ nh giá c , s l ng s n ph m, trong các th tr ng riêng l

Ví d : Trên th tr ng Hà N i, vào d p t t nguyên đán 2005, hàng thu s n đ c tiêu th

m nh, do đó giá có th t ng nh

Tu theo cách th c s d ng, kinh t h c đ c chia thành hai d ng kinh t h c là kinh t

h c th c ch ng và kinh t h c chu n t c Kinh t h c th c ch ng là đ tr l i câu h i: Là bao nhiêu? là gì? Nh th nào?; còn kinh t h c chu n t c là đ tr l i câu h i: Nên làm cái gì?, Làm

nh th nào? M i v n đ kinh t c th đ u th ng đ c ti n hành t kinh t h c th c ch ng r i chuy n sang kinh t h c chu n t c

Kinh t h c th c ch ng là vi c mô t và phân tích s ki n, nh ng m i quan h trong n n

kinh t Ví d : hi n nay, t l l m phát là bao nhiêu? n u t ng tr ng kinh t là 8% thì t l l m phát s thay đ i th nào?

T l l m phát đ n m c nào thì có th ch p nh n đ c? Có nên t ng t l lãi su t ngân hàng không?

1.1.2 Nh ng đ c tr ng c b n c a kinh t h c

(1) Kinh t h c nghiên c u s khan hi m các ngu n l c m t cách t ng đ i v i nhu

c u kinh t xã h i

ây là đ c tr ng kinh t c b n g n li n v i ti n đ nghiên c u và phát tri n c a môn kinh

t h c Không th s n xu t m t lo i hàng hoá nào đó đ tho mãn đ y đ m i nhu c u c a con

ng i đ c.Vì nhu c u thì đa d ng, còn ngu n l c thì h u h n do đó c n ph i cân đ i, l a ch n

(2) Tính h p lý c a kinh t h c

c tr ng này th hi n ch , khi phân tích ho c lý gi i m t s ki n kinh t nào đó, c n

ph i d a trên các gi thi t h p lý nh t đ nh và di n bi n c a s ki n kinh t này Tuy nhiên, c n

l u ý r ng tính ch t h p lý ch có tính ch t t ng đ i vì nó ph thu c vào đi u ki n môi tr ng

c a s ki n kinh t

Ví d 1: Mu n phân tích hành vi ng i tiêu dùng mu n mua th gì? s l ng là bao nhiêu? thì kinh t h c gi đ nh h tìm cách mua đ c nhi u hàng hoá d ch v nh t trong s thu nh p h n

ch c a mình

Ví d 2: phân tích xem doanh nghi p s s n xu t cái gì, bao nhiêu? b ng cách nào? có

th gi đ nh r ng doanh nghi p s tìm cách t i đa hoá l i nhu n trong gi i h n ngu n l c c a doanh nghi p

(3) Kinh t h c là m t b môn nghiên c u m t l ng

V i đ c tr ng này kinh t h c th hi n k t qu nghiên c u kinh t b ng các con s có t m quan tr ng đ c bi t Khi phân tích k t qu c a các ho t đ ng ch nh n đ nh nó t ng lên hay gi m

đi thì ch a đ mà ph i th y đ c s bi n đ i c a nó nh th nào là bao nhiêu?

Ví d : K t qu kinh doanh c a doanh nghi p A n m 2005 là kh quan, ch a đ , ch a th y

đ c đi u gì Mà kh quan nh th nào? ph i đ c l ng hoá thông qua các chi tiêu kinh t nh : Doanh thu t ng 20% so v i n m 2004 v i m c t ng 400 t đ ng; l i nhu n t ng 22% so v i n m

Ví d : “Trong giai đo n 2000- 2005 n n kinh t Vi t Nam có m c t ng tr ng cao n

đ nh” có c s c a nh n đ nh này nhà nghiên c u ph i có s li u lý gi i, ch ng minh đi u đó

là t c đ t ng tr ng bình quân hàng n m c a Vi t Nam là 7%, l m phát t 6-8%/ n m, và t c

đ t ng tr ng c a các n c khác trong khu v c và trên th gi i

(5) K t qu nghiên c u c a kinh t h c ch xác đ nh đ c m c trung bình Vì các k t

qu này ph thu c r t nhi u vào các y u t khác nhau nh h ng t i ch tiêu kinh t nghiên c u, trong đó có r t nhi u y u t ch có th xác đ nh đ c xu h ng nh h ng mà không th xác đ nh

đ c m c đ nh h ng

1.1.3 Ph ng pháp lu n nghiên c u kinh t h c

Có th khái quát ph ng pháp lu n nghiên c u c a kinh t h c thông qua 4 giai đo n nh sau:

(1) Khi nghiên c u các hi n t ng kinh t các nhà kinh t th ng dùng ph ng pháp quan sát

Vì các hi n t ng kinh t h t s c ph c t p, th ng xuyên bi n đ ng, ch u nh h ng c a r t nhi u nhân t khách quan và ch quan Các quan h kinh t r t vô hình, mà chung ta ch có th suy đoán thông qua các bi u hi n bên ngoài th tr ng c a nó

Ví d : Mu n nghiên c u v l m phát c a th i k nào đó, thì ph i quan sát s thay đ i giá

c c a t t các hàng hoá đang đ c giao d ch trên th tr ng c a th i k đó

(2) Thu th p các s li u ph c v cho m c tiêu nghiên c u

Ví d : Mu n bi t l m phát hi n nay là bao nhiêu, đã ph i là nguy c ch a thì c n ph i có s

li u, c n c ban đ u đ phân tích S li u đ ti n hành nghiên c u l m phát là s li u v n n kinh

t t ng tr ng hay suy thoái, m c giá c chung c a các hàng hoá và d ch v trong n n kinh t ,

c u Ví d nh là ph ng pháp thông kê, mô hình toán, kinh t l ng, ph ng pháp cân b ng

(1) S n xu t ra nh ng hàng hoá và d ch v nào? v i s l ng bao nhiêu?

C s c a ch c n ng này là s khan hi m các ngu n l c so v i nhu c u c a xã h i Nhi m

v ch y u mà c a b t k n n kinh t nào c ng c n ph i gi i quy t là gi m đ n m c t i thi u s lãng phí trong vi c s n xu t ra nh ng s n ph m không c n thi t, và t ng c ng đ n m c t i đa

nh ng s n ph m c n thi t

(2) Các hàng hoá và d ch v đ c s n xu t ra nh th nào

Vi c gi i quy t đúng đ n v n đ này thông th ng đ ng ngh a v i vi c s d ng s l ng

đ u vào ít nh t đ s n xu t ra s l ng s n ph m đ u ra nh t đ nh

(3) Hàng hoá và d ch v đ c s n xu t ra cho ai? hay s n ph m qu c dân đ c phân

ph i th nào cho các thành viên trong xã h i

Ba v n đ nêu trên là nh ng ch c n ng n ng mà b t k n n kinh t nào c ng ph i th c hi n,

b t k hình th c hay trình đ phát tri n c a nó nh th nào T t c các ch c n ng này đ u m ng tính l a ch n, vì các ngu n l c đ s n xu t ra s n ph m đ u khan hi m C s cho s l a ch n này là:

- T n t i các cách s d ng khác nhau các ngu n l c trong vi c s n xu t ra các s n ph m khác nhau Ví d : S n xu t s n ph m d t may c n đ u vào là (lao đ ng ngành d t may, máy may,

v i, s i, ); còn s n xu t ô tô c n (lao đ ng ngành c khí ch t o, thép, )

Các h th ng kinh t khác nhau có nh ng cách t ch c kinh t khác nhau đ th c hi n

ba ch c n ng c b n c a n n kinh t L ch s phát tri n c a loài ng i cho th y có các ki u t

ch c sau:

(1) N n kinh t t p quán truy n th ng: k u t ch c này t n t i d i th i công xã nguyên thu Trong xã h i này, các v n đ kinh t c b n là s n xu t cái gì? s n xu t nh th nào? phân

ph i cho ai? đ c quy t đ nh theo t p quán truy n th ng t th h tr c sang th h sau T cung,

t c p; c n cái gì thì s n xu t cái đó b ng t li u s n xu t c a chính mình, không c n trao đ i

(2) N n kinh t ch huy (k ho ch hoá t p trung): là n n kinh t gi i quy t ba v n đ kính

t c b n đ u do Nhà n c quy t đ nh, cân đ i Vi c s n xu t cái gì? s n xu t nh th nào? phân

ph i cho ai đ u đ c th c hi n theo k ho ch t p trung th ng nh t c a Nhà n c

(3) N n kinh t th tr ng: trong n n kinh t ba ch c n ng c b n là s n xu t cái gì? s n

xu t nh th nào? s n xu t cho ai? đ c th c hi n thông qua c ch th tr ng, do th tr ng quy t đ nh Trong đó các cá nhân ng i tiêu dùng, và các doanh nghi p tác đ ng qua l i l n nhau trên th tr ng đ xác đ nh m t h th ng giá c , th tr ng, l i nhu n, thu nh p,

(4) N n kinh t h n h p: các h th ng kinh t hi n nay, không mang nh ng hình th c kinh

t thu n tuý nh th tr ng, chi huy hay t nhiên, mà là s k t h p các nhân t c a các lo i hình kinh t Và đi u đó g i là n n kinh t h n h p Trong n n kinh t h n h p các th ch công c ng

và t nhân đ u có vai trò ki m soát kinh t Thông qua bàn tay “vô hình” c a th tr ng và bàn tay

“h u hình” c a Nhà n c Các nhà kinh t chia các tác nhân trong n n kinh t h n h p thành 4 nhóm, nh m gi i thích hành vi và ph ng th c th c hi n các ch c n ng ch y u c a t ng nhóm Các nhóm này tác đ ng qua l i l n nhau t o thành m t h th ng kinh t h n h p Trong n n kinh

t h n h p, c ch th tr ng s xác đ nh giá c và s n l ng trong nhi u l nh v c còn Chính ph

s đi u ti t th tr ng thông qua thu , chi tiêu c a Chính ph , lu t pháp, Mô hình kinh t h n

h p c a t ng n c có th khác nhau, tu thu c vào m c đ can thi p c a Chính ph vào n n kinh

t , và đ i v i th tr ng

1.2.2.1 Ng i tiêu dùng cu i cùng

Ng i tiêu dùng cu i cùng là t t c các cá nhân và h gia đình, h mua hàng hoá và d ch v

đ tho mãn nh ng nhu c u tiêu dùng c a h : Ví d nh mua l ng th c, th c ph m đ n, mua

qu n áo đ m c, Ng i tiêu dùng cu i cùng có nh h ng r t l n đ n vi c quy t đ nh s n xu t

cái gì trong n n kinh t vì h mua và tiêu dùng ph n l n các s n ph m c a n n kinh t Hành vi mua c a ng i tiêu dùng b thúc đ y b i m t s y u t chung nào đó, và ng i ta có th d đoán

v i m c đ tin c y nh t đ nh Y u t c b n trong y u t chung đó là ng i tiêu dùng mu n tho mãn t i đa nhu c u c a h v i thu nh p h n ch

1.2.2.2 Các doanh nghi p

Các doanh nghi p là ng i s n xu t ra hàng hoá và d ch v cung c p cho xã h i, m c đích

c a h khi th c hi n ba ch c n ng c b n s n xu t cái gì? s n xu t nh th nào? s n xu t cho ai?

là thu đ c l i nhu n cao nh t trong gi i h n ngu n l c c a mình

1.2.2.3 Chính ph

Trong n n kinh t h n h p Chính ph đ ng th i v a là ng i s n xu t và v a là ng i tiêu dùng nhi u hàng hoá d ch v Chính ph tiêu dùng ph c v vai trò qu n lý đi u hành c a Chính ph Chính ph là ng i s n xu t c ng gi ng nh doanh nghi p t nhân, nh ng nó ph c

t p h n nhi u b i vai trò qu n lý kinh t c a Chính ph và có th phác ho thông qua 3 ch c

(2) Ch c n ng công b ng

Trong n n kinh t th tr ng hàng hoá đ c phân ph i cho ng i có nhi u ti n mua nh t

ch không ph i cho ng i có nhu c u l n nh t Do v y, đ b o đ m s công b ng trong xã h i, thì Chính ph ph i đ a ra các chính sách phân ph i l i thu nh p Ví d nh h th ng thu thu nh p,

1.2.2.4 Ng i n c ngoài

Các cá nhân, các doanh nghi p, Chính ph n c ngoài tác đ ng đ n các ho t đ ng kinh t

di n ra m t n c thông qua vi c mua bán hàng hoá và d ch v , vay m n, vi n tr và đ u t n c ngoài Trong m t s n c có n n kinh t khá m thì ng i n c ngoài có vai trò khá quan tr ng

1.3 M T S KHÁI NI M C B N C A KINH T H C

1.3.1 Y u t s n xu t, gi i h n kh n ng s n xu t, chi phí c h i

1.3.1.1 Các y u t s n xu t

Y u t s n xu t là đ u vào c a quá trình s n xu t và đ c phân chia thành 3 nhóm:

(1) t đai và tài nguyên thiên nhiên: bao g m toàn b đ t dùng cho canh tác, xây d ng

nhà , đ ng sá, các lo i nhiên li u, kho ng s n, cây c i,

(2) Lao đ ng Là n ng l c c a con ng i đ c s d ng theo m t m c đ nh t đ nh trong

quá trình s n xu t Ng i ta đo l ng lao đ ng b ng th i gian c a lao đ ng đ c s d ng trong quá trình s n xu t

(3) T b n: Là máy móc, đ ng sá, nhà x ng, đ c s n xu t ra r i đ c s d ng đ s n

xu t ra các hàng hoá khác Vi c tích lu các hàng hoá t b n trong n n kinh t có m t vai trò r t quan tr ng trong vi c nâng cao hi u qu c a s n xu t

1.3.1.2 Gi i h n kh n ng s n xu t

Khi xem xét m t n n kinh t v i s l ng các y u t s n xu t và trình đ công ngh cho

tr c Khi quy t đ nh s n xu t cái gì? s n xu t nh th nào?, n n kinh t ph i l a ch n xem các

y u t h n ch này đ c phân ph i nh th nào gi a r t nhi u các hàng hoá khác nhau đ c s n

xu t ra đ n gi n, gi s r ng toàn b ngu n l c c a n n kinh t ch t p trung vào s n xu t 2

lo i hàng hoá là th c n và qu n áo s d ng h t ngu n l c c a n n kinh t , thì có th có các cách l a ch n t h p th c n và qu n áo trong b ng 1.1 sau đây đ s n xu t

Ph ng án l a ch n A là ph ng án toàn b ngu n l c ch s n xu t qu n án, t i đây s

l ng qu n áo đ c s n xu t ra là nhi u nh t, còn th c ph m b ng 0 T i ph ng án F toàn b ngu n l c ch t p trung s n xu t l ng th c và th c ph m b ng 5 là nhi u nh t còn qu n áo b ng không D c theo đ ng cong t ph ng án A đ n ph ng án F thì qu n áo gi m đi và l ng th c

V y đ ng gi i h n kh n ng s n xu t là m t đ ng bi u di n t p h p t t c các ph ng án

s n xu t có hi u qu ; ph ng án s n xu t có hi u qu là ph ng án mà t i đó mu n t ng m t đ n v

s n ph m đâu ra nào dó thì bu c ph i cát gi m đi nh ng đ n v s n ph m đ u ra khác Trong m t kho ng th i gian nh t đ nh, m i m t n n kinh t có m t đ ng gi i h n kh n ng s n xu t Khi các

y u t s n xu t thay đ i thì đ ng gi i h n kh n ng s n xu t c ng thay đ i theo N u ngu n l c

đ c m r ng thì đ ng gi i h n kh n ng s n xu t d ch chuy n sang bên ph i, khi ngu n l c s n

xu t b thu h p l i thì đ ng gi i h n kh n ng s n xu t s d ch chuy n v phía bên trái

1.3.1.3 Chi phí c h i

Trong m t gi i h n ngu n l c, t i m t th i đi m có th có nhi u ph ng án đ l a ch n đó

là các c h i có th có Khi chúng ta l a ch n m t ph ng nào đó và ti n hành th c hi n theo

ph ng án đó thì s có các ph ng án khác, c h i khác b b qua Trong các c h i b b qua c

h i nào m ng l i thu nh p l n nh t, c h i đó chính là chi phí c h i c a ph ng án đã l a

ch n.V y chi phí c h i là chi phí l n nh t c a các ph ng án b b l

Ví d : m t ng i có l ng ti n là 100 tri u đ ng, ng i này có các c h i s d ng s ti n này là: Ph ng án 1: ti t ki m đ gia đình và thu nh p t ng thêm b ng 0; ph ng án 2: g i ti n

ti t ki m t i ngân hàng, thu nh p t ng thêm 6 tri u đ ng; ph ng án 3: s d ng ti n đ mua trái phi u, thu nh p trái phi u là 8 tri u đ ng; ph ng án 4: góp v n kinh doanh d ki n cu i n m thu

đ c 10 tri u đ ng l i nhu n Ng i này ch n ph ng án 2 là g i ti n ti t ki m t i ngân hàng,

v y các ph ng án b b qua là ph ng án 1,3,4 Chi phí c h i c a vi c l a ch n ph ng án 2 là

ph ng án 4 v i chi phí là 10 tri u đ ng

1.3.2 Quy lu t thu nh p gi m d n và quy lu t chi phí t ng đ i ngày càng t ng

(1) Quy lu t thu nh p gi m d n đ c phát bi u nh sau: S l ng s n ph m đ u ra có thêm

s ngày càng gi m n u liên ti p b thêm t ng đ n v y u t đ u vào bi n đ i nào đó v i các y u t

đ u vào khác ch a thay đ i

(2) Quy lu t chi phí t ng đ i ngày càng t ng đ c phát bi u nh sau: đ có thêm m t s

b ng nhau v m t m t hàng nào đó thì xã h i ph i hi sinh ngày càng nhi u s l ng m t hàng khác

1.4 PHÂN TÍCH CUNG - C U

1.4.1 Phân tích c u

1.4.1.1 Khái ni m c u

C u là s l ng hàng hoá và d ch v nào đó mà ng i mua mu n mua, có kh n ng mua,

s n sàng mua ng v i t ng m c giá trong m t kho ng th i gian nào đó v i các nhân t nh h ng

đ n c u khác ch a thay đ i

1.4.1.2 Các nhân t nh h ng đ n c u

Các nhân t nh h ng đ n c u là các nhân t , khi b n thân nó thay đ i, thì s làm cho

l ng c u thay đ i theo Các nhân t nh h ng đ n c u đ c chia là 2 nhóm

- Nhóm n i sinh: là các nhân t khi thay đ i làm cho b n thân đ ng c u thay đ i Các nhân

t này là nhân t quy t đ nh hình d ng, xu h ng c a đ ng c u Ví d nh nhân t giá (P)

- Nhóm ngo i sinh: Là nhóm nhân t khi thay đ i, thì b n thân đ ng c u không thay đ i

mà ch d ch chuy n sang ph i n u l ng c u t ng ho c sang trái n u l ng c u gi m Ví d nh : thu nh p; tâm lý ng i tiêu dùng; chính sách c a Nhà n c, giá c hàng hoá liên quan;

1.4.1.3 Hàm s c u

C u là m t hàm s bi u di n m i quan h gi a l ng c u và các nhân t nh h ng đ n c u:

QD = f (P, Pliênquan, TN, CS, TL, ) Trong đó: QD

là l ng c u;

P giá c c a b n thân hàng hoá;

Pliênquan là giá c hàng hoá liên quan

TN: thu nh p c a dân chung

ng c u là đ ng bi u di n m i quan h gi a l ng c u và giá c c a m t hàng hoá, d ch

v nào đó trên m t tr c to đ Tr c tung ph n ánh giá, tr c hoành ph n ánh l ng c u Nói cách khác đ ng c u mô t bi u c u trên đ th

c u d ch chuy n sang ph i (D’’) khi các

nhân t ngo i sinh thay đ i làm cho

(1) Khái ni m cung: cung là s l ng hàng hoá, d ch v nào đó mà doanh nghi p có kh

n ng s n xu t và bán ra ng v i t ng m c giá và trong m t gi i h n ngu n l c nh t đ nh

(2) Các nhân t nh h ng đ n cung: các nhân t nh h ng đ n cung là các nhân t khi

nó thay đ i s làm cho l ng cung thay đ i theo Các nhân t nh h ng đ n cung có th chia ra làm 2 nhóm:

Nhóm nhân t n i sinh: là nh ng nhân t quy t đ nh đ ng cung c a doanh nghi p Nhân

t này thay đ i thì đ ng cung c ng thay đ i theo

Nhóm nhân t ngo i sinh: là nh ng nhân t khi nó thay đ i thì ch làm đ ng cung d ch chuy n sang ph i n u l ng cung t ng; làm đ ng cung d ch chuy n sang trái n n nó làm cho

P uvào: giá c c a các y u t đ u vào

Ví d : Mô t đ ng cung c a s n ph m trên th tr ng Hà N i tháng 12 n m 2005

(6) Lu t cung: phát bi u giá c và l ng cung có m i quan h t l thu n Giá t ng thì

l ng cung t ng (Pji Qj; Pk i Qk)

1.4.3 Cân b ng cung c u

Khái ni m đi m cân b ng: i m cân b ng là đi m mà t i đó l ng cung b ng v i l ng

c u xác đ nh m c giá c chung, giá c th tr ng

Q* = QS = QD; P* = PS = PD

Có th bi u di n đ ng cung và đ ng c u trên m t tr c to đ (P,Q), khi đó đi m cân b ng

là đi m v a n m trên đ ng cung và v a n m trên đ ng c u

Cân b ng c a th tr ng ch là m t tr ng thái E(P*,Q*), trên th c t khi giá c cao h n giá

th tr ng P1 > P* khi đó l ng cung là QB, lB ng c u là QA; QB B> QA có m t l ng d th a hàng hoá trên th tr ng là tQ = QB - QA chính l ng d th a này d n đ n c nh tranh gi a ng i bán

v i ng i bán làm giá c gi m xu ng t i P* N u giá trên th tr ng là P2 < P*, khi đó l ng c u (QC) nh h n l ng cung (QD) QC< QD m t m c tQ = QD – QC, đây là l ng thi u h t hàng hoá trên th tr ng d n đ n c nh tranh gi a ng i mua v i ng i mua làm cho giá c t ng lên t

P2 t i P*

TÓM T T N I DUNG

1 Khái ni m kinh t h c: Kinh t h c là môn h c nghiên c u xem xã h i s d ng nh th

nào ngu n tài nguyên khan hi m đ s n xu t ra nh ng hàng hoá c n thi t và phân ph i cho các thành viên trong xã h i

2 Kinh t h c có quan h ch t ch v i nhi u môn khoa h c khác nh : Tri t h c, kinh t

chính tr h c, s h c, xã h i h c, và đ c bi t có liên quan ch t ch v i toán h c và th ng kê h c

3 Kinh t h c đ c chia làm 2 phân ngành l n là kinh t h c vi mô và kinh t h c v mô

4 Tu theo cách th c s d ng, kinh t h c đ c chia thành hai d ng kinh t h c là

kinh t h c th c ch ng và kinh t h c chu n t c

+ Các hàng hoá và d ch v đ c s n xu t ra nh th nào

+ Hàng hoá và d ch v đ c s n xu t ra cho ai? hay s n ph m qu c dân đ c phân

ph i th nào cho các thành viên trong xã h i

- N n kinh t h n h p: các h th ng kinh t hi n nay, không mang nh ng hình th c kinh t thu n tuý nh th tr ng, chi huy hay t nhiên, mà là s k t h p các nhân t c a các lo i hình kinh

t Và đi u đó g i là n n kinh t h n h p Trong n n kinh t h n h p các th ch công c ng và t nhân đ u có vai trò ki m soát kinh t Thông qua bàn tay “vô hình” c a th tr ng và bàn tay “h u hình” c a Nhà n c Các nhà kinh t chia các tác nhân trong n n kinh t h n h p thành 4 nhóm,

nh m gi i thích hành vi và ph ng th c th c hi n các ch c n ng ch y u c a t ng nhóm Các nhóm này tác đ ng qua l i l n nhau t o thành m t h th ng kinh t h n h p

a Ng i tiêu dùng cu i cùng: Ng i tiêu dùng cu i cùng là t t c các cá nhân và h gia đình, h mua hàng hoá và d ch v đ tho mãn nh ng nhu c u tiêu dùng c a h

b Các doanh nghi p: Các doanh nghi p là ng i s n xu t ra hàng hoá và d ch v cung c p cho xã h i, m c đích c a h khi th c hi n ba ch c n ng c b n s n xu t cái gì? s n xu t nh th nào? s n xu t cho ai? là thu đ c l i nhu n cao nh t trong gi i h n ngu n l c c a mình

c Chính ph : Trong n n kinh t h n h p Chính ph đ ng th i v a là ng i s n xu t và v a

là ng i tiêu dùng nhi u hàng hoá d ch v Chính ph tiêu dùng ph c v vai trò qu n lý đi u hành

c a Chính ph Chính ph là ng i s n xu t c ng gi ng nh doanh nghi p t nhân, nh ng nó

ph c t p h n nhi u b i vai trò qu n lý kinh t c a Chính ph

d Ng i n c ngoài: Các cá nhân, các doanh nghi p, Chính ph n c ngoài tác đ ng đ n các ho t đ ng kinh t di n ra m t n c thông qua vi c mua bán hàng hoá và d ch v , vay m n,

10 Chi phí c h i: Chi phí c h i là chi phí l n nh t c a các ph ng án b b l

11 Quy lu t thu nh p gi m d n đ c phát bi u nh sau: S l ng s n ph m đ u ra có

thêm s ngày càng gi m n u liên ti p b thêm t ng đ n v y u t đ u bi n đ i vào nào đó v i các

y u t đ u vào khác ch a thay đ i

12 Quy lu t chi phí t ng đ i ngày càng t ng đ c phát bi u nh sau: đ có thêm m t s

b ng nhau v m t m t hàng nào đó thì xã h i ph i hi sinh ngày càng nhi u s l ng m t hàng khác

13 Khái ni m c u: C u là s l ng hàng hoá và d ch v nào đó mà ng i mua mu n mua,

có kh n ng mua, s n sàng mua ng v i t ng m c giá trong m t kho ng th i gian nào đó v i các nhân t nh h ng đ n c u khác ch a thay đ i

14 Hàm s c u: C u là m t hàm s bi u di n m i quan h gi a l ng c u và các nhân t

nh h ng đ n c u: QD

= f (P, Pliênquan, TN, CS, TL, ) Trong đó: QD

là l ng c u;

P giá c c a b n thân hàng hoá;

Pliênquan là giá c hàng hoá liên quan

TN: thu nh p c a dân chung

CS: chính sách c a Chính ph

TL: tâm lý thói quen c a ng i tiêu dùng

15 Bi u c u: Bi u c u là m t b ng s li u mô t m i quan h gi a l ng hàng hoá mà

ng i tiêu dùng mua ng v i t ng m c giá

16 ng c u: ng c u là đ ng bi u di n m i quan h gi a l ng c u và giá c c a

m t hàng hoá, d ch v nào đó trên m t tr c to đ Tr c tung ph n ánh giá, tr c hoành ph n ánh

l ng c u Nói cách khác đ ng c u mô t bi u c u trên đ th

17 Lu t c u: Lu t c u th hi n m i quan h t l ngh ch gi a giá c và l ng c u đ i v i hàng hoá thông th ng (Pji Qk; Pk i Qj)

18 Khái ni m cung: Cung là s l ng hàng hoá, d ch v nào đó mà doanh nghi p có kh

n ng s n xu t và bán ra ng v i t ng m c giá và trong m t g i h n ngu n l c nh t đ nh

19 Hàm s cung: Cung là m t hàm s bi u di n m i quan h gi a l ng cung và các nhân

t nh h ng đ n cung

QS =f (P, P âuvào, CN, L,CS, )

Trong đó: QS

: l ng cung s n ph m nào đó P: giá c c a b n thân hàng hoá

P uvào: giá c c a các y u t đ u vào

22 Lu t cung: Phát bi u giá c và l ng cung có m i quan h t l thu n Giá t ng thì

l ng cung t ng (Pji Qj; Pk i Qk)

23 Cân b ng cung c u: i m cân b ng là đi m mà t i đó l ng cung b ng v i l ng c u xác đ nh m c giá c chung, giá c th tr ng

CÂU H I VÀ BÀI T P

CÂU H I LÝ THUY T

1 Kinh t h c là gì? s khác nhau gi a kinh t vi mô và kinh t v mô

2 Th nào là n n kinh t h n h p? Các tác nhân trong n n kinh t h n h p, tác đ ng qua l i gi a chúng?

c a Chính ph thông qua các d ch v xã h i Hãy tìm các đi m cho thích h p v i các câu h i sau:

a M t n n kinh t mà Chính ph can thi p càng ít càng

t t, ch cung c p kh i l ng các d ch v c n thi t và t i thi u

đ ng

c u (a)

S di chuy n tên đ ng

c u (b)

S d ch chuy n

đ ng cung (c)

S di chuy n trên

đ ng cung (d)

HÃY L A CH N CÂU TR L I ÚNG VÀ GI I THÍCH

9 Ba v n đ kinh t : S n xu t cái gì? s n xu t nh th nào? và s n xu t cho ai ch áp d ng:

a Ch y u cho các xã h i mà n n kinh t ho t đ ng theo nguyên t c k ho ch hoá t p trung

b Ch áp d ng cho các xã h i t b n ch ngh a

c Ch áp d ng cho xã h i kém phát tri n

d Cho t t c các xã h i, trong m i giai đo n phát tri n hay m i th ch chính tr

e Không nh t thi t áp d ng v i các xã h i nêu trên, b i vì chúng là các v n đ n y sinh đ i

v i doanh nghi p t nhân ho c gia đình ch a không ph i đ i v i xã h i

10 ng c u hàng hoá X cho bi t:

a S ti n chi mua hàng hoá X s thay đ i nh th nào khi giá c a nó thay đ i

b Bao nhiêu hàng hoá X s đ c ng i mua t i m c giá cân b ng

c S l ng hàng hoá X đ c cung c p trong t ng th i k theo m i m c giá, khi các nhân t tác đ ng đ n l ng bán đ c gi không đ i

d M t s l ng hàng hoá X đ c m i ng i mua trong t ng th i k , theo m i m c giá, khi các nhân t tác đ ng đ n c u đ c coi nh không đ i

11 N u đ ng c u d ch chuy n sang trái, thì m t cách gi i thích h p lý nh t đ i v i s d ch chuy n đó là:

a V m t lý do nào đó làm l ng cung hàng hoá X gi m xu ng

b Th hi u ng i tiêu dùng thay đ i theo h ng h thích hàng hoá này h n và h mu n mua nhi u h n đ i v i m i m c giá

c M c giá hàng hoá X t ng lên làm cho m i ng i quy t đ nh mua ít hàng hoá này h n so

v i tr c

d Vì m t lý do nào khác không ph i lý do nêu trên

12 Chi phí c h i là:

a Là các chi phí c n ph i chi ra đ th c hi n ph ng án kinh doanh nào đó

b Là kho n chi phí t ng thêm đ s n xu t ra hàng hoá d ch v t ng thêm

d Là chi phí l n nh t c a các ph ng án b b l

e Là chi phí không đ c tính vào chi phí s n xu t kinh doanh

CH NG II: KHÁI QUÁT V KINH T H C V MÔ

GI I THI U

M c tiêu ch y u c a ch ng này là nh m gi i thi u đ i t ng nghiên c u c a kinh t V

mô, m c tiêu và các chính sách kinh t v mô, c ng nh công c ch y u đ c s d ng trong phân tích kinh t v mô

Kinh t V mô nghiên c u ho t đ ng c a toàn b n n kinh t Qu c dân nói chung và quan tâm đ n nh ng v n đ mà b t c m t qu c gia nào trong c ch th tr ng đ u g p ph i đó là: Làm th nào đ t ng tr ng nhanh và n đ nh; Làm th nào đ ki m ch l m phát; Làm th nào đ

t o ra nhi u vi c làm cho ng i lao đ ng; Làm th nào đ n đ nh t giá h i đoái và cân b ng cán cân thanh toán; làm th nào đ phân b ngu n l c m t cách h p lý và phân ph i c a c i m t cách công b ng gi a các thành viên trong xã h i

Mu n gi i quy t đ c các v n đ nêu trên m t cách có c n c u khoa h c, kinh t v mô c

g ng mô t và gi i thích s v n đ ng c a gu ng máy kinh t qu c dân b ng cách nghiên c u m i quan h gi a các t ng l ng kinh t v mô ch y u nh : t ng s n ph m qu c dân, m c giá c chung, lãi su t, t giá h i đoái, V i ph ng pháp c b n mà kinh t v mô s d ng là ph ng pháp phân tích cân b ng t ng th , ph ng pháp mô hình hoá và phân tích th ng k s l n

M c tiêu kinh t v mô c b n là đ c s n đ nh trong n ng h n, t ng tr ng nhanh trong dài h n và phân ph i c a c i công b ng đ t đ c m c tiêu n đ nh, Nhà n c c n ph i s

d ng các công c là các chính sách ti n t , chính sách t giá h i đoái, chính sách thu nh p,

đ t đ c m c tiêu t ng tr ng, thì Nhà n c th ng ph i s d ng các chính sách nh chính sách

ti t ki m, chính sách đ u t , chính sách công ngh , chính sách giáo d c và dân s ,

Phân tích t ng cung – t ng c u là ph ng pháp phân tích kinh t v mô c b n nh m lý gi i

vì sao có nh ng giao đ ng trong giá c và s n l ng và làm th nào mà Nhà n c có th n đ nh

đ c n n kinh t Cân b ng dài h n đ t đ c khi t ng c u b ng v i t ng cung dài h n N n kinh t

đ t đ c s n l ng cao nh t vì khi đó lao đ ng đ c thu hút vào s n xu t nhi u nh t, các ngu n

l c khác đ c s d ng h p lý, s n l ng đ t đ c s n l ng ti m n ng, giá c h u nh không thay đ i, th t nghi p ch là th t nghi p t nhiên Cân b ng ng n h n có th t ng ng v i tr ng thái l m phát ho c th t nghi p, tu thu c vào n n kinh t ho t đ ng quá m c hay d i m c ti m

n ng Chính vì n n kinh t th tr ng luôn luôn g p ph i nh ng v n đ nh t ng tr ng ch m, l m phát cao, th t nghi p, kinh t v mô t p trung vào nghiên c u m i quan h gi a 3 bi n s này Các nghiên c u cho th y gi a t ng tr ng và t ng s n ph m và v n đ th t nghi p có m i quan h

c h u v i nhau T ng tr ng tr ng nhanh thì th t nghi p gi m và ng c l i Nhà kinh t h c Okun đã l ng hoá m i quan h này b ng quy lu t Ohun Quy lu t Okun cho th y khi s n l ng

th c t l n h n s n l ng ti m n ng 2,5% thì t l th t nghi m gi m đi 1%

Các nhà kinh t c ng đã tìm ra trong ng n h n l m phát và th t nghi p có m i quan h t l ngh ch Mu n gi m l m phát thì h u nh các qu c gia đ u ph i thu h p s n xu t làm cho th t nghi p cao h n và ng c l i Tuy v y trong dài h n cho đ n nay ng i ta ch a tìm th y l m phát

và th t nghi p có m i quan h ch t ch nào

Sau khi nghiên c u song ch ng này, ng i h c c n ph i n m đ c lý thuy t và s d ng lý thuy t đ gi i quy t các bài t p gi đ nh d i các d ng nh :

- Phân bi t các y u t tác đ ng đ n t ng c u, t ng cung c a n n kinh t , và bi u th s tác đ ng đó trên đ th t ng cung, t ng c u

- Hi u ý ngh a và cách xác đ nh t l t ng tr ng, t l l m phát, ch s giá và m c giá chung

- V n d ng quy lu t Okun đ d đoán t l t ng tr ng, t l th t nghi p, khi bi t các

Nh ng v n đ then ch t đ c kinh t h c V mô quan tâm nghiên c u bao g m m c s n

xu t, th t nghi p, m c giá c chung và cán cân th ng m i c a m t n n kinh t Phân tích kinh t

v mô h ng vào gi i đáp câu h i: i u gì quy t đ nh giá tr hi n t i c a các bi n s này? i u gì quy t đ nh s thay đ i c a các bi n s này trong ng n h n và dài h n?

Nói m t cách khác, kinh t v mô nghiên c u s l a ch n c a m i qu c gia tr c nh ng v n

đ kinh t và xã h i c b n nh : T ng tr ng kinh t , l m phát, th t nghi p, xu t nh p kh u hàng hoá và t b n, s phân ph i ngu n l c và phân ph i thu nh p gi a các thành viên trong xã h i

M t qu c gia có th có nh ng l a ch n khác nhau tu thu c vào các ràng bu c v ngu n

l c kinh t và h th ng chính tr – xã h i Song s l a ch n đúng đ n nào c ng c n đ n s hi u

bi t sâu s c v các ho t đ ng mang tính khách quan v h th ng kinh t

2.1.2 Ph ng pháp nghiên c u c a kinh t h c v mô

Trong khi phân tích các hi n t ng và m i quan h kinh t qu c dân, kinh t v mô s d ng

ch y u ph ng pháp phân tích cân b ng t ng th Theo ph ng pháp này, kinh t v mô xem xét

s cân b ng đ ng th i c a t t c các th tr ng, c a th tr ng hàng hoá, th tr ng các y u t đ u vào, th tr ng tài chính xem xét đ ng th i kh n ng cung c p s n l ng c a toàn b n n kinh t ,

kh n ng tiêu dùng c a toàn b n n kinh t , t đó xác đ nh đ ng th i m c giá c và s n l ng cân

b ng c a n n kinh t ây là nhân t quy t đ nh đ n hi u qu c a h th ng kinh t

Th c ch t vi c kh o sát m i bi n s này trong nh ng kho ng th i gian khác nhau hi n t i,

ng n h n, dài h n M i kho ng th i gian đòi h i chúng ta ph i s d ng các mô hình thích h p đ tìm ra các nhân t quy t đ nh đ n các bi n s kinh t v mô này Kinh t h c v mô s cung c p

nh ng ki n th c và công c phân tích kinh t thích h p Nh ng ki n th c và công c phân tích này đã đ c đúc k t t nhi u công trình nghiên c u c a nhi u nhà khoa h c kinh t thu c nhi u

th h khác nhau

Ngoài ra kinh t v mô còn s d ng các ph ng pháp nghiên c u, phân tích ph bi n nh t duy tr u t ng, phân tích th ng kê s l n, mô hình toán và đ c bi t là các mô hình kinh t l ng chi m m t v trí đ c bi t quan tr ng trong phân tích kinh t v mô

2.2 H TH NG KINH T V MÔ

2.2.1 Mô t h th ng kinh t V mô

Có nhi u cách mô t ho t đ ng c a m t n n kinh t , theo cách ti p c n h th ng, thì n n kinh

t đ c xem nh là m t h th ng g i là h th ng kinh t v mô H th ng này theo nhà kinh t h c P.A Samuelson mô ta đ c đ c tr ng b i 3 y u t : u vào, đ u ra và h p đen kinh t v mô

(1) Các y u t đ u vào g m:

Nh ng tác đ ng t bên ngoài c a m t n n kinh t bao g m ch y u là các bi n s phi kinh

t : Th i ti t, dân s , chi n tranh,

Nh ng tác đ ng t chính sách c a Chính ph m i qu c gia bao g m: Các công c c a Nhà n c nh m đi u ch nh h p đen kinh t v mô, h ng vào các m c tiêu đã đ nh tr c

(2) Các y u t đ u ra c a n n kinh t : bao g m s n l ng s n xu t, vi c làm, giá c , xu t

nh p kh u, đó là các bi n s đo l ng k t qu ho t đ ng c a h p đen kinh t v mô trong t ng

th i k

(3) H p đen kinh t v mô: đây là y u t trung tâm c a h th ng đ c coi là n n kinh t v

mô (Macroeconomy) Ho t đ ng c a h p đen nh th nào s quy t đ nh đ n ch t l ng c a các

bi n s đ u ra Hai l c l ng ch y u quy t đ nh đ n ho t đ ng c a h p đen kinh t v mô là t ng cung và t ng c u

T ng cung và t ng c u là hai thu t ng đ c các nhà kinh t s d ngth ng xuyên trong phân tích kinh t v mô Chúng là các l c l ng làm cho n n kinh t th tr ng ho t đ ng Chúng quy t đ nh s n l ng hàng hoá và d ch v đ c s n xu t ra và m c giá c chung c a n n kinh t

N u mu n bi t m t chính sách kinh t hay m t bi n c nh h ng đ n n kinh t nh th nào, thì

tr c h t ph i xem nó nh h ng đ n t ng c u và t ng cung nh th nào

Mô hình t ng c u và t ng cung ch ra cách th c mà t ng c u, t ng cung quy t đ nh m c giá

c và s n l ng trong m t n n kinh t Hai bi n s đ c mô hình t p trung gi i thích t ng hàng hoá và d ch v đ c đo b ng (GNP) ho c (GDP) th c t và m c giá c chung đ c đo b ng ch

s giá (PI) ho c ch s giá tiêu dùng (CPI) Các nhà kinh t th ng s d ng đ th đ bi u di n

t ng cung và t ng c u trong đó tr c hoành bi u th s n l ng (GNP) ho c (GDP), tr c tung bi u

th m c giá c (PI) ho c (CPI)

2.2.2 T ng cung c a n n kinh t (Aggregate Supply -AS)

(1) Khái ni m t ng cung: T ng cung là t ng kh i l ng s n ph m qu c dân mà các hãng kinh doanh s s n xu t và bán ra trong t ng th i k t ng ng v i m c giá c chung và kh n ng

s n xu t

(2) M c s n l ng ti m n ng: ó là m c s n l ng t i đa mà n n kinh t có th s n xu t

ra trong đi u ki n toàn d ng nhân công, mà không gây nên l m phát S n l ng ti m n ng ph thu c vào vi c s d ng các y u t s n xu t đ c bi t là y u t lao đ ng

(3) ng t ng cung trong ng n h n và dài h n

ng t ng cung là đ ng bi u di n m i quan h gi a s n l ng s n xu t ra và m c giá c chung C n phân bi t gi a đ ng t ng cung dài h n và ng n h n ng t ng cung dài h n (ASLR) là liên h gi a s n l ng và m c giá trong th i gian đ dài đ giá c và các y u t đ u vào khác hoàn toàn linh ho t ng t ng cung ng n h n (AS) là quan h gi a s n l ng và giá c chung v i gi thi t là giá c các y u t đ u vào c đ nh ch a thay đ i ng t ng cung dài h n là

Hình 2.2: ng t ng cung ng n h n

a ng t ng cung trong dài h n: ng t ng cung trong dài h n là đ ng song song

v i tr c tung và c t tr c hoành t i m c s n l ng ti m n ng Vì trong dài h n khi giá c đi u

ch nh đ m nh đ m i th tr ng, không ch th tr ng tài chính, th tr ng hàng hoá mà c th

tr ng các y u t s n xu t đ u tr ng thái cân b ng Cân b ng th tr ng các y u t s n xu t có ngh a là m i ngu n l c đ c s d ng đ y đ và hi u qu , nên s n l ng không t ng n a Khi đó cung v hàng hoá và d ch v ch ph thu c vào cung các y u t s n xu t nh t b n, tài nguyên thiên nhiên, lao đ ng và trình đ công ngh c a n n kinh t Mà không ph thu c vào giá c (giá

t ng nh ng t ng cung không đ i và b ng s n l ng ti m n ng Y*

)

ng t ng cung dài h n bi u th m c s n l ng t o ra khi các ngu n l c đ c s d ng h t

đ y đ và đ c g i là s n l ng ti m n ng Do đó b t k y u t s n xu t nào thay đ i s làm s n

l ng ti m n ng thay đ i và làm d ch chuy n đ ng t ng cung dài h n

b ng t ng cung trong ng n h n: V m t ng n h n, đ ng t ng cung ban đ u t ng

đ i n m ngang, khi v t qua m c s n l ng ti m n ng thì đ ng t ng cung s d c ng c lên

i u này nói nên r ng khi d i m c s n l ng ti m n ng m t s thay đ i nh v giá c đ u ra

s khuy n khích các doanh nghi p t ng nhanh m c s n l ng đ đáp ng nhu c u đang t ng lên

S d các doanh nghi p hành đ ng nh v y vì trong kho ng th i gian ng n h n, đ ng tr c các

đ u vào c đ nh h có th huy đ ng đ u vào lao đ ng còn d đ t ng s n l ng Còn v t qua

m c s n l ng ti m n ng các y u t s n xu t đã đ c s d ng h t, s n l ng không t ng mà ch

có giá t ng (Hình 2.2)

S d ch chuy n đ ng t ng cung ng n h n đ c g i là cú s c cung Nh ng nhân t làm

d ch chuy n đ ng t ng cung dài h n c ng s làm d ch chuy n đ ng t ng cung ng n h n Bên

c nh các nhân t đó thì đ ng t ng cung ng n h n còn d ch chuy n khi giá c c các y u t đ u vào thay đ i N u m c giá đ u vào t ng thì làm t ng chi phí s n xu t làm cho AS d ch chuy n sang trái sang ASSR’ trên hình 2.2 (thu h p kh n ng s n xu t) N u m c giá đ u vào gi m làm cho chi phí s n xu t gi m làm cho kh n ng s n xu t m r ng ra đ ng t ng cung ng n h n d ch chuy n sang ph i ASSR’’ (hình 2.2)

2.2.3 T ng c u c a n n kinh t (Aggregate Demand - AD)

(1) Khái ni m v t ng c u: T ng c u là kh i l ng hàng hoá và d ch v mà các tác nhân trong n n kinh t s n sàng và có kh n ng mua ng v i t ng m c giá c chung, thu nh p và các

bi n s khác không đ i

T ng c u bao g m chi tiêu c a h gia đình, chi tiêu c a doanh nghi p, chi tiêu c a Chính

ph và xu t kh u ròng, và có r t nhi u bi n s quy t đ nh đ n m c s n l ng mà các tác nhân trong n n kinh t s d ng Khi các nhân t này thay đ i thì s làm cho t ng c u thay đ i

ng c u có đ d c âm, đi u này có ngh a khi m c giá c chung gi m đi thì t ng c u t ng

và ng c l i.Trên hình 2.3 cho th y n u m c giá là PI1 thì L ng t ng c u là Y1, khi m c giá

gi m xu ng PI2 thì t ng c u là Y2 (Y1 > Y2) T ng c u s di chuy n t đi m A đ n đi m B trên

đ ng t ng c u

Khi các nhân t nh h ng t i các thành ph n chi tiêu c a t ng c u nh thay đ i trong tiêu dùng cá nhân, đ u t c a doanh nghi p, chi tiêu c a Chính ph , xu t nh p kh u hàng hoá và d ch

v thì s làm cho đ ng t ng c u d ch chuy n N u làm cho t ng c u t ng thì đ ng t ng c u s

d ch chuy n sang ph i N u làm cho t ng c u gi m thì đ ng t ng c u d ch chuy n sang bên trái Trên hình 2.4 cho th y n u t ng c u t ng làm cho đ ng t ng c u d ch chuy n t i AD’’, làm cho

đ ng t ng c u gi m thì AD s d ch chuy n sang AD’

2.2.3 Mô hình cân b ng t ng cung - t ng c u (AS - AD)

N u bi u di n c đ ng t ng cung và đ ng t ng c u trên m t tr c to đ , tr c tung là

m c giá c chung, tr c hoành m c s n l ng T ng cung là đ ng d c lên, t ng c u là đ ng d c

xu ng thì AD c t AS t i m c s n l ng là Y* khi đó m c giá c chung là PI* đi m E (Y*

,PI*) là

đi m cân b ng c a n n kinh t T i đi m cân b ng bao nhiêu s n ph m s n xu t ra thì tiêu dùng

h t b y nhiêu, không có s n ph m d th a hay thi u h t

Tr ng thái cân b ng không có ngh a là m t tr ng thái t i u hay trang thái đang mong mu n

c a n n kinh t Nó có th t ng ng v i tr ng thái phát tri n quá nóng (khi s n l ng cao h n

m c s n l ng ti m n ng và l m phát cao) ho c n n kinh t đang lâm vào suy thoái (khi s n

AS0

PI 0 A AS1 PI1 B

PI 2 C AD 0 AD1

Y 1 Y * Y

Hình 2.6: nh h ng c a s c t gi m

t ng c u đ n s n l ng và m c giá

2.2.4 Nguyên nhân gây ra bi n đ ng kinh t ng n h n

Khi phân tích cách th c tác đ ng c a s ki n kinh t nào đó t i th tr ng th ng đ c ti n hành theo ba b c c b n sau:

Th nh t: Xác đ nh xem s ki n x y ra tác đ ng t i đ ng t ng cung hay t ng c u hay

c hai

Th hai: Xác đ nh các đ ng này d ch chuy n sang ph i hay sang trái

Th ba: S d ng đ th đ ng t ng cung t ng c u đ xem xét s d ch chuy n đó tác đ ng

t i m c giá c và s n l ng cân b ng nh th nào

Ví d : Gi s n n kinh t c a m t qu c gia đang tr ng thái cân b ng t i m c s n l ng

ti m n ng trên hình 2.6 AD0 x ASLR t i A(Y,PI0)* N u các doanh nghi p và h gia đình đ t nhiên tr nên th y bi quan v tri n v ng phát tri n c a n n kinh t dó đó chi tiêu ít h n, làm cho

đ ng t ng c u AD0 d ch chuy n đ n AD1 Trong th i gian ng n h n t ng cung ban c a n n kinh

t đ c bi u th b i đ ng AS0, AS0 xAD0 t i đi m A Khi t ng c u d ch chuy n t i AD0đi m cân b ng m i là B(Y1,PI1) giao đi m c a AD1 và AS0 S n l ng cân b ng gi m t Y* đ n Y1,

m c giá gi m t P0 xu ng P1 S c t gi m s n l ng cho th y n n kinh t đang lâm vào suy thoái Các doanh nghi p ph n ng l i b ng cách c t gi m m t s vi c làm và th t nghi p trong n n kinh

t s t ng Chính ph có th dùng chính sách c a mình (chính sách tài khoá hay chính sách ti n t )

đ tác đ ng t ng c u làm cho đ ng t ng c u d ch chuy n t AD1 t i AD0 s n l ng cân b ng s

d ch chuy n t B t i A

N u Chính ph không áp d ng các chính sách đi u ti t n n kinh t thì, t b n thân n n kinh

t c ng s t đi u ch nh ph c h i sau m t kho ng th i gian D i s c ép c a th t nghi p ti n

l ng có th gi m xu ng làm cho chi phí gi m đ ng t ng cung d ch chuy n d n v bên ph i t i

AS1 N n kinh t đ t cân b ng t i đi m C T i đi m C thì s n l ng b ng v i s n l ng ti m n ng (Y*) nh ng giá c đã gi m t i PI2 th p h n PI0 (mô t trên hình 2.6)

b Các cú s c cung

Các cú s c cung x y ra do s thay đ i giá c các y u t đ u vào hay s thay đ i các ngu n

l c trong n n kinh t Các cú s c làm gi m t ng cung g i là các cú s c b t l i Ng c l i các cú

s c làm t ng t ng cung g i là các cú s c có l i

2.3 M C TIÊU VÀ CÔNG C TRONG N N KINH T

ph n 2.2 đã mô t m t cách khái quát s ho t đ ng c a h th ng kinh t v mô Trong h

th ng đó Nhà n c s d ng các công c chính sách đ tác đ ng đ n t ng cung và t ng c u m t cách có ch đích nh m đ t đ c m c tiêu nh t đ nh

2.3.1 Các m c tiêu kinh t v mô

K t qu kinh t c a m t n c th ng đ c đánh giá theo ba d u hi u ch y u là: n đ nh,

t ng tr ng và công b ng xã h i:

- S n đ nh kinh t là k t qu c a vi c gi i quy t t t nh ng v n đ kinh t c p bách trong

th i k ng n h n nh : L m phát, suy thoái, th t nghi p

- T ng tr ng kinh t đ i h i gi i quy t t t nh ng v n đ dài h n có liên quan t i vi c phát tri n kinh t

- Công b ng trong phân ph i v a là v n đ xã h i v a là v n đ kinh t

đ t đ c s n đ nh, t ng tr ng và công b ng các chính sách kinh t v mô ph i h ng

t i các m c tiêu c th sau:

1 M c tiêu s n l ng:

- t m c s n l ng cao t ng ng v i m c s n l ng ti m n ng đ t đ c đi u này thì n n kinh t ph i t n d ng và s d ng có hi u qu m i ngu n l c

- Ki m soát đ c l m phát trong đi u ki n th tr ng t do

4 M c tiêu kinh t đ i ngo i

- n đ nh t giá h i đoái

- Cân b ng cán cân thanh toán

5 Phân ph i công b ng: thông qua chính sách phân ph i l n đ u và phân ph i l i c a n n kinh t

Các m c tiêu trên th hi n m t tr ng thái lý t ng, trong đó s n l ng đ t m c s n l ng

ti m n ng, m c th t nghi p b ng th t nghi p t nhiên, l m phát th p có th ki m soát đ c, cán cân thanh toán cân b ng, t giá h i đoái h u nh không đ i Trong th c t , thì các chính sách kinh

t v mô nh m t i thi u hoá các sai l ch th c th so v i tr ng thái lý t ng

Các m c tiêu th ng b sung cho nhau, trong ch ng m c h ng vào vi c b o đ m vi c

t ng tr ng kinh t Song trong m t s tr ng h p xu t hi n nh ng xung đ t, mâu thu n c c b , các nhà làm chính sách c n ph i l a ch n th t u tiên và đôi khi c n ph i ch p nh n hi sinh nào

đó trong th i k ng n h n

Trong dài h n th t u tiên đ gi i quy t các m c tiêu kinh t v mô trên c ng khác nhau

gi a các n c V i các n c đang phát tri n thì m c tiêu t ng tr ng th ng đ c u tiên s m t

2.3.2 Các chính sách kinh t v mô ch y u

2.3.2.1 Chính sách tài khoá

Chính sách tài khoá nh m đi u ch nh thu nh p và chi tiêu c a Chính ph nh m h ng n n kinh t vào m t m c s n l ng và vi c làm mong mu n Chính sách tài khoá có hai công c ch

y u đó là chi tiêu c a Chính ph và thu

- Chi tiêu c a Chính ph có nh h ng tr c ti p đ n chi tiêu công c ng, do đó nó tác đ ng

2.3.2.2 Chính sách ti n t

Chính sách ti n t ch y u nh m tác đ ng đ n đ u t t nhân, h ng n n kinh t vào m c

s n l ng và vi c làm mong mu n Chính sách ti n t có hai công c ch y u là ki m soát m c cung ti n và ki m soát lãi su t Khi ngân hàng Trung ng thay đ i l ng cung ti n thì lãi su t s

t ng ho c gi m tác đ ng đ n đâù t t nhân, do v y nh h ng đ n t ng c u và s n l ng

Chính sách ti n t có tác đ ng l n đ n t ng s n ph m qu c dân v m t ng n h n, song do tác đ ng đ n đ u t nên nó c ng có nh h ng l n đ n GNP trong dài h n

2.3.2.3 Chính sách thu nh p

Chính sách thu nh p g m các bi n pháp mà Chính ph s d ng nh m tác đ ng tr c ti p đ n

ti n công, giá c đ ki m ch l m phát Chính sách này s d ng nhi u công c , t nh ng công c

có tính ch t c ng r n nh n đ nh m c ti n công và giá c đ n nh ng công c m m d o nh là

nh ng h ng d n, kích thích b ng thu thu nh p

2.3.2.4 Chính sách kinh t đ i ngo i

Chính sách kinh t đ i ngo i trong các n c có th tr ng m nh m n đ nh t giá h i đoái,

và gi cho thâm h t cán cân thanh toán m c có th ch p nh n đ c Chính sách này bao g m các

bi n pháp gi cho th tr ng h i đoái cân b ng, các quy đ nh v hàng rào thu quan, b o h m u

T ng s n ph m qu c dân là th c do kinh t c b n v ho t đ ng c a n n kinh t :

- T ng s n ph m qu c dân tính theo giá hi n hành là t ng s n ph m qu c dân danh ngh a (GNPDN)

- T ng s n ph m qu c dân tính theo giá c đ nh c a m t th i đi m nào đó là t ng qu c dân

GNPTT Q00.P00 Q01.P00 Q02.P00 Q03.P00 Q04.P00 Q05.P00

T ng s n ph m qu c dân danh ngh a th ng t ng nhanh h n t ng s n ph m qu c dân th c

t S khác nhau c n b n c a t ng s n ph m qu c dân danh ngh a và t ng s n ph m qu c dân th c

t là:

- S thay đ i t ng s n ph m qu c dân th c t là do bi n đ ng v s n l ng s n xu t ra c a

m i qu c gia trong m i th i k

- S thay đ i t ng s n ph m qu c dân danh ngh a là do c s bi n đ ng v s n l ng và c

m c bi n đ ng v m c giá c chung trong m t th i k nào đó c a m i m t qu c gia

2.4.1.2 T ng tr ng kinh t

a Khái ni m: T ng tr ng kinh t là s gia t ng m c s n xu t mà n n kinh t t o ra theo

th i gian

b Cách xác đ nh t l t ng tr ng kinh t : T ng tr ng kinh t đ c tính b ng (%) thay

c M c tiêu c a t ng tr ng kinh t : T ng tr ng kinh t là m c tiêu s m t trong chính sách v mô c a m i m t qu c gia T ng tr ng cao, t ng n ng su t lao đ ng, nâng cao m c s ng,

kh n ng phát tri n n c ngoài, s n đ nh chi phí và giá c là các m c tiêu kinh t c a các Chính ph các n c

S t ng tr ng t o đi u ki n đ nâng cao m c s ng và đ m b o an ninh qu c gia Nó kích thích các doanh nghi p táo b o trong đ u t , khích l s đ i m i v m t k thu t và qu n lý H n

n a m t n n kinh t đang t ng tr ng t o thu n l i cho tính n ng đ ng v m t kinh t , xã h i

2.4.2 Chu k kinh doanh và s thi u h t s n l ng

N n kinh t c a t t c các n c th ng ph i đ i m t v i chu k kinh doanh liên quan đ n chu k kinh doanh đó là s đình tr s n xu t, l m phát và th t nghi p

Chu k kinh doanh là s dao đ ng c a t ng s n ph m qu c dân th c t xung quanh xu

h ng t ng lên c a s n l ng ti m n ng

chênh l ch gi a s n l ng ti m n ng và s n l ng th c t g i là s thi u h t s n l ng Thi u h t s n l ng = S n l ng ti m n ng – s n l ng th c t

N u m c thi u h t > 0 n n kinh t đang trong th i k thi u h t s n l ng, các ngu n l c

2.4.3 T ng tr ng và th t nghi p

Khi n n kinh t có t l t ng tr ng cao thì m t trong các nguyên nhân quan tr ng là s

d ng t t ngu n l c v lao đ ng -> t ng tr ng nhanh thì t l th t nghi p gi m

M i quan h gi a t l t ng tr ng và t l th t nghi p đ c l ng hoá b i quy lu t Okun Quy lu t Okun đ c phát bi u nh sau N u GNP th c t t ng 2,5% trong vòng m t n m so v i GNP ti m n ng c a n m đó thì t l th t nghi p gi m đi đúng b ng 1%

Quy lu t này là quy lu t th ng kê, do đó nó ch có tính g n đúng và cho m t nh n đ nh khái quát v m i quan h gi a t ng tr ng và th t nghi p n c có th tr ng phát tri n

2.4.4 T ng tr ng và l m phát

S ki n l ch s c a nhi u n c cho th y, nh ng th i k mà n n kinh t phát đ t t ng tr ng cao thì l m phát có xu h ng t ng lên và ng c l i Song gi t ng tr ng và l m phát có m i quan h nh th nào, đâu là nguyên nhân đâu là k t qu ? thì kinh t v mô ch a có câu tr l i rõ ràng

Nh ng đi u rõ ràng là mu n gi m l m phát trong th i k ng n h n, thì các chính sách kinh

t đ u h ng vào vi c th t ch t chi tiêu, gi m t ng c u và do đó n n kinh t ph i tr i qua m t th i

k đình tr , suy thoái và th t nghi p

2.4.5 L m phát và th t nghi p

L m phát và th t nghi p có m i quan h nh th nào, đây là m t trong các ch đ bàn lu n

c a các nhà kinh k h c trong nhi u th p k qua

Ngày nay nhi u nhà kinh t cho r ng trong th i k ng n h n l m phát cao, thì th t nghi p

gi m M i quan h gi a l m phát và th t nghi p đ c mô t trong đ th đ c g i là đ ng cong Phillips ng cong Phillips là hàm s bi u th m i quan h t l ngh ch gi a l m phát và th t nghi p ây là m i quan h th c nghi p ch không ph i là quy lu t

Còn trong dài h n đ n nay ch a th y có m i quan h nào gi a l m phát và th t nghi p

TÓM T T N I DUNG

1 i t ng c a kinh t h c v mô: Nh ng v n đ then ch t đ c kinh t h c V mô quan tâm nghiên c u bao g m m c s n xu t, th t nghi p, m c giá c chung và cán cân th ng m i c a

m t n n kinh t Phân tích kinh t v mô h ng vào gi i đáp câu h i: đi u gì quy t đ nh giá tr

hi n t i c a các bi n s này? đi u gì quy t đ nh s thay đ i c a các bi n s này trong ng n h n và dài h n?

2 Ph ng pháp nghiên c u c a kinh t h c v mô: Kinh t v mô s d ng ch y u

ph ng pháp phân tích cân b ng t ng th Ngoài ra kinh t v mô còn s d ng các ph ng pháp nghiên c u, phân tích ph bi n nh t duy tr u t ng, phân tích th ng kê s l n, mô hình toán và

đ c bi t là các mô hình kinh t l ng chi m m t v trí đ c bi t quan tr ng trong phân tích kinh t

v mô

3 H th ng kinh t v mô: Theo cách ti p c n h th ng, thì n n kinh t đ c xem nh là

m t h th ng g i là h th ng kinh t v mô đ c đ c tr ng b i 3 y u t : u vào, đ u ra và h p đen kinh t v mô

- Các y u t đ u vào g m: Nh ng tác đ ng t bên ngoài c a m t n n kinh t bao g m ch

y u là các bi n s phi kinh t : Th i ti t, dân s , chi n tranh, và bi n chính sách bao g m: các công

c c a Nhà n c nh m đi u ch nh h p đen kinh t v mô, h ng vào các m c tiêu đã đ nh tr c

- Các y u t đ u ra c a n n kinh t : bao g m s n l ng s n xu t, vi c làm, giá c , xu t

nh p kh u, đó là các bi n s đo l ng k t qu ho t đ ng c a h p đen kinh t v mô trong t ng

th i k

- H p đen kinh t v mô: ây là y u t trung tâm c a h th ng đ c coi là n n kinh t v mô

(Macroeconomy) Ho t đ ng c a h p đen nh th nào s quy t đ nh đ n ch t l ng c a các bi n

s đ u ra Hai l c l ng ch y u quy t đ nh đ n ho t đ ng c a h p đen kinh t v mô là t ng cung

và t ng c u

4 T ng cung c a n n kinh t (Aggregate Supply –AS): T ng cung là t ng kh i l ng s n

ph m qu c dân mà các hãng kinh doanh s s n xu t và bán ra trong t ng th i k t ng ng v i

m c giá c chung và kh n ng s n xu t

5 M c s n l ng ti m n ng: ó là m c s n l ng t i đa mà n n kinh t có th s n xu t ra trong đi u ki n toàn d ng nhân công, mà không gây lên l m phát S n l ng ti m n ng ph thu c vào vi c s d ng các y u t s n xu t đ c bi t là y u t lao đ ng

6 T ng c u c a n n kinh t (Aggregate Demand – AD): T ng c u là kh i l ng hàng hoá

và d ch v mà các tác nhân trong n n kinh t s n sàng và có kh n ng mua ng v i t ng m c giá

c chung, thu nh p và các bi n s khác không đ i

T ng c u bao g m chi tiêu c a h gia đình, chi tiêu c a doanh nghi p, chi tiêu c a Chính

ph và xu t kh u ròng Và có r t nhi u bi n s quy t đ nh đ n m c s n l ng mà các tác nhân trong n n kinh t s d ng Khi các nhân t này thay đ i thì s làm cho t ng c u thay đ i

7 ng t ng c u: Là đ ng bi u di n m i quan h gi a t ng s n ph m và m c giá c chung mà các tác nhân trong n n kinh t chi tiêu V i tr c tung bi u th m c giá c chung, tr c hoành bi u th m c s n l ng thì đ ng t ng c u d c xu ng (có đ d c âm)

8 S n l ng cân b ng: T i đi m cân b ng bao nhiêu s n ph m s n xu t ra thì tiêu dùng

h t b y nhiêu, không có s n ph m d th a hay thi u h t

9 Tr ng thái cân b ng không có ngh a là m t tr ng thái t i u hay trang thái đang mong

mu n c a n n kinh t Nó có th t ng ng v i tr ng thái phát tri n quá nóng (khi s n l ng cao

h n m c s n l ng ti m n ng và l m phát cao) ho c n n kinh t đang lâm vào suy thoái (khi s n

l ng th p h n m c s n l ng ti m n ng)

10 Nguyên nhân gây ra bi n đ ng kinh t ng n h n:

đ n t ng c u s làm dao đ ng s n l ng và m c giá S dao đ ng c a s n l ng xung quanh m c

s n l ng ti m n ng đ c g i là chu k kinh doanh Chính ph có th tác đ ng đ n t ng c u thông qua các chính sách kinh t v mô đ n đ nh n n kinh t

thây đ i các ngu n l c trong n n kinh t Các cú s c làm gi m t ng cung g i là các cú s c b t l i

Ng c l i các cú s c làm t ng t ng cung g i là các cú s c có l i

11 Các m c tiêu kinh t v mô:

K t qu kinh t c a m t n c th ng đ c đánh giá theo ba d u hi u ch y u là: n đ nh,

- M c tiêu kinh t đ i ngo i

- Phân ph i công b ng thông qua chính sách phân ph i l n đ u và phân ph i l i c a

n n kinh t

Các m c tiêu trên th hi n m t tr ng thái lý t ng, trong đó s n l ng đ t m c s n l ng

ti m n ng, m c th t nghi p b ng th t nghi p t nhiên, l m phát th p có th ki m soát đ c, cán cân thanh toán cân b ng, t giá h i đoái h u nh không đ i Trong th c t , thì các chính sách kinh

t v mô nh m t i thi u hoá các sai l ch th c th so v i tr ng thái lý t ng

12 Các chính sách kinh t v mô ch y u:

ph nh m h ng n n kinh t vào m t m c s n l ng và vi c làm mong mu n Chính sách tài khoá có hai công c ch y u đó là chi tiêu c a Chính ph và thu

n n kinh t vào m c s n l ng và vi c làm mong mu n Chính sách ti n t có hai công c ch y u

là ki m soát m c cung ti n và ki m soát lãi su t

- Chính sách thu nh p: Chính sách thu nh p g m các bi n pháp mà Chính ph s d ng

nh m tác đ ng tr c ti p đ n ti n công, giá c đ ki m ch l m phát Chính sách này s d ng nhi u công c , t nh ng công c có tính ch t c ng r n nh n đ nh m c ti n công và giá c đ n nh ng công c m m d o nh là nh ng h ng d n, kích thích b ng thu thu nh p

h i đoái cân b ng, các quy đ nh v hàng rào thu quan, b o h m u d ch và c nh ng bi n pháp tài chính ti n t khác, có tác đ ng vào ho t đ ng xu t nh p kh u

13 T ng s n ph m Qu c dân (GNP): T ng s n ph m qu c dân là giá tr c a toàn b hàng

hoá và d ch v mà m t qu c gia s n xu t ra trong m t đ n v th i gian th ng là m t n m

T ng s n ph m qu c dân tính theo giá hi n hành là t ng s n ph m qu c dân danh ngh a (GNPDN)

T ng s n ph m qu c dân tính theo giá c đ nh c a m t th i đi m nào đó là t ng qu c dân

15 Chu k kinh doanh là: Chu k kinh doanh là s dao đ ng c a t ng s n ph m qu c dân

th c t xung quanh xu h ng t ng lên c a s n l ng ti m n ng

16 M c thâm h t s n l ng: chênh l ch gi a s n l ng ti m n ng và s n l ng th c

t g i là s thi u h t s n l ng

17 T ng tr ng và th t nghi p: Khi n n kinh t có t l t ng tr ng cao thì m t trong các nguyên nhân quan tr ng là s d ng t t ngu n l c v lao đ ng -> t ng tr ng nhanh thì t l th t nghi p gi m

18 T ng tr ng và l m phát: S ki n l ch s c a nhi u n c cho th y, nh ng th i k mà

n n kinh t phát đ t, t ng tr ng cao thì l m phát có xu h ng t ng lên và ng c l i

19 L m phát và th t nghi p: Ngày nay nhi u nhà kinh t cho r ng trong th i k ng n h n

6 Gi s b n là ng i v ch ra chính sách kinh t và n n kinh t đang tr ng thái cân b ng dài h n

v i m c giá P=100, Y=3.000 M c tiêu c a b n là gi n đ nh giá c dù s n l ng th nào c ng

đ c b n ch có công c tác đ ng làm d ch chuy n đ ng AD và không th tác đ ng làm d ch chuy n

AS V i các công c và m c tiêu đó, b n s ng phó nh th nào t ng tình hu ng sau:

a T ng đ t bi n v chi tiêu cho đ u t

b Giá d u t ng m nh

c Chi tiêu cho qu c phòng b c t gi m

11 Câu nào trong nh ng câu tr l i bài 10 là đúng khi

a T ng chi tiêu cho qu c phòng

b Gi m thu thu nh p cá nhân

d Chi tiêu cho tiêu dùng cá nhân t ng

e Không có tr ng h p nào trên là đúng

CH NG III: T NG S N PH M VÀ THU NH P QU C DÂN

GI I THI U

Trong ch ng này, chúng ta s nghiên c u các ch tiêu k t qu quan tr ng c a n n kinh t

qu c dân nh t ng s n ph m qu c dân, t ng s n ph m qu c n i, t ng s n ph m qu c dân ròng, thu nh p qu c dân, thu nh p qu c dân có th s d ng Nghiên c u các ch tiêu k t qu này và các

ch tiêu kinh t v mô có liên quan khác nh l m phát, ch s giá tiêu dùng t o thành x ng s ng

c a h th ng hách toán thu nh p qu c dân (vi t t t là SNA) đ c t t c các n c có n n kinh t

đ nh h ng theo th tr ng v n d ng

Ph n 3.1 t p trung trình bày các khái ni m, ý nghiã c a t ng s n ph m qu c dân, t ng s n

ph m qu c n i, phân bi t s khác nhau gi a t ng s n ph m qu c dân, t ng s n ph m qu c n i Cách tính tính t l l m phát, ch s giá tiêu dùng, ch s đi u ch nh GDP, t l t ng tr ng, s khác nhau gi a GNP danh ngh a và GNP th c t

Ph n 3.2 trình bày ba ph ng pháp xác đ nh GDP th ng đ c các qu c gia s d ng đó là

ph ng pháp lu ng s n ph m cu i cùng (ph ng pháp th tr ng), ph ng pháp chi phí ho c thu

nh p, ph ng pháp s n xu t (tính GDP theo ph ng pháp giá tr gia t ng)

Vì GNP và GDP không ph i là th c đo duy nh t ph n ánh thành t u c a m t n n kinh t trong m t giai đo n Do v y trong ph n 3.3 ch ng này trình bày b sung thêm m t s ch tiêu

ph n ánh k t qu c a n n kinh t nh t ng s n ph m qu c dân ròng, thu nh p qu c dân, thu nh p

qu c dân có th s d ng, thu và chuy n kho n c a Chính ph Trong ph n này c ng nêu nên cách xác đ nh các ch tiêu và m i quan h gi a các ch tiêu ph n ánh k t qu c a n n kinh t Các khái ni m, ý ngh a c a ch tiêu GNP, GDP, NNP, Y, YD, c ng nh ph ng pháp xác

đ nh các ch tiêu đó là tinh th n ch y u c a h th ng tài kho n qu c gia đ c s d ng r ng rãi trong n n kinh t th tr ng H th ng tài kho n qu c gia giúp các c quan Nhà n c theo dõi và

th ng kê m t cách chính xác các ho t đ ng kinh t di n ra trong m t th i k c a m i m t n n kinh t M c tiêu không ph i ch ghi chép và th ng kê các kho n m c này mà quan tâm nhi u h n

đ n vi c s d ng các ch tiêu, s li u ghi chép đ c đ phân tích m i quan h ràng bu c c a các tác nhân trong n n kinh t Quan tâm đ nh ng v n đ n m đ ng sau các con s và các m i quan

h l ng hoá đó M t trong các v n đ quan tr ng đó là các đ ng nh t th c kinh t v mô c b n,

xu t hi n t các nguyên lý tính toán các ch tiêu k t qu c a n n kinh t V n đ đó đ c trình bày trong ph n 3.4

Sau khi nghiên c u ch ng này sinh viên c n ph i n m đ c các v n đ lý thuy t v h ch toán thu nh p qu c dân Và v n d ng các lý thuy t đó vào gi i quy t các câu h i, bài t p v i

nh ng n i dung c b n sau:

- Xác đ nh GDP, GNP theo ph ng pháp lu ng s n ph m cu i cùng, ph ng pháp thu

nh p ho c chi tiêu, và theo ph ng pháp giá tr gia t ng

- Xác đ nh đ c các ch tiêu GNP,GDP danh ngh a và th c t , tính toán ch s giá tiêu dùng, l m phát,

- Phân bi t các ch tiêu t ng s n ph m qu c dân, t ng s n ph m qu c n i, t ng s n

ph m qu c dân ròng, thu nh p qu c dân, thu nh p qu c dân có th s d ng

- Phân bi t các ch s giá CPI,D, PPI

N I DUNG

3.1 T NG S N PH M QU C DÂN TH C O THÀNH T U C A M T N N KINH T 3.1.1 T ng s n ph m qu c dân và t ng s n ph m qu c n i (t ng s n ph m trong n c)

3.1.1.1 T ng s n ph m qu c dân (Gross National Product - GNP)

Khái ni m: T ng s n ph m qu c dân là ch tiêu đo l ng t ng giá tr b ng ti n c a các hàng hoá và d ch v cu i cùng c a ng i dân qu c gia đó s n xu t ra trong m t th i k (th ng là

m t n m) b ng các y u t s n xu t c a mình

Nh v y, t ng s n ph m qu c dân đánh giá k t qu c a hàng tri u các giao d ch và ho t

đ ng kinh t do công dân c a m t n c ti n hành trong m t th i k nh t đ nh (th ng là m t

n m) ây là con s đ t đ c khi dùng th c đo ti n t đ tính toán giá tr c a các hàng hoá khác nhau mà các h gia đình, các hãng kinh doanh, Chính ph mua s m và chi tiêu trong kho ng th i gian tính toán

Các hàng hoá và d ch v đ c chi tiêu đó là hàng hoá, d ch v tiêu dùng cu i cùng c a h gia đình; thi t b nhà x ng mua s m và xây d ng l n đ u c a các hãng kinh doanh; nhà m i xây

d ng, hàng hoá và d ch v mà các c quan qu n lý Nhà n c mua s m và ph n hàng hoá chênh

l ch xu t kh u và nh p kh u

Dùng th c đo ti n t đ đo l ng giá tr s n ph m là thu n l i vì thông qua giá c th

tr ng chúng ta có th c ng các lo i hàng hoá có hình th c và n i dung v t ch t khác nhau (mu i,

g o, x ng d u, ô tô, d ch v du l ch, y t , b u đi n ) Nh v y có th do l ng k t qu s n xu t

c a toàn b n n kinh t b ng m t t ng l ng duy nh t Giá c l i là m t th c đo thay đ i theo

th i gian, nhu c u c a ng i mua, do đó GNP tính b ng th c đo ti n t c n ph i lo i b s bi n

đ ng v giá c (l m phát)

3.1.1.2 T ng s n ph m qu c n i (Gross Domestic Product - GDP)

Khái ni m: T ng s n ph m qu c n i là giá tr th tr ng c a t t c c a các hàng hoá và

d ch v cu i cùng đ c s n xu t ra trong ph m vi lãnh th qu c gia trong m t th i k nh t đ nh (th ng là m t n m)

hi u th u đáo khái ni m này c n ph i l u ý t i n i dung chuy n t i c a các c m t trong khái ni m

(1) “GDP là giá tr th tr ng”: Hàm ý là m i hàng hoá và d ch v t o ra trong n n kinh

t đ u d c quy v giá tr tính b ng ti n hay tính theo gi c c a hàng hoá đ c ng i mua và

ng i bán ch p nh n trên th tr ng hàng hoá và d ch v

(2) C m t “T t c ”: GDP tìm cách tính toàn th t t c các hàng hoá và d ch v đ c

s n xu t ra và bán h p pháp trên th tr ng GDP không tính t i các giá tr giao d ch ng m (b t

h p pháp) nh ma tuý,

(3) C m t “Cu i cùng”: nh n m nh r ng GDP ch bao g m giá tr nh ng hàng hoá cu i

cùng: Các hàng hoá và d ch v đ c chi tiêu đó là hàng hoá, d ch v tiêu dùng cu i cùng c a h gia đình; thi t b nhà x ng mua s m và xây d ng l n đ u c a các hãng kinh doanh; nhà m i xây

d ng, hàng hoá và d ch v mà các c quan qu n lý Nhà n c mua s m và ph n hàng hoá chênh

l ch xu t kh u và nh p kh u GDP không bao g m các giá tr trung gian dùng đ s n xu t ra các hàng hoá khác Tuy nhiên, ph n hàng trung gian nh ng đ c dùng làm d tr và đ c đ a vào hàng t n kho thì c ng đ c coi là hàng hoá cu i cùng

(4) “Hàng hoá và d ch v ”: Hàm ý GDP bao g m c hàng hoá h u hình và c hàng hoá

nh : qu n áo, th c ph m, xe máy, ô tô, ) và c hàng hoá vô hình nh : (d ch v du l ch, v n chuy n, b u đi n, ngân hàng, b o hi m, )

(5) “ c s n xu t ra”: Ngh a là GDP bao g m giá tr c a t t c các hàng hoá và d ch v

m i đ c t o ra th i k hi n hành ch không liên quan đ n các giá tr giao d ch c a nh ng hàng hoá đã đ c t o ra trong th i k tr c đó i u này r t quan tr ng, vì n u không xác đ nh chính xác đâu là hàng hoá m i, thì GDP có th s b tính trùng tính l i c a th i k tr c Ví d m t chi c xe máy s n xu t n m 2005 và đ c bán ra n m 2005 thì giá tr c a chi c xe này đ c tính vào GDP c a 2005 Nh ng đ n n m 2006 ch s h u chi c xe này l i bán cho m t ng i khác thì giá tr giao d ch c a chi c xe không đ c tính vào GDP c a n m 2006

(6) “Trong ph m vi lãnh th Qu c gia”: T t c các hàng hoá và d ch v đ c s n xu t ra trong ph m vi lãnh th kinh t c a qu c gia đ u đ c tính vào GDP B t k đó đ c t o ra b i công dân n c nào và doanh nghi p đ c s h u trong n c hay n c ngoài

(7) “Trong m t th i k nh t đ nh”: Ngh a là GDP ph n ánh giá tr s n l ng t o ra trong

m t kho ng thòi gian c th Thông th ng, GDP đ c tính cho th i k m t n m ho c theo các quý trong n m

3.1.1.3 S khác nhau gi a GNP và GDP

GNP và GDP đ u là ch tiêu đo l ng t ng s n ph m cu i cùng c a m t qu c gia s n xu t

ra trong m t th i k GNP th ng kê s n ph m đ c s n xu t ra c a m t qu c gia trên c s ngu n

l c, ngh a là tính theo ng i dân qu c gia đó Ng i dân qu c gia đó dù sinh s ng đâu trong

n c hay n c ngoài t o ra hàng hoá và d ch v thì đ u đ c tính vào GNP c a qu c gia đó Còn GDP th ng kê s n ph m đ c s n xu t ra c a m t qu c gia tính trên ph m vi lãnh th kinh t c a

qu c gia đó, dù đó là ng i trong n c hay ng i n c ngoài, là doanh nghi p trong n c hay doanh nghi p thu c s h u c a ng i n c ngoài

V y GNP và GDP khác nhau ph n giá tr hàng hoá và d ch v mà ng i dân qu c gia đó

s n xu t ra n c ngoài và ph n giá tr hàng hoá và d ch v mà ng i n c ngoài s n xu t ra trong ph m vi lãnh th kinh t c a qu c gia đó Ph n này đ c g i là thu nh p ròng t tài s n

n c ngoài b ng chênh l ch gi a giá tr hàng hoá và d ch v mà ng i dân qu c giá đó s n xu t ra

n c ngoài tr đi ph n giá tr hàng hoá và d ch v mà ng i n c ngoài s n xu t ra trong l nh

th kinh t c a qu c gia đó

GNP = GDP + Thu nh p ròng t tài s n n c ngoài

GDP = GNP - Thu nh p ròng t tài s n n c ngoài

GDP hay GNP ch tiêu nào l n h n, thì tu thu c vào m i m t qu c gia và tu vào t ng

th i k

3.1.2 GDP danh ngh a và GDP th c t và ch s đi u ch nh GDP

GDP ph n ánh ch tiêu cho hàng hoá và d ch v th c hi n trên th tr ng c a m t qu c gia

đây c n phân bi t hai chi tiêu GDP danh ngh a (Nominal GDP – GDPn) và GDP th c t (Real

GDP – GDPr)

3.1.2.1 GDP danh ngh a và GDP th c t

a GDP danh ngh a: Là giá tr s n l ng hàng hoá và d ch v tính theo giá hi n hành S n

ph m s n xu t ra trong th i k nào thì l y giá c a th i k đó

N u s li u th ng kê cho th y GDP danh ngh a n m sau cao h n n m tr c, đi u này cho

th y có th n n kinh t đã s n xu t ra s l ng s n ph m l n h n n m tr c ho c giá bán n m sau

cao h n n m tr c ho c c s l ng s n ph m l n h n và giá bán c a n m sau cao h n n m

tr c GDP danh ngh a không cho chúng ta bi t chi ti t s gia t ng c a nó ch y u là do đóng góp

c a s t ng v giá c hay s l ng s n ph m hàng hoá, d ch v đ c t o ra trong n n kinh t

Nghiên c u bi n đ ng kinh t theo th i gian các nhà kinh t mu n tách riêng hai hi u ng

bi n đ ng v giá c và bi n đ ng v s n l ng C th là mu n có m t ch tiêu v t ng l ng hàng

hoá và d ch v đ c n n kinh t t o ra mà không b tác đ ng b i s thay đ i c a giá c c a các

hàng hoá và d ch v này làm đ c đi u đó các nhà kinh t s d ng ch tiêu DGP th c t

b GDP Th c t : Là giá tr s n l ng hàng hoá và d ch v hi n hành c a n n kinh t đ c

M c tiêu tính toán GDP là nh m đ n m b t đ c hi u qu ho t đ ng c a toàn b n n kinh

t GDP th c t ph n ánh l ng hàng hoá và d ch v đ c t o ra trong n n kinh t nên nó c ng