TÓM tắt NCKH vân K66TN

Làng nghề Phúc Lâm xã Hoàng Ninh huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang đã từ lâu được biết đến là một làng nghề giết mổ gia súc có quy mô lớn tại miền Bắc với công suất giết mổ lên tới 191 con ngàyđêm; và cũng được biết đến với mức độ ô nhiễm môi trường rất nghiêm trọng, đã bị xếp vào danh sách 439 cơ sở sản xuất, kinh doanh và làng nghề sản xuất gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng cần phải quy hoạch, xử lí môi trường trong giai đoạn 20032007 (theo Quyết định số 642003QĐTTg của Thủ tướng Chính phủ). Hơn nữa, làng nghề Phúc Lâm phát triển theo lối tự phát, không có quy hoạch, sản xuất đơn lẻ theo từng hộ gia đình. Các hộ chỉ chú trọng quan tâm đến lợi nhuận, chưa thực sự quan tâm đến việc xử lí chất thải, đặc biệt là nước thải. Công tác quản lí của các cấp chính quyền đối với vấn đề này còn nhiều khó khăn, yếu kém. Xuất phát từ tình hình ô nhiễm môi trường trên và nhận thấy những tác động xấu của ô nhiễm môi trường đến sứa khỏe con người và quá trình phát triển kinh tế, tôi đã chọn đề tài nghiên cứu “ Hiện trạng môi trường nước mặt làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm, xã Hoàng Ninh, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang”.

HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC MẶT LÀNG NGHỀ GIẾT MỔ TRÂU

BÒ PHÚC LÂM, XÃ HOÀNG NINH, HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG

Sinh viên thực hiện: Hoàng Thị Vân, K66TN Cán bộ hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Thu Hiền

TÓM TẮT:

Dựa trên chỉ số chất lượng nước WQI do Tổng cục Môi trường ban hành kèm theo thông tư hướng dẫn ngày 01/07/2011, đề tài đã tính toán các chỉ số WQI thông số

và chỉ số WQI cho các điểm quan trắc nước mặt tại làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm, xã Hoàng Ninh, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang Từ chỉ số WQI, đề tài đã đánh giá chất lượng nước mặt của làng dựa trên mức độ đánh giá của Tổng cục Môi trường quy định

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Làng nghề Phúc Lâm- xã Hoàng Ninh- huyện Việt Yên- tỉnh Bắc Giang đã từ lâu được biết đến là một làng nghề giết mổ gia súc có quy mô lớn tại miền Bắc với công suất giết mổ lên tới 191 con/ ngày-đêm; và cũng được biết đến với mức độ ô nhiễm môi trường rất nghiêm trọng, đã bị xếp vào danh sách 439 cơ sở sản xuất, kinh doanh

và làng nghề sản xuất gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng cần phải quy hoạch, xử lí môi trường trong giai đoạn 2003-2007 (theo Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ) Hơn nữa, làng nghề Phúc Lâm phát triển theo lối tự phát, không có quy hoạch, sản xuất đơn lẻ theo từng hộ gia đình Các hộ chỉ chú trọng quan tâm đến lợi nhuận, chưa thực sự quan tâm đến việc xử lí chất thải, đặc biệt là nước thải Công tác quản lí của các cấp chính quyền đối với vấn đề này còn nhiều khó khăn, yếu kém Xuất phát từ tình hình ô nhiễm môi trường trên và nhận thấy những tác động xấu của ô nhiễm môi trường đến sứa khỏe con người và quá trình phát triển kinh tế, tôi đã

chọn đề tài nghiên cứu “ Hiện trạng môi trường nước mặt làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm, xã Hoàng Ninh, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang”.

2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đề tài được thực hiện là sự kết hợp của nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau Trong đó, phương pháp được sử dụng để đánh giá chất lượng môi trường nước mặt là phương pháp tính toán chỉ số chất lượng nước WQI do Tổng cục Môi trường ban hành

Quy trình tính toán và sử dụng WQI trong đánh giá chất lượng môi trường nước bao gồm các bước sau:

Bước 1: Thu thập, tập hợp số liệu quan trắc từ trạm quan trắc môi trường nước

mặt lục địa (số liệu đã qua xử lý);

Bước 2: Tính toán các giá trị WQI thông số theo công thức;

Bước 3: Tính toán WQI;

Bước 4: So sánh WQI với bảng các mức đánh giá chất lượng nước.

a Tính toán WQI thông số ( WQISI)

WQI thông số (WQISI) được tính toán cho các thông số BOD5, COD, TSS, tổng Coliform theo công thức như sau:

Công thức 1: Công thức tính WQI thông số

BPi: Nồng độ giới hạn dưới của giá trị thông số quan trắc được quy định trong bảng 1 tương ứng với mức i

BPi+1: Nồng độ giới hạn trên của giá trị thông số quan trắc được quy định trong bảng 1 tương ứng với mức i+1

qi: Giá trị WQI ở mức i đã cho trong bảng tương ứng với giá trị BPi

qi+1: Giá trị WQI ở mức i+1 cho trong bảng tương ứng với giá trị BPi+1

Cp: Giá trị của thông số quan trắc được đưa vào tính toán.

Bảng 1: Bảng quy định các giá trị q i , BP i

Giá trị BP i quy định đối với từng thông số BOD 5

(mg/l)

COD

(mg/l)

TSS

(mg/l)

Coliform

(MPN/100ml)

Nguồn [3] Ghi chú: Trường hợp giá trị Cp của thông số trùng với giá trị BPi đã cho trong bảng, thì xác định được WQI của thông số chính bằng giá trị qi tương ứng.

* Tính giá trị WQI đối với thông số pH

Bảng 2: Bảng quy định các giá trị BP i và q i đối với thông số pH

Nguồn [3]

Nếu giá trị pH≤5.5 thì WQIpH bằng 1

Nếu 5,5<giátrị pH<6 thì WQIpH được tính theo công thức tính đối với DO và sử dụng bảng 2

Nếu 6≤ giá trị pH≤8,5 thì WQIpH bằng 100

Nếu 8.5<giá trị pH<9 thì WQIpH được tính theo công thức 1 và sử dụng bảng 2 Nếu giá trị pH≥9 thì WQIpH bằng1

b Tính toánWQI

Sau khi tính toán WQI đối với từng thông số nêu trên, việc tính toán WQI được

áp dụng theo công thức sau:

WQI = [a x WQIb x WQIc]1/3

WQIa: Giá trị WQI đã tính toán đối với 2 thông số: BOD5, COD

WQIb: Giá trị WQI đã tính toán đối với thông số: TSS

WQIc: Giá trị WQI đã tính toán đối với thông số Tổng Coliform

WQIpH: Giá trị WQI đã tính toán đối với thông số pH

Ghi chú: Giá trị WQI sau khi tính toán sẽ được làm tròn thành số nguyên.

c So sánh chỉ số chất lượng nước đã được tính toán với bảng đánh giá

Sau khi tính toán được WQI, sử dụng bảng xác định giá trị WQI tương ứng với mức đánh giá chất lượng nước để so sánh, đánh giá, cụ thể như sau:

Bảng 3: Mức độ đánh giá chất lượng nước theo giá trị WQI

91 - 100 Sử dụng tốt cho mục đích cấp nước sinh hoạt Xanh nước biển

Công thức 2: Công thức tính WQI

76 - 90 Sử dụng cho mục đích cấp nước sinh hoạt nhưng

cần các biện pháp xử lý phù hợp Xanh lá cây

51 - 75 Sử dụng cho mục đích tưới tiêu và các mục đích

26 - 50 Sử dụng cho giao thông thủy và các mục đích

0 – 25 Nước ô nhiễm nặng, cần các biện pháp xử lý

Nguồn [3]

3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

3.1 Các nguồn thải gây ô nhiễm môi trường nước mặt tại làng nghề giết mổ trâu

bò Phúc Lâm

3.1.1 Nước thải

- Nước thải từ hoạt động giết mổ

Theo khảo sát tại làng Phúc Lâm, để giết mổ được 1 con trâu hay bò cần khoảng 850 lít nước Nước thải này được sinh ra trong hầu hết các công đoạn của quá trình giết mổ Hơn nữa, trong nước thải giết mổ có chứa hàm lượng lớn các chất như máu, mỡ, phân, nước tiểu trâu bò, chất tẩy rửa và các chất bảo quản khác Lượng nước thải này không được qua bất kì khâu xử lí trung gian nào mà thải trực tiếp ra cống, rãnh, kênh, mương rồi đổ vào các ao, hồ trong làng, gây ô nhiễm môi trường nước mặt của làng

- Nước thải sinh hoạt

Nước thải sinh hoạt trung bình của các hộ dân trong làng Phúc Lâm là 0,44 m3/ ngày/ hộ Đa số các hộ dân đều thải nước ra cống, rãnh, kênh, mương và ao Chỉ có một số hộ thải nước thải sinh hoạt ra vườn 100% nước thải sinh hoạt của các hộ không được xử lí mà thải trực tiếp ra môi trường Trong nước thải sinh hoạt có chứa các chất như dầu mỡ, chất tẩy rửa, vi khuẩn, vi rút gây bệnh Với lượng nước thải sinh hoạt này và mức độ ô nhiễm của nó cũng ngày càng cao thì đã góp phần làm cho nguồn nước mặt của làng bị ô nhiễm

3.1.2 Rác thải

- Rác thải từ hoạt động giết mổ

Rác thải này chủ yếu là phân, xương, lông, da, mỡ thừa Trung bình mỗi ngày các cơ sở giết mổ thải ra 3475kg phân; 3905kg lông, da; 3411kg xương và 876kg mỡ thừa Cùng với sự tăng lên về quy mô và số lượng giết mổ của các hộ thì lượng rác thải này ngày càng tăng Rác thải từ hoạt động giết mổ không được xử lí mà một phần

được thải ra môi trường cùng với nước thải, phần còn lại được ủ để sử dụng cho mục đích bón ruộng, phần chất thải khó phân hủy được thu gom vào các bao tải, mang ra nơi tập kết rác của làng

- Rác thải sinh hoạt

Trung bình mỗi ngày, mỗi hộ trong thôn thải ra môi trường 1,78 kg rác thải sinh hoạt, hộ nhiều nhất là 5kg/ngày/hộ, hộ ít nhất là 0,3 kg/ngày/hộ Tại làng Phúc Lâm với số dân trên 2000 người thì lượng rác thải sinh hoạt này đã tác động nhất định đến môi trường nói chung và môi trường nước của làng nói riêng

3.2 Hiện trạng môi trường nước mặt làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm

Để thấy được hiện trạng nước mặt làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm, đề tài

đã sử dụng kết quả phân tích mẫu nước mặt tại các điểm quan trắc (bảng 4)

Bảng 4: Kết quả phân tích mẫu nước mặt tại các điểm quan trắc

Mẫu

Chỉ số

( mg/l)

COD ( mg/l)

Coliform (MPN/100ml)

Tổng dầu mỡ ( mg/l)

TSS ( mg/l)

QCVN

08-MT:2015/BTNMT

Từ kết quả quan trắc trên, hiện trạng môi trường nước mặt làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm được thể hiện như sau:

- Chỉ số pH tại tất cả các điểm quan trắc đều vượt quá chỉ số dưới của QCVN cột B1 Trong đó, mẫu M3- vị trí ao trước đình có độ pH cao nhất, cao hơn QCVN gần 1,3 lần Các mẫu M4, M5, M7 cũng có độ pH trên7,môi trường nước đã bị axit (chua) Các mẫu còn lại M1, M2, M6, M8, M9, M10 có độ pH lần lượt là 6,81; 6,78; 6,71; 6,77; 6,70; 6,36, đều cao hơn so với quy định dưới của QCVN

- Về chỉ số BOD5: các mẫu M1, M2, M4, M5, M8, M9, M10 có hàm lượng BOD5 vượt quá quy chuẩn cho phép lần lượt là 1,9; 1,8; 1,1; 1,3; 1,7; 1,5 và 1,9 lần Tại điểm M7,

chỉ số BOD5 bằng so cới QCVN Còn lại các điểm M3, M6 hàm lượng BOD5 thấp hơn QCVN

- Về chỉ số COD: mẫu M1- hồ Thanh niên nơi ngâm xương- có hàm lượng COD cao nhất, đạt 45 mg/l, cao gấp 1,5 lần so với QCVN cột B1 Tại vị trí các mẫu M2, M5, M7, M9, M10, chỉ số COD cao hơn so với QCVN lần lượt là 1,3; 1,2; 1,0; 1,1 và 1,4 lần, tương ướng với 8 mg/l, 7 mg/l, 1 mg/l, 2mg/l và 12mg/l Mẫu M4 có COD bằng với QCVN ( 30mg/l) Còn lại các mẫu M3, M6 và M8 hàm lượng COD thấp hơn so với quy chuẩn cho phép

- Về hàm lượng Coliform: duy nhất tại điểm quan trắc nước mặt M1- vị trí ao Thanh niên có ngâm xương thì hàm lượng Coliform vượt quá QCVN rất nhiều lần ( 6,1 lần)

9 mẫu còn lại hàm lượng Coliform đều không đáng kể và thấp hơn rất nhiều lần so với QCVN

- Hàm lượng TSS: tất cả các mẫu đều có hàm lượng TSS thấp hơn so với QCVN

Như vậy, môi trường nước mặt tại làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm đã có dấu hiệu bị ô nhiễm bởi hoạt động sản xuất và sinh hoạt của người dân, trong đó, hoạt động giết mổ trâu bò là chủ yếu Tất cả các nguồn phát sinh nước thải đều xả thải trực tiếp ra các cống, rãnh, kênh, mương, sau đó đến nơi tiếp nhận là các ao, hồ, cánh đồng Đây chính là nguồn gốc gây nên ô nhiễm môi trường nước mặt của làng

3.3 Đánh giá môi trường nước mặt làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm

Dựa trên công thức tính chỉ số chất lượng nước WQI do Tổng cục Môi trường ban hành ngày 01/07/2011, chỉ số chất lượng nước mặt WQI tại các điểm quan trắc được tính toán với kết quả như sau:

- Chỉ số WQI thông số:

Áp dụng công thức 1 và bảng 4, các giá trị WQI thông số được tính toán bao gồm: WQIpH, WQIBOD5, WQICOD, WQITSS, WQIColiform và được thể hiện trong bảng 5

Bảng 5: Giá trị WQI thông số tại các điểm quan trắc

M8 100 24,04 53,33 62,5 100

Từ các giá trị WQI thông số trên, áp dụng công thức 2, tác giả tính được chỉ số chất lượng nước mặt WQI tại các điểm quan trắc và so sánh chỉ số chất lượng nước đã được tính toán với bảng đánh giá Kết quả đánh giá được thể hiện trong bảng 6:

Bảng 6: Chất lượng nước tại các điểm quan trắc

M1 11 Mức ô nhiễm nặng, cần các biện

pháp xử lý trong tương lai Màu đỏ

M2 61 Sử dụng cho mục đích tưới tiêuvà các mục đích tương đương

khác

Màu vàng

M3 68 Sử dụng cho mục đích tưới tiêuvà các mục đích tương đương

khác

Màu vàng

M4 69 Sử dụng cho mục đích tưới tiêuvà các mục đích tương đương

khác

Màu vàng

M5 66 Sử dụng cho mục đích tưới tiêuvà các mục đích tương đương

khác

Màu vàng

M6 85 Sử dụng cho mục đích cấp nướcsinh hoạt nhưng cần các biện

pháp xử lí phù hợp

Màu xanh lá cây

M7 73 Sử dụng cho mục đích tưới tiêuvà các mục đích tương đương

khác

Màu vàng

M8 62 Sử dụng cho mục đích tưới tiêuvà các mục đích tương đương

khác

Màu vàng

M9 64 Sử dụng cho mục đích tưới tiêuvà các mục đích tương đương

khác

Màu vàng

Sử dụng cho mục đích tưới tiêu

và các mục đích tương đương

Như vậy, trong 10 điểm quan trắc thì có một điểm M1 nước bị ô nhiễm nặng, cần các biện pháp xử lý trong tương lai ( do đây là vị trí ao ngâm xương trâu bò), một điểm M6 thì sử dụng được cho mục đích cấp nước sinh hoạt nhưng cần các biện pháp

xử lí phù hợp, còn lại 8 mẫu thì được đánh giá là sử dụng được cho mục đích tưới tiêu

và các mục đích tương đương khác

3.4 Ảnh hưởng của môi trường nước mặt đến sức khỏe cộng đồng

Môi trường nước mặt bị ô nhiễm ảnh hưởng lớn đến sức khỏe con người Việc thường xuyên sống trong môi trường ô nhiễm sẽ khiến con người mệt mỏi, đau đầu, có nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm, bệnh về đường ruột, đường hô hấp cao Đối với nhóm làng nghề giết mổ thường xuất hiện các bệnh ngoài da, viêm niêm mạc như nấm

kẽ, nấm móng, dày sừng gan bàn chân, viêm chân tóc, viêm nang lông

Theo số liệu điều tra của Tổng cục môi trường năm 2008 thì đối với làng nghề giết mổ Phúc Lâm vào khoảng 2-3 tháng sau mùa lụt thường xuất hiện những đợt sốt xuất huyết cùng các bệnh như đau mắt hột, mắt đỏ, viêm đường ruột, phụ khoa Đặc biệt, viêm đường hô hấp ở trẻ em xảy ra thường xuyên Theo UBND xã Hoàng Ninh thì tại thôn Phúc Lâm đã xuất hiện một số ca tử vong do mắc căn bệnh hiểm nghèo mà những năm trước chưa từng có trong đó có bệnh ung thư phổi, bệnh về máu

Khi sức khỏe và chất lượng môi trường sống của người lao động cũng như người dân trong chính làng nghề giảm thì sẽ kèm theo hệ quả là năng suất lao động giảm sút, chi phí cho khám chữa bệnh của người dân tăng gây cản trở cho sự phát triển hoạt động sản xuất của làng

3.5 Giải pháp cải thiện môi trường làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm

Trước hiện trạng môi trường nước mặt của làng nghề và những tác động của ô nhiễm môi trường đối với sức khỏe của người dân trong làng, để bảo vệ và cải thiện môi trường làng nghề Phúc Lâm cần áp dụng đồng bộ các giải pháp sau:

- Đối với cán bộ quản lý tại địa phương

 Xử phạt nghiêm khắc, triệt để những hộ gia đình có hành vi gây ô nhiễm môi trường của làng

 Huy động nguồn tài chính, tăng đầu tư từ ngân sách nhà nước và các nguồn đầu tư khác cho hoạt động bảo vệ môi trường nông thôn, nhất là môi trường làng nghề phù hợp với chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới

 Tăng cường các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ môi trường trên

hệ thống truyền thanh của làng, xã…Giáo dục cộng đồng bằng các phương tiện truyền thông đa dạng, phong phú; truyền thông về quyền và trách nhiệm của cộng đồng trong quản lý chất thải

- Đối với từng hộ gia đình

 Xây dựng hệ thống cống, rãnh thoát thu gom nước thải tập trung, hạn chế tối đa việc thẩm thấu nước thải xuống đất hoặc phát tán rộng ra xung quanh

 Cần tiến hành biện pháp xử lý sơ bộ bằng biện pháp lắng, lọc để tách riêng các chất thải rắn ngay từ đầu nguồn, giảm thiểu lượng chất thải trong nước

 Cải tiến quy trình giết mổ để hợp lý hóa các công đoạn sản xuất, tiết kiệm tối đa lượng nước sử dụng

 Hạn chế ngâm xương xuống ao, hồ gây ô nhiễm nước tại các ao, hồ mà cần có biện pháp xử lý khác hiệu quả hơn mà không gây ô nhiễm môi trường

 Có thể áp dụng biện pháp xử lí chất thải bằng bể khí sinh học biogas theo quy mô hộ gia đình để vừa giảm thiểu lượng chất thải xả ra môi trường, vừa tạo ra được một nguồn năng lượng sinh học sạch sử dụng cho đun nấu, thắp sáng

4 KẾT LUẬN

Quá trình giết mổ trâu bò với lượng nước thải, rác thải lớn, hàm lượng ô nhiễm cao xả thải trực tiếp ra môi trường kết hợp với các điều kiện đia hình, khí hậu, dân cư,

sơ sở hạ tầng của làng là những nhân tố tác động đến môi trường nước mặt tại làng nghề Phúc Lâm Dựa trên chỉ số chất lượng nước WQI, tác giả đã tính toán và đánh giá một cách đúng đắn hiện trạng chất lượng nước mặt tại các điểm quan trắc Theo đó 8 trong tổng số 10 mẫu nước mặt có chỉ số WQI ở mức từ 51-75, sử dụng được cho mục đích tưới tiêu và các mục đích tương đương; 1 mẫu có chỉ số WQI thấp nhất, bằng 11, được đánh giá là ô nhiễm nặng, cần các biện pháp xử lí trong tương lai; 1 mẫu được đánh giá là khá sạch

Nhận thức được những yếu kém trong khâu quản lý môi trường của cán bộ trong làng và những sai lầm, thiếu sót trong xử lý chất thải của các hộ dân, tôi đã đưa

ra một số giải pháp mang tính thực tiễn góp phần hạn chế cũng như giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường cho làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm, xã Hoàng Ninh, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1].Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2015.“Quy chuẩn kĩ thuật quốc gia về mặt chất lượng nước”.

[2] Lê Thị Thanh Lợi, 2013 “Đánh giá hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp

xử lí tại làng nghề giết mổ trâu bò Phúc Lâm, xã Hoàng Ninh, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang” Đại học Nông nghiệp Hà Nội.

[3] Tổng Cục Môi trường, 2011 “Sổ tay hướng dẫn tính toán chỉ số chất lượng nước”.

[4].http://bacgiang.gov.vn

[5].http://vietyen.bacgiang.gov.vn

[6].http://xulymoitruong.com