- Nguyên nhân sâu xa: Người nghệ sĩ thiên tài đầy hoài bão và tâm huyết cũng không thể thi thố tài năng của mình để đem lại cái đẹp cho đời, niềm tự hào cho dân tộc trong một chế độ xã h
Trang 1BÀI 27 ID: 65062
Chuyên đề: LUYỆN THI THPT QUỐC GIA MÔN NGỮ VĂN
VĨNH BIỆT CỬU TRÙNG ĐÀI
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Về kiến thức
- Hiểu và phân tích được xung đột kịch, tính cách, diễn biến tâm trạng và bi kịch của Vũ Như
Tô và Đan Thiềm trong đoạn trích
- Nắm được những nét đặc sắc về nghệ thuật của vở kịch
2 Về kĩ năng
Đọc – hiểu một đoạn trích kịch bản văn học theo đặc trưng thể loại
3 Về thái độ
Biết yêu cái đẹp, lên án cái xấu, cái ác; biết đồng cảm, trân trọng đối với những người nghệ sĩ tài năng, giàu khát vọng nhưng rơi vào bi kịch
B NỘI DUNG BÀI HỌC
I TÌM HIỂU CHUNG
1 Tác giả
SGK tr.184
2 Tác phẩm Vũ Như Tô
Vũ Như Tô là vở bi kịch lịch sử năm hồi viết về một sự kiện xảy ra ở Thăng Long khoảng năm
1516 - 1517, dưới triều Lê Tương Dực
3 Đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài
Thuộc hồi V (Một cung cấm) của vở kịch
II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1 Những mâu thuẫn cơ bản
Đoạn trích đã xây dựng được những mâu thuẫn, xung đột kịch tính
1.1 Mâu thuẫn thứ nhất
- Nhân dân lao động khốn khổ lầm than >< bọn hôn quân bạo chúa và phe cánh của chúng sống xa hoa, truỵ lạc
- Mâu thuẫn này có từ trước khi Lê Tương Dực bắt Vũ Như Tô xây dựng Cửu Trùng Đài thì mâu thuẫn này càng trở nên căng thẳng Để xây dựng Cửu Trùng Đài, triều đình ra lệnh tăng thêm sưu thuế, bắt thêm thợ giỏi, tróc nã, hành hạ những người chống đối Thợ phải làm việc cật
Trang 2lực mà vẫn đói khát vì bị ăn chặn Dân căm phẫn vua làm cho dân cùng, nước kiệt; thợ oán Vũ Như Tô vì nhiều người chết bởi tai nạn, vì ông cho chém những kẻ chạy trốn
- Mâu thuẫn này đến hồi V đã trở thành cao trào, lên tới đỉnh điểm ở hồi cuối cùng và được giải quyết: Hôn quân Lê Tương Dực bị Trịnh Duy Sản giết, Nguyễn Vũ tự sát, Kim Phượng và đám cung nữ bị những kẻ nổi loạn nhục mạ, bắt bớ
1.2 Mâu thuẫn thứ hai
- Quan niệm nghệ thuật cao siêu, thuần tuý của muôn đời >< lợi ích trực tiếp, thiết thực của nhân dân
- Nguyên nhân sâu xa: Người nghệ sĩ thiên tài đầy hoài bão và tâm huyết cũng không thể thi thố tài năng của mình để đem lại cái đẹp cho đời, niềm tự hào cho dân tộc trong một chế độ xã hội thối nát, một đất nước mà nhân dân còn phải sống triền miên trong đói khổ, lầm than Vũ Như Tô
là một kiến trúc sư thiên tài có khả năng "tranh tinh xảo với hoá công" để xây dựng cho đất nước một toà lâu đài vĩ đại Nhưng hoàn cảnh của đất nước không tạo điều kiện cho Vũ Như Tô thực hiện khát vọng sáng tạo chân chính đó
Phải nghe theo lời khuyên của Đan Thiềm, mượn uy quyền, tiền bạc của hôn quan Lê Tương Dực để xây dựng cho đất nước một công trình nguy nga, vĩ đại
- Chính niềm khao khát được cống hiến, sáng tạo đã đẩy Vũ Như Tô vào tình trạng đối nghịch với lợi ích trực tiếp và thiết thực của nhân dân Mặc dù rất yêu dân, muốn cống hiến tài năng của mình để đem lại niềm tự hào, vinh quang cho đất nước, nhưng Vũ Như Tô lại bị nhân dân, nhất là những người thợ coi như kẻ thù
Muốn thực hiện lí tưởng nghệ thuật thì lại rơi vào tình trạng đi ngược lại quyền lợi của nhân dân, nếu xuất phát từ lợi ích thiết thực của nhân dân thì không thể thực hiện ước mơ nghệ thuật muôn đời của mình Đó chính là nguồn gốc sâu xa của tấn kịch không lối thoát của thiên tài
Vũ Như Tô
- Mâu thuẫn này không thể giải quyết rạch ròi, dứt khoát Chân lí vừa thuộc về Vũ Như Tô vừa thuộc về nhân dân
Hai mâu thuẫn cơ bản của vở kịch có quan hệ mật thiết và tác động lẫn nhau
2 Nhân vật Vũ Như Tô và Đan Thiềm
2.1 Vũ Như Tô
- Một kiến trúc sư thiên tài, ngàn năm chưa dễ có một, hiện thân cho niềm khát khao, say mê
sáng tạo cái đẹp
Thiên tài của Vũ Như Tô chủ yếu được thể hiện qua lời các nhân vật khác nói về ông: "ngàn
năm chưa dễ có một", "chỉ vẩy bút là chim, hoa đã hiện lên trên mảnh lụa thần tình biến hoá như cảnh hoá công", có thể "sai khiến gạch đá như viên tướng cầm quân, có thể xây dựng lâu đài cao
cả, nóc vờn mây mà không hề tính sai một viên gạch nhỏ"
- Vũ Như Tô là một nghệ sĩ có nhân cách lớn, hoài bão lớn, lí tưởng nghệ thuật cao cả:
+ Mặc dù bị Lê Tương Dực doạ giết, Vũ Như Tô vẫn ngang nhiên chửi mắng tên hôn quân và kiên quyết từ chối xây dựng Cửu Trùng Đài
Trang 3+ Ông cũng không phải là người hám lợi (khi được vua ban thưởng vàng bạc, lụa là, ông đều đem chia hết cho thợ)
Lí tưởng nghệ thuật của Vũ Như Tô chân chính nhưng là lí tưởng nghệ thuật cao siêu, thuần tuý của muôn đời, thoát li khỏi hoàn cảnh lịch sử - xã hội của đất nước, xa rời đời sống hiện thực của nhân dân lao động Vũ Như Tô không nhận ra thực tế tàn nhẫn: Cửu Trùng Đài xây bằng mồ hôi, nước mắt và xương máu của nhân dân
- Vũ Như Tô là nhân vật bi kịch:
+ Mang trong mình những say mê, khát vọng lớn lao và cả những lầm lạc trong suy nghĩ, hành động
Không nghĩ việc mình xây Cửu Trùng Đài cho đất nước bị xem là tội ác
Khi cuộc nổi loạn nổ ra, vẫn không chịu đi vì vẫn tin vào động cơ, việc làm "chính đại quang minh" của mình, vẫn hi vọng sẽ thuyết phục được An Hòa Hầu, một trong những kẻ cầm đầu của phe nổi loạn
Khi Đan Thiềm bị bắt, Cửu Trùng Đài bị đập phá, thiêu huỷ thì ông mới bừng tỉnh, đau đớn,
kinh hoàng ngửa mặt kêu lên: "Ôi mộng lớn! Ôi Đan Thiềm! Ôi Cửu Trùng Đài!" nỗi đau bi tráng âm hưởng chính của đoạn trích
+ Hồi V của vở kịch không nói nhiều đến tài năng của Vũ Như Tô mà tập trung làm nổi bật
tâm trạng bi kịch đầy căng thẳng của ông khi tìm kiếm câu trả lời: "Xây Cửu Trùng Đài là đúng
hay sai? Là có công hay có tội?" Vũ Như Tô đã không tìm được câu trả lời thoả đáng cho câu hỏi
đó
Qua Vũ Như Tô, nhà văn đặt vấn đề về mối quan hệ giữa nghệ thuật và đời sống; giữa khát vọng nghệ thuật muôn đời với lợi ích của nhân dân Nghệ thuật không thể tồn tại nếu chỉ thuần túy
vị nghệ thuật mà phải vị nhân sinh; người nghệ sĩ không chỉ cần có tài năng, tâm huyết mà còn phải có lập trường nhân dân, phải vì nhân dân mà sáng tạo
2.2 Đan Thiềm
- Là người đam mê cái tài Khi Vũ Như Tô bị bắt xây dựng Cửu Trùng Đài, Đan Thiềm đã khuyên ông ở lại, thuyết phục nhân cơ hội này, mượn uy quyền và tiền bạc của Lê Tương Dực để thực hiện hoài bão xây dựng cho đất nước một công trình nghệ thuật đồ sộ, vĩnh cửu Vì đam mê tài năng mà nàng luôn sẵn sàng quên mình để bảo vệ cái tài ấy Xứng đáng là tri âm tri kỉ của
Vũ Như Tô
- Sẵn sàng hi sinh vì cái tài:
+ Biết chắc ước vọng xây đài lớn không thành, Đan Thiềm khẩn khoản khuyên Vũ Như Tô đi
trốn: "Ông nghe tôi! Ông phải trốn đi mới được!"
+ Biết Vũ Như Tô trốn không được, nàng đã khóc Đan Thiềm nói với Ngô Hạch sẵn sàng đổi
mạng sống của mình để cứu Vũ Như Tô: "Tướng quân nghe tôi Bao nhiêu tội tôi xin chịu hết
Nhưng xin tướng quân tha cho ông Cả Ông ấy là một người tài…"
+ Biết không cứu nổi Vũ Như Tô, Đan Thiềm đau đớn buông lời vĩnh biệt: "Ông Cả! Đài lớn
tan tành! Ông Cả ơi! Xin cùng ông vĩnh biệt!"
Đan Thiềm chính là hình mẫu lí tưởng của con người say mê cái tài, cái đẹp, là tri âm, tri kỉ của những người sáng tạo ra cái đẹp
Trang 4III TỔNG KẾT
1 Nghệ thuật
- Mâu thuẫn tập trung phát triển cao, hành động dồn dập, đầy kịch tính
- Ngôn ngữ điêu luyện, có tính tổng hợp cao, nhịp điệu của lời thoại nhanh
- Tính cách, tâm trạng nhân vật bộc lộ rõ nét qua ngôn ngữ, hành động
- Các lớp kịch được chuyển linh hoạt, tự nhiên, liền mạch
2 Nội dung
Đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài đặt ra vấn đề sâu sắc có ý nghĩa muôn thuở về cái đẹp, về
mối quan hệ giữa người nghệ sĩ và nhân dân, đồng thời tác giả cũng bày tỏ niềm cảm thông, trân trọng đối với người nghệ sĩ tài năng, giàu khát vọng nhưng rơi vào bi kịch
Giáo viên Vũ Dung Nguồn: Moon.vn