* Về nội dung: Qua vở kịch VNT , NHT muốn thể hiện những vấn đề sâu sắc vê cuộc sống và ngt: người nghệ sĩ thiên tài, đầy tài năng và tâm huyết cũng k thể thi thố tài năng, thực hiện đư[r]
Trang 1Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài
( Trích Vũ Nh Tô )
Nguyễn Huy Tởng
A Mục tiêu bài học :
- Hiểu và phân tích xung đột qua tính cách, diễn biến tâm trạng của Vũ Nh Tô và Đan Thiềm trong hồi năm của vở kịch
- Nắm đợc những nét đặc sắc về nghệ thuật của vở kịch
1 Kiểm tra bài cũ
2 Giới thiệu bài mới:
- Hóy trỡnh bày những nột
khỏi quỏt về tg?
A Tỡm hiểu chung
I Tỏc giả
NHT ( 1912 - 1960 ), quờ Dục Tỳ, Đụng Anh, Hà Nội, xuất thõn trong 1 gia đỡnh nhà nho cú tinh thần yờu nước
-ễng sớm tham gia CM, hoạt động trong những tổ chức văn hoỏ văn nghệ do Đảng lónh đạo
- NHT cú thiờn hướng khai thỏc đề tài lịch sử và cú đúng gúp nổi bật ở 2 thể loại: tiểu thuyết, kịch
- Cỏc tp tiờu biểu:
+ Kịch: Vũ Như Tụ ( 1941 ), Bắc Sơn ( 1946 ),
Những người ở lại ( 1948 )…
+ Tiểu thuyết: Đờm hội Long Trỡ ( 1942 ) , Sống
mói với thủ đụ ( 1961 )…
+ Kớ: Kớ sự Cao Lạng ( 1951 )…
- Nột bao trựm trong sỏng tỏc của NHT là cảm hứng sử thi, chất anh hựng ca, chất lớ tưởng.Tp của NHT đó tỏi hiện chõn thực những chặng đường đau thương mà hào hựng của lịch sử dõn tộc Văn phong của ụng giản dị, trong sỏng , đụn hậu mà
Trang 2- GV giới thiệu về thể loại
bi kịch
- Yêu cầu HS đọc phần
thâm trầm, sâu sắc
Bình sinh, NHT luôn khao khát viết được những
tp có qui mô lớn, dựng nên được những bức tranh hoành tráng về lịch sử bi hùng của dân tộc; khao khát nói lên được những vấn đề có tầm triết lí sâu sắc về con người, cuộc sống và ngt Điều đó phần
nào được thể hiện qua vở kịch Vũ Như Tô của ông.
II Vở kịch Vũ Như Tô
1 Thể loại bi kịch:
BK là 1 thể của loại hình kịch ( đối lập với hài kịch) Ngoài các đặc điểm chung của loại hình, BK còn mang những đặc điểm riêng của thể Những đặc điểm riêng này chủ yếu được thể hiện qua mâu thuẫn, xung đột và nhân vật:
+ Xung đột BK được tạo dựng từ những mâu thuẫn không thể giải quyết được, mọi cách khắc phục mâu thuẫn đều dẫn đến sự diệt vong của những giá trị + Nhân vật chính của BK là những con người có niềm say mê, khát vọng lớn lao; đồng thời đôi khi còn có cả những sai lầm trong suy nghĩ và hành động Đó là những người anh hùng, vùng lên chống lại hoàn cảnh, thách thức số phận, cho dù có phải chết ( Vũ Như Tô, Đam Thiềm, Rô mê ô và Giu li
ét, Thị Kính, Xuý Vân…) Kết thúc bi thảm của số phận nhân vật BK thường có ý nghĩa thức tỉnh, khơi gợi tình cảm nhân văn của mỗi con người
+ Bi kịch miêu tả thực tại theo lối nhấn mạnh, cô đặc các mâu thuẫn bên trong, phơi bày những mâu thuẫn sâu sắc của thực tại Tp bi kịch thường đặt độc giả trước những câu hỏi nhức nhối, hóc búa, phức
Trang 3tóm tắt tp trong SGK.
- GV giới thiệu thêm
- Nêu giá trị nội dung và
ngt của vở kịch ?
tạp của cuộc sống
2 Tóm tắt tp
VNT là vở bi kịch lịch sử 5 hồi viết về 1 sự kiện
xảy ra ở Kinh thành Thăng Long khoảng năm 1516
- 1517 dưới triều Lê Tương Dực
+ Hồi 1: Một cung cấm của vua Lê ( 9 lớp ) + Hồi 2: Một cung điện mà vua dành riêng cho VNT ( 5 lớp )
+ Hồi 3: Nửa năm sau ( công trường ) ( 9 lớp ) + Hồi 4: Bốn tháng sau ( công trường ) ( 6 lớp ) + Hồi 5: Một cung cấm ( 9 lớp )
3 Giá trị nội dung và ngt
* Về nội dung: Qua vở kịch VNT, NHT muốn thể
hiện những vấn đề sâu sắc vê cuộc sống và ngt: người nghệ sĩ thiên tài, đầy tài năng và tâm huyết cũng k thể thi thố tài năng, thực hiện được được hoài bão của mình để đem lại cái đẹp cho đời, niềm
tự hào cho dân tộc trong 1 chế độ XH thối nát, trong 1 đất nước mà ND còn đang sống điêu đứng, lầm than
→ Bi kịch của VNT phải chăng là bi kịch của sự bất phùng thời, bi kịch của những người anh hùng k
có đất dụng võ Cuộc đời người nghệ sĩ khác nào 1 định mệnh khắc nghiệt, phải chịu kết cục bi thảm vì mộng lớn
* Về ngt:
+ Tuy là tp đầu tay nhưng NHT đã bộc lộ 1 tài năng độc đáo sở trường về kịch Tp mang dáng dấp của 1
vở kịch bề thế, hoàn chỉnh
+ Lần đầu tiên trong kịch trường VN xuất hiện
Trang 4( Tiết 2 )
- Em hãy cho biết vị trí
của đoạn trích ?
- Yêu cầu HS tóm tắt hồi
kịch
những đám đông nhân vật, phần lớn là quần chúng, tạo nên những lớp kịch sống động, mang hơi thở cuộc sống
+ Các nhân vật chính được khắc hoạ khá đậm nét, 1
số nhân vật phụ tuy chỉ lướt qua nhưng cũng để lại những ấn tượng khó quên
B Đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài
I Vị trí đoạn trích
+ Đtr thuộc hồi 5 ( Một cung cấm ), là hồi cuối của
bi kịch VNT , xoay quanh 1 sự kiện chính: sự kiện đốt phá CTĐ, bắt giết những người đã sáng tạo ra
nó, chôn vùi họ trong tro tàn CTĐ và trong tro tàn của lịch sử cùng với 1 triều đại mục ruỗng của hôn quân bạo chúa Bao trùm hồi kịch này là 1 nỗi đau
và 1 niềm hoang mang lớn
+ Hồi cuối gồm có 9 lớp kịch, mỗi lớp có kèm theo lời thông báo sự xuất hiện hoặc rút lui của các nhân vật trên sân khấu Các nhân vật xuất hiện và hành động thông qua các lời thoại, đôi khi có kèm theo chỉ dẫn nghệ thuật
+ Hành động, sự kiện chính của hồi kịch này có thể tóm tắt như sau:
- Lợi dụng tình thế rối ren và mâu thuẫn giữa ND, thợ xây đài với VNT và bạo chúa Lê Tương Dực, Trịnh Duy Sản cầm đầu 1 phe cánh đối nghịch trong triều đình đã dấy binh nổi loạn, lôi kéo thợ thuyền làm phản
- Biết tin có binh biến, bạo loạn trong phủ chúa, nguy hiểm đến tính mạng VNT, ĐT hết lời khuyên
và giục ông đi trốn Nhưng VNT khăng khăng k
Trang 5- GV trình bày về khái
niệm xung đột kịch
- Xung đột kịch trong
VNT là xung đột gì ? Xung
đột ấy được thể hiện ở hồi
5 như thế nào ?
- Xđ kịch trong VNT là xđ
giữa các lực lượng đối
địch, giữa con người với
con người ( Mt thứ nhất )
và xđ giữa con người với
hoàn cảnh ( mt thứ 2 )
nghe vì tự tin mình quang minh chính đại, k làm gì nên tội và hi vọng ở chủ tướng An Hoà Hầu
- Tình hình càng lúc càng nguy kịch Lê Tương Dực bị giết; đại thần, hoàng hậu, cung nữ của y bị
vạ lây; ĐT bị bắt,…Kinh thành điên đảo
- Khi quân khởi loạn đốt CTĐ thành tro, VNT mới tỉnh ngộ Ông đau đớn vĩnh biệt CTĐ rồi bình thản
ra pháp trường
II Tìm hiểu chi tiết
1 Xung đột kịch
* Xung đột kịch là sự va chạm gay gắt giữa những lực lượng đối địch, giữa 2 hoặc nhiều nhân vật, nhiều quan điểm, nhiều thái độ khác nhau trước cùng một tình huống, hoặc giữa cá nhân với hoàn cảnh…; xung đột có thể diễn ra ngay trong lòng người Các xung đột trong kịch chi phối hành động của các nhân vật và từng bước đòi hỏi phải được giải quyết để thúc đẩy hành động kịch
* Xung đột kịch trong VNT được thể hiện qua 2 mâu thuẫn cơ bản sau:
a Mâu thuẫn thứ nhất: mâu thuẫn giữa ND lao
động khốn khổ, lầm than với bọn hôn quân bạo chúa sống trong xa hoa truỵ lạc
- Mâu thuẫn này vốn có từ trước, đến khi Lê Tương Dực bắt VNT xây dựng CTĐ thì mâu thuẫn ngày càng trở nên căng thẳng
- Để xây CTĐ, triều đình ra lệnh tăng thêm sưu thuế, bắt thêm thợ giỏi, tróc nã, hành hạ những người chống đối Thợ đói khát, chết vì bệnh dịch,
Trang 6- Mâu thuẫn thứ nhất được
giải quyết ra sao ?
- Em có thể nói gì về cách
giải quyết mâu thuẫn này ?
- Nguyên nhân dẫn đến
mâu thuẫn thứ 2 ?
tai nạn Dân căm phẫn vua, thợ oán VNT Trịnh Duy Sản can ngăn vua, vua k nghe Thế rồi tin lũ lụt, mất mùa, ND đói kém nổi lên tứ tung, truyền đến Thăng Long, VNT vẫn hăng hái đốc thợ xây CTĐ Thợ định nổi loạn
+ Mâu thuẫn đến hồi 5 được đẩy lên tới cao
Duy Sản đã dấy binh nổi loạn, lôi kéo thợ thuyền làm phản, bạo chúa LTD bị giết, Nguyễn Vũ tự sát trong trò hề ngu trung, hoàng hậu nhảy vào lửa, đám cung nữ bị bắt bớ, nhục mạ, CTĐ tan theo tro bụi
→ Mâu thuẫn đã được giải quyết dứt khoát như 1 tất yếu lịch sử, theo qui luật tức nước vỡ bờ Bọn thống trị tàn bạo, sống truỵ lạc trên nỗi đau khổ của
ND đã bị trừng phạt đích đáng
Tuy nhiên cuộc nổi dậy này k thể mang lại điều gì tốt đẹp cho dân chúng bởi giang sơn sẽ rơi vào tay những kẻ phản loạn như Trịnh Duy Sản
b Mâu thuẫn thứ hai: mâu thuẫn giữa quan niệm
ngt cao siêu, thuần tuý của muôn đời và lợi ích thiết thực của ND
+ Nguyên nhân của mâu thuẫn:
- Sự hình thành và diễn biến của mâu thuẫn này trong các hồi kịch trước gắn với câu chuyện xây CTĐ với những chuyển động trái chiều nhau
CTĐ là 1 công trình kiến trúc đồ sộ, 1 công trình độc nhất vô nhị, vượt xa tất cả những kì quan ở Trung Quốc, Ấn Độ, Chiêm Thành Đó là hiện thân của cái đẹp siêu đẳng Với những nhà kiến trúc sư
Trang 7- Mâu thuẫn thứ 2 được
giải quyết như thế nào ?
- Em có nhận xét gì về
cách giải quyết mâu thuẫn
thứ 2 ?
tài cao, đây là dịp thi thố tài năng, thực hiện mộng lớn, khẳng định thiên tài kì vĩ của mình
Mặt khác, đài Cửu Trùng còn là hiện thân cho cái đẹp xa hoa Xây nên kì quan ấy cực kì tốn kém, 1
sự tốn kém k chỉ tính bằng tiền của ngân khố quốc gia mà còn phải tính bằng cả mồ hôi, nước mắt và máu nữa
→ CTĐ là 1 biểu tượng đa nghĩa Với VNT, đó là
hiện thân cho mộng lớn Với ĐT là hiện thân cho
niềm kiêu hãnh của nước nhà Nhưng với Lê Tương Dực, đó là quyền lực và ăn chơi Còn với
ND, CTĐ là món nợ mồ hôi, xương máu
- VNT xây CTĐ với ao ước điểm tô cho đất nước,
để lại cho dân tộc 1 công trình là hiện thân của cái đẹp cao cả, huy hoàng, 1 toà lâu đài hoa lệ, thách
thức cả những công trình sau trước, tranh tinh xảo
nghệ sĩ tài năng, tâm huyết Nhưng trớ trêu thay, chính niềm khao khát được cống hiến, được sáng tạo lại đẩy VNT vào tình trạng đối nghịch với lợi ích trực tiếp và thiết thực của ND Đài càng xây cao, mạng người càng rẻ mạt, ND càng khốn khổ, điêu đứng CTĐ trở thành nỗi khốn khổ, điêu linh, thành 1 hoa ác, hiện thân cho thói xa hoa hưởng lạc trên xương máu của ND Trong con mắt của những người thợ, CTĐ và "cha đẻ" của nó - VNT- chính là
kẻ thù của họ
+ Mâu thuẫn thứ 2 ở hồi 5 cũng được đẩy lên đỉnh điểm. Nó hầu như không thể giải quyết và, mọi khắc phục mâu thuẫn đều dẫn đến sự diệt vong
Trang 8- Nét tính cách nổi bật của
VNT là gì ?
- Tính cách và tâm trạng
của VNT thể hiện trong
hồi 5 như thế nào ?
bụi, VNT ra pháp trường…
→ Mâu thuẫn thứ 2 k được giải quyết dứt khoát
ND trước sau k hiểu gì về sự sáng tạo của người nghệ sĩ, họ k hiểu nổi giấc mộng lớn của VNT và
ĐT, hả hê đốt phá CTĐ VNT cũng k hiểu được việc làm của quần chúng và quân phản loạn, bình thản đi ra pháp trường đón nhận cái chết, cũng như
Đam Thiềm, coi như 1 giá trị lớn bị huỷ diệt.
VNT có công hay có tội ? VNT phải hay kẻ giết
VNT phải? Đó là những câu hỏi còn bỏ ngỏ đầy ám
ảnh khiến người đọc nhiều thế hệ sau tiếp tục tìm lời giải đáp
2 Tính cách, diễn biến tâm trạng của nhân vật VNT và ĐT
a Nhân vật VNT
+ Là 1 người nghệ sĩ tài ba, có khát vọng cao đẹp, say mê sáng tạo cái đẹp Thiên tài của VNT được thể hiện ở những hồi trước của vở kịch, chủ yếu qua lời của các nhân vật khác nói về ông
- Một thiên tài ngàn năm chưa có một
- Có thể sai khiến gạch ngói như viên tướng cầm quân, có thể xây dựng những đài cao nóc vờn mây
mà k hề tính sai 1 viên gạch nhỏ
+ Là 1 nghệ sĩ có nhân cách lớn, k cúi đầu trước cường quyền, k hám lợi ( Lúc đầu dù bị LTD doạ giết, VNT vẫn ngang nhiên chửi mắng tên hôn quân
và kiên quyết từ chối xây CTĐ Khi được vua ban thưởng vàng bạc lụa là, ông đã đem chia hết cho thợ… )
Trang 9- Nét tính cách của ĐT ?
+ Ở màn kịch này, VNT hiện lên như 1 người anh hùng, trước cái chết cận kề vẫn k nao núng, sợ hãi (
ĐT khuyên ông chạy trốn nhưng ông k nghe; bọn phản loạn nói xấu ông với ĐT, kết tội ông, ông thẳng thắn đấu tranh lại; thấy ĐT quì lạy Ngô
Hạch, ông phê phán: Sao bà lẩn thẩn thế, lạy cả 1
đứa tiểu nhân, thấy Ngô Hạch hung hăng,VNT
mắng: Mi thực là tên bỉ ổi…) Ông coi CTĐ hơn
mạng sống của mình, quyết ở lại trong cơn biến
loạn để bảo vệ sinh mạng nghệ thuật ( Đời ta k quí
bằng CTĐ)
→ Một tính cách rắn rỏi, bất khuất, sống đam mê trong hoài bão sáng tạo cái đẹp
+ Trong hồi 5 này, tác giả đặt VNT vào việc tìm kiếm lời giải đáp cho câu hỏi: Xây CTĐ là đúng
trả lời thoả đáng câu hỏi đó vì ông chỉ đứng trên lập trường của người nghệ sĩ mà k đứng trên lập trường của ND, chỉ say mê cái đẹp mà k nghĩ tới cái thiện Hành động của ông k hướng đến sự hoà giải mà thách thức và chấp nhận sự huỷ diệt
→ VNT đúng là 1 nhân vật bi kịch bởi mang trong mình k chỉ những say mê, khát vọng lớn lao mà còn
có cả lầm lạc trong suy nghĩ và hành động Ngay cả trong cơn biến loạn phũ phàng, ĐT cố kéo ông ra khỏi giấc mơ mà ông vẫn cho là mọi người hiểu nhầm, rằng CTĐ bị đốt là vô lí Đến khi tận mắt chứng kiến cảnh CTĐ bị thiêu rụi, ông chỉ còn biết
rú lên trong kinh hoàng, tuyệt vọng, phẫn uất: Ôi
mộng lớn ! Ôi ĐT ! Ôi CTĐ ! VNT đã rơi vào bi
Trang 10- Tâm trạng của ĐT ở hồi
cuối bộc lộ ra sao ?
- Nêu ý nghĩa tư tưởng của
bi kịch VNT ?
kịch vỡ mộng
b Nhân vật Đan Thiềm
+ Nếu VNT là người đam mê cái đẹp, khao khát sáng tạo cái đẹp, thì ĐT là người đam mê cái tài ( tài sáng tạo nên cái đẹp Bệnh ĐT ( chữ dùng của NHT ) là bệnh mê đắm người tài hoa, bệnh của kẻ
phàm
+ Tuy chỉ là 1 cung nữ nhưng ĐT k phải là 1 cung
nữ tầm thường, con người ĐT, tính cách, suy nghĩ của nàng vượt lên trên thân phận Nàng khuyên VNT xây CTĐ để cho non sông được tô điểm, đất
nước rạng danh, dân ta nghìn thu còn hãnh diện.
+ ĐT là người luôn tỉnh táo, sáng suốt Nhận thấy ước vọng xây đài lớn k thành, ĐT k còn hướng vào CTĐ mà hướng tới sự sống còn của VNT Nàng liên tục khuyên VNT đi trốn Đến khi quân nổi loạn kéo vào, biết VNT có trốn cũng k được nữa, ĐT đã cầu xin Ngô Hạch cho nàng chịu tội chết thay VNT Biết tình thế k thể cứu vãn được nữa, ĐT đành buông lời vĩnh biệt trong đau đớn tuyệt vọng:
Đài lớn tan tành ! Ông cả ơi ! Xin cùng ông vĩnh biệt ! Đó cũng là lời vĩnh biệt mãi mãi CTĐ, vĩnh
biệt 1 giấc mộng lớn trong máu và nước mắt
3 Ý nghĩa tư tưởng của vở kịch
- Qua bi kịch VNT , tg đã đặt ra 1 vấn đề có tầm triết
lí sâu sắc về con người, cuộc sống và nghệ thuật: nghệ thuật xa rời cuộc sống, ngoảnh mặt làm ngơ với đời sống hiện thực của con người thì trước sau cũng trở thành vô nghĩa, không có đất để tồn tại
Trang 11- Em hãy khái quát giá trị
ngt và giá trị nd của đoạn
trích ?
* Củng cố: Đọc kĩ phần
GN trong SGK
* Rút kinh nghiệm:
* Kí duyệt:
CTĐ là mộng lớn, là biểu tượng cho sự bền vững,
trường tồn, nhưng , cái Đẹp và sự tồn tại của nó trong những hoàn cảnh nhất định hoá ra lại chỉ ngắn ngủi và mong manh như 1 giấc chiêm bao
- Trên quan điểm ND, vở kịch lên án bạo chúa, tham quan, đồng tình với việc dân chúng nổi dậy trừ diệt chúng, nhưng mặt khác, vở kịch đã ca ngợi những nhân cách nghệ sĩ chân chính và tài hoa như VNT, những tấm lòng yêu quí ngt đến mức quên mình như ĐT Số phận của VNT và ĐT đã kết thúc trong niềm trắc ẩn , trong sự nuối tiếc vô cùng của nhà văn
4 Một số nét đặc sắc về nghệ thuật
- Bằng 1 ngôn ngữ kịch có tính tổng hợp cao, tác
giả đã khắc hoạ tính cách, nội tâm nhân vật và dẫn dắt xung đột kịch rất thành công, tạo nên 1 bức tranh đời sống hoành tráng trong nhịp điệu bão tố của nó
- Vũ Như Tô là 1 vở bi kịch lịch sử, được viết dựa trên sử liệu: sự kiện lịch sử, bối cảnh lịch sử, nhân vật lịch sử → Tg đã khai thác các sử liệu phù hợp với yêu cầu của bi kịch trong tính lô-gic, tính quy luật của lịch sử
III Kết luận:
- Đtr thể hiện những đặc sắc về ngt kịch của NHT: tạo dựng những tình huống, xung đột căng thẳng, gay cấn; nhân vật có tính cách đa diện, sinh động, ngôn ngữ gần gũi với đời sống…
- Đoạn trích thể hiện tập trung nội dung, cảm hứng của vở kịch Tg đã đề cập đến những vấn đề nhân