phú sông bạch đằng

MỤC ĐÍCH, YấU CẦU 1.Về kiến thức: - Niềm tự hào về truền thống yờu nước và truyền thống đạo lớ nhõn nghĩa của dõn tộc - Nhõn vật “chủ - khỏch đối đỏp” , cỏch dựng hỡnh ảnh điển cố chọ

BÀI DẠY: PHÚ SễNG BẠCH ĐẰNG

Trương Hỏn Siờu.

I MỤC ĐÍCH, YấU CẦU

1.Về kiến thức:

- Niềm tự hào về truền thống yờu nước và truyền thống đạo lớ nhõn nghĩa của dõn tộc

- Nhõn vật “chủ - khỏch đối đỏp” , cỏch dựng hỡnh ảnh điển cố chọn lọc, cõu văn tự do, phúng tỳng,…

2.Về kĩ năng : Phõn tớch tỏc phẩm theo thể loại.

3 Về thỏi độ: Tự hào về truyền thống tốt đẹp của dõn, tin tưởng vào vận mệnh dõn tộc (KNS:

trỡnh bày suy nghĩ, nhận thức)

II PHƯƠNG PHÁP VÀ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC

1 Phương phỏp dạy học

- Phương phỏp nờu vấn đề

- Phương phỏp phõn tớch, bỡnh giảng

- Phương phỏp tổ chức tranh luận, vấn đỏp

2 Đồ dựng dạy học

- Sỏch giỏo khoa;

- Sỏch giỏo viờn;

- Sỏch hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng;

- Giỏo ỏn cỏ nhõn;

- Một số tư liệu tham khảo khỏc;

- Phấn, bảng

III CHUẨN BỊ

1 Giỏo viờn

- Đọc SGK, SGV, TLTK

- Rỳt kinh nghiệm từ bài trước, soạn giỏo ỏn bài mới

- Phương ỏn tổ chức lớp học, nhúm học

2 Học sinh

- Học thuộc bài cũ, hoàn thành bài tập đó giao ở tiết học trước.

- Đọc SGK, SBT, TLTK để củng cố bài cũ và chuẩn bị bài mới

- Soạn bài

IV HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 ễ̉n định tỡnh hỡnh lớp: (1 phỳt).

2 Kiờ̉m tra bài cũ: Không kiểm tra vì bài dài

3 Giảng bài mới: (42 phỳt)

* Giới thiệu bài (1 phỳt): BĐ là một dòng sông nổi tiếng của Việt Nam.

Nơi đây đã trở thành niềm tự hào của quân dân Đại Việt Dòng sông và những chiến công hiển hách đã là niềm cảm hứng hoài

cổ hào hùng của bao thế hệ thi nhân BĐGP của THS là một tác phẩm tiêu biểu.

*Tiến trỡnh bài dạy: (41 phỳt)

lượng của HS

6

phỳt

Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tỡm hiờ̉u

chung về tỏc giả, tỏc phẩm.

-Hóy trỡnh bày những nột cơ bản về tỏc

giả Trương Hỏn Siờu

- Tỏc phẩm được sỏng tỏc theo thể loại

nào? Nờu một số đặc trưng của thể loại

đú?

- Tỏc phẩm được sỏng tỏc trong hoàn

cảnh nào?

- Tỏc phẩm được chia thành mấy phần?

Nờu nội dung chớnh của từng phần?

- GV giới thiệu về địa danh lịch sử

sông Bạch Đằng:

+ Là một nhánh sông đổ ra

biển thuộc Quảng Ninh, gần

Thuỷ Nguyên (Hải Phòng)

+ Gắn với các chiến công

chống quân Nam Hán (Ngô

Quyền- 938), đại thắng quân

Nguyên- Mông (Trần Quốc

Tuấn-1288)

+ Sông Bạch Đằng- danh thắng

lịch sử và là nguồn đề tài văn

học

- Trả lời

- Trả lời

- Trả lời

- Trả lời

I Tỡm hiờ̉u chung

1 Tỏc giả: Trương Hỏn Siờu ( ? –

1354)

- Tự là Thăng Phủ, quờ ở xó Phỳc Thành huyện Yờn Ninh ( nay thuộc tỉnh Ninh Bỡnh)

- Là nhà văn, nhà chớnh trị nổi tiếng được mọi người kớnh trọng

2 Tỏc phẩm:

a Thể loại: Phỳ cổ thể

b Hoàn cảnh ra đời:

- Ra đời khoảng 50 năm sau chiến thắng quõn Mụng Nguyờn lần 3 (1288)

c Bố cục: 4 phần

- P1: Từ đầu…… cũn lưu: cảm xỳc lịch sử của nhõn vật khỏch trước cảnh sắc sụng BĐ

- P2: Bờn sụng…… Ca ngợi: lời kể của cỏc bụ lóo về những chiến cụng trờn sụng BĐ

- P3: Tuy nhiờn …… lệ chan: suy ngẫm và bỡnh luận của cỏc bụ lóo

về những chiến cụng

-P4: Cũn lại: lời ca khẳng định vai trũ và đức độ của con người

30

phỳt

Hoạt động 2: Hướng dẫn HS đọc hiờ̉u

tỏc phẩm

- Gọi 1 HS đọc tỏc phẩm GV nhận xột

cỏch đọc

- Hướng dẫn tỡm hiểu cỏc từ khú

- Hóy xỏc định nhõn vật trữ tỡnh của bài

phỳ?

- Mục đớch dạo chơi của Khỏch là gỡ?

- Khỏch cú nguyện vọng gỡ?

- Trỏng chớ (chớ lớn ) bốn phương của

-Đọc

- Trả lời

- Trả lời

- Trả lời

- Trả lời

II Đọc hiờ̉u

1 Hỡnh tượng nhõn vật “ khỏch ”:

- Mục đớch dạo chơi của “ khỏch”:

tham quan di tớch, thưởng thức vẻ đẹp thiờn nhiờn, nghiờn cứu cảnh trớ đất nước, bồi bổ kiến thức

- Nguyện vọng của khỏch:

Học Tử Trường chừ thỳ tiờu dao.

=> Muốn đi khắp đú đõy một cỏch tự

do vui thỳ cựng thiờn nhiờn, hoà mỡnh trong ngày rộng thỏng dài Học Tử Trường là học tỡm hiểu lịch sử dõn tộc

- Trỏng chớ bốn phương được thể

“khỏch”được thể hiện qua những địa

danh nào?

- Cảnh sắc sụng BĐ được miờu tả

qua những chi tiết nào? Em cú nhận xột

gỡ về cảnh sắc nơi đõy ?

- Trước cảnh sắc ấy tõm trạng của

khỏch ra sao ?

- G: Ở phần đầu, tõm trạng cuả

khỏch thể hiện niềm phúng

khoỏng, thỡ ở phần sau là niềm

thương tiếc Sự chuyển đổi

mạch cảm xỳc gõy ấn tượng

sõu sắc trong lũng người đọc:

Sự sững sờ tiếc nhớ về một

quỏ khứ oanh liệt Đõy là một

kẻ sĩ nặng lũng ưu hoài trước

chiến tớch oanh liệt của cha

ụng Nối lũng thật đỏng trõn

trọng

- Lai lịch của cỏc bụ lóo?

- Thỏi độ của họ đối với khỏch?

- G: Tạo ra các nhân vật bô

lão, hình ảnh mang tính tập

thể cũng là sự phân thân của

nhân vật trữ tình Mục đích

của tác giả là tạo ra sự hô ứng

đồng thanh, một lòng ngỡng mộ

về chiến tích Bạch Đằng của

- Trả lời

- Trả lời

- Trả lời

- Trả lời

- Trả lời

hiện qua:

+ Địa danh lấy trong điển cố Trung Quốc: Nguyờn, Tương, Vũ Huyệt, Cửu Giang, Ngũ Hồ, Tam Ngụ, Bỏch Việt, Đầm Võn Mộng…)  Đõy là những sụng hồ, biển lớn và những vựng đất nổi tiếng

+ Địa danh của đất Việt: cửa Đại Than, bến Đụng Triều, sụng Bạch Đằng…

-Cảnh sắc Sụng BĐ trong cỏi nhỡn của khỏch:

+ Bỏt ngỏt súng kỡnh muụn dặm + Thướt tha đuụi trĩ một màu + Nước trời: một sắc, phong cảnh: ba thu

+ Bờ lau san sỏt, bến lỏch đỡu hiu -> Cảnh hiện lờn vừa hựng vĩ vừa thơ mộng song cũng ảm đạm và hắt hiu  Đõy là khung cảnh vừa hựng vĩ, hoành trỏng; nhưng cũng thật ảm đạm, hiu hắt

- Tõm trạng khỏch:

+ Lỳc vui thỳ trước cảnh nước trời kỡ vĩ

+ Lỳc buồn tiếc vỡ cảnh xưa thật đỏng

tự hào giờ đỡu hiu hoang quạnh + Lỳc tiếc thương những người anh hựng đó khuất

-> Tõm hồn nhạy cảm, giàu cảm xỳc

 Tõm trạng tỏc giả vừa tự hào, vừa buồn đau, nuối tiếc

2 Hỡnh tượng cỏc bụ lóo:

- Cú thể là người dõn địa phương, hoặc do hư cấu của nhà thơ

- Thỏi độ nhiệt tỡnh, hiếu khỏch, tụn kớnh khỏch

- Kể về chiến tớch:

+ Chiến cụng của Ngụ chỳa,

cha ông trong lịch sử Mặt

khác tạo ra không khí tự nhiên

trong lời kể và đối đáp

- Họ kể về những chiến tớch nào

sụng Bạch Đằng?

-Diễn biến trận đỏnh được diễn tà ntn?

-Tỡm những cõu thơ cho thấy sự quyết

liệt của trận đỏnh?

-Kết quả cuối cựng ra sao?

- Nờu những biện phỏp nghệ thuật được

sử dụng trong đoạn?

- G: Ngoài ra nghệ thuật trựng điệp,

hỡnh ảnh mạnh mẽ với khớ thế bừng

bừng thế trận, tạo ra khụng khớ núng

bỏng của chiến trường, thế trận giằng

co quyết liệt Lời văn ngắn, nhịp văn

mạnh đó gúp phần tỏi hiện chiến trận

Những chiến cụng được miờu tả qua

việc so sỏnh với cỏc trận chiến lẫy

lừng của Trung Quốc gợi nờn niềm tự

hào dõn tộc

- Theo lời của cỏc bụ lóo thỡ nguyờn

nhõn dẫn đến thắng lợi là gỡ? Nguyờn

nhõn nào là quan trọng?

- G: Trong sự nghiệp giữ nớc,

nhân tố nào đã quyết định

sự thắng lợi? Chắc hẳn là

đức cao Núi non, địa thế

hiểm trở, tài mu lợc dùng binh

là điều cần thiết Song

quyết định thắng lợi là cái

đức con ngời Đó là yếu tố

con ngời, biết tập hợp dòng

ngời, biết c xử trớc sau Đây là

- Trả lời

- Trả lời

- Trả lời

Trựng Hưng nhị thỏnh

+ Diễn biến trận đỏnh:

• Lực lượng hựng hậu: “

Thuyền bố… sỏng chúi”.

• Trận đỏnh diễn ra gay go,

quyết liệt: “Trận đỏnh được thua … sắp đổi ”  những hỡnh tượng kỡ vĩ, mang tầm vúc vũ trụ

• Kết quả cuối cựng:

Đến nay nước sụng tuy chảy hoài

Mà nhục quõn thự khụn rửa nổi.

 Người chớnh nghĩa chiến thắng, giặc hung đồ chuốc nhục muụn đời

- So sỏnh với những trận chiến lừng lẫy ở Trung Hoa, sử dụng nhiều điển cố -> khụng khớ trang nghiờm và sự tự hào của cỏc bụ lóo

3 Lời ca của bụ lóo và “ khỏch ”:

a Lời ca của Bụ lóo:

- Lời bỡnh của cỏc bụ lóo về chiến thắng: Những nguyên nhân làm nên chiến thắng BĐ: + Địa thế sông núi hiểm trở + Con ngời : nhân tài, có sự

đồng lòng, đoàn kết trên dới của dân tộc, đề cao vai trò của con ngời (quan trọng)

 khẳng định sức mạnh, vị trớ của con người  giỏ trị nhõn văn, cú tầm triết lớ sõu sắc

=> Lời bình hào hùng mà sâu lắng, thiêng liêng

b Lời ca của “ khỏch ”:

- Ca ngợi sự anh minh của của hai vị thỏnh quõn (Trần Thỏnh Tụng và

quan niệm tiến bộ đầy chất

nhân văn của tác giả

- Em cú nhận xột gỡ về lời bỡnh của

cỏc bụ lóo?

- Khỏch ca ngợi điều gỡ?

- Khỏch đó khẳng định chõn lớ

gỡ qua cõu Giặc tan …đức cao? Phõn tớch điểm gặp gỡ

trong quan niệm của bụ lóo và khỏch?

-Hóy nhận xột về giọng điệu của đoạn

văn?

-Lời ca của khỏch và bụ lóo cú ý

nghĩa gỡ?

Trần Nhõn Tụng); và chiến tớch của sụng Bạch Đằng

- Khẳng định chõn lớ:

Giặc tan muụn thuở thăng bỡnh,

Bởi đõu đất hiểm cốt mỡnh đức cao”

 Ta thắng giặc khụng chỉ ở đất hiểm mà quan trọng là bởi nhõn tài

cú đức cao  Tư tưởng nhõn văn cao đẹp

- Giọng ca êm ái sâu lắng và

có sức ngân vang

Từ tâm trạng buồn, khách chuyển sang tâm trạng hân hoan, tự hào phơi phới và tin t-ởng

c í nghĩa của lời ca:

+ Khẳng định truyền thống chống giặc ngoại xâm hào hùng của DT và sự bền vững muôn đời của đất nớc

+ Khẳng định chân lí về sức mạnh của chính nghĩa và con ngời

+ Vừa thể hiện niềm tự hào

DT vừa thể hiện t tởng nhân văn cao đẹp

4 phỳt Hoạt động 3: Tổng kết

- Nờu nnhững giỏ trị về nội dung và

nghệ thuậtc ủa tỏc phẩm?

- Giỏo dục tư tưởng: suốt 4000 năm

lịch sử, dõn tộc ta đó trả qua rất nhiều

cuộc chiến oanh liệt để giành và giữ nền

độc lập Do đú chỳng ta cần phải biết tự

hào về truyền thống của dõn tộc, phấn

đấu vươn lờn, xứng đỏng với những

người đó đổ xương mỏu vỡ đọc lập, tự do

của đất nước

- Trả lời

- Lắng nghe

III Tổng kết bài học:

1 Giá trị nội dung:

- Thể hiện lũng yêu nớc và tự hào dân tộc về truyền thống anh hùng bất khuất và đạo lí nhân nghĩa

- T tởng nhân văn cao đẹp: + Khẳng định và đề cao vai trò của con ngời, đạo lí chính nghĩa

+ Nỗi niềm cảm khái trớc sông Bạch đằng trong hiện tại

2 Nghệ thuật:

- Bố cục: chặt chẽ

- Hình tợng nghệ thuật: sinh

động, vừa gợi hình sắc trực tiếp vừa mang ý nghĩa khái

quát, triết lí.

- Ngôn ngữ: trang trọng, hào sảng vừa lắng đọng, gợi cảm

 Bài phú là đỉnh cao nghệ thuật của thể phú trong VHTĐVN

4 Củng cố kiến thức: (1 phỳt)

- Tại sao núi “Phỳ sụng Bạch Đằng” là đỉnh cao nghệ thuật của thể phỳ trong VHTĐ Việt Nam?

=> Cấu tứ đơn giản; bố cục chặt chẽ; lời văn linh hoạt; hỡnh tượng nghệ thuật sinh động vừa gợi

hỡnh gợi sắc trực tiếp vừa mang ý nghĩa khỏi quỏt thể hiện tớnh triết lớ sõu sắc.Ngụn từ trong

sỏng, trang trọng dễ hiểu

- Hóy chỉ ra những nột hoành trỏng của bài phỳ?

=> Bài phỳ thể hiện những nột hoành trỏng:

- Ở hỡnh tượng sụng Bạch Đằng, tỏc giả tạo ra ở hai phớa:Khụng gian hoành trỏng ở quỏ khứ và

hiện tại Giữa hai khụng gian ấy là con người đất nước với tinh thần ngoan cường dũng cảm

- Sử dụng nhiều điển cố điển tớch tiờu biểu

- Nhõn vật chớnh trong bài phỳ tự phõn thõn để thể hiện cỏi nhỡn sõu sắc về lịch sử

5 Dặn dũ

- Nắm đợc nội dung chính của bài " Bạch Đằng Giang phú"

- Nắm đợc nghệ thuật của bài thơ

- Học thuộc lòng bài thơ

- Đọc và soạn bài " Đại cáo Bình Ngô" theo hệ thống câu hỏi trong SGK