Kiến thức: - Vẻ đẹp của người anh hựng sử thi Đăm Săn: trọng danh dự, gắn bú với hạnh phỳc gia đỡnh và thiết tha với cuộc sống bỡnh yờn, phồn thịnh của cộng đồng được thể hiện qua cảnh c
Trang 1BÀI DẠY: CHIẾN THẮNG MTAO MXÂY
(Trớch sử thi Đăm Săn )
I MỤC ĐÍCH, YấU CẦU
1. Kiến thức:
- Vẻ đẹp của người anh hựng sử thi Đăm Săn: trọng danh dự, gắn bú với hạnh phỳc gia đỡnh và thiết tha với cuộc sống bỡnh yờn, phồn thịnh của cộng đồng được thể hiện qua cảnh chiến đấu và chiến thắng kẻ thự
- Đặc điểm nghệ thuật tiờu biểu của sử thi anh hựng (lưu ý phõn biệt với sử thi thần
thoại): xõy dựng thành cụng nhõn vật anh hựng sử thi; ngụn ngữ trang trọng, giàu hỡnh
ảnh, nhịp điệu; phộp so sỏnh, phúng đại
2. Kĩ năng:
- Đọc (kể) diễn cảm tỏc phẩm sử thi
- Phõn tớch văn bản sử thi theo đặc trưng thể loại
3. Thỏi độ: Yờu mến nhõn vật anh hựng, dũng cảm, căm ghột cỏi xấu, cỏi ỏc.
II PHƯƠNG PHÁP VÀ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC
1 Phương phỏp dạy học
- Phương phỏp nờu vấn đề
- Phương phỏp phõn tớch, bỡnh giảng
- Phương phỏp tổ chức tranh luận, vấn đỏp
2 Đồ dựng dạy học
- Sỏch giỏo khoa;
- Sỏch giỏo viờn;
- Sỏch hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng;
- Giỏo ỏn cỏ nhõn;
- Một số tư liệu tham khảo khỏc;
- Phấn, bảng
III CHUẨN BỊ
1 Giỏo viờn
- Đọc SGK, SGV, TLTK
- Rỳt kinh nghiệm từ bài trước, soạn giỏo ỏn bài mới
- Phương ỏn tổ chức lớp học, nhúm học
2 Học sinh
- Học thuộc bài cũ, hoàn thành bài tập đó giao ở tiết học trước.
- Đọc SGK, SBT, TLTK để củng cố bài cũ và chuẩn bị bài mới
- Soạn bài
IV HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1 ễ̉n định tỡnh hỡnh lớp: (1 phỳt).
2 Kiờ̉m tra bài cu: Nêu đặc trng cơ bản của VHGD?kể tên các thể loại của VHDG?
3 Giảng bài mới: (42 phỳt)
Giới thiệu bài: (1 phỳt)
Nếu ngời Kinh tự hào vì có nguồn ca dao, tục ngữ phong phú; ngời Thái có
truyện thơ Tiễn dặn ngời yêu làm say đắm lòng ngời; ngời Mờng trong
những dịp lễ hội hay đám tang ma lại thả hồn mình theo những lới hát mo
Trang 2Đẻ đất đẻ nớc; thì đồng bào Tây Nguyên cũng có những đêm ko ngủ, thao
thức nghe các già làng kể khan sử thi Đăm Săn bên ngọn lửa thiêng nơi nhà
Rông Hôm nay, chúng ta cùng tìm hiểu về sử thi này qua đoạn trích Chiến
thắng Mtao Mxây
*Tiến trỡnh bài dạy: (41 phỳt)
Thời
lượng Hoạt động của GV
Hoạt động của HS Nội dung bài học
6
phỳt
Hoạt động 1: Tỡm hiờ̉u
chung về sử thi và tỏc phẩm
- Từ khái niệm về sử thi
(bài khái quát VH dân
gian), em hãy cho biết
sử thi có những đặc
điểm gì?
- Có mấy loại sử thi? Đặc
điểm nổi bật của mỗi
thể loại? VD?
- Theo em, tỏc phẩm sử thi
được diễn xướng như thế nào?
- GV: bổ sung thờm:
Một số dõn tộc thiểu số cũn
lưu truyền lại được sử thi của
dõn tộc mỡnh Riờng dõn tộc
Kinh thỡ cho đến nay khụng
tỡm thấy được bộ sử thi nào
Cú thể khụng cú hoặc đó thất
truyền
- Em hóy túm tắt nội dung
chớnh của sử thi “Đăm Săn”
-Trả lời
-Trả lời
-Trả lời
-Trả lời
I Tỡm hiờ̉u chung
1 Sử thi:
- Đặc điểm:
+ Là tác phẩm tự sự dân gian có quy mô lớn
+ Ngôn ngữ có vần, nhịp
+ Hình tợng nghệ thuật hoành tráng, hào hùng
+ Kể về những biến cố lớn diễn ra trong đời sống cộng đồng thời cổ đại
- Phõn loại: Gồm 2 loại:
+ Sử thi thần thoại + Sử thi anh hựng
- Hỡnh thức diễn xướng: một người vừa kể, vừa hỏt, vừa diễn tất cả cỏc vai
2 Túm tắt sử thi Đăm San:
Chặt cõy thần Smuk
Đi bắt nữ thần mặt trời
Đỏnh Mtao Grư và Mtao Mxõy
Lấy Hơ Nhớ và
Hơ Bhớ (theo tục núi dõy)
Thất bại
Thành cụng
Chiến thắng
Tự trưởng giàu mạnh
Trang 3-Đoạn trớch này nàm ở vị trớ
nào trong tỏc phẩm?
-Nội dung chớnh của đoạn
trớch là gỡ?
- Hóy xỏc định bố cục của
đoạn trớch?
-Trả lời
-Trả lời
-Trả lời
3 Đoạn trớch “ chiến thắng Mtao Mxõy”:
- Vị trớ: phần giữa của tỏc phẩm
- Nội dung: kể chuyện ĐamSan đỏnh thắng tự trưởng Mtao Mxõy, cứu được vợ
- Bố cục: 3 phần
+ Từ đầu đờm bờn ngoài đường: cảnh trận
đỏnh giữa 2 tự trưởng
+ Ơ nghỡn chim sẻ rồi vào làng: cảnh Đamsan
cựng nụ lệ ra về sau chiến thắng + Phần cũn lại: cảnh Đamsan ăn mừng chiến thắng
30
phỳt
Hoạt động 2: Đọc hiờ̉u văn
bản
Phõn vai HS đọc đoạn trớch
GV hướng dẫn cho HS đọc
cho đỳng giọng điệu sử thi,
phối hợp với từng nhõn vật
- Mục đích của Đăm Săn
trong trận quyết chiến
với Mtao Mxây?
-Thỏi độ của MTMX thế nào
khi ĐS khiờu chiến?
- Cuộc giao chiến giữa 2 tự
trưởng được mụ tả qua những
chặng nào?
- Vào cuộc chiến, ta luụn thấy
sự đối lập giữa Mtao Mxõy và
Đamsan Vậy sự đối lập đú cụ
thể ntn?
GV chia lớp thành bốn nhúm,
mỗi nhúm thường thuật 1 hiệp
đấu?
HS đọc theo cỏch phõn vai -Trả lời
-Trả lời
-Trả lời
-Thảo luận
và cử đại diện trỡnh bày
II Đọc hiờ̉u văn bản
1 Cuộc chiến giữa hai tự trưởng:
- Mục đích:
+ Đòi lại vợ
+ Bảo vệ danh dự của tù trởng anh hùng, của bộ tộc
+ Trừng phạt kẻ cớp, đem lại sự yên ổn cho buôn làng
+ Là cái cớ làm nảy sinh mâu thuẫn giữa các bộ tộc dẫn tới chiến tranh mở rộng bờ cõi
- Đăm Săn khiờu chiến và Mtao Mxõy đỏp lại; nhưng tỏ ra run sợ ( sợ bị đõm lộn, dỏng tần ngần do dự, đắn đo…)
- Vào cuộc chiến:
+ Hiệp 1: Mtao Mxõy mỳa khiờn trước (khiờn
hắn kờu lạch xạch như quả mướp khụ) lộ rừ
sự kộm cỏi, nhưng vẫn núi những lời huờnh
hoang (quen đi đỏnh thiờn hạ, bắt tự binh, xộo
nỏt đất đai thiờn hạ…) Cũn Đăm Săn vẫn bỡnh
tĩnh, thản nhiờn
+ Hiệp 2: Đăm Săn mỳa trước (Một lần xốc
Đăm Săn chết Đăm Săn chỏu ra đời
Trang 4- í nghĩa của miếng
trầu Hơ Nhị quăng cho
Đăm Săn?
-G: Miếng trầu là biểu
tợng cho sự ủng hộ, tiếp
thêm sức mạnh cho ngời
anh hùng của cộng
đồng
- Em cú suy nghĩ gỡ về vai trũ
của thần linh trong cuộc chiến
này?
-G: + Sự gần gũi giữa
con ngời và thần linh
dấu vết t duy của thần
thoại cổ sơ và thời kì
xã hội cha có sự phân
hóa giai cấp rạch ròi
+ Thần linh đóng vai
trò cố vấn, gợi ý Ngời
anh hùng mới quyết
định kết quả của cuộc
chiến Sử thi đề cao
vai trò của ngời anh
hùng
-H: Qua cuộc chiến ta thấy ĐS
là nhõn vật như thế nào?
- Sau chiến thắng ĐS đó làm
gỡ?
- ĐS đối đỏp với dõn làng của
Mtao Mxõy bao nhiờu lần?
Theo em, 3 lần cú nhiều
khụng?Số lần ấy cú ý nghĩa
ntn?
-Thỏi độ của dõn làng đối với
ĐS như thế nào?
- Đs chiến đấu với MTMX là
để đũi lại vợ nhưng nau cuộc
chiến ĐS khụng nhắc gỡ tới
việc cứu HNhị mà chỉ thu
phục dõn làng và ăn mừng
chiến thắng Vỡ sao?
-Trả lời
-Trả lời
-Trả lời
-Trả lời
-Trả lời
-Trả lời
-Trả lời
tới, chàng vượt một đồi tranh, một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ụ…) Cũn Mtao
Mxõy hoảng hốt trốn chạy (bước cao bước thấp
chạy hết bói tõy sang bói đụng…).
+ Hiệp 3: Đăm Săn mỳa rất đẹp và dũng mónh
(chàng mỳa trờn cao, giú như bóo…mỳa dưới
thấp, giú như lốc…) Đõm trỳng kẻ thự, nhưng
khụng thủng
+ Hiệp 4: Đăm Săn nhờ ụng trời chỉ cỏch đó
giết chết kẻ thự
Qua cuộc chiến, ta thấy được sự vượt trội của Đăm Săn về tài năng, bản lĩnh, xứng đỏng đại diện cho cả cộng đồng
2 Cảnh Đamsan cựng nụ lệ ra về sau chiến thắng:
- Sau chiến thắng, Đamsan thuyết phục tụi tớ Mxõy đi theo chàng -> khoan dung, độ lượng
- Qua 3 lần đối đỏp: lũng mến phục, thỏi độ hưởng ứng tuyệt đối của dõn làng giành cho Đsan
- Đamsan hụ mọi người cựng về - cảnh ra về đụng, vui như hội
=> Sư thống nhất cao độ giữa quyền lợi, khỏt vọng cỏ nhõn anh hựng sử thi với quyền lợi của cộng đồng; ý chớ thống nhất của toàn thể cộng đồng ấĐờ
Trang 5Chứng minh cho sự thống nhất
cao độ giữa quyền lợi, khát
vọng của anh hùng với cộng
đồng?
- Đamsan đã thể hiện niềm vui
sau chiến thắng bằng cách
nào? Vai trò của tiếng cồng,
tiếng chiêng đối vợi đời sống
người Ê đê?
-Hình ảnh Đs trong tiệc ăn
mừng chiến thắng được miêu
tả như thế nào? Thủ pháp nghệ
thuật nào được sử dụng để
miêu tả ĐS?
- Qua cảnh ăn mừng ấy, em có
nhận xét gì về hình ảnh người
tù trưởng Đamsan?
-Tại sao chọn cảnh ăn mừng
chiến thắng để kết thúc
-G: Vì con người luôn hướng
về cuộc sống thịnh vượng no
đủ, sự đoàn kết thống nhất và
lớn mạnh của cộng đồng tộc
người Sự chọn lựa ấy nói lên
khát vọng lớn lao mà tộc
người cùng thời đại gởi gắm
đồng thời nói lên tầm vóc lớn
lao của người anh hùng sử thi
đối với lịch sử cộng đồng
-H: Đoạn trích đã sử dụng
những biện pháp nghệ thuật
nào? Tác dụng của nó?
-Trả lời
-Trả lời
-Trả lời
-Trả lời
-Trả lời
3 Hình tượng Đansan trong tiệc mừng chiến thắng:
- Ra lệnh: đánh lên các chiên, rung các vòng nhạc, và mở tiệc to mời tất cả mọi người ăn uống, vui chơi
- Hình ảnh Đsan: “ uống không biết say, ăn không biết no ”, “ ngực quấn chéo tấm mền trong bụng mẹ” Những hình ảnh so sánh, phóng đại
để ca ngợi một tù trưởng anh hùng, xứng đáng là biểu tượng cho toàn thể cộng đồng
=> Sự lớn lao về hình thể, tầm vóc lẫn chiến công của chàng bao trùm lên toàn bộ buổi lễ, toàn bộ thiên nhiên, và xã hội Êđê
4 Nghệ thuật
a Ngôn ngữ
- Ngôn ngữ của nhân vật mạnh mẽ, hùng tráng,
sử dụng nhiều câu mệnh lệnh
- Ngôn ngữ của người kể chuyện hấp dẫn,bộc lộ nhìn nhận đánh giá rõ ràng
→ Ý nghĩa trọng đại của sử thi có sức lôi cuốn của truyện kể
b Nghệ thuật miêu tả
-So sánh:
+ Múa trên cao như gió bão + Múa dưới thấp như lốc + Khi chàng chạy nước kiệu, quả núi ba lần rạn nứt,…
- Phóng đại cảnh ăn mừng chiến thắng (Miêu tả ĐS.)
→ Làm nổi bật cái thế giới lí tưởng và âm điệu hùng tráng của sử thi
Trang 64 phút Hoạt động 3: Hướng dẫn HS
tổng kết.
-Em hãy khái quát những đặc
sắc về nội dung và nghệ thuật
của tác phẩm?
-Giáo dục thái độ tư tưởng:
Cần phải yêu quý và bảo bồn
những thiên sử thi của cộng
đồng
-Trả lời
IV Tổng kết
1 ND:
Mượn việc miêu tả chiến tranh giữa các tù trưởng,tác giả dân gian muốn khẳng định lí tưởng,khát vọng về một cuộc sống hoà hợp,giàu mạnh và hạnh phúc của cộng đồng
2 NT:
Đoạn trích tiêu biểu cho nghệ thuật xây dựng nhân vật sử thi,nghệ thuật miêu tả và xây dựng ngôn từ
4 Củng cố kiến thức: (1 phút)
1,Ý nghĩa của đoạn trích
- Làm sống lại quá khứ anh hùng của ngừơi Ê đê thời cổ đại
+ Tự hào về tổ tiên mình: ĐS, Khinh Dú
+ Thể hiện vai trò người anh hùng với cộng đồng
2,Vai trò của thần linh và vai trò của con người đối với cuộc chiến đấu và chiến thắng của ĐS thể
hiện như thế nào?
-Gợi ý:Lực lượng thần linh (ông Trời )chỉ là lực lượng phù trợ cho người anh hùng.Đây là dấu
vết của tư duy thần thoại cổ chi phối sử thi.(Liên hệ : thần thoại=>Sự tích Hồ Gươm và truyện cổ
tích Tấm Cám)
-Ý nghĩa của việc sử dụng các bptt như trên nhằm giúp nhân vật chính vượt qua thử thách,giúp
cốt truyện phát triển trọn vẹn,bộc lộ thái độ -tình cảm của tác giả dân gian đối với nhân vật
chính
5 Dặn dò:
- Đọc (kể) theo các vai với giọng khác nhau của từng nhân vật
- Tìm trong đoạn trích những câu văn sử dụng biện pháp so sánh phóng đại và phân tích
để làm rõ hiệu quả nghệ thuật của chúng
- Chuẩn bị bài Văn bản (tiếp theo)