BÀI LUẬN xã hội học môi trường

I.Cơ sở lí luận và một số định nghĩa liên quan.1.Cơ sở lí luậna.Thuyết hành vi ( Behaviorism)Thuyết hành vi, được hình thành bởi nhà tâm lí học người Mỹ John B. Watson năm 1913, cho rằng tâm lí học giải thích hành vi của con người không dựa trên quá trình nhận thức diễn ra trong não hay những hành vi không thấy rõ (covert behaviors), mà là những quan sát hành vi được nhận ra (overt behaviors). Học thuyết này sau đó đã được phát triển thành hai luận thuyết nổi tiếng bởi Ivan Pavlov và Burrhus Frederic Skinner.Ban đầu quan điểm hành vi cho rằng hành vi là cái quan sát được, thấy được.Hành vi con người chỉ là những phản ứng ( máy móc – tự nhiên) quan sát được sau các tác nhân kích thích từ môi trường bên ngoài.Mô hình tồn tại của hành vi:Tác nhân ( Stimulus) → Phản ứng ( Reaction)Do vậy, thuyết hành vi kết luận: nếu không quan sát được phản ứng thì không thể xác định được hành vi (J. Watson).Có 2 luận thuyết Hành vi:

I Cơ sở lí luận và một số định nghĩa liên quan

1 Cơ sở lí luận

a Thuyết hành vi ( Behaviorism)

Thuyết hành vi, được hình thành bởi nhà tâm lí học người Mỹ John B Watson năm 1913, cho rằng tâm lí học giải thích hành vi của con người không dựa trên quá trình nhận thức diễn ra trong não hay những hành vi không thấy rõ (covert behaviors), mà là những quan sát hành vi được nhận ra (overt behaviors) Học thuyết này sau đó đã được phát triển thành hai luận thuyết nổi tiếng bởi Ivan Pavlov và Burrhus Frederic Skinner

Ban đầu quan điểm hành vi cho rằng hành vi là cái quan sát được, thấy được

Hành vi con người chỉ là những phản ứng ( máy móc – tự nhiên) quan sát được sau các tác nhân kích thích từ môi trường bên ngoài

Mô hình tồn tại của hành vi:

Tác nhân ( Stimulus) → Phản ứng ( Reaction)

Do vậy, thuyết hành vi kết luận: nếu không quan sát được phản ứng thì không thể xác định được hành vi (J Watson)

Có 2 luận thuyết Hành vi:

 Điều kiện hóa cổ điển (Classical Conditioning) Mô hình cơ bản là S → R

Luận điểm cơ bản là hành vi trong đó có hành vi sức khỏe của quá trình thành lập của phản xạ có điều kiện Đây là giải thích khoa học của các hành vi lặp đi lặp lại hay thói quen

 Điều kiện hóa từ kết quả ( Operant conditioning) Mô hình cơ bản là R → S

Xét một người nào đó có những hành vi do ngẫu nhiên hoặc đột khởi Sau đó người

ấy có những cảm nhận về kết quả của hành vi Kết quả này có thể là dễ chịu, trung tính hoặc khó chịu Nếu cảm nhận là dễ chịu người đó sẽ có khuynh hướng tái lập hành vi đó, ngược lại nếu khó chịu sẽ có khuynh hướng tránh hành vi đó đi

a Thuyết hành động xã hội

Hành động xã hội là một hành vi cụ thể của một cá nhân này nhằm thay đổi hành vi, mục đích, sự vươn lên của các cá nhân hoặc cộng đồng khác, nhằm cải tạo tình huống xã hội hiện có cho phù hợp với các nhu cầu và mục đích của nó

- Phân loại xã hội theo quan điểm của M Weber.Căn cứ vào nội dung, mục đích,

phương hướng và mức độ rõ rang về quy tắc hành động xã hội, có thể chia ra thành 3 loại:

* Các hành động lặp lại hướng tới sự gìn giữ và ủng hộ việc thực hiện các chức

năng bình thường của thể chế xã hội

* Hành động phủ định xã hội: thể hiện rõ sự huỷ bỏ các thành phần nào đó của đời

sống xã hội

* Hành động sáng tạo xã hội: nhằm tạo ra các hình thức mới của các quan hệ xã

hội và nhằm phát triển xã hội

- Pareto, nhà xã hội học người Italia đã chia hành động xã hội thành hành động

logic và hành động phi logic:

* Hành động logic là những hành động hợp lý có những mục đích được ý thức một

cách rõ rang, các cá nhân hành động hướng đến mục đích đó

* Hành động phi logic là những hành động bản năng, những hành động không

được ý thức Hành động phi logic có cơ sở là một tổ hợp các bản năng, ham muốn, lợi

ích…

Trong mỗi chủ thể hành động đều có cả hành động logic và hành động phi logic,

nhưng theo ông hành động phi logic là cốt lõi thậm chí là cơ sở của mọi quá trình xã hội

* Ngoài ra căn cứ vào định hướng giá trị, người ta còn chia hành động xã hội thành

các loại hình: Toàn thể - bộ phận; đạt tới - có sẵn; cảm xúc - trung lập; đặc thù - phân tán;

định hướng cá nhân - định hướng nhóm (Theo Xã hội học đại cương- Đại học khoa học

xã hội Huế)

b Thuyết xung đột xã hội

Xung đột xã hội là các quan hệ và các quá trình xã hội mà ở đó có thể phân biệt hai

hay nhiều cá nhân hay nhóm có quyền lợi đối lập nhau trong những cách giải quyết vấn đề

nhất định

-Những loại xung đột →Dựa trên cơ sở đối lập quan niệm và quyền lợi:

o Xung đột về trật tự thứ bậc

o Xung đột về phân phối

o Phân phối về qui tắc giá trị (nguồnhttp://www.youtemplates.com/show.asp?file=9958)

1 Một số định nghĩa liên quan

a Môi trường

"Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên." (Theo Ðiều 1, Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam)

Môi trường là một tổ hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh bên ngoài của một hệ thống nào đó.Chúng tác động lên hệ thống này và xác định xu hướng và tình trạng tồn tại của nó.Môi trường có thể coi là một tập hợp, trong đó hệ thống đang xem xét là

một tập hợp con.Môi trường của một hệ thống đang xem xét cần phải có tính tương tác với

hệ thống đó

Một định nghĩa rõ ràng hơn như: Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên

và xã hội bao quanh con người, ảnh hưởng tới con người và tác động đến các hoạt động sống của con người như: không khí, nước, độ ẩm, sinh vật, xã hội loài người và các thể chế

Nói chung, môi trường của một khách thể bao gồm các vật chất, điều kiện hoàn

cảnh, các đối tượng khác hay các điều kiện nào đó mà chúng bao quanh khách thể này hay các hoạt động của khách thể diễn ra trong chúng

(Theo http://vi.wikipedia.org/wiki/M%C3%B4i_tr%C6%B0%E1%BB%9Dng)

b Chức năng của môi trường sống

Môi trường là không gian sống của con người và sinh vật Trong quá trình tồn tại

và phát triển con người cần có các nhu cầu tối thiểu về không khí, độ ẩm, nước, nhà ở cũng như các hoạt động vui chơi giải trí khác Tất cả các nhu cầu này đều do môi trường cung cấp Tuy nhiên khả năng cung cấp các nhu cầu đó của con người là có giới hạn và phụ thuộc vào trình độ phát triển của từng quốc gia và ở từng thời kì

Môi trường là nơi cung cấp các nhu cầu về tài nguyên cho con người như đất, đá, tre, nứa, tài nguyên sinh vật Tất cả các tài nguyên này đều do môi trường cung cấp và giá trị của tài nguyên phụ thuộc và mức độ khan hiếm và giá trị của nó trong xã hội - Môi trường là nơi chứa đựng, đồng hóa các chất thải của con người trong quá trình sử dụng các tài nguyên thải vào môi trường Các tài nguyên sau khi hết hạn sử dụng, chúng bị thải vào môi trường dưới dạng các chất thải Các chất thải này bị các quá trình vật lý, hóa học, sinh học phân hủy thành các chất vô cơ, vi sinh quay trở lại phục vụ con người Tuy nhiên chức năng là nơi chứa đựng chất thải của môi trường là có giới hạn Nếu con người vượt quá giới hạn này thì sẽ gây ra mất cân bằng sinh thái và ô nhiễm môi trường

c Ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường là tình trạng môi trường bị ô nhiễm bởi các chất hóa học, sinh học gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, các cơ thể sống khác Ô nhiễm môi trường

là do con người và cách quản lý của con người

Các dạng ô nhiễm chính

Dưới đây là các hình thức ô nhiễm và các chất ô nhiễm liên quan:

Ô nhiễm không khí, việc xả khói chứa bụi và các chất hóa học vào bầu không khí Ví dụ

về các khí độc là carbon monoxide, sulfur dioxide, các chất chlorofluorocarbon (CFCs), và nitrogen oxide là chất thải của công nghiệp và xe cộ Ozone quang hóa và khói lẫn sương (smog) được tạo ra khi các ôxít nitơ phản ứng với ánh sáng mặt trời

Ô nhiễm nước xảy ra khi nước bề mặt chảy qua rác thải sinh hoạt, nước rác công nghiệp,

các chất ô nhiễm trên mặt đất, rồi thấm xuống nước ngầm

Ô nhiễm đất xảy ra khi đất bị nhiễm các chất hóa học độc hại (hàm lượng vượt quá giới

hạn thông thường)do các hoạt động chủ động của con người như khai thác khoáng sản, sản xuất công nghiệp, sử dụng phân bón hóa học hoặc thuốc trừ sâu quá nhiều, hoặc do bị rò rỉ

từ các thùng chứa ngầm Phổ biến nhất trong các loại chất ô nhiễm đất là hydrocarbon, kim loại nặng, MTBE, thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu, và chlorinated hydrocarbon

Ngoài ra còn có ô nhiễm phóng xạ ô nhiễm tiếng ồn, bao gồm tiếng ồn do xe cộ, máy bay, tiếng ồn công nghiệp

d Xung đột môi trường

Xung đột môi trường có nhiều định nghĩa khác nhau.Đó là quá trình hình thành và phát triển những mâu thuẫn giữa các nhóm xã hội trong quá trình khai thác và sử dụng tài nguyên môi trừơng.Theo E.Wertheim (1999) xung đột (mâu thuẫn) về quyền lợi giữa các nhóm xã hội khác nhau trong việc khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên môi trường.Nhóm này muốn tước đoạt lợi thế của nhóm khác về tài nguyên môi trường Bên cạnh đó, đối với Suselo (1993) xung đột quyền lợi của cộng đồng, vị trí nghề nghiệp và ưu tiên chính trị; là những mâu thuẫn giữa hiện tại và tương lai; giữa bảo tồn và phát triển

II Quy mô nghiên cứu

Nằm trong khu vực Làng Đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh,kênh Cầu Gỗ bắt nguồn từ chợ Ruồi và chảy đổ vào hồ cá sinh viên cạnh trường Đại học Khoa học xã hội

và nhân văn

Hình ảnh Kênh cầu Gỗ - Khu phố 6 phường Linh Trung quận Thủ Đức

Bắt qua dòng kênh ấy là một cây cầu được lót những tấm ván tạm bợ, lỏng lẻo, chỉ

có thể ít người đơn lẻ đi mới đi qua được.Theo một số nguồn thông tin của người dân sống quanh khu vực kênh Cầu Gỗ cung cấp thì chúng tôi biết rằng, nó được hình thành

từ một dòng chảy tự nhiên trước năm 1975.Mới đầu dòng nước trong xanh sạch sẽ nhưng

từ năm 1994 dòng kênh bắt đầu ô nhiễm nặng Qua quan sát của chúng tôi, kênh Cầu Gỗ

có chiều dài khoảng 500m, chiều rộng trung bình khoảng 2,5m.Độ sâu trung bình từ mặt đất xuống đáy kênh khoảng 1,5m.Độ sâu trung bình từ mặt nước xuống đáy kênh khoảng 0,5m

Nhìn vào ta có thể dễ dàng nhận thấy quanh khu vực kênh Cầu Gỗ đang bị ỗ nhiễm nghiêm trọng, bởi dòng nước đen ngòm lượng rác thải tập trung dưới lòng kênh rất nhiều, bao gồm nhiều loại rác sinh hoạt của con người thải ra làm nghẹt cả dòng chảy, ngoài ra trên bờ kênh và ở những khu vực đất trống cạnh bờ kênh rác vứt bừa bãi, hình thành nên nhiều đống rác tự phát làm ô nhiễm không khí và ô nhiễm dòng kênh.Những người dân

sống ở khu vực này cho biết, trong những năm gần đây lượng rác và nước thải xuống kênh ngày càng nhiều hơn, đa chủng loại hơn,ô nhiễm trầm trọng hơn, bao gồm mùi hôi thối của kênh Cầu Gỗ bốc lên vào giữa trưa và những lúc có gió lại càng ghê hơn, còn vào những ngày mưa, thì dòng nước ở trong kênh dâng lên tràn vào những bãi đất trống gần đó làm xuất hiện những mầm mống dịch bệnh làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến những người sinh sống xung quanh bao gồm những hộ gia đình,sinh viên và những người buôn bán gần đó

Ở khu vực quanh kênh cầu gỗ có khoảng 500 hộ dân và người buôn bán cùng với khoảng

50 phòng trọ sinh viên.Chúng tôi đã quan sát, nghiên cứu và phỏng vấn sâu một số người dân và sinh viên sống xung quanh Kênh cầu Gỗ để biết được suy nghĩ của những người sống ở khu vực đó

III Tính nghiêm trọng của vấn đề:

1 Thiệt hại sức khỏe:

Môi trường ô nhiễm dù nặng hay nhẹ đều gây ảnh hưởng đến sức khỏe Do đó gây ra nhiều bệnh như tiêu chảy (do virut, vi khuẩn, vi sinh vật đơn bào…), tả, thương hàn, viêm gan, giun sán Các bệnh này làm suy dinh dưỡng , thiếu máu, thiếu sắt gây kém phát triển, tử vong nhất là ở trẻ em Trường hợp tiêu chảy còn do thiếu nước sạch, vệ sinh môi trường kém Bên cạnh đó còn gây nhiều bệnh như lở loét, ghẻ ở da do sử dụng nguồn nước bị nhiểm hóa chất bởi rác thải phân hủy theo nguồn nước mưa ngấm vào trong lòng đất làm ô nhiễm mạch nước ngầm nặng hơn nữa là mắc các căn bệnh như ung thư do sử dụng nguồn nước bị nhiễm độc cho các hoạt động sinh hoạt… Bên cạnh đó, do thái độ vô trách nhiệm, thờ ơ của những người sống gần kênh Cầu Gỗ cứ vứt rác một cách vô tội vạ, bất cứ loại rác thải sinh hoạt nào cũng vứt xuống.Kênh mà không một chút suy nghĩ kể cả xác súc vật chết, nước thải sinh hoạt như thế kênh Cầu Gỗ đã trở thành bãi rác nơi chứa đựng rác chứ không phải là con kênh với mục đích để thoát nước mưa Đặc biệt, mỗi khi trời mưa đã cuốn theo không biết bao nhiêu rác thải đủ các loại và cuối cùng đọng lại dọc con kênh và một phần chảy xuống cuối nguồn khu Hồ Cá gây ô nhiễm nghiêm trọng.Đồng thời tạo nên môi trường thuận lợi cho các côn trùng như ruồi, muỗi sinh sôi nảy nở một cách nhanh chóng gây bệnh cho người dân và sinh viên ở trọ khu vực này Không những thế các loại côn trùng này con đậu vào thức ăn gây ra nhiều căn bệnh như đau bụng, tiêu chảy, giun sán, …

Bên cạnh đó, con kênh đã bốc mùi hôi thối rất khó chịu đặc biệt là khi trời mưa và với tốc

độ nhanh và trên một phạm vi rất rộng làm ảnh hưởng đến bầu không khí, đặc biệt mỗi lúc nằm ngủ ngửi thấy mùi đó cũng phải tĩnh giấc Khi ngửi mùi hôi thối này thì những người sống ở đây bị mắc các căn bệnh về đường hô hấp và mắt Những bệnh này ảnh hưởng cấp tính có thể dẫn đến tử vong; ảnh hưởng mãn tính có thể gây ra các bệnh ung thư thậm chí lam sẩy thai, thai bị dị tật… Vấn đề ô nhiễm không khí là sự mỏng đi tầng ô zôn gây ra tác hại xấu cho con người như đục thủy tinh thể, ung thư da…

Sống ở khu vực này, con người không những mắc nhũng căn bệnh biểu hiện ra bên ngoài

mà còn có nhiều loại bệnh tiêm ẩn trong cơ thể của họ, ảnh hưởng đến thế hệ sau này Nhiều bệnh mà khi bào thai còn nhỏ nhiễm phải những căn bệnh do người mẹ sống trong môi trường bị ô nhiễm khi uống nước, ngửi phải mùi độc hại nên khi sinh ra đứa trẻ đó chịu những bất hạnh không phải mình gây ra như dị dạng, trí não kém phát triển, suy dinh dưỡng thậm chí một số trường hợp bị chết non…

Tóm lại, môi trường khu vực kênh Câù Gỗ đã và đang bị ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng do thói quen vứt rác bừa bãi vô tội vạ, chính họ đã tự hủy hoại môi trường sống làm hại đến sức khỏe của bản thân và những người sống xung quanh.Đó là những hậu quả về sức khỏe mà những người sống trong khu vực kênh Cầu Gỗ phải đối mặt

2 Thiệt hại về tài sản:

Theo kết quả điều tra và quan sát thực tế cho thấy tại địa bàn kênh Cầu Gỗ thấy được rằng: rác thải chủ yếu là túi nilon, vỏ hộp các loại, giấy vụn,… Đặc biệt là nước thải sinh hoạt hằng ngày của người dân sống ven con kênh đã xả xuống trực tiếp ra đó Khi lại gần con kênh đã ngửi thấy mùi hôi thối bốc lên Từ đó nó không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của con người mà nó còn ảnh hưởng rất lớn đến tài sản Người dân, sinh viên ở trọ, trẻ

em, người già sống ở gần kênh Cầu Gỗ khi chịu tác động mạnh mẽ từ mùi hôi thối bốc lên, sinh hoạt, an uống chủ yếu lại bằng nước giếng… đã mắc phải những căn bệnh về mắt, đường hô hấp và các căn bệnh ngoài da thậm chí là các căn bệnh hiểm nghèo… Khi mắc những căn bệnh đó họ phải tốn chi phí, tiền bạc và thời gian để phục hồi sức khỏe

mà đáng lẽ số tiền, thời gian đó họ có thể dùng vào việc khác Như ở trên đã đề cập hầu hết người dân, sinh viên ở trọ chủ yếu dùng nước giếng (chiếm 54% theo mẫu điều tra )

để phục vụ cho sinh hoạt hằng ngày mà nước giếng lại có mùi rất tanh mặc dù bỏ giếng này khoan giếng khác vẫn không thoát khỏi mùi tanh đó nên những hộ dân và sinh viên ở trọ phải bỏ ra một khoản tiền để mua nước bình về uống và dùng cho nấu ăn

Nói đến thiệt hại về tài sản thì không thể không nhắc tới vấn đề: Một phạm vi tương đối rộng xung quanh kênh Cầu Gỗ đã bị bao trùm bởi mùi hôi thối Đặc biệt trong mùi hôi thối đó có các khí rất độc hại như: CO, SO2, NOx…mà mắt thường chúng ta không thể nhìn thấy được Những khí này ngoài việc ảnh hưởng đến sức khỏe của con người thì còn ảnh hưởng tới tài sản Cụ thể, như các nhà khoa học đã chứng minh: Khí SO2 dã gây nguy hại đến vật liệu xây dựng và đồ dùng vì sự biến đổi thành axit sunfuric Chúng làm

hư hỏng, làm thay đổi tính năng vật lí, thay đổi màu sắc vật liệu xây dựng.Thực tế, khi đi khảo sát đã thấy rằng Mùi hôi từ con kênh đã một phần làm cho cơ sở hạ tầng như nhà, cửa sắt, mái tôn bị biến sắc và bị gỉ rất nhiều,… Như vậy trong thời gian rất ngắn họ không chỉ bỏ sức người mà còn phải bỏ tiền để phục hồi, tu bổ, sửa chữa cho sự hư hỏng, biến đổi đó

3 Ảnh hưởng nghiêm trọng hệ sinh thái

Môi trường xung quanh kênh Cầu Gỗ bị ô nhiễm đã ảnh hưởng rất lớn đến hệ sinh thái ở khu vực này.Nó đã làm cho cây cối ở đây bị rụng lá và chết đối với một số loại thực vật khác.Đồng thời nước ở kênh đã ngấm vào trong lòng đất đã làm cho nguồn nước ngầm bị ô nhiễm, làm cho các sinh vật sống trong lòng đất tổn thương thậm chí còn bị chết Ngoài ra sự ô nhiễm ở kênh Cầu Gỗ đã sinh ra nhiều vi trùng, sinh vật gây hại có khả năng làm lây lan các bệnh cho con người như ruồi, muỗi, bọ, chuột…và đồng thời hủy hoại sự sống của mọi sinh vật, phá vỡ sự đa dạng sinh học, mất vẻ thẫm mĩ cảnh quan khu vực này Sự ô nhiễm của con kênh đã tạo điều kiện cho các sinh vật gây hại phát triển manh trong khi đó đẩy lùi sự phát triển của sinh vật có lợi Nói tóm lại, hệ sinh thái khu vực kênh Cầu Gỗ đang biến đổi theo chiều hướng xấu

4 Ảnh hưởng mối quan hệ của con người

Với tình trạng thực tế môi trường kênh Cầu Gỗ thì mối quan hệ của con người đã có những loại xung đột: xung đột về nhận thức, xung đột quyền lực… Nhưng chủ yếu ở đây thể hiên xung đột nhận thức.Điều đó được thể hiện rõ ở người vứt rác xuống kênh và người ý thức bảo vệ môi trường sống của mình muốn môi trường sạch đẹp hơn nên không vứt rác xuống kênh… Mối quan hệ giữa hai nhóm đối tượng này trái ngược, mâu thuẫn, xung đột lẫn nhau.Vì vậy, giữa hai nhóm này xuất hiện xung đột lợi ích, có lẽ sự đấu tranh giũa hai nhóm này mà môi trường kênh Cầu Gỗ một phần nào đó được bảo vệ Đồng thời còn có sự xung đột giữa chính quyền địa phương và người dân ở đây về vấn đề con kênh ngày càng phức tạp và căng thẳng hơn…do vậy người dân và chinh quyền địa phương cần có tinh thần, trách nhiệm hơn đến vấn đề môi trường con kênh hơn nữa để đưa con kênh thoát khỏi tình trạng ô nhiễm như hiện nay và để con kênh làm đúng nhiệm

vụ thoát nước mưa chứ không phải là nơi chứa đựng rác thải các loại.Trên là một số mối quan hệ của con người liên quan đến kênh Cầu Gỗ

IV NGUYÊN NHÂN Ô NHIỄM KÊNH CẦU GỖ

Hầu hết các kênh rạch của thành phố Hồ Chí Minh đều chịu chung số phận của sự ô nhiễm Hàng loạt rác và nước thải chủ yếu do sinh hoạt của con người đang “nhấn chìm”

đi những “ con kênh xanh xanh” Bây giờ thật hiếm hoi mới có thể tìm thấy được một con kênh hay một dòng chảy nhỏ nào còn sạch Và kênh cầu gỗ tại khu phố 6, phường Linh Trung, quận Thủ Đức Nơi đây đang bị coi là “nỗi bức xúc” của người dân quanh khu vực này Chỉ cần nhìn bằng mắt thường, mỗi người trong chúng ta đều có thể đoán được mức độ “trong lành” của kênh cầu gỗ đang ngày một giảm nghiêm trọng

1 Nguyên nhân xã hội

Nguyên nhân của sự ô nhiễm này chủ yếu do ý thức của người dân trong quá trình sinh sống còn kém: xả rác bừa bãi trên kênh rạch , gia tăng chất thải rắn, khó phân huỷ , gây bồi lắng làm cạn lòng kênh rạch, dẫn đến giảm khả năng tiêu thoát nước của hệ thống kênh Trong hoạt động buôn bán( ví dụ về hộ gia đình sống bằng nghề bán hủ tiếu gần

kênh cầu gỗ) hằng ngày họ vẫn sống gần đó chịu mùi hôi thối và mầm mống của bệnh tật

do chính họ tiếp tay Những người buôn bán, họp chợ mỗi ngày tùy tiện đổ rác xuống làm tắc nghẽn dòng chảy, khiến nước thải ứ đọng lại lâu ngày không thoát được, tạo điều kiện cho ruồi muỗi sinh sôi và bốc mùi hôi thối kinh khủng

Qua những cuộc phỏng vấn người dân thì một trong số lý do mà người dân thường vứt rác ra kênh cầu gỗ là nơi đây trước kia không có dịch vụ thu gom rác hay dịch vụ không đáp ứng được nhu cầu của người dân nên đã tạo cho họ thói quen vứt rác không đúng nơi quy định, thời gian họ thường vứt rác là vào buổi tối khi vắng người vì vậy khó có thể kiểm soát hành vi của họ

Ngoài vấn đề ý thức thì cũng bị chi phối bởi nguyên nhân kinh tế(chi phí), người dân không sử dụng dịch vụ thu gom rác vì sợ tốn kém, khi có ý kiến góp tiền để làm cống thì những người dân gần kênh cầu gỗ đã không chịu Chính vì vậy mà giờ thì kênh cầu gỗ không ai còn có thể kiểm soát nổi lượng rác thải và sự ô nhiễm của nó

Và hơn thế nữa tâm lý chung của người dân là hiện giờ họ đang sống “tạm bợ”trên đất đã quy hoạch của đại học quốc gia, không biết khi nào sẽ bị giải tỏa nên họ cũng không muốn tốn tiền vào việc lắp cống Hay tâm lý nghĩ “cứ vứt rác xuống đó khi giải tỏa xây dựng thì nhà nước sẽ xử lý”

Lượng nhà xây cất trái phép, lấn chiếm lòng kênh rạch , thải trực tiếp nước thải , chất thải

ra kênh rạch Có một vài hộ gia đình lắp ống thoát nước thải trực tiếp ra kênh cầu gỗ, mỗi buổi sáng thì hàng loạt ống thoát nước chảy ồ ạt như “thác đổ”, một trong những nguyên nhân của sự ô nhiễm là sự “ tiện lợi”, hiện giờ nước của kênh cầu gỗ đã chuyển hoàn toàn qua màu đen ẩn chứa mầm mống bệnh tật lớn

Do công tác tổ chức quản lý , kiểm soát môi trường chưa tốt , chưa chủ động ; các văn bản pháp qui về bảo vệ môi trường chưa hoàn thiện và chưa được thực hiện nghiêm ở khu vực này thì hầu như không có sự để ý của cơ quan chính quyền địa phương, hay các cấp ngành Người dân phản ánh rằng: đã ý kiến rất nhiều lên chính quyền nhưng họ chỉ nói khiển trách ,có biện pháp xử lý rồi để đấy không thấy đả động tới, đưa ra biện pháp cải thiện nhưng cũng không thực hiện

Trên đây là những nguyên nhân xã hội chủ yếu dẫn tới sự ô nhiễm trầm trọng tại kênh cầu gỗ Linh Trung,Thủ Đức Nơi đây đang báo động về tác hại lâu dài

2 Nguyên nhân tự nhiên

Ngoài nguyên nhân xã hội là chủ yếu do con người thì nơi này cũng chịu tác động rất lớn của tự nhiên, do mưa to cuốn trôi rác thải từ nhiều nơi đổ xuống kênh gây ra tắc nghẽn làm rác ứ đọng và thối rữa bay mùi khó chịu, sản sinh ra hàng loạt vi trùng gây bệnh

Cây cối hai bên kênh bị chặt phá làm sạt lở bờ kênh làm kênh rộng ra và tăng nguy cơ ứ đọng rác lớn

Những nguyên nhân tự nhiên đóng vai trò “bàn đạp” cho những nguyên nhân xã hội, tự nhiên tạo điều kiện cho sự ô nhiễm tăng cao và chịu một phần “ trách nhiệm” với sự đổ lỗi của người dân

Nhìn chung cả hai nguyên nhân trên đều làm tăng “ thảm họa ô nhiễm” cho kênh cầu gỗ Con người xả rác còn tự nhiên “tiếp tay” cho sự thối rữa, bốc mùi và ứ đọng và ảnh hưởng trực tiếp tới môi trường sống

V CÁC LOẠI XUNG ĐỘT MÔI TRƯỜNG

1 Phân biệt nhóm xâm hại và nhóm bị xâm hại

Nhóm bị xâm hại là những nhóm người bị xâm hại, bị tác động hay ảnh hưởng ở các mức độ nhẹ hay nghiêm trọng về các mặt như xâm hại tính mạng, thân thể, xâm hại

về quyền lợi xã hội, quan hệ xã hội, xâm hại tài sản, nơi cư trú Bên cạnh đó đạo đức, văn hóa, trật tự công cộng…cũng là các yếu tố dễ bị xâm hại Nhóm bị xâm hại thường là nhóm dễ bị tổn thương như nhóm nghèo, cộng đồng càng nghèo thì tính dễ bị tổn thương càng cao vì họ không có cơ hội tiếp cận giáo dục đầy đủ dẫn đến nhận thức thấp, nhóm trẻ em là nạn nhân bị bóc lột lao động và tình dục bị tổn thương ngày càng nặng về thể chất lẫn tinh thần , nhóm người già, và nhóm phụ nữ Bên cạnh đó tính dễ bị xâm hại, tổn thương còn thấy ở nhóm thanh thiếu gồm học sinh, sinh viên và nhóm công nhân

Nhóm xâm hại là nhóm người xâm hại, làm tổn thương nhóm bị xâm hại bằng các thủ đoạn, hành vi gây ảnh hưởng đến lợi ích về vật chất và tinh thần, hay nghiêm trọng hơn là các hành vi xâm hại tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm, các hành vi gây nguy hiểm cho xã hội…

Xã hội phải gánh trên vai mình những hậu quả phát sinh do các nhóm bị xâm hại và nhóm xâm hại gây nên mà những người không nằm trong chu trình này cũng bị ảnh hưởng thậm chí nhiều khi bị ảnh hưởng nghiêm trọng

Ở đề tài này nhóm xâm hại là những người dân ở đầu nguồn con Kênh cầu Gỗ (đầu nguồn thuộc khu chợ Ruồi-làng Đại học Quốc Gia TP Hồ Chí Minh) với hành vi xả rác

và đổ nước thải sinh hoạt bừa bãi gây ô nhiễm con Kênh ảnh hưởng xấu đến nhóm bị hại

là người dân sống dọc hai bên bờ Kênh, người dân ở cuối con Kênh (thuộc khu vực Hồ

Cá sinh viên) và đặc biệt là nhóm sinh viên trọ quanh con Kênh cầu Gỗ này.Bên cạnh đó nhóm người dân dọc hai bên bờ Kênh là nhóm bị xâm hại và cũng chính là nhóm xâm hại

vì họ là người thực hiện hành vi xả rác và nước thải sinh hoạt xuống Kênh nên họ cũng trực tiếp bị tác động trở lại bởi các hành vi đó

2 Xung đột môi trường

Hiện nay quanh khu vực Kênh Cầu Gỗ có rất nhiều nhóm người sinh sống: nhóm dân cư, nhóm sinh viên, nhóm buôn bán, nhóm khách vãng lai, nhóm chính quyền quản

lý ở khu vực này.Trong quá trình đi khảo sát trên thực tế và phỏng sâu chúng tôi thấy giữa những nhóm người sống ở đây có những nhận thức khác nhau về vấn đề ô nhiễm ở