Kinh tế chính trị mac lê nin

Tiếp theo giai đoạn cạnh tranh tự do, chủ nghĩa tư bản phát triển lên giai đoạn cao hơn là giai đoạn chủ nghĩa tư bản độc quyền và sau đó là chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước CNTB QN

Chương 6

Tiếp theo giai đoạn cạnh tranh tự

do, chủ nghĩa tư bản phát triển lên giai đoạn cao hơn là giai đoạn chủ nghĩa tư bản độc quyền và sau đó

là chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

CNTB QNN ĐQNN

CNTB Q ĐQNN

CNTB CTTD

GIỚI THIỆU MỞ ĐẦU

Ph Ăng ghen(1820-1895)

C.Mác và Ph.Ăngghen đã dự báo rằng:

Cạnh tranh tự do sinh ra tích tụ

và tập trung sản xuất

Tích tụ và tập trung sản xuất phát triển đến một mức độ nào

đó sẽ dẫn đến độc quyền Các Mác

(1818-1883)

• Vận dụng sáng tạo

những nguyên lý của chủ nghĩa Mác vào điều kiện lịch sử mới của thế giới, V.I Lênin đã

chứng minh rằng chủ nghĩa tư bản đã bước sang giai đoạn mới là chủ nghĩa tư bản độc quyền.

V.I Lê nin lãnh tụ giai cấp vô sản

Nga và thế giới

V.I Lê nin lãnh tụ giai cấp vô sản Nga và thế giới

V.I Lê nin

(1870 – 1924)

I CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN

1 Nguyên nhân chuyển CNTB từ CTTD sang ĐQ

Thành tựu KHKT làm xuất hiện

những ngành sx mới có quy mô lớn

Sự tác động của các QLKT làm biến đổi

cơ cấu KT theo hướng TT SX quy mô lớn

Sự phát triển hệ thốngTD-TBCN trở thành

đòn bảy thúc đẩy TTSX ra đời các TCĐQ

CNTBĐQ

CT khốc liệt buộc các nhà TB tăng QMTL,

CTKT để chiến thăng trong CT

Sự phát triển LLSX dưới tác động của

tiến bộ KHKT đẩy nhanh quá trình TT

và TT sản xuất, hình thành các XN quy mô lớn

KHKT làm hàng loạt XN vừa, nhỏ phá sản,

thúc đẩy quá trình TT và TT tư bản

Tiến bộ khoa học

kỹ thuật

* Sự phát triển LLSX dưới tác động của

tiến bộ KHKT đẩy nhanh quá trình TT

và TT sản xuất, hình thành các XN quy mô lớn

Quy mô sản

xuất công nghiệp

Quy mô sản xuất

nông nghiệp

* Thành tựu KHKT làm xuất hiện

những ngành sx mới có quy mô lớn

Sản xuất ô tô

Sản xuất máy bay

Công nghiệp đóng tàu

* Sự tác động của các QLKT làm biến đổi

cơ cấu KT theo hướng TT SX quy mô lớn

Công nghiệp chế tạo

Công nghiệp may mặc

Công nghiệp da giày

Công nghiệp lắp ráp ô tô

Công nghiệp cơ khí

Đối thủ cạnh

tranh

*Cạnh tranh khốc liệt buộc các nhà TB tăng quy mô tích luỹ, cải tiến kỹ thuật để chiến thăng trong CT

Trong cơn suy thoái

Đời sống công nhân điêu đứng

Cạnh tranh làm

hàng loạt doanh

nghiệp vừa và nhỏ

phá sản

tích tụ và tập trung tư bản

• Từ những nguyên nhân trên, V.I

Lênin khẳng định:

• " cạnh tranh tự do đẻ ra

tập trung sản xuất và sự tập trung sản xuất này, khi phát triển tới một mức độ nhất định, lại dẫn tới độc quyền”

• (V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005, t.27.tr.402)

2 Năm đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa Tư bản Độc quyền

V.I Lênin đã nêu

ra năm đặc điểm

kinh tế cơ bản

của chủ nghĩa tư

bản độc quyền

a.Tập trung sản xuất và các tổ chức

Thoả hiệp, thoả thuận

Tổ chức độc quyền

Tổ chức độc quyền, là tổ chức liên minh giữa các nhà tư bản lớn để tập trung vào trong tay phần lớn việc sản xuất và tiêu thụ một số loại hàng hoá nào đó nhằm mục đích thu lợi nhuận độc quyền cao

Một số tổ chức độc quyền tiêu biểu

Một số tổ chức độc quyền tiêu biểu

Trụ sở tập đoàn sản xuất

Máy bay Boing của Mỹ

Một số tổ chức độc quyền tiêu biểu

Tập đoàn sản xuất

Máy bay Airbus

của liên minh Châu Âu

Một số tổ chức độc quyền Ngân hàng

Ngân hàng ADB Ngân hàng thế giới(WB)

Quỹ tiền tệ thế giới (IMF)

Ngân hàng Liên minh Châu Âu (EU)

b - Tư bản tài chính và bọn đầu sỏ tài chính

Lê nin: “Tư bản tài chính là kết quả của sự hợp nhất giưa TB ngân hàng của một

số ít ngân hàng ĐQ lớn nhất với TB của liên minh độc quyền các nhà công nghiệp”

Cục dự trữ liên bang Mỹ

(FED)

Ông Bermanke- Chủ tịch (FED) Trụ sở (FED)

Quỹ tiền tệ thế giới

(IMF))

Trụ sở và các thành

viên (IMF)

Bà Christine Lagardechủ tịch (IMF)

Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB)

Trụ sở và các thành

viên (ADB)

Ông Haruhiko Kudorachủ tịch (ADB)

C - Xuất khẩu tư bản

XKTB

XKHH

mục đích thực hiện giá

trị

XKTB

nhằm mục đích chiếm đoạt m và các nguồn lợi khác của nước NKTB

CNTB -TDCT

CNTB §Q

Xuất khẩu tư bản

Tiền tệ

Mục đích thu

lợi nhuận

d Sự phân chia thế giới về KT giữa các tổ chức độc quyền

Kinh tế Mỹ

Trụ sở khối

kinh tế Châu Âu (EU)

Ông Herman Van Rompuy

chủ tịch khối kinh tế Châu Âu (EU)

d Sự phân chia thế giới về KT giữa các tổ chức độc quyền

d Sự phân chia thế giới về KT giữa các tổ chức độc quyền

Khối kinh tế dầu mỏ OPEC

Thành viên Khối kinh tế OPEC

d Sự phân chia thế giới về KT giữa các tổ chức độc quyền

Khối kinh tế Đông Nam Á

e Sự phân chia thế giới về lãnh thổ

giữa các cường quốc

Hình thành hệ thống thuộc địa và nửa thuộc địa

Chiến tranh thế giới

Chiến tranh thế giới 1914-1918 và phân chia thuộc địa

Chiến tranh thế giới

1939-1945 và phân chia thuộc địa

Hệ thống thuộc địa sau chiến tranh

II CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC

QUYỀN NHÀ NƯỚC

1 Nguyên nhân hình thành và bản chất

của CNTB độc quyền Nhà nước

V I Lê Nin cho rằng: Đó là một khuynh hướng tất

yếu

CNTB ĐQNN

CNTB ĐQ

PCLĐXH phát triển đã xuất hiện 1

số ngành mà TBTN không muốn KD,

đòi hỏi NN phải đứng ra đảm nhiệm

Sự thống trị của ĐQ làm sâu sắc thêm

sự đối kháng giữa GCTS-GCVS,

đòi hỏi NN phải có CS xoa dịu MT

CNTB ĐQNN

Xu hướng QTH đời sống KT, sự bành

trướng của các liên minh ĐQQT vấp

phải hàng rào quốc gia, dân tộc,

đòi hỏi NN phải đưng ra điều phối

TT,TT tư bản càng cao, đẻ ra

những cơ cấu KT lớn đòi hỏi sự điều tiết của NN

a Nguyên nhân hình thành CNTB- ĐQNN

b Bản chất của CNTB độc quyền Nhà nước

2 Những biểu hiện chủ yếu của CNTB độc quyền Nhà nước

Hệ thống ĐTKT của NNTS là tổng thể những thiết chế và thể chế KT của NN Bao gồm: BMQL gắn với hệ thống

CS, công cụ có khả năng ĐT toàn bộ nền KTQD

Kết hợp nhân sự giữa các TCĐQ và NNTS ở một số nước tư bản

Cuộc hội ngộ 5 đời

tổng thống của Mỹ

Ở Mỹ

Nữ hoàng Anh Elidabeth II

Ở Anh

Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy

Ở Pháp

Tổng thống Đức Christa Wulff

Tổng thống Đức Christa Wulff và thủ tướng Angela Merket

Ở Đức

III NHỮNG NÉT MỚI TRONG

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN HIỆN ĐẠI

1 Sự phát triển nhảy vọt về lực lượng sản xuất

Cách mạng công nghệ thông tin (IT)

và công nghệ cao phát triển mạnh mẽ

* Cách mạng công nghệ thông tin (IT)

và công nghệ cao phát triển mạnh

mẽ

* Giáo dục được tăng cường và tố chất của người lao động được nâng cao rõ rệt

* Kinh tế tăng trưởng nhanh, năng

suất lao động được nâng cao hơn

*Thành quả khoa học kỹ thuật nhanh chóng chuyển hoá vào sản xuất, kinh doanh

2 Nền kinh tế đang có xu hướng chuyển từ kinh tế công

nghiệp sang kinh tế tri thức

Cuộc cách mạng khoa

học kỹ thuật lần thứ

nhất 200 năm trước,

thúc đẩy chủ nghĩa tư

bản chuyển đổi từ kinh

tế nông nghiệp sang

kinh tế công nghiệp,

cách mạng IT hiện nay

đang thúc đẩy nền

kinh tế tư bản chủ

nghĩa chuyển từ kinh

tế công nghiệp sang

kinh tế tri thức

Nền kinh tế công nghiệp

Nền kinh tế công nghiệp

Nền kinh tế tri thức

Cùng với sự chuyển đổi

loại hình kinh tế, kết cấu

ngành nghề của chủ

nghĩa tư bản cũng được

điều chỉnh và nâng cấp

hơn, chuyển sang dịch vụ

hoá và công nghệ cao

hoá Điều này thể hiện ở

chỗ: trong ba ngành nghề

lớn, vị trí của nông nghiệp

hạ thấp, vị trí của dịch vụ,

đặc biệt là ngành dịch vụ

có liên quan đến công

nghệ mới được tăng lên

Ngành dịch vụ tài chính, ngân hàng

3 Sự điều chỉnh về quan hệ sản xuất

và quan hệ giai cấp

Quan hệ

sở hữu

Kết cấu giai cấp

Quan hệ sản xuất

4 Thể chế quản lý kinh doanh trong nội bộ

doanh nghiệp có những biến đổi lớn

• Trong điều kiện mới của cách mạng khoa học kỹ thuật và kinh

tế tri thức, thể chế quản lý kinh doanh trong nội bộ các doanh nghiệp đã thực hiện các bước điều chỉnh và cải cách lớn

5 Điều tiết vĩ mô của nhà nước ngày càng được

tăng cường

Thứ nhất, kịp thời điều chỉnh chiến lược

tổng thể phát triển kinh tế, nhằm nâng cao

sức cạnh tranh tổng thể của quốc gia

7 Điều tiết và phối hợp quốc tế được tăng

cường

IV VAI TRÒ VÀ HẠN CHẾ CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỐI VỚI

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NỀN SẢN

XUẤT XÃ HỘI

1 Vai trò của CNTB đối với

sự phát triển của nền sản xuất xã hội

Thứ nhất, Sự ra đời

của chủ nghĩa tư

bản đã giải phóng

loài người khỏi

"đêm trường trung

cổ" của xã hội

phong kiến, đoạn

tuyệt vời nền kinh tế

Thứ 2, Phát triển lực lượng

sản xuất Quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bản đã làm cho lực lượng sản xuất phát

triển mạnh mẽ với trình độ

kỹ thuật và công nghệ ngày càng cao: từ kỹ thuật thủ công lên kỹ thuật cơ khí, từ

cơ khí hóa sang giai đoạn tự động hoá, tin học hoá và

công nghệ hiện đại

Thứ 3, sự phát triển của

phân công lao động xã hội,

sản xuất tập trung với quy

mô hợp lý, chuyên môn hoá

sản xuất phân tán được liên

kết với nhau và phụ thuộc

lẫn nhau thành một hệ

thống, thành một quá trình

sản xuất xã hội

Thứ 4, Chủ nghĩa tư

bản tổ chức lao động theo kiểu công xưởng do đó đã xây dựng được tác phong công nghiệp cho người lao động, làm thay đổi nề nếp thói quen của người lao động sản xuất nhỏ trong xã hội phong kiến

2 Hạn chế của chủ nghĩa tư bản

Thứ 1 Chủ nghĩa tư bản ra đời

gắn liền với quá trình tích luỹ

nguyên thuỷ của chủ nghĩa tư

bản Thực chất, đó là quá trình

tích luỹ tiền tệ nhờ vào những

biện pháp ăn cướp, tước đoạt

đối với những người sản xuất

hàng hóa nhỏ và nông dân tự

do; nhờ vào hoạt động buôn

bán, trao đổi không ngang gía

qua đó mà thực hiện sự bóc lột,

nô dịch đối với những nước lạc

hậu

Thứ 2 Các cuộc chiến

tranh thế giới với mục đích

tranh giành thị trường,

thuộc địa và khu vực ảnh

hưởng đã để lại cho loài

người những hậu quả

nặng nề: hàng triệu người

vô tội đã bị giết hại, sức

sản cuất của xã hội bị phá

hủy, tốc độ phát triển kinh

tế của thế giới bị kéo lùi lại

hàng chục năm

Thứ 3 Chủ nghĩa tư

bản đã tạo ra hố ngăn cách giữa các nước giàu và các nước nghèo trên thế giới (thế kỷ 18 chênh lệch về mức sống giữa nước giàu nhất và nước nghèo nhất mới chỉ là 2,5 lần, hiện nay số chênh lệch

ấy là 250 lần)

Người giàu trong

xã hội tư bản

của tỷ phú

Tỷ phú Mỹ Bill Gates

Tỷ phú Pháp Robẻt De Niro

Tỷ phú Anh Lakshmi Mittal

Tỷ phú Mỹ Sheldon Adelson

Tỷ phú Nga Yuri Milner

Xe tang tỷ phú

Người nghèo ở các nước Châu phi

Nhà của người nghèo

Cuộc sống của người nghèo

thay vào đó là một quan hệ

sở hữu mới Sở hữu xã

hội (sở hữu công cộng) về

tư liệu sản xuất được xác

lập để đáp ứng yêu cầu

phát triển của lực lượng

sản xuất

Điều đó cũng có nghĩa

là phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa

sẽ bị thủ tiêu và một phương thức sản xuất mới – phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa sẽ ra đời và phủ định phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa

Tuy nhiên, phải nhận thức

rằng, phương thức sản xuất

tư bản chủ nghĩa không tự

tiêu vong và phương thức

Cách mạng

vô sản thế giới

Trung Quốc