26 MD32 MACH DIEN CHIEU SANG CO BAN CD

- Thể hiện thái độ nghiêm túc và hăng hái trong giờ học 1.1 Quy trình nối thẳng dây đơn lõi một sợi Qui trình nối được thực hiện theo các bước sau:  Bước 1: Cắt bỏ lớp vỏ cách điện Khi

Trang 1

GIÁO TRÌNH Tên mô đun:Mạch điện chiếu sáng cơ bản

NGHỀ: ĐIỆN DÂN DỤNG TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG NGHỀ

(Ban hành kèm theo Quyết định số: 120 /QĐ-TCDN Ngày 25 tháng 02 năm 2013 của Tổng cục trưởng Tổng cục Dạy nghề)

Trang 2

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thểđược phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo vàtham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinhdoanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

Trang 4

LỜI GIỚI THIỆU

Trong quá trình đào tạo cho các sinh viên nghề Điện dân dụng, việc hìnhthành cho các em những kỹ năng cơ bản của việc thi công đấu lắp một hệ thốngchiếu sáng dân dụng là không thể thiếu Ngày nay cùng với sự phát triển củakhoa học công nghệ, các nhà khoa học đã phát minh ra rất nhiều các loại đènkhác nhau Chúng khác nhau không chỉ về cấu tạo, nguyên lý làm việc mà còn ởcác đặc tính, các thông số kỹ thuật Chính vì điều này, sinh viên nghề Điện dândụng cần phải nắm chắc các kiến thức về nguyên lý trước khi hình thành những

kỹ năng đấu lắp hệ thống chiếu sáng dân dụng

Có thể nói Mạch điện chiếu sáng cơ bản là một trong những Mô-đun

chuyên môn nghề đầu tiên giúp sinh viên hình thành những kỹ năng cơ bản củaviệc thi công lắp đặt và đấu nối những mạch điện chiếu sáng cơ bản thông dụng

Những kiến thức mà Giáo trình Mạch điện chiếu sáng cơ bản cung cấp

cho sinh viên là những thông tin cần thiết về các loại đèn được lựa chọn sử dụngnhư cấu tạo, nguyên lý làm việc, các đặc tính kỹ thuật Hơn nữa, sinh viên cònđược trang bị những kiến thức của việc thi công các hạng mục chiếu sáng ở cáckhâu chuẩn bị trang thiết bị, dụng cụ vật tư trước khi tiến hành lắp đặt, cácphương pháp và trình tự các bước trong quá trình thi công, các biện pháp kiểmtra, khắc phục khi xảy ra sự cố hư hỏng

Cấu trúc của giáo trình bao gồm 18 bài:

Bài 1: Đấu nối dây đơn và làm đầu cốt (lõi 1 sợi)

Bài 2: Đấu nối dây đơn và làm đầu cốt (lõi nhiều sợi)

Bài 3: Đấu nối dây cáp và làm đầu cốt

Bài 4: Lắp đặt bảng điện nổi

Bài 5: Lắp đặt bảng điện ngầm

Bài 6: Lắp đặt mạch điện chiếu sáng cơ bản

Bài 7: Lắp đặt mạch điện 2 đèn sợi đốt đấu song song, nối tiếp

Bài 8: Lắp đặt mạch đèn compac

Bài 9: Lắp đặt mạch đèn huỳnh quang

Bài 10: Sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

Bài 11: Lắp đặt mạch đèn cao áp thủy ngân

Bài 12: Quấn cuộn chấn lưu đèn cao áp thủy ngân

Bài 13: Lắp mạch đèn Halogen

Bài 14: Lắp mạch đèn trang trí quảng cáo

Bài 15: Sửa chữa đèn trang trí quảng cáo

Bài 16: Lắp đặt mạch điện đèn cầu thang (điều khiển từ 2 vị trí)

Bài 17: Lắp đặt mạch đèn tầng hầm

Bài 18: Lắp đặt mạch chuông điện

Trong quá trình biên soạn, nhóm tác giả đã tham khảo các tài liệu và giáotrình khác như ở phần cuối giáo trình đã thống kê

Trang 5

Chúng tôi rất cảm ơn các cơ quan hữu quan của TCDN, BGH và các thầy

cô giáo trường CĐN Bách nghệ Hải Phòng và một số giáo viên có kinh nghiệm,

cơ quan ban ngành khác đã tạo điều kiện giúp đỡ cho nhóm tác giả hoàn thànhgiáo trình này

Lần đầu được biên soạn và ban hành, giáo trình chắc chắn sẽ còn khiếmkhuyết; rất mong các thầy cô giáo và những cá nhân, tập thể của các trường đàotạo nghề và các cơ sở doanh nghiệp quan tâm đóng góp để giáo trình ngày cànghoàn thiện hơn, đáp ứng được mục tiêu đào tạo của môn học nói riêng và ngànhđiện dân dụng cũng như các chuyên ngành kỹ thuật nói chung

Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về địa chỉ:

Trường Cao đẳng nghề Bách Nghệ Hải Phòng

Khoa Điện – Điện tử

Số 196/143 Đường Trường Chinh - Quận Kiến An - TP Hải Phòng

Trang 6

MỤC LỤC NỘI DUNG TRANG

LỜI GIỚI THIỆU 1

MỤC LỤC 3

BÀI 1: NỐI DÂY ĐƠN VÀ LÀM ĐẦU CỐT (LÕI MỘT SỢI) 8

1 Qui trình nối dây 8

2 Nối thẳng dây đơn lõi một sợi 10

3 Nối phân nhánh dây đơn 12

4 Hàn và băng cách điện mối nối 13

5 Bấm cốt đầu dây 15

6 Tạo khuyên đầu dây 17

Câu hỏi ôn tập 19

BÀI 2:NỐI DÂY ĐƠN VÀ LÀM ĐẦU CỐT (LÕI NHIỀU SỢI) 20

1 Qui trình nối dây 20

2 Nối thẳng dây đơn lõi nhiều sợi 22

3 Nối phân nhánh dây đơn lõi nhiều sợi 23

4 Hàn và băng cách điện mối nối 25

5 Bấm cốt đầu dây 27

BÀI 3: ĐẤU NỐI DÂY CÁP VÀ LÀM ĐẦU CỐT 30

1 Các loại ống nối và đầu cốt 30

2 Phương pháp nối và gắn đầu cốt dây cáp 31

3 Nối và gắn đầu cốt dây cáp bằng kìm bấm chuyên dùng 32

4 Hàn và băng cách điện mối nối, đầu cốt 34

BÀI 4: LẮP ĐẶT BẢNG ĐIỆN NỔI 37

1 Phương pháp lắp bảng điện nổi 37

2 Lấy dấu vị trí gắn bảng điện 38

3 Thực hiện khoan gắn tắc-kê 38

4 Lắp ráp thiết bị vào bảng điện 39

5 Lắp đặt bảng điện vào vị trí 41

BÀI 5: LẮP ĐẶT BẢNG ĐIỆN NGẦM 42

1 Phương pháp lắp bảng điện chìm 42

2 Lấy dấu vị trí gắn bảng điện 44

3 Chôn hộp, gá lắp bảng điện vào tường 44

4 Lắp ráp thiết bị vào bảng điện 44

5 Lắp đặt bảng điện vào vị trí 46

BÀI 6: LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN SỢI ĐỐT 47

1 Đèn sợi đốt 47

2 Sơ đồ mạch điện 48

Trang 7

3 Lắp đặt mạch đèn sợi đốt 49

4 Sửa chữa các hư hỏng mạch đèn sợi đốt 50

BÀI 7: LẮP ĐẶT MẠCH ĐIỆN HAI ĐÈN SONG SONG, NỐI TIẾP 52

1 Sơ đồ nguyên lý 52

2 Tính chọn thông số của bóng đèn mạch điện 2 đèn nối tiếp 52

3 Trình tự lắp đặt và tiêu chuẩn kỹ thuật 53

4 Lắp đặt mạch điện 53

5 Sửa chữa các hư hỏng mạch đèn 56

BÀI 8: LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN COMPAC 59

1 Đèn compac 59

3 Lắp đặt mạch đèn compac 61

4 Sửa chữa các hư hỏng mạch đèn compac 62

BÀI 9: LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN HUỲNH QUANG 65

1 Cấu tạo, nguyên lý làm việc của mạch đèn huỳnh quang 65

2 Thông số kỹ thuật các bộ phận mạch đèn 66

3 Cách kiểm tra các bộ phận 67

4 Các dạng chao đèn thường dùng cho đèn huỳnh quang 67

5 Phương pháp lắp đặt 68

6 Những lưu ý khi lắp đặt mạch đèn huỳnh quang 69

7 Lắp đặt mạch đèn huỳnh quang 69

BÀI 10: SỬA CHỮA MẠCH ĐÈN HUỲNH QUANG 72

1 Các hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng thường gặp 72

2 Kiểm tra, thay thế các bộ phận của mạch đèn huỳnh quang 73

3 Sửa chữa mạch đèn huỳnh quang 74

BÀI 11: LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN CAO ÁP THỦY NGÂN 80

1 Cấu tạo, nguyên lý mạch đèn cao áp thuỷ ngân 80

4 Các dạng chao đèn thường dùng cho đèn cao áp thuỷ ngân 82

6 Những lưu ý khi lắp đặt 83

7 Lắp đặt mạch đèn cao áp thuỷ ngân 84

8 Sửa chữa mạch đèn cao áp thuỷ ngân 85

BÀI 12: QUẤN CUỘN CHẤN LƯU ĐÈN CAO ÁP THỦY NGÂN 88

1 Các bước tháo cuộn dây của chấn lưu đèn ra khỏi lõi thép 88

2 Cách lấy số liệu dây quấn 89

3 Phương pháp quấn dây 90

4 Quấn, đo kiểm tra, thử cuộn chấn lưu sau khi quấn 91

Trang 8

5 Cân chỉnh tổng trở cuộn chấn lưu 92

BÀI 13: LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN HALOGEN 94

1 Đèn halogen 94

3 Lắp đặt mạch đèn halogen 96

BÀI 14: LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN TRANG TRÍ QUẢNG CÁO 100

1 Cấu tạo, nguyên lý làm việc 100

5 Những lưu ý an toàn khi lắp đặt 103

6 Lắp đặt mạch đèn trang trí quảng cáo 103

BÀI 15: SỬA CHỮA MẠCH ĐÈN TRANG TRÍ QUẢNG CÁO 106

1 Các hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng thường gặp 106

2 Kiểm tra, thay thế các bộ phận của mạch đèn trang trí quảng cáo 107

3 Sửa chữa mạch đèn trang trí quảng cáo 108

BÀI 16: LẮP MẠCH ĐIỆN ĐÈN CẦU THANG 110

1 Nguyên lý hoạt động mạch đèn 110

2 Thiết lập sơ đồ lắp đặt 110

4 Lắp đặt mạch đèn 111

BÀI 17: LẮP MẠCH ĐIỆN ĐÈN TẦNG HẦM 115

1 Sơ đồ nguyên lý mạch điện 115

2 Sơ đồ lắp đặt 116

3 Bảng dự trù vật tư, dụng cụ thiết bị 116

4 Lắp đặt mạch đèn 117

BÀI 18: LẮP ĐẶT MẠCH CHUÔNG ĐIỆN 120

1 Cấu tạo, nguyên lý làm việc 120

2 Phân loại 121

3 Thiết lập sơ đồ lắp đặt 122

5 Lắp đặt mạch chuông điện 123

6 Sửa chữa các hư hỏng của mạch điện 125

TÀI LIỆU THAM KHẢO 130

Trang 9

TÊN MÔ ĐUN: MẠCH ĐIỆN CHIẾU SÁNG CƠ BẢN

* Tính chất của mô đun:

Là mô đun chuyên môn nghề

* Ý nghĩa và vai trò của mô đun

Mô đun Mạch điện chiếu sáng cơ bản là mô đun chuyên môn nghề đầu tiêncủa chương trình học Mô đun này giúp sinh viên hình thành được những kỹnăng cơ bản về đấu lắp và sửa chữa các mạch điện chiếu sáng cơ bản

Mục tiêu của mô đun:

* Về kiến thức:

- Giải thích được cấu tạo, nguyên lý hoạt động của các loại đèn điện thôngdụng

* Về kỹ năng:

- Đọc và vẽ được các sơ đồ mạch điện chiếu sáng đơn giản

- Chọn được các phụ kiện lắp đặt đường dây theo yêu cầu kỹ thuật

- Nối và làm đầu cốt cho dây đơn, dây cáp đúng kỹ thuật

- Lắp đặt ống luồn dây, hộp nối và luồn dây dẫn đúng tiêu chuẩn thiết kế

- Nghiêm túc, cẩn thận, tỉ mỉ, tích cực, siêng năng, cầu tiến và trách nhiệm

- Tuân thủ các quy tắc an toàn khi lắp đặt các mạch điện chiếu sáng

Nội dung của mô đun:

Số

TT Tên các bài trong mô đun

Thời gian Tổng

số

Lý thuyết

Thực hành

Kiểm tra *

1 Đấu nối dây đơn và làm đầu cốt (lõi 1sợi) 4,0 0,5 3,5

2 Đấu nối dây đơn và làm đầu cốt (lõinhiều sợi) 4,0 0,5 3,5

3 Đấu nối dây cáp và làm đầu cốt 4,0 0,5 3,5

6 Lắp đặt mạch điện chiếu sáng cơ bản 4,0 1,0 3,0

7 Lắp đặt mạch điện 2 đèn sợi đốt đấusong song, nối tiếp 4,0 1,0 3,0

Trang 10

8 Lắp đặt mạch đèn compac 4,0 0,5 3,5

9 Lắp đặt mạch đèn huỳnh quang 4,0 0,5 3,5

10 Sửa chữa mạch đèn huỳnh quang 10 1,0 7,0 2,0

11 Lắp đặt mạch đèn cao áp thủy ngân 4,0 0,5 3,5

12 Quấn cuộn chấn lưu đèn cao áp thủyngân 8,0 1,0 7,0

14 Lắp mạch đèn trang trí quảng cáo 4,0 1,0 3,0

15 Sửa chữa đèn trang trí quảng cáo 8,0 1,0 7,0

16 Lắp đặt mạch điện đèn cầu thang (điềukhiển từ 2 vị trí) 4,0 1,0 3,0

Trang 11

BÀI 1 NỐI DÂY ĐƠN VÀ LÀM ĐẦU CỐT (LÕI MỘT SỢI)

Mã bài: MĐ 32.01

Giới thiệu:

Một trong những thao tác cơ bản của việc lắp đặt điện là nối dây và làmđầu cốt Bài học đầu tiên của mô đun này là đấu nối dây đơn và làm đầu cốt chodây có lõi một sợi Bài học giới thiệu qui trình nối, các kiểu nối dây đơn, cáchlàm khuyên đầu dây và làm đầu cốt

Mục tiêu:

- Nối dây đơn lõi một sợi đúng tiêu chuẩn kỹ thuật theo các kiểu: kiểu nốithẳng, kiểu nối phân nhánh

- Bấm cốt và tạo khuyên đầu dây theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Băng cách điện mối nối đúng quy cách

- Nghiêm túc, cẩn thận, tỉ mỉ, tích cực và cầu tiến

- Thể hiện thái độ nghiêm túc và hăng hái trong giờ học

1.1 Quy trình nối thẳng dây đơn lõi một sợi

Qui trình nối được thực hiện theo các bước sau:

 Bước 1: Cắt bỏ lớp vỏ cách điện

Khi thực hiện thao tác bóc lớp vỏ cách điện không nên cắt thẳng góc quanhsợi dây điện, vì làm như thế vết cắt trên dây dể bị gãy khi có lực bên ngoài tácđộng Nên dùng dao gọt nghiêng một góc 300 Đối với dây có tiết diện nhỏ (dưới2,5 mm2) có thể dùng kìm để tuốt dây

a) b)

Hình 1.1: Bóc vỏ cách điện

 Bước 2: Làm sạch ruột dây dẫn

Làm sạch ruột dây dẫn bằng vải sợi thuỷ tinh hoặc giấy, lau nhẹ cho đến khithấy ánh kim

Trang 12

Hình 1.2: Làm sạch đầu nối

 Bước 3: Xoắn mối nối

Uốn đầu lõi một góc 900 với khoảng cách bằng từ 8 đến 10 lần đườngkính lõi kể từ chỗ cắt lớp cách điện và đặt chúng vào nhau (hình 1.3a) Sử dụnghai kìm điện quấn dây này lên dây kia khoảng chừng từ 5 đến 7 vòng quấn dâycòn lại khoảng chừng 5 đến 7 vòng bằng kìm vạn năng và siết chặt theo chiềungược nhau, sau cùng phải bóp chắc các đầu dây (hình 1.3b)

a) b)

Hình 1.3: Nối thẳng dây đơn (S< 2,5 mm 2 )

Đối với trường hợp tiết diện dây lớn hơn 2,5 mm2 qui trình nối được thựchiện theo các bước tương tự, khâu chuẩn bị bao gồm: bóc vỏ lớp cách điện bênngoài bằng kìm hay dao cắt điện chuyên dụng (hình 1.1) sau đó làm sạch lõibằng vãi sợi thuỷ tinh (hình 1.2), chuẩn bị thêm một sợi dây dẫn cùng loại vớivật liệu làm dây dẫn có đường kính nhỏ hơn đường kính lõi dây dẫn từ 2 đến 4lần, chiều dài đủ để xoắn từ 20 đến 30 vòng rồi thực hiện ghép nối hai phần dâydẫn như hình vẽ:

a) b)

Hình 1.4: Nối thẳng dây đơn (S> 2,5 mm 2 )

1.2 Quy trình nối phân nhánh dây đơn lõi một sợi

Phương pháp này được ứng dụng tại những nơi cần rẽ nhánh trên đườngdây chính

Trường hợp tiết diện dây nhỏ hơn 2,5 mm2 được nối theo hai cách như hình

vẽ 1.5 tạo nên sự vững chắc và có độ bền cơ tốt Qui trình cũng được thực hiệntương tự như phương pháp nối thẳng Ban đầu bóc vỏ lớp cách điện bên ngoài

có khoảng cách đủ để có thể quấn từ 10 đến 15 vòng xoắn xung quanh lõi phânnhánh Cắt bỏ vỏ đoạn phân nhánh một đoạn bằng 15 đến 20 lần đường kính của

Trang 13

dây, sau đó làm sạch cách điện bằng vãi sợi thuỷ tinh hay giấy ráp cho đến khi

có ánh kim

Xoắn từ 10 đến 15 vòng lõi của sợi dây phân nhánh xung quanh sợi dâychính dùng kìm điện bóp chặt và siết chắc các vòng xoắn bằng cách dùng haikìm điện, cho hai kìm chuyển động ngược chiều nhau rồi bóp chặt các đầu dây

a) b)

c) d)

Hình 1.5: Nối phân nhánh dây đơn (S< 2,5 mm 2 )

Đối với trường hợp tiết diện dây lớn hơn 2,5 mm2 qui trình nối được thựchiện theo các bước tương tự

Khâu chuẩn bị bao gồm:

- Bóc vỏ lớp cách điện bên ngoài bằng kìm hay dao cắt điện chuyên dụng

- Làm sạch lõi dây dẫn bằng vải sợi thuỷ thinh,

- Chuẩn bị thêm một sợi dây dẫn cùng loại với vật liệu làm dây dẫn, cóđường kính nhỏ hơn đường kính lõi dây dẫn từ 2 đến 4 lần, chiều dài đủ đểxoắn từ 20 đến 30 vòng

- Thực hiện ghép nối hai phần dây dẫn

Hình 1.6: nối phân nhánh dây đơn (S> 2,5 mm 2 )

2 Nối thẳng dây đơn lõi một sợi

Mục tiêu:

- Nối thẳng dây đơn lõi một sợi đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Thực hiện tốt các quy tắc an toàn trong công việc

- Thể hiện được tác phong công nghiệp và thái độ nghiêm túc, cẩn thận,tích cực trong rèn luyện kỹ năng

Trang 14

2.1 Công tác chuẩn bị

Để phục vụ tốt cho quá trình thực hành, ta cần chuẩn bị một số dụng cụ vàthiết bị vật tư Dưới dây là số lượng dụng cụ và thiết bị vật tư chuẩn bị cho 1nhóm 2 sinh viên bao gồm:

1 Dây dẫn đơn lõi một sợi 1,0 mm2 1m

Trong quá trình thao tác mẫu, nếu thấy sinh viên chưa hiểu hoặc chưa rõbước nào thì giáo viên sẽ thao tác lại bước đó

2.2.2 Chia nhóm

Để giờ thực hành đạt hiệu quả cao, ta cần chia lớp thành nhiều nhóm, cụthể như sau: Mỗi ca thực hành có sĩ số tối đa là 24 sinh viên, chia thành 12nhóm, mỗi nhóm 2 sinh viên

2.2.3 Thực hành

- Các nhóm tiến hành thực hiện

- Mỗi sinh viên trong nhóm sẽ luân phiên thực hiện các công việc khácnhau nhiều lần Ví dụ, lần thứ nhất sinh viên 1 thao tác các công việc phụ nhưcắt bỏ lớp vỏ cách điện và làm sạch ruột dây dẫn bằng giấy ráp, sinh viên 2 thựchiện nối dây Lần thứ hai thì 2 sinh viên sẽ thay đổi công việc cho nhau Và cácnhóm sẽ luân phiên thực hiện các thao tác đó nhiều lần để hình thành kỹ năngnối dây đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Trong thời gian sinh viên thực hành, giáo viên phải thường xuyên quansát, uốn nắn và chỉnh sửa các thao tác còn chưa đúng, chưa đạt để hoàn thiện kỹnăng cho các em

2.2.4 Đánh giá kết quả

Trang 15

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bàithực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng nối thẳng dâydẫn đơn lõi một sợi, mối nối phải đạt được những tiêu chí sau:

- Mối nối chắc chắn, gọn, sáng và xoắn đều

- Mối nối không dài quá cũng không ngắn quá, cụ thể đối với dây tiết diện

<2,5mm2 chiều dài mối nối khoảng từ 2-3cm, còn với dây tiết diện >2,5mm2

chiều dài mối nối khoảng từ 3-5cm

- Vỏ cách điện không bị trầy xước, dập nát

Từ kết quả bài thực hành của các nhóm, nhận xét kết quả chung của cả lớp.Nhắc nhở, nhấn mạnh những kiến thức, những kỹ năng cần lưu ý trong bài

3 Nối phân nhánh dây đơn

Mục tiêu:

- Nối phân nhánh dây đơn lõi một sợi đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Thực hiện được các quy tắc an toàn trong công việc

3.2.2 Chia nhóm

Trang 16

Để giờ thực hành đạt hiệu quả cao, ta cần chia lớp thành nhiều nhóm, cụthể như sau: Mỗi ca thực hành có sĩ số tối đa là 24 sinh viên, chia thành 12nhóm, mỗi nhóm 2 sinh viên.

3.2.3 Thực hành

- Chia nhóm và phân bổ các nhóm vào vị trí thực hành

- Các nhóm tiến hành thực hiện công việc

- Trong thời gian sinh viên thực hành, giáo viên phải thường xuyên quansát, uốn nắn và chỉnh sửa các thao tác còn chưa đúng, chưa đạt của để hoàn thiện

kỹ năng cho các em

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bàithực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng nối phân nhánhdây đơn lõi một sợi, mối nối phải đạt được những tiêu chuẩn sau:

- Mối nối chắc chắn, sạch, sáng và xoắn đều

- Mối nối không dài quá cũng không ngắn quá

- Phần vỏ cách điện gần mối nối không bị dập nát, trầy xước

Từ kết quả bài thực hành của các nhóm, nhận xét kết quả chung của cả lớp.Nhắc nhở, nhấn mạnh những kiến thức, những thao tác cần lưu ý trong bài

4 Hàn và băng cách điện mối nối

Mục tiêu:

- Hàn và băng cách điện mối nối đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

4.1 Quy trình thực hiện

Sau khi thực hiện nối dây xong cần phải hàn và băng cách điện mối nối.Hàn giúp cho mối nối được chắc chắn, hơn nữa thiếc hàn sẽ tràn vào nhữngkhoảng hẹp của mối nối và bao phủ mối nối làm tăng tính dẫn điện Ngoài ra,thiếc hàn còn có nhiệm vụ cách ly mối nối với không khí, tránh được hiện tượngoxy hóa mối tiếp xúc điện Băng cách điện giúp cách ly mối nối với các vật dẫnkhác và đặc biệt cách ly nguồn điện với con người để đảm bảo an toàn Quátrình hàn và băng cách điện được thực hiện như sau:

 Bước 1: Hàn mối nối

Cần chuẩn bị mỏ hàn, thiếc hàn và nhựa thông Sau khi nối dây xong tathực hiện hàn mối nối như sau: Trước hết, tra một lớp nhựa thông lên mối nối đểquá trình hàn dễ dàng hơn và mối nối sau khi hàn bóng, đẹp hơn Tiếp theo, đặtmũi hàn chạm vào mối nối để làm nóng mối nối, khi đã đủ nhiệt độ thì đặt dâythiếc tiếp xúc với mũi hàn và mối nối để dây thiếc nóng chảy Lia mũi hàn vàdây thiếc dọc mối nối đủ để thiếc nóng chảy tràn vào các khe hẹp của mối nối

Trang 17

Lưu ý: Không nên để mũi hàn tiếp xúc quá lâu với mối nối vì phần cách điệncủa dây dẫn gần mối nối có thể sẽ cháy.

 Bước 2: Băng cách điện mối nối

Cách điện bằng băng dính cách điện sao cho lớp băng dính kề bên nhau vàphủ lên lớp cách điện của dây từ 2 đến 3 lớp và phủ lên chỗ nối một ít vecnichống ẩm

1 Mỏ hàn, thiếc, nhựa thông 1 bộ

b) Thiết bị vật tư

1 Mối nối thẳng và phân nhánh

dây dẫn đơn lõi một sợi, tiết diện

1,5 mm2

01

2,5 mm2

01

4.2.2 Thao tác mẫu

Đối với kỹ năng hàn và băng cách điện khi thao tác mẫu giáo viên cần lưu

ý những thao tác quan trọng Cụ thể, kỹ năng hàn phải đảm bảo đúng kỹ thuật,tính mỹ thuật và đặc biệt không làm vỏ cách điện của dây dẫn bị cháy Quá trìnhthao tác mẫu kết hợp thuyết trình và đối chiếu với bảng quy trình kỹ thuật đểsinh viên nắm rõ được các bước thực hiện

Trang 18

Trong quá trình thao tác mẫu, nếu thấy sinh viên chưa hiểu hoặc chưa rõbước nào thì giáo viên sẽ thao tác lại bước đó.

4.2.3 Thực hành

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bàithực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng hàn và băng cáchđiện, sản phẩm phải đạt được những tiêu chuẩn sau:

- Thiếc hàn phải lấp đầy các khe hở của mối nối, mặt mối hàn phải nhẵn vàsáng bóng

- Phần vỏ cách điện gần mối hàn không bị cháy, không trầy xước

- Băng cách điện đủ dầy, không hở lõi dây dẫn ra ngoài

5 Bấm cốt đầu dây

Mục tiêu:

- Bấm cốt đầu dây đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

Đầu cốt được dùng để bắt chắc chắn dây dẫn điện với các cầu đấu nguồnhoặc phụ tải, các dầu dây dẫn điện với nhau tạo thành những chỗ tiếp xúc điệnvững chắc, thường được sử dụng ở các hộp nối, các cầu đấu trung gian

Qui trình bấm đầu cốt từ khâu chuẩn bị đến khâu hoàn thành được thực hiện nhưsau:

 Bước 1: Bóc lớp vỏ cách điện

Khoảng cách lớp vỏ được bóc chỉ đủ để bỏ vào đầu cốt thông thườngkhoảng 5 cm (đối với dây dẫn có tiết diện S< 2,5 mm2), đối với đây có tiết diệnS> 2,5 mm2), thì tuỳ thuộc vào đầu cốt mà bóc khoảng cách vỏ cho phù hợp.Dùng kìm tuốt dây hay dao chuyên dụng để cắt lớp cách điện bên ngoài (hình1.1), sau đó dùng vãi sợi thuỷ tinh hay giấy làm sạch phần lõi dây (hình 1.2)

 Bước 2: Bấm đầu cốt

Luồn phần lõi dây đã được chuẩn bị vào đầu cốt, dùng kìm ép cốt bóp chặtphần tiếp xúc giữa đầu cốt và dây dẫn Đối với các dây dẫn và đầu cốt lớn phảidùng kìm cộng lực để bóp chắt đầu cốt Ở phần gắn chặt được bọc một vỏ nhựacách điện hay băng cách điện (hình 1.8)

Hình 1.8: Bấm đầu cốt cho 1 dây

Trang 19

Đối với các đầu cốt nối nhiều đầu dây lại với nhau sau khi bóc bóc vỏ lớpcách điện và làm sạch, phải dùng kìm xoắn các đầu dây lại với nhau, sau đó mớiluồn đầu cốt vào thực hiện thao tác bấm, cuối cùng thực hiện thao tác bọc cáchđiện (hình 1.9)

Hình 1.9: Bấm đầu cốt cho nhiều dây

1 Dây dẫn đơn lõi một sợi 1,0 mm2 1 m

4 Đầu cốt cho dây 1,0 mm2 20 cái

Cũng giống như các giờ thực hành khác, trước khi cho sinh viên thực hànhgiáo viên sẽ thao tác mẫu các bước thực hiện công việc để sinh viên quan sát.Vừa thao tác, vừa kết hợp thuyết trình và đối chiếu với bảng quy trình kỹ thuật

để sinh viên nắm rõ được các bước thực hiện

5.2.3 Thực hành

Trang 20

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bàithực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng bấm cốt đầu dây,sản phẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:

- Đầu cốt phải có kích thước phù hợp với dây dẫn

- Đầu cốt được bóp phải chắc chắn, không bị vỡ phần chụp cách điện

- Không để hở phần lõi dây dẫn ra ngoài, không để thừa đầu dây dẫn quá0,5mm

6 Tạo khuyên đầu dây

Mục tiêu:

- Tạo khuyên đầu dây đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

Khi cần bắt các dây dẫn vào các cầu đấu điện ta phải đánh khuyên cho đầu dây để mối tiếp xúc chắc chắn, đảm bảo tiếp xúc điện đúng kỹ thuật Chú ý khuyên nối phải đặt đúng chiều nối, vì khi siết chắt các đai ốc, hoặc vít thì dây dẫn sẽ ôm chặt vào thân bu-lông Qui trình thực hiện như sau:

Đối với dây đơn cứng, ta cần đo đường kính của vít bắt mối nối, xác định chiều dài của lõi dây cần thiết để uốn thành khuyên tròn Dùng kìm tuốt dây haydao chuyên dùng để cắt lớp cách điện từ đầu nối lõi dây điện đến khoảng cách cần thiết để uốn dây thành vòng tròn, để dư ra 2 đến 3 mm Đối với dây đơn mềm dư ra thêm một đoạn đủ để quấn lên lõi dây từ 5 đến 7 vòng

 Bước 2: Làm sạch lõi dây

Làm sạch phần lõi dây trần bằng vãi sợi hay giấy ráp cho đến khi thấy ánh kim loại (hình 1.2)

 Bước 3: Uốn đầu lõi dây

Đối với dây đơn cứng với phần lõi đã được chuẩn bị dùng kìm điện bẻvuông góc và hơi uống cong đầu một chút, kế đến dùng kìm mỏ nhọn uốn congdần cho đến khi nó được khép kín sau đó dùng kìm tròn nắn lại cho tròn

Hình 110: Tạo khuyên cho dây đơn lõi cứng

Trang 21

Đối với dây đơn mềm với phần lõi đã được chuẩn bị, dùng kìm tròn uốndần cho đến khi thành hình tròn, sau đó xoắn chặt phần lõi dây còn thừa lên thânlõi dây.

Hình 1.11: Tạo khuyên cho dây đơn lõi mềm

6.2 Thực hành tạo khuyên đầu dây

Kỹ năng tạo khuyên đầu dây không phức tạp, tuy nhiên cần sự khéo léonhất định để khuyên đầu dây tròn, đẹp và đảm bảo yêu cầu kỹ thuật Cũng giốngnhư các giờ thực hành khác, giáo viên sẽ thao tác mẫu một lần các bước thựchiện công việc để sinh viên quan sát Vừa thao tác, vừa kết hợp thuyết trình vàđối chiếu với bảng quy trình kỹ thuật để sinh viên nắm rõ được các bước thựchiện

6.2.3 Thực hành

Trang 22

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bàithực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng tạo khuyên đầudây, sản phẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:

- Khuyên tròn đều, không gẫy khúc và có kích thước phù hợp với bu-lônghoặc vít cầu đấu

- Không để hở quá nhiều phần lõi dây dẫn ra ngoài, thông thường vỏ cáchđiện cách khuyên khoảng 3mm

- Không để vỏ cách điện trầy xước hoặc dập nát

Câu hỏi ôn tập

1 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước nối dây đơn lõi một sợi

2 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước hàn và băng cách điện mối nối

3 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước làm đầu cốt dây dẫn đơn lõi mộtsợi

4 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước tạo khuyên đầu dây đơn lõi mộtsợi

Gợi ý trả lời:

Trên đây là những câu hỏi mang tính chất lý thuyết, giúp sinh viên ôn tập

và nắm vững các kiến thức cơ bản của kỹ thuật nối dây, hàn băng cách điện vàlàm đầu cốt dây dẫn đơn lõi một sợi

Yêu cầu:

Sinh viên trình bày được quy trình kỹ thuật, các bước thực hiện kỹ năng nốidây, hàn và băng cách điện và làm đầu cốt dây dẫn đơn lõi một sợi

Trang 23

BÀI 2 NỐI DÂY ĐƠN VÀ LÀM ĐẦU CỐT (LÕI NHIỀU SỢI)

Mã bài: MĐ 32.02

Giới thiệu:

Dây dẫn điện lõi nhiều sợi được sử dụng rất nhiều trong ngành điện, đặcbiệt trong hệ thống điện dân dụng Hơn nữa việc đấu nối dây dẫn điện lõi nhiềusợi là công việc thường gặp trong quá trình thi công và sửa chữa điện chiếu sángdân dụng Vì vậy luyện tập kỹ năng đấu nối dây dẫn điện lõi nhiều sợi là côngviệc rất thiết thực cho sinh viên ngành điện dân dụng Bài học này giới thiệu quitrình nối, các kiểu nối dây đơn, cách làm khuyên đầu dây và làm đầu cốt cho dây

có lõi nhiều sợi

Mục tiêu:

- Nối dây đơn lõi nhiều sợi đúng tiêu chuẩn kỹ thuật theo các kiểu: kiểu nốithẳng, kiểu nối phân nhánh

- Bấm cốt và tạo khuyên đầu dây theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Băng cách điện mối nối đúng quy cách

- Thể hiện thái độ nghiêm túc và hăng hái trong giờ học

1.1 Quy trình nối thẳng dây đơn lõi nhiều sợi

Trong quá trình lắp đặt hệ thống điện trong công nghiệp, cũng như hệthống chiếu sáng, khi nối dây phải đảm bảo đúng yêu cầu kỹ thuật Mối nốiphải được thực hiện tại các hộp nối, tủ phân phối nếu mối nối không đảm bảoyêu cầu kỹ thuật và tính an toàn sẽ gây ra những sự cố đứt mạch, hoặc tạo nêncác hiện tượng phóng hồ quang điện gây cháy nổ, hoả hoạn Một mối nối tốt cầnphải đảm bảo yêu cầu sau: Bề mặt tiếp xúc phải có tiết diện lớn hơn tiết diệndây dẫn, có độ bền cơ cao, chịu được lực kéo, sự rung chuyển và va chạm, mốinối phải được cách điện tốt chống rò điện ra bên ngoài, và có tính mỹ thuật Quytrình thực hiện nối thẳng dây đơn được thực hiện theo các bước sau:

Khi thực hiện thao tác bóc lớp vỏ cách điện không nên cắt thẳng góc quanhlõi dây dẫn, vì làm như thế vết cắt trên dây dễ bị gãy khi có lực bên ngoài tácđộng Nên dùng dao gọt nghiêng một góc 300 Đối với dây có tiết diện nhỏ (dưới2,5 mm2) có thể dùng kìm để tuốt dây

Trang 24

 Bước 3: Nối dây

Tách các đầu dây ra và đặt các đầu dây đấu đầu nhau, xen kẽ nhau, sau đó lần lượt quấn chặt từng sợi của dây này vào thân dây kia và ngược lại cho đến khi nào các sợi đã được quấn hết thì dùng kìm siết chặt Kết quả ta được một khối hoàn toàn vững chắc và tiếp xúc tốt, đảm bảo tính dẫn điện tốt

Hình 2.3: Nối thẳng hai dây dẫn nhiều lõi

1.2 Quy trình nối phân nhánh dây đơn lõi nhiều sợi

Phương pháp này được ứng dụng tại những nơi cần rẽ nhánh trên đường dây chính qui trình được thực hiện theo các bước như sau:

 Bước 1: Cắt lớp vỏ bọc cách điện

Khi thực hiện thao tác bóc lớp vỏ cách điện không nên cắt thẳng góc quanh sợi dây điện, vì làm như thế vết cắt trên dây dể bị gãy khi có lực bên ngoài tác

Trang 25

động Nên dùng dao gọt nghiêng một góc 300 Đối với dây có tiết diện nhỏ (dưới2,5 mm2) có thể dùng kìm để tuốt dây (hình 2.1)

 Bước 2: Làm sạch chỗ cần nối

Dùng kìm vạn năng để nới các sợi dây, làm sạch lõi dây bằng giấy ráp hayvải sợi cho đến khi thấy ánh kim (hình 2.2)

 Bước 3: Nối dây

Sau khi tách lõi dây cần nối và phần nối cố định trên sợi dây chính, tách dâychính ra và cho dây rẽ nhánh vào giữa, sau đó quấn các dây rẽ nhánh vào hai bênthân dây chính theo chiều ngược nhau khoảng từ 3 đến 4 vòng, sau đó dùng kìmsiết chắt

Hình 2.4: Nối phân nhánh dây đơn lõi nhiều sợi

2 Nối thẳng dây đơn lõi nhiều sợi

Mục tiêu:

- Nối thẳng dây đơn lõi nhiều sợi đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

Để phục vụ tốt cho quá trình thực hành, ta cần chuẩn bị một số dụng cụ vàthiết bị vật tư Dưới dây là số lượng dụng cụ và thiết bị vật tư chuẩn bị cho 1nhóm 2 sinh viên bao gồm:

Trang 26

5 Dao cắt vỏ cách điện 01

1 Dây dẫn đơn lõi nhiều sợi 1,0 mm2 1m

2.2 Thực hành nối thẳng dây đơn

Tương tự như thao tác nối thẳng dây đơn lõi một sợi Trước hết, giáo viên

sẽ thao tác mẫu một lần các bước thực hiện công việc để sinh viên quan sát Vừathao tác, vừa kết hợp thuyết trình và đối chiếu với bảng quy trình kỹ thuật đểsinh viên nắm rõ được các bước thực hiện

2.2.2 Chia nhóm

2.2.3 Thực hành

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bàithực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng nối thẳng dâydẫn đơn lõi nhiều sợi, sản phẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:

- Mối nối chắc chắn, gọn, sáng và xoắn đều

- Mối nối không dài quá cũng không ngắn quá, cụ thể đối với dây tiết diện

<2,5mm2 chiều dài mối nối khoảng từ 2-3cm, còn với dây tiết diện >2,5mm2

chiều dài mối nối khoảng từ 3-5cm

Trang 27

- Nối phân nhánh dây đơn lõi một sợi đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

Đối với bài thực hành nối phân nhánh dây đơn lõi nhiều sợi, số lượng dụng

cụ và thiết bị vật tư chuẩn bị cho 1 nhóm 2 sinh viên bao gồm:

để sinh viên nắm rõ được các bước thực hiện

3.2.2 Chia nhóm

Trang 28

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bàithực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng nối phân nhánhdây dẫn đơn lõi nhiều sợi, sản phẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:

- Mối nối chắc chắn, sạch, sáng và xoắn đều

- Mối nối không dài quá cũng không ngắn quá

- Phần vỏ cách điện gần mối nối không bị dập nát, trầy xước

4 Hàn và băng cách điện mối nối

Mục tiêu:

- Hàn và băng cách điện mối nối đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

Quá trình hàn và băng cách điện thực hiện tương tự như mối nối dùng dây đơnlõi một sợi đã trình bày ở bài 1

 Bước 1: Hàn mối nối

Cần chuẩn bị mỏ hàn, thiếc hàn và nhựa thông Sau khi nối dây xong tathực hiện hàn mối nối như sau: Trước hết, tra một lớp nhựa thông lên mối nối đểquá trình hàn dễ dàng hơn và mối nối sau khi hàn được bóng và đẹp hơn Tiếptheo, đặt mũi hàn chạm vào mối nối để làm nóng mối nối, khi đã đủ nhiệt độ thìđặt dây thiếc tiếp xúc với mũi hàn và mối nối để dây thiếc nóng chảy Lia mũihàn và dây thiếc dọc mối nối đủ để thiếc nóng chảy tràn vào các khe hẹp củamối nối Lưu ý: Không nên để mũi hàn tiếp xúc quá lâu với mối nối vì phầncách điện của dây dẫn gần mối nối có thể sẽ cháy

 Bước 2: Băng cách điện mối nối

Hình 2.5: Bọc cách điện

4.2 Thực hành hàn và băng cách điện mối nối

4.2.1 Công tác chuẩn bị

Trang 29

Thao tác hàn và băng cách điện là thao tác cuối cùng của của bài nối dâydẫn đơn lõi một sợi Ở thao tác này cần chuẩn bị một số dụng cụ và vật tư thiết

bị sau:

a) Dụng cụ

dây dẫn đơn lõi nhiều sợi, tiết

diện 1,0 mm2

01

diện 1,5 mm2

01

4.2.3 Thực hành

- Trong thời gian thực hành, giáo viên phải thường xuyên quan sát, uốn nắn

và chỉnh sửa các thao tác còn chưa đúng, chưa đạt của sinh viên để hoàn thiện

c) Đánh giá kết quả

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bàithực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng hàn và băng cáchđiện, sản phẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:

- Mối hàn phải lấp đầy các khe hở của mối nối, mặt mối hàn phải nhẵn vàsáng bóng

- Phần vỏ cách điện gần mối hàn không bị cháy, không trầy xước

Trang 30

- Băng cách điện đủ dầy, không hở lõi dây dẫn ra ngoài.

5 Bấm cốt đầu dây

Mục tiêu:

- Trình bày được quy trình kỹ thuật các bước bấm cốt đầu dây

- Bấm cốt đầu dây đúng quy trình kỹ thuật

- Thể hiện thái độ nghiêm túc, tích cực và tác phong công nghiệp trong rènluyện kỹ năng

 Bước 2: Làm sạch ruột dây

Làm sạch ruột dây dẫn bằng vãi sợi thuỷ tinh hoạt giấy, lau nhệ cho đến khithấy ánh kim (hình 2.2)

 Bước 3: Thực hiện thao tác bấm cốt

Dùng kìm vạn năng xoắn các dây dẫn lại sau đó đưa đầu dây đã được chuẩn

bị vào đầu cốt, tuỳ theo kích thước dây mà chọn kích thước đầu cốt thích hợp.Dùng kìm ép cốt đặt đúng vị trí ở đầu cốt rồi bấm chặt đến khi kìm tự bung ra

Hình 2.6: Bấm đầu cốt dây đơn nhiều sợi

 Bước 4: Cách điện chỗ bấm đầu cốt

Cách điện bằng băng dính cách điện sao cho lớp băng dính kề bên nhau vàphủ lên lớp cách điện của dây từ 2 đến 3 lớp và phủ lên đầu cốt một ít vecnichống ẩm, hay dùng bọc nhựa

5.2 Thực hành bấm đầu cốt đầu dây

Trang 31

3 Kìm cắt dây 01

Cũng giống như các giờ thực hành khác, giáo viên sẽ thao tác mẫu một lầncác bước thực hiện công việc để sinh viên quan sát Đối với kỹ năng bấm cốtđầu dây, khi thao tác mẫu giáo viên cần chú ý, không để lộ phần lõi dây dẫn rangoài nhưng cũng không để thiếu lõi dây dẫn trong cốt

Giáo viên cần thao tác mẫu các kỹ năng: chọn kích thước cốt phù hợp vớidây dẫn; chọn cỡ ép trên kìm ép cốt phù hợp với đầu cốt đã chọn; và thao tácbấm cốt đúng yêu cầu kỹ thuật Vừa thao tác, vừa kết hợp thuyết trình và đốichiếu với bảng quy trình kỹ thuật để sinh viên nắm rõ được các bước thực hiện.Trong quá trình thao tác mẫu, nếu thấy sinh viên chưa hiểu hoặc chưa rõbước nào thì giáo viên sẽ thao tác lại bước đó

5.2.3 Thực hành

- Trong thời gian thực hành, giáo viên phải thường xuyên quan sát, uốn nắn

và chỉnh sửa các thao tác còn chưa đúng, chưa đạt của sinh viên để hoàn thiện

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bàithực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng bấm cốt đầu dâydẫn lõi nhiều sợi, sản phẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:

- Đầu cốt phải có kích thước phù hợp với dây dẫn

- Đầu cốt bấm phải chắc chắn, không bị vỡ phần chụp cách điện

- Không để hở phần lõi dây dẫn ra ngoài, không để thừa đầu dây dẫn quá0,5mm

1 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước nối dây đơn lõi nhiều sợi

3 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước làm đầu cốt dây dẫn đơn lõi nhiềusợi

Trang 32

4 Trình bày điểm khác biệt giữa các kỹ năng nối dây đơn lõi một sợi và lõinhiều sợi.

Các kỹ năng nối dây, hàn băng cách điện và làm đầu cốt dây dẫn đơn lõinhiều sợi tương tự như lõi một sợi Trên đây là những câu hỏi mang tính chất lýthuyết, giúp sinh viên ôn tập và nắm vững các kiến thức cơ bản của kỹ thuật nốidây, hàn băng cách điện và làm đầu cốt dây dẫn đơn lõi nhiều sợi

Trang 33

Mã bài: MĐ 32.03

Giới thiệu:

Trong ngành điện nói chung, đặc biệt ngành điện công nghiệp, cáp điện được sử dụng rất nhiều Trong quá trình thi công đấu lắp hệ thống cung cấp điện, muốn cáp điện chắc chắn, đảm bảo cung cấp điện đủ công suất cho phụ tải cần phải làm đầu cốt dây cáp Đôi khi phải thực hiện nối thẳng hoặc nối phân nhánh dây cáp Ở bài học này sẽ giới thiệu các kỹ năng nối và làm đầu cốt dây cáp điện

Mục tiêu:

- Chọn và phân biệt được các loại ống nối dây cáp và đầu cốt dây cáp

- Nối dây cáp đúng qui trình và đúng kỹ thuật

- Làm đầu cốt đúng qui trình và đúng kỹ thuật bằng kìm bấm chuyên dùng

1.1 Giới thiệu các loại ống nối và đầu cốt

Thông thường cáp điện có hai loại, cáp đồng và cáp nhôm Để tránh hiệntượng ăn mòn điện hóa mối tiếp xúc thì người ta cũng chế tạo đầu nối và đầu cốtdây cáp thành hai loại, loại đồng sử dụng cho cáp đồng, loại nhôm sử dụng chocáp nhôm Dưới đây là một số loại ống nối và đầu cốt dây cáp thường sử dụng:1.1.1 Các loại ống nối dây cáp

Ống nối dây cáp có dạng như hình vẽ 3.1 Là

một ống hình trụ rỗng dùng để nối thẳng hai đầu

dây cáp với nhau bằng cách ép chặt để cố định và

thực hiện tiếp xúc điện chắc chắn giữa hai dây

cáp

Ống nối dây cáp có hai loại, ống đồng sử

dụng để nối thẳng các loại cáp đồng và ống nhôm

để nối thẳng các loại cáp nhôm

Ngoài ra, các ống nối dây cáp còn được phân

loại theo kích thước, tức là tiết diện tròn của ống nối Để nối nối cáp chắc chắnngười nối phải biết lựa chọn kích thước ống nối phù hợp với tiết diện của lõicáp Nếu tiết diện của ống nối lớn hơn nhiều so với tiết diện lõi cáp thì mối nốilỏng lẻo, tiếp xúc điện không chắc chắn dẫn đến nhanh chóng phá hủy mối nối

do ăn mòn Ngược lại nếu tiết diện ống nối nhỏ hơn so với lõi cáp thì không thểthực hiện nối được Đây là điều lưu ý mà người nối cáp phải luôn luôn ghi nhớ

để chọn kích thước ống nối phù hợp với từng loại cáp và kích thước cáp

1.1.2 Các loại đầu cốt dây cáp

Hình 3.1: Ống nối thẳng

dây cáp

Trang 34

Đầu cốt dây cáp tùy theo chức năng mà được chia thành nhiều loại khácnhau:

Đầu cốt ép dùng để bắt các đầu dây cáp điện để

bắt chặt vào cầu đấu nguồn hoặc cầu đấu tải Trên hình

3.2 là đầu cốt ép cáp nhôm, sử dụng để ép các đầu cáp

nhôm

Đầu cốt chữ T dùng để phân nhánh cáp điện có

cấu tạo như hình vẽ 3.3

Hình 3.3: Đầu cốt chữ T

1.2 Nhận biết và phân biệt các loại ống nối và đầu cốt dây cáp

Mỗi loại đầu cốt hoặc ống nối có một chức năng riêng cũng như hình dạngđặc thù Nhìn vào hình dạng bên ngoài của các loại ống nối, đầu cốt dây cáp ta

có thể nhận biết và phân loại được chức năng của chúng Trước hết cần phânbiệt được vật liệu làm bằng đồng hoặc bằng nhôm, đôi khi có loại thân bằngnhôm còn đầu bắt bu-lông lại bằng đồng Loại này sử dụng để ép cáp nhômnhưng bắt vào thanh cái bằng đồng Nhìn vào cấu tạo dạng cốt có thể phân biệtđược chức năng từng loại đầu cốt, ví dụ đầu cốt ép, đầu cốt bắt bu-lông hoặc cốtnối thẳng, cốt nối phân nhánh kiểu chữ T hoặc cốt nối phân nhánh kiểu songsong,…

2 Phương pháp nối và gắn đầu cốt dây cáp

Mục tiêu:

- Trình bày được các bước thực hiện quy trình kỹ thuật nối và làm đầu cốtdây cáp

- Thể hiện thái độ nghiêm túc và tích cực trong lớp học

2.1 Phương pháp nối dây cáp

Cũng như dây dẫn điện, trong quá trình thi công công trình đôi khi cầnphải nối các sợi cáp với nhau hoặc phân nhánh chúng Để mối nối dây cáp đảmbảo đúng kỹ thuật trước hết ta phải chọn phương pháp nối phù hợp Việc lựachọn phương pháp nối dây cáp còn tùy thuộc vào tiết diện dây cáp lớn hay nhỏ,cáp phải chịu lực kéo lớn hay nhỏ Đối với những dây cáp nhỏ, không chịu lựckéo lớn có thể sử dụng ống nối trực tiếp và ép bằng kìm ép cốt thủy lực Còn đốivới những dây cáp lớn, phải chịu lực kéo lớn thì phải dùng các đầu cốt nối bằng

bu lông Dưới đây trình bày phương pháp nối dây cáp bằng ống nối, thực hiệntheo các bước sau:

 Bước 1: Lựa chọn ống nối phù hợp

Hình 3.2: Đầu cốt

ép cáp nhôm

Trang 35

Đây là bước quan trọng quyết định mối nối có đảm bảo chắc chắn và tiếpxúc tốt hay không

- Chọn loại ống nối: Tùy vào loại cáp đồng hay nhôm mà lựa chọn ống nốibằng đồng hay nhôm để chống ăn mòn điện hóa do tiếp xúc

- Chọn kích thước ống nối: Dựa vào kích thước thực tế của dây cáp mà lựachọn ống nối có kích thước thích hợp Không chọn ống nối lớn hơn quá nhiều sovới lõi dây cáp sẽ làm mối nối không chắc chắn, nhưng cũng không chọn ốngnối nhỏ hơn lõi cáp vì sẽ gây khó khăn trong quá trình nối cáp

Dùng dao bóc vỏ cáp để lộ phần lõi cáp, phần lõi cáp lộ ra ngoài có chiềudài bằng một nửa chiều dài của ống nối Lưu ý, trong quá trình bóc vỏ cápkhông làm đứt lõi hoặc tổn thương đến lõi cáp để tránh giảm độ bền cơ của cáp

 Bước 3: Làm sạch lõi dây cáp

Tách lõi dây cáp sau đó dùng giấy nhám mịn làm sạch lõi cáp cho tới khi lõi cápsáng bóng

 Bước 4: Ép mối nối bằng kìm ép thủy lực

Đưa hai đầu cáp vào ống nối để hai đầu cáp chạm nhau và chiều dài phần

âm trong ống nối bằng nhau

Dùng kìm ép cốt thủy lực ép dọc theo thân ống nối

2.2 Phương pháp gắn đầu cốt dây cáp

Khi thực hiện đấu cáp nguồn hoặc cáp phụ tải ta phải sử dụng đầu cốt đểmối tiếp xúc giữa các dây cáp và cầu đấu mới đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật.Phương pháp gắn đầu cốt dây cáp thực hiện theo các bước sau:

 Bước 1: Lựa chọn đầu cốt phù hợp

Tương tự như nối cáp bằng ống nối, gắn đầu cốt cũng phải lựa chọn đầu cốtphù hợp để đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật

- Chọn loại cốt: Sử dụng cốt đồng hoặc nhôm tương ứng với cáp đồng hoặcnhôm Đối với dây nhôm bắt vào thanh cái đồng thì sử dụng cốt có thân nhômnhưng đầu bắt bu-lông bằng đồng

- Chọn kích thước cốt: Lựa chọn đầu cốt có kích thước phù hợp với lõi cáp

để mối tiếp xúc chắc chắn nhất

Dùng dao bóc vỏ cáp để lộ phần lõi cáp, phần lõi cáp lộ ra ngoài có chiềudài bằng chiều dài của thân đầu cốt Lưu ý, trong quá trình bóc vỏ cáp khônglàm đứt lõi hoặc tổn thương đến lõi cáp để tránh giảm độ bền cơ của cáp

 Bước 3: Làm sạch lõi dây cáp

Tách lõi dây cáp sau đó dùng giấy nhám mịn làm sạch lõi cáp cho tới khilõi cáp sáng bóng

 Bước 4: Ép đầu cốt bằng kìm ép thủy lực

Đưa lõi cáp vào hết đầu cốt rồi dùng kìm ép thủy lực ép chặt

3 Nối và gắn đầu cốt dây cáp bằng kìm bấm chuyên dùng

Mục tiêu:

- Nối và gắn đầu cốt dây cáp đúng trình tự theo đúng quy trình kỹ thuật

- Thể hiện được tác phong công nghiệp

- Nghiêm túc, cẩn thận, tỉ mỉ, tích cực và trách nhiệm

Trang 36

3.1 Thực hành nối dây cáp

Để giờ thực hành nối dây cáp đạt kết quả cao ta cần chuẩn bị những dụng

cụ và vật tư thiết bị sau:

5 Ống nối đồng 16, 10, 6 mm2 6 cái Mỗi loại 2 cái

6 Ống nối nhôm 16, 10, 6 mm2 6 cái Mỗi loại 2 cái

Thao tác mẫu kỹ năng nối dây cáp một lần giúp sinh viên trực quan đượctốt nhất các bước thực hiện quy trình kỹ thuật Muốn cho mối nối chắc chắn vàđảm bảo các yêu cầu kỹ thuật thì phải thao tác cẩn thận, chính xác từng bướcmột Vừa thao tác, vừa thuyết trình và đối chiếu với quy trình kỹ thuật để sinhviên nắm vững từng bước thực hiện

3.1.3 Thực hành

Kết thúc giờ thực hành, dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực hành đểđánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng nối cáp bằng ống nối, sảnphẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:

- Mối nối chắc chắn, không gẫy gập, ống nối được ép chặt dọc thân ống

- Phần lõi cáp không thừa quá 5mm

- Vỏ cách điện không bị dập nát

Từ kết quả bài thực hành của các nhóm, nhận xét kết quả chung của cả lớp.Nhắc nhở, nhấn mạnh những kiến thức, những thao tác cần lưu ý trong bài.3.2 Thực hành gắn đầu cốt dây cáp

Thực hành gắn đầu cốt dây cáp cần chuẩn bị những dụng cụ và vật tư thiết

bị sau:

a) Dụng cụ

Trang 37

STT Tên dụng cụ Số lượng Ghi chú

5 Đầu cốt đồng 16, 10, 6 mm2 6 cái Mỗi loại 2 cái

6 Đầu cốt nhôm 16, 10, 6 mm2 6 cái Mỗi loại 2 cái

Thao tác mẫu kỹ năng gắn đầu cốt dây cáp một lần giúp sinh viên trực quanđược tốt nhất các bước thực hiện quy trình kỹ thuật Muốn cho đầu cốt chắcchắn và đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật thì phải thao tác cẩn thận, chính xác từngbước trong quy trình kỹ thuật Vừa thao tác, vừa thuyết trình và đối chiếu vớiquy trình kỹ thuật để sinh viên nắm vững từng bước thực hiện Trong quá trìnhthao tác mẫu, nếu thấy sinh viên chưa rõ bước nào thì thực hiện lại bước đó.3.2.3 Thực hành

Kết thúc giờ thực hành, dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực hành đểđánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng nối cáp bằng ống nối, sảnphẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:

- Đầu cốt chắc chắn, không gẫy gập, không bị vỡ đầu cốt

- Phần lõi cáp phải đặt hết trong cốt, không thừa ra ngoài quá 5mm

- Thể hiện được tác phong công nghiệp

- Thể hiện được tính cẩn thận, tỉ mỉ và trách nhiệm trong công việc

Trang 38

Tương tự như hàn và băng cách điện mối nối dây dẫn, đối với mối nối và đầucốt dây cáp ta thực hiện theo các bước sau:

Cần chuẩn bị mỏ hàn, thiếc hàn và nhựa thông Sau khi nối dây xong tathực hiện hàn mối nối như sau: Trước hết, tra một lớp nhựa thông lên mối nối đểquá trình hàn dễ dàng hơn và mối nối sau khi hàn được bóng và đẹp hơn Tiếptheo, đặt mũi hàn chạm vào đầu ống nối để làm nóng mối nối, khi đã đủ nhiệt độthì đặt dây thiếc tiếp xúc với mũi hàn và mối nối để dây thiếc nóng chảy Giữmũi hàn và thiếc một lúc để thiếc chảy vào trong ống nối, tràn hết phần trốngtrong ống nối Đầu kia ống nối cũng thao tác hàn tương tự Lưu ý: Không nên đểmũi hàn tiếp xúc quá lâu với mối nối vì phần cách điện của dây dẫn gần mối nối

có thể sẽ cháy

Đối với đầu cốt dây cáp, băng cách điện sao cho phần băng dính trùm hếtlên phần thân của cốt và trùm ra ngoài vỏ cáp khoảng 2-3 cm

4.2 Thực hành hàn và băng cách điện mối nối, đầu cốt

Thực hành hàn và băng cách điện mối nối, đầu cốt dây cáp cần chuẩn bị nhữngdụng cụ và vật tư thiết bị sau:

a) Dụng cụ

Thao tác mẫu kỹ năng hàn và băng cách điện mối nối, đầu cốt dây cáp giúpsinh viên trực quan được tốt nhất các bước thực hiện quy trình kỹ thuật Muốncho mối nối chắc chắn, bền, an toàn và đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật thì phảithao tác cẩn thận, chính xác từng bước trong quy trình kỹ thuật Vừa thao tác,vừa thuyết trình và đối chiếu với quy trình kỹ thuật để sinh viên nắm vững từngbước thực hiện Trong quá trình thao tác mẫu, nếu thấy sinh viên chưa rõ bướcnào thì thực hiện lại bước đó

4.2.3 Thực hành

Trang 39

Kết thúc giờ thực hành, dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực hành đểđánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng hàn và băng cách điện mốinối, đầu cốt, sản phẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:

- Các khe hở trong mối nối, đầu cốt phải được lấp đầy bằng thiếc hàn

- Vỏ cách điện của cáp không bị cháy, không trầy xước hoặc dập nát

- Khi băng cách điện không để hở phần lõi cáp ra ngoài, các lớp băng dínhphải gối đều lên nhau

1 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước nối dây cáp điện

Cáp điện thường dùng trong việc dẫn dòng điện lớn, chính vì vậy việc thựchiện tiếp xúc khi nối cáp hoặc làm đầu cốt rất quan trọng Các kỹ năng trên nếusai kỹ thuật có thể làm ảnh hưởng trực tiếp đến mối nối, sinh ra các sự cố khivận hành hệ thống điện, gây gián đoạn và ảnh hưởng đến tính kỹ thuật cũng nhưkinh tế của hệ thống Vì vậy các câu hỏi ôn tập trên nhằm giúp sinh viên nắmchắc được kiến thức trước khi thực hiện nối cáp và làm đầu cốt dây cáp

Mã bài: MĐ 32.04

Trang 40

Giới thiệu:

Trong điện dân dụng, các khí cụ điện đóng cắt, điều khiển và bảo vệ thườngđược gắn trên các bảng điện, ở những vị trí thích hợp trong nhà để dễ dàng choquá trình thao tác điều khiển Bảng điện có thể đặt nổi hoặc đặt âm tường, mỗiloại có ưu và nhược điểm riêng Bài học này giới thiệu các bước để lắp đặt mộtbảng điện nổi

Mục tiêu:

- Lắp đúng vị trí, đúng tiêu chuẩn kỹ thuật các thiết bị lên bảng điện nổi

- Gắn bảng điện đúng vị trí, đúng tiêu chuẩn kỹ thuật, đúng qui cách vàocông trình kiến trúc

- Trình bày được quy trình thực hiện gắn bảng điện trên tường

1.1 Quy trình kỹ thuật lắp ráp và đấu dây thiết bị trên bảng điện

Bảng điện là bảng để gá lắp các thiết bị đóng cắt, điều khiển và bảo về baogồm: Cầu dao và cầu chì hoặc áp tô mát, công tắc, ổ cắm và đèn báo nguồn Khithực hiện gá lắp và đấu nối dây dẫn giữa các thiết bị trên bảng điện cần làm theođúng quy trình kỹ thuật, như sau:

 Bước 1: Xác định vị trí và gá lắp các thiết bị trên

bảng điện

Các thiết bị lắp trên bảng điện phải theo một

trật tự nhất định để quá trình thao tác dễ dàng nhất

Thông thường, thiết bị đóng cắt nguồn (Cầu dao,

cầu chì hoặc áp tô mát) và đèn báo phải lắp trên

cùng Xuống thấp hơn là công tắc và cuối cùng là

ổ cắm Tùy vào số lượng thiết bị mà chọn kích

thước bảng điện và bố trí các thiết bị cho phù hợp

Trên hình vẽ 4.1 là vị trí các thiết bị trên bảng

điện, trong đó: AT là áp tô mát, DB là đèn báo

nguồn, CT là công tắc và OC là ổ cắm

 Bước 2: Khoan lỗ luồn dây trên bảng điện

Các thiết bị trên bảng điện thực hiện đấu

nối phía sau bảng điện, chính vì vậy ta phải

khoan lỗ luồn dây từ các thiết bị qua bảng

điện để thực hiện đấu nối Lưu ý, khoan lỗ có

kích thước vừa với dây dẫn, không khoan ra

ngoài vị trí của thiết bị

 Bước 3: Đấu dây thiết bị trên bảng điện

Các thiết bị trên bảng điện được đấu nối

theo quy trình kỹ thuật riêng Phân biệt hai

màu dây, dây dương (L) và dây âm (N),

Định dạng
Số trang	131
Dung lượng	6,9 MB