Empowerment in practice from analysis to implementation (vietnamese)

Trong cuöịn saâch, caâc taâc giaê ăaô ặa ra möơt caâch hiïíu vïì trao quýìnthöng qua viïơc sûê duơng möơt khuön khöí phín tñch ăún giaên ặúơc xíydûơng dûơa trïn möơt phûúng phaâp xaô höơ

Public Disclosure Authorized

I

© 2005 The International Bank for Reconstruction and Development / THE WORLD BANK

Ngín hađng Thïị giúâi khöng ăaêm baêo tñnh chñnh xaâc cuêa nhûông dûô liïơu trong cuöịn saâch nađy Ăûúđng biïn giúâi, mađu sùưc, viïơc goơi tïn vađ nhûông thöng tin khaâc ặúơc thïí hiïơn trïn bíịt cûâ baên ăöì nađo trong cuöịn saâch nađy khöng hađm yâ möơt sûơ xaâc nhíơn hay thûđa nhíơn nađo ăöịi vúâi caâc ặúđng biïn giúâi, hoùơc võ thïị phaâp lyâ cuêa bíịt cûâ laônh thöí nađo tûđ phña Ngín hađng Thïị giúâi

Quýìn vađ giíịy pheâp

Tíịt caê caâc tû liïơu trong baên phíím nađy ăïìu coâ baên quýìn Viïơc sao cheâp hoùơc chuýín taêi tûđng phíìn hoùơc toađn böơ íịn phíím nađy mađ khöng ặúơc pheâp lađ vi phaơm phaâp luíơt hiïơn hađnh Ngín hađng Taâi thiïịt vađ Phaât triïín quöịc tïị / Ngín hađng Thïị giúâi khuýịn khñch viïơc truýìn baâ caâc taâc phíím cuêa Ngín hađng vađ cho pheâp taâi baên tûđng phíìn cuêa cuöịn saâch nađy ặúơc kõp thúđi Ăïí ặúơc pheâp sao cheâp vađ in laơi bíịt cûâ phíìn nađo cuêa cuöịn saâch nađy haôy gûêi ăïì nghõ vúâi thöng tin ăíìy ăuê ăïịn Copyright Clearance Center Inc., 222 Rosewood Drive, Danver, MA 01923, USA; telephone:978-750-8400; fax: 978-750-4470; Internet:www.copyright.com.

Moơi cíu hoêi khaâc vïì quýìn vađ giíịy pheâp kïí caê quýìn ặúơc múê chi nhaânh phaêi gûêi vïì: Office

of the Publisher, The World Bank, 1818 H Street, NW, Washington, DC 20433, USA; 522-2422; e-mail: pubrights@worldbank.org.

fax:202-Muåc luåc

Lúâi Nhaâ xuêët baãn xi

Lúâi noái àêìu xiii

Lúâi caãm ún xv

Vïì taác giaã xvii

Caác tûâ viïët tùæt xviii

1 Lúâi giúái thiïåu 1

PHÊÌN I: Hiïíu vaâ aáp duång khaái niïåm trao quyïìn 9

2 Trao quyïìn: Möåt khuön khöí phên tñch 11

Töíng quan vïì khuön khöí 12

Thûåc lûåc 14

Cú cêëu cú höåi 17

Sûå tûúng taác giûäa thûåc lûåc vaâ cú cêëu cú höåi: Lyá giaãi caác mûác àöå trao quyïìn 20

ÚÃ àêu trao quyïìn xaãy ra: Lônh vûåc vaâ mûác àöå 25

Toám tùæt khuön khöí 29

Trao quyïìn vaâ caác kïët quaã phaát triïín 29

Hiïíu biïët sûå trao quyïìn: Toám tùæt 34

Chuá thñch 35

3 Caác vêën àïì phûúng phaáp luêån vïì ào lûúâng mûác àöå trao quyïìn 39

Nhûäng thaách thûác àöëi vúái viïåc ào lûúâng sûå trao quyïìn 40

Hûúáng túái möåt phûúng phaáp luêån vïì ào lûúâng mûác àöå trao quyïìn 45

III

4 Sûê duơng khuön khöí trao quýìn: Toâm tùưt nùm

nghiïn cûâu quöịc gia 63

Thiïịt kïị vađ cú cíịu cuêa caâc nghiïn cûâu 63

AÂp duơng khuön khöí trao quýìn 65

Kïịt luíơn: Möơt khung khöí maơnh linh hoaơt 79

Chuâ thñch 79

5 AÂp duơng khuön khöí trao quýìn vađo hoaơt ăöơng 81

Xíy dûơng chûúng trònh vađ caâc can thiïơp dûơ aân 83

Ăíìu tû vađo thûơc lûơc vađ cú cíịu cú höơi 86

Caâc hïơ thöịng giaâm saât cíịp dûơ aân 91

Hoaơch ắnh vađ thûơc hiïơn chñnh saâch 100

Caâc hïơ thöịng theo doôi cíịp chñnh saâch 104

Ăûa khuön khöí trao quýìn vađo hoaơt ăöơng: Baêng toâm tùưt vúâi caâc cíu hoêi 110

Chuâ yâ: 113

6 Ăûa möơt khaâi niïơm khoâ vađo hoaơt ăöơng: Toâm tùưt phín tñch vađ hoaơt ăöơng trao quýìn .117

Cú cíịu vađ thûơc lûơc: Nhûông khaâi niïơm quan troơng nhíịt 117

Sûê duơng khuön khöí trao quýìn trong caâc hoaơt ăöơng vađ phín tñch .120

Mùưt xñch thiïịu: Cíìn coâ möơt caâch tiïịp cíơn chùơt cheô túâi trao quýìn 123

PHÍÌN 2: Ăo lûúđng vađ ăaânh giaâ trao quýìn: Caâc nghiïn cûâu vïì 5 quöịc gia .127

Lúđi tûơa cho caâc nghiïn cûâu quöịc gia .129

7 Ăaânh giaâ trao quýìn: Dûơ thaêo ngín saâch coâ sûơ tham gia cuêa ngûúđi dín úê caâc thađnh phöị tûơ trõ cuêa Braxin 133

Saâng kiïịn vïì Dûơ thaêo ngín saâch coâ sûơ tham gia cuêa ngûúđi dín 135

Khuön khöí nghiïn cûâu 136

Taâc ăöơng trao quýìn cuêa PB: Phín tñch cùơp ăöi phuđ húơp 138 Caâc kïịt quaê ăoâi ngheđo: Ûúâc lûúơng taâc ăöơng cuêa quaâ trònh

MUC LUƠC V

xíy dûơng ngín saâch coâ sûơ tham gia cuêa ngûúđi dín .157

Chuâ thñch 170

8 Ăo lûúđng sûơ trao quýìn cho phuơ nûô úê Ïtiöpia: Dûơ aân vïì saâng kiïịn phaât triïín cuêa phuơ nûô 173

Bíịt bònh ăùỉng giúâi vađ dûơ aân WDIP .173

Khuön khöí khaâi niïơm cuêa nghiïn cûâu 176

Thiïịt kïị nghiïn cûâu vađ phûúng phaâp luíơn 176

Caâc kïịt quaê vađ caâc ýịu töị quýịt ắnh sûơ trao quýìn .179

WDIP vađ trao quýìn cho phuơ nûô .200

Kïịt luíơn .205

Chuâ thñch .208

9 Ăaânh giaâ taâc ăöơng cuêa Dûơ aân giaâo duơc dûơa vađo cöơng ăöìng úê Hönăuraât 209

Khuön khöí khaâi niïơm cuêa nghiïn cûâu 210

Thiïịt kïị nghiïn cûâu vađ phûúng phaâp luíơn 212

Kïịt quaê trao quýìn cho höơi ăöìng nhađ trûúđng .220

Trao quýìn cho caâc thađnh viïn cöơng ăöìng bõ loaơi trûđ .227

Kïịt luíơn 232

Chuâ thñch 234

10 Trao quýìn vađ viïơc hoađ giaêi míu thuíîn cuêa cíịp ắa phûúng úê Inăönïxia 237

Khuön khöí khaâi niïơm vađ giaê thuýịt nghiïn cûâu 239

Thiïịt kïị nghiïn cûâu vađ phûúng phaâp luíơn 242

Ăaânh giaâ viïơc trao quýìn: Möơt nghiïn cûâu tònh huöịng úê Inăönïxia 245 Kïịt luíơn 262

Chuâ thñch 265

11 Viïơc ăađm phaân thay ăöíi xaô höơi: caâc khña caơnh vïì giúâi, ăùỉng cíịp, vađ sùưc töơc cuêa trao quýìn vađ hoađ nhíơp xaô höơi úê nöng thön Nïpan 269

Khuön khöí khaâi niïơm cuêa nghiïn cûâu .271

Thiïịt kïị nghiïn cûâu vađ phûúng phaâp luíơn 275

Phín tñch: Ai ặúơc trao quýìn vađ ai ặúơc hoađ nhíơp? 282

Ăiïìu gò quýịt ắnh viïơc trao quýìn vađ hoađ nhíơp xaô höơi ? 295

Kïịt luíơn 299

Ghi chuâ 301

Khaâi niïơm hoaâ quýìn lûơc .314

Kïịt luíơn .325

Chuâ thñch 325

Baên ăöì thïí chïị 373

Caâc baêng cíu hoêi ăiïìu tra caâ nhín: Hûúâng díîn sûê duơng .383

Baêng cíu hoêi 384

Phuơ luơc 1: Nhûông vñ duơ choơn loơc vïì caâc caâch tiïịp cíơn túâi ăo lûúđng sûơ trao quýìn 303

Phuơ luơc 2: Hiïíu khaâi niïơm quýìn lûơc .314

Phuơ luơc 3: Ăo lûúđng vađ giaâm saât sûơ trao quýìn trong caâc dûơ aân cuêa Ngín hađng thïị giúâi (WB) 331

Phuơ luơc 4: Nhûông chó tiïu ặúơc sûê duơng trong caâc nghiïn cûâu vïì 5 quöịc gia 345

Phuơ luơc 5: Caâc chuê ăïì trao quýìn vađ caâc chiïịn lûúơc trao quýìn trong caâc PRSP choơn loơc 367

Phuơ luơc 6: Dûơ thaêo mö ăun Ăiïìu tra quöịc gia vïì trao quýìn .373

Caâc baêng: Baêng 2.1: Toâm tùưt khuön khöí phín tñch 31

Baêng 3.1: Caâc chó tiïu giaân tiïịp vïì trao quýìn: Mûâc ăöơ uêng höơ tađi saên 46

Baêng 3.2: Caâc chó tiïu giaân tiïịp cuêa trao quýìn: Víơn hađnh cuêa thïí chïị 48

Baêng 3.3: Caâc chó tiïu trûơc tiïịp cuêa trao quýìn 49

Baêng 4.1: Ăõnh nghôa vïì sûơ trao quýìn sûê duơng trong caâc nghiïn cûâu quöịc gia 66

Baêng 4.2: Nghiïn cûâu tònh huöịng theo troơng tím phín tñch 68

Baêng 5.1: Caâc hađnh ăöơng nhùìm phaât triïín caâc tađi saên vađ caâc cú cíịu cú höơi trong Dûơ aân Nhûông saâng kiïịn giaêm ngheđo Madhya Pradesh 93

MUC LUƠC VII

Baêng 5.2: Toâm tùưt hïơ thöịng theo doôi vađ hoơc tíơp cuêa dûơ aân 99Baêng 5.3: Dûô liïơu sùĩn coâ vađ caâc hađnh ăöơng quýịt ắnh ăïịn viïơc

giaêm ăoâi ngheđo taơi Ïtiöpia 103Baêng 7.1: Sûơ tham gia cuêa cöng dín vađo dûơ thaêo ngín saâch úê

10 thađnh phöị cuêa Braxin, 1997–2000 145Baêng 7.2: Töíng húơp sûơ tham gia trong viïơc xíy dûơng ngín saâch,

1997-2000 147Baêng 7.3: Xaô höơi dín sûơ trûúâc vađ sau giai ăoaơn 1997-2000 152Baêng 7.4: So saânh caâc thađnh phöị PB vađ caâc thađnh phöị khöng

aâp duơng PB 162Baêng 7.5: Ûúâc tñnh aênh hûúêng cuêa viïơc xíy dûơng ngín saâch

coâ sûơ tham gia cuêa ngûúđi dín trong caâc khña caơnh

ăa daơng cuêa hoaơt ăöơng phaât triïín 164Baêng 8.1: Giaêi thñch haơnh phuâc cuêa phuơ nûô 183Baêng 8.2: Giaêi thñch sûơ tham gia chñnh trõ cuêa phuơ nûô 186Baêng 8.3: Phuơ nûô vađ cöng lyâ: Tyê lïơ caâc thïí chïị ặúơc coi lađ

“cöng bùìng” trong caâc hoađn caênh khaâc nhau 187Baêng 8.4: Kinh nghiïơm vađ nhíơn thûâc vïì baêo vïơ cuêa luíơt phaâp

trûúâc baơo lûơc vïì tònh duơc 188Baêng 8.5: Kinh nghiïơm vađ nhíơn thûâc vïì quýìn lûơa choơn chöìng 189Baêng 8.6: Giaêi thñch sûơ trao quýìn kinh tïị cho phuơ nûô .193Baêng 8.7: Sinh hoaơt hiïơp höơi phuơ nûô: Sûơ tham gia vađo caâc nhoâm

cuêa phuơ nûô nöng thön vađ thađnh thõ .199Baêng 8.8: AÊnh hûúđng cuêa phuơ nûô túâi nhûông quýịt ắnh cuêa

cöơng ăöìng .200Baêng 8.9 Caâc kïịt quaê xaô höơi: Nhûông ngûúđi hûúêng lúơi vađ khöng

hûúêng lúơi cuêa WDIP .204Baêng 8.10: Söị ngûúđi hûúêng lúơi coâ thïí dûơa vađo ăïí vay vöịn .206Baêng 9.1: Trao quýìn cho caâc höơi ăöìng nhađ trûúđng 221Baêng 9.2: Mûâc ăöơ trao quýìn cho höơi ăöìng nhađ trûúđng,

theo vuđng 222Baêng 9.3: Höìi quy böơi ăöịi vúâi chó tiïu trao quýìn cho höơi ăöìng

nhađ trûúđng 223

Baêng 9.4: Höìi quy tûđng bûúâc ăöịi vúâi chó tiïu trao quýìn cho

höơi ăöìng nhađ trûúđng, theo biïịn söị ặa vađo 225

Baêng 9.5 Mûâc ăöơ trao quýìn cho caâc thađnh viïn cöơng ăöìng bõ loaơi trûđ, theo vuđng 229

Baêng 10.1: Nhûông lïì thoâi ăïí quaên lyâ míu thuíîn úê ắa phûúng 259

Baêng 11.1: Phín tñch höìi quy ăa chiïìu viïơc kiïím tra aênh hûúêng cuêa ăùỉng cíịp vađ nhoâm dín töơc lïn viïơc trao quýìn vađ hoađ nhíơp xaô höơi cuêa phuơ nûô 294

Baêng A.2.1 Toâm tùưt caâc mö hònh lyâ thuýịt xaô höơi vïì quýìn lûơc .326

A.4.1 Lônh vûơc nhađ nûúâc 346

A.4.2 Lônh vûơc thõ trûúđng 354

A.4.3 Lônh vûơc xaô höơi .358

Baêng A.6.1 Toâm tùưt Mö ăun ăiïìu tra vađ caâc chuê ăïì vađ cöng cuơ veô baên ăöì thïí chïị .376

Caâc höơp Höơp 2.1 AÊnh hûúêng cuêa giaâo duơc túâi caâc tađi saên khaâc 16

Höơp 2.2 Sûơ töìn taơi dai dùỉng cuêa caâc thïí chïị phi chñnh thûâc úê Ïtiöpia .19

Höơp 2.3 Caâc tađi saên, cú cíịu cú höơi, vađ sûơ lûơa choơn chñnh trõ hiïơu quaê 21

Höơp 2.4 AÊnh hûúêng túâi giaêm ngheđo cuêa khaê nùng tiïịp cíơn thöng tin úê Ïtiöpia 33

Höơp 5.1 Trao quýìn nhû möơt muơc ăñch taơi Ghinï 87

Höơp 5.2 Trao quýìn trong Dûơ aân phaât triïín lûu vûơc söng úê ÍỊn Ăöơ 89

Höơp 5.3 Phuơ nûô úê ÍỊn Ăöơ: Tùng cûúđng caâc tađi saên vađ caâc cú cíịu cú höơi 94

Höơp 5.4 Trao quýìn ăïí giaêm ăoâi ngheđo taơi Ïtiöpia 105

Höơp 5.5 Muơc ăñch vađ caâc chûâc nùng cuêa caâc hïơ thöịng theo doôi ngheđo 108 Höơp 5.6 Caâc ýu cíìu vïì mùơt töí chûâc cuêa caâc hïơ thöịng theo doôi ngheđo 109 Höơp 7.1: Ăaânh giaâ caâc lúơi ñch phaât triïín cuêa viïơc xíy dûơng caâc khña caơnh vađ chó tiïu 158

Höơp 8.1: Caâc chó tiïu minh hoaơ ặúơc sûê duơng trong ba lônh vûơc cuêa ăúđi söịng ngûúđi phuơ nûô 180

MUC LUÅC IX

Hưåp 10.1: Truyïìn thưëng carok cuãa Madura 252Hưåp 11.1: Cấc chĩ tiïu duâng cho chĩ sưë trao quyïìn (EMI) 279Hưåp 11.2: Cấc chĩ tiïu duâng cho chĩ sưë hoâ nhêåp xậ hưåi (SII) 280Hưåp 11.3: Cấc chĩ tiïu duâng cho Chĩ sưë trao quyïìn vâ hoâ nhêåp xậ hưåi

cuãa phuå nûä (WEI) 284Hưåp A.2.1 Mưåt hïå thưëng cấc kiïíu quyïìn lûåc 317

Cấc hịnh

Hịnh 2.1: Mưëi quan hïå giûäa kïët quẫ vâ cấc yïëu tưë tûúng liïn cuãa

trao quyïìn 13Hịnh 5.1 Trịnh bây dûúái dẩng biïíu àưì Hïå thưëng theo dội vâ hổc têåp

àan xen vâo nhau .97Hịnh 7.1: Nghiïn cûáu vïì Braxin: Khung vâ chuưỵi phên tđch 139Hịnh 7.2: Nhûäng thay àưíi trong thûåc lûåc vâ cú cêëu cú hưåi úã

10 thânh phưë cuãa Braxin, 1997-2000 156Hịnh 8.1: Khuưn khưí khấi niïåm cho àấnh giấ WDIP 177Hịnh 11.1: Cấc mûác chĩ sưë tưíng húåp vïì trao quyïìn vâ hoâ nhêåp

xậ hưåi (CEI), phên theo giúái vâ àùèng cêëp vâ sùỉc tưåc 281Hịnh 11.2: Cấc mûác chĩ sưë trao quyïìn vâ hoâ nhêåp xậ hưåi cuãa

phuå nûä (WEI) theo àùèng cêëp vâ sùỉc tưåc 283Hịnh 11.3: Cấc mûác cuãa Chĩ sưë trao quyïìn vâ hôa nhêåp xậ hưåi (CEI)

theo àùèng cêëp vâ nhốm dên tưåc 285Hịnh 11.4 Cấc mûác chĩ sưë hưỵn húåp trao quyïìn vâ hoâ nhêåp xậ hưåi (CEI) theo

giúái 288Hịnh 11.5: Khoẫng cấch theo giúái cuãa Chĩ sưë trao quyïìn (EMI) trong

cưång àưìng do àùèng cêëp vâ nhốm dên tưåc: Kïët quẫ

phên tđch nhiïìu biïën sưë 289Hịnh 11.6: Cấc mûác chĩ sưë hưỵn húåp vïì trao quyïìn vâ hoâ nhêåp xậ hưåi (CEI)

àưëi vúái phuå nûä theo àùèng cêëp vâ nhốm dên tưåc 291Hịnh 11.7: Ẫnh hûúãng cuãa àùèng cêëp vâ nhốm dên tưåc lïn cấc mûác cuãa Chĩ

sưë hưỵn húåp (CEI) theo kiïíu phên tđch 296

Trao quýìn ặúơc coi lađ möơt víịn ăïì quan troơng cuêa phaât triïín.Nhûng trao quýìn lađ gò? Trao quýìn ặúơc thûơc hiïơn nhû thïị nađo? Vađ

vò sao noâ laơi quan troơng?

Ăoâ lađ nöơi dung ặúơc trònh bađy trong cuöịn “Trao quýìn trong thûơc tïị Tûđ phín tñch ăïịn thûơc hiïơn” cuêa Ruth Alsop, Mette Frost Bertelsen, vađ

-Jeremy Holland, do Ngín hađng thïị giúâi xuíịt baên nùm 2006

Trong cuöịn saâch, caâc taâc giaê ăaô ặa ra möơt caâch hiïíu vïì trao quýìnthöng qua viïơc sûê duơng möơt khuön khöí phín tñch ăún giaên ặúơc xíydûơng dûơa trïn möơt phûúng phaâp xaô höơi hoơc vïì phín tñch quýìn lûơc.Trong ăoâ trao quýìn ặúơc ắnh nghôa lađ quaâ trònh tùng cûúđng nùng lûơccuêa möơt caâ nhín hoùơc möơt nhoâm ngûúđi ăïí thûơc hiïơn nhûông lûơa choơn coâchuê ăñch, vađ ăïí chuýín ăöíi nhûông lûơa choơn ăoâ thađnh nhûông hađnh ăöơngvađ kïịt quaê mong muöịn Vađ vai trođ cuêa noâ ặúơc xem nhû lađ möơt ăöơng lûơccuêa tùng trûúêng, lađ cöng cuơ maơnh meô trong quaâ trònh phaât triïín

Nöơi dung cuêa cuöịn saâch, ngoađi Lúđi giúâi thiïơu, coâ hai phíìn lúân vađ möơtphíìn phuơ luơc

Phíìn I, noâi vïì nöơi dung, yâ nghôa cuêa trao quýìn, vađ giaêi thñch caâch sûêduơng khuön khöí trao quýìn nhùìm muơc ăñch hiïíu, ăo lûúđng, theo doôi, vađăiïìu hađnh chñnh saâch vađ thöng lïơ vïì trao quýìn

Phíìn II, trònh bađy toâm tùưt 5 nghiïn cûâu tònh huöịng vađ nhûông bađi hoơcruât ra tûđ caâc tònh huöịng ăoâ

Cuöịn saâch ăaô thïí hiïơn möơt sûơ cöị gùưng cuêa caâc taâc giaê trong viïơc trònhbađy möơt khuön khöí trao quýìn dïî tiïịp cíơn ăöịi vúâi ngûúđi ăoơc, vïì caê khaâiniïơm líîn ûâng duơng, vúâi mong muöịn biïịn khaâi niïơm trao quýìn trûđutûúơng thađnh thûơc tiïîn phaât triïín

Xin giúâi thiïơu cuöịn saâch vúâi baơn ăoơc

Thaâng 6 nùm 2006

NHAĐ XUÍỊT BAÊN VÙN HOÂA - THÖNG TIN

Lúđi nhađ xuíịt baên

XI

Con ngûúđi trong moơi tíìng lúâp xaô höơi thûúđng caêm thíịy khoâ khùn khi phaêiặa ra quýịt ắnh lûơa choơn - nhûng ăöịi vúâi möơt söị ngûúđi, phaơm vi lûơachoơn laơi haơn chïị hún so vúâi möơt söị ngûúđi khaâc ÚÊ caâc lađng baên xa xöi vađcaâc cöơng ăöìng úê ăö thõ, nhûông lûơa choơn sùĩn coâ dađnh cho nhiïìu ngûúđi phuơnûô, nam giúâi, vađ treê em ríịt haơn chïị, khiïịn hoơ phaêi víơt löơn hađng ngađy chóăïí töìn taơi Ăùơc biïơt, ngûúđi ngheđo ñt coâ cú höơi tòm viïơc lađm, ñt coâ tiïịng noâitrong viïơc ra quýịt ắnh ăöịi vúâi caâc nguöìn lûơc sùĩn coâ cuêa ắa phûúng,thûúđng thiïịu nhûông dõch vuơ cú baên, ñt tröng cíơy ặúơc vađo caâc hïơ thöịng

tû phaâp do nhađ nûúâc baêo trúơ, vađ hiïịm coâ khaê nùng thûơc hiïơn quýìn buöơcnhûông ngûúđi ăaơi diïơn cho mònh phaêi coâ traâch nhiïơm giaêi trònh Nhûôngngûúđi nađy phaêi chõu sûơ bíịt bònh ăùỉng, xeât trïn phûúng diïơn quýìn ặúơchûúêng ăïí thay ăöíi cuöơc söịng cuêa mònh vađ thoaât khoêi ăoâi ngheđo Möơt söịngûúđi, chùỉng haơn nhû phuơ nûô, caâc nhoâm ngûúđi dín töơc hay caâc nhoâm xaôhöơi bõ gaơt ra khoêi ăúđi söịng cöơng ăöìng, thíơm chñ cođn bõ tûúâc quýìn nhiïìuhún so vúâi nhûông ngûúđi khaâc

Cuđng vúâi caâc ăöịi taâc phaât triïín trong caâc töí chûâc tađi trúơ, caâc chñnhphuê, vađ bïn trong xaô höơi dín sûơ, Ngín hađng Thïị giúâi nhíơn thíịy rùìng, muơctiïu giaêm ngheđo ăođi hoêi phaêi hiïíu vađ giaêi quýịt nhûông quaâ trònh thûúđnglađ phûâc taơp vađ ăang haơn chïị nùng lûơc cuêa ngûúđi dín trong viïơc thûơc hiïơnnhûông lûơa choơn lađm thay ăöíi cuöơc söịng Cung cíịp caâc dõch vuơ, phaât triïín

cú súê haơ tíìng, vađ níng cao mûâc thu nhíơp lađ ăiïìu kiïơn cíìn nhûng chûa ăuêăïí giaêm ngheđo Phaât triïín hiïơu quaê vađ bïìn vûông, coâ nghôa lađ phaêi thiïịt kïịặúơc nhûông chñnh saâch vađ nhûông sûơ can thiïơp ăïí vûđa xíy ăùưp caâc nguöìntađi saên mađ ngûúđi dín coâ toađn quýìn sûê duơng vađ vûđa baêo ăaêm rùìng hïơthöịng “luíơt chúi” hoaơt ăöơng theo hûúâng cho pheâp chuýín ăöíi nhûông tađisaên nađy thađnh caâc lúơi ñch coâ ặúơc tûđ giaêm ngheđo

Lúđi noâi ăíìu

Mö hònh ăïí hiïíu vađ víơn duơng phûúng phaâp tiïịp cíơn cuêa trao quýìntúâi phaât triïín ặúơc trònh bađy trong tíơp saâch nađy lađ mö hònh ăún giaên.Cuöịn saâch ăaô biïịn nhûông bađi viïịt mang tñnh hoơc thuíơt trûđu tûúơng ăaôặúơc ặa ra tûđ líu vïì cú cíịu vađ thûơc lûơc thađnh möơt khuön khöí hađnh ăöơngmađ trong thûơc tiïîn coâ thïí goâp phíìn lađm thay ăöíi caâc quan hïơ quýìn lûơc,vađ ăïịn lûúơt mònh, sûơ thay ăöíi nađy seô lađm giaêm ngheđo Ngûúđi ta coâ thïí aâpduơng khuön khöí trao quýìn nađy ăöịi vúâi caê hađnh ăöơng líîn phín tñchthöng qua viïơc sûê duơng caâc khaâi niïơm vïì töí chûâc dûơa trïn tađi saên vađ cúcíịu cú höơi dûơa trïn thïí chïị Nghôa lađ, khuön khöí trao quýìn cung cíịp möơtcöng cuơ ăïí giuâp cho caâc nhađ hoaơch ắnh chñnh saâch vađ nhûông ngûúđi thihađnh, triïín khai cöng viïơc cuêa mònh töịt hún Vúâi tû caâch lađ möơt cöng cuơphín tñch, khuön khöí trao quýìn nađy cođn höî trúơ viïơc giaâm saât caâc cíịp traoquýìn vađ ăaânh giaâ nhûông tiïịn böơ ăaơt ặúơc nhùìm hûúâng túâi kïịt quaê traoquýìn, cuông nhû hûúâng díîn caâch lađm thïị nađo ăïí ặa phín tñch nađy gùưnvúâi caâc hïơ thöịng giaâm saât vïì ngheđo ăoâi röơng lúân hún.

Chuâng töi vui mûđng vò coâ thïí chia seê möơt tađi liïơu dûơa caê trïn lyâthuýịt vađ kinh nghiïơm thûơc tïị ăaô ặúơc aâp duơng ăïí biïịn khaâi niïơm traoquýìn trûđu tûúơng thađnh thûơc tiïîn phaât triïín

Ruth Alsop Mette Frost Bertelsen Jeremy Holland

Cuöịn saâch nađy lađ thađnh quaê cuêa möơt nöî lûơc húơp taâc giûôa Nhoâm Traoquýìn cuêa Ngín hađng Thïị giúâi vađ nùm nhoâm lađm viïơc quöịc gia Chuângtöi xin ặúơc bađy toê lúđi caêm ún chín thađnh ăïịn caâc ăiïìu phöịi viïn vađ caâctaâc giaê cuêa nhûông nghiïn cûâu dûơ thaêo quöịc gia: Lynn Bennett (Nïpan),Arianna Legovini (Etiöpia), Mike Walton (Braxin), Mike Woolcock(Inăönïxia), Emanuela di Gropello vađ Nina Heinsohn (Hönăuraât).Nhûông ăiïìu phöịi viïn nađy ăaô ặúơc nhûông ngûúđi coâ yâ kiïịn chuýn mönsíu sùưc úê tíìm quöịc gia höî trúơ ăùưc lûơc, bao göìm: Kishor Gajural, KimAmstrong, Sandra Houser (Nïpan), Hiïơp höơi Kinh tïị cuêa Ethiopia(Etiöpia); Gianpaolo Baiocchi, Shubham Chaudhuri, Partrick Heller, vađTrung tím Centro de Assessoria e Estudios Urbanos (Braxin); PatrickBarron, Leni Dharmawan, Claire Smith, Rachael Diprose, Lutfi Ashari,Adam Satu, vađ Saifullah Barwani (Inăönïxia); Höơi tû víịn ESAConsultore (Hönăuraât) Tađi liïơu duđng ăïí lađm phuơ luơc cho cuöịn saâch ặúơcnhûông ngûúđi sau ăíy ăoâng goâp Anirudh Krishna (phuơ luơc 1), FruzsinaCsazar, Joy Moncrieffe, vađ Duncan Holtom (phuơ luơc 2), Jacob Young (phuơluơc 3), vađ Simon Brook (phuơ luơc 6) Chuâng töi xin ặúơc caêm ún nhûôngngûúđi nïu trïn vò tađi liïơu hoơ cung cíịp ríịt hûôu ñch

Chuâng töi cuông ríịt biïịt ún nhûông nhađ phï bònh ăaô dađnh thúđi gian, sûơhiïíu biïịt síu sùưc cuêa mònh vađ coâ nhûông ăoâng goâp dađnh cho cuöịn saâch,bao göìm: Regina Birner, Paul Francis, Markus Goldstein vađ HowardWhite Chuâng töi cuông ăaô nhíơn ặúơc nhûông nhíơn xeât ăaâng giaâ tûđ thađnhviïn Nhoâm Trao quýìn, tûđ caâc ăöìng nghiïơp thuöơc Nhoâm Giaêm ngheđo cuêaNgín hađng Thïị giúâi, vađ möơt maơng lûúâi caâc ăöìng nghiïơp trong vađ ngoađiNgín hađng Thïị giúâi, bao göìm: Tara Bedi, Rob Chase, Luc Christiaensen,Anis Dani, Ishac Diwan, Rosalind Eyben, Osvaldo Feinstein, Estanislao

Lúđi caêm ún

Gatitua-Maêio, Nina Heinsohn, Reidar Kvam, Sarah Ladbury, JoyMoncrieffe, Caroline Moser, Veronica Nyhan-Jones, Patti Petesch, UriRaich, Abigail Somma, Carrie Turk, Micheal Walton, vađ Susan Wong.Chuâng töi cuông xin caêm ún ban laônh ăaơo PRMPR ăaô höî trúơ vađ hûúâng díînchuâng töi.

Cung cíịp höî trúơ kyô thuíơt do Alex Arenas, Oykiao Koo Tze Mew,Nelly Obias vađ Cecile Wodon Cuöịi cuđng, chuâng töi xin ặúơc chín thađnhcaêm ún bađ Cathy Sunshine ăaô thûơc hiïơn cöng viïơc biïn tíơp cuêa mònh möơtcaâch tuýơt vúđi trong möơt thúđi haơn ríịt ngùưn

Cuöịn saâch nađy vađ nghiïn cûâu cuêa caâc nhoâm vïì ăaânh giaâ, xaâc ắnhmûâc trao quýìn, ặúơc Quyô Uyê thaâc Phíìn Lan - Nauy cuêa Ngín hađng Thïịgiúâi tađi trúơ

Ruth Alsop lâ Trûúãng Nhốm Trao quyïìn cuãa Ban Giẫm nghêo cuãa Ngênhâng Thïë giúái Trong hún 20 nùm lâm viïåc cuãa mịnh, bâ àậ vâ àang lâmviïåc trong giúái hổc viïån cuãa Anh, cho cấc tưí chûác phi chđnh phuã cuãa Anh,Quyä tâi trúå Ford, Viïån Nghiïn cûáu Chđnh sấch Lûúng thûåc Quưëc tïë vâ cấctưí chûác tâi trúå song phûúng Bâ àậ cho xuêët bẫn rưång rậi cấc bâi bấo vânhûäng cuưën sấch vïì cấc khđa cẩnh chđnh trõ, thïí chïë, vâ tưí chûác cuãa nhûängcan thiïåp phất triïín.

Mette Frost Bertelsen àậ lâm viïåc cuâng Nhốm Trao quyïìn tûâ nùm

2004 vúái tû cấch lâ Cấn bưå Chuyïn mưn cêëp cao do DANIDA trẫ lûúng.Trûúác àố bâ àậ lâm viïåc vúái tưí chûác xậ hưåi dên sûå tẩi Nicaragoa vïì vêënàïì phất triïín mưåt hïå thưëng giấm sất cấc quấ trịnh dên chuã vâ àậ chuã trịmưåt cuưåc nghiïn cûáu vïì cấc mưëi quan hïå quyïìn lûåc vâ sûå tham gia cuãangûúâi dên àưëi vúái Bấo cấo Chiïën lûúåc Giẫm nghêo

Jeremy Holland giẫng dẩy vïì vêën àïì Phất triïín Xậ hưåi tẩi Trung têmNghiïn cûáu Phất triïín, Àẩi hổc Wales Swansea, lâm viïåc cuâng vúái NhốmTrao quyïìn trong 2 nùm 2004 vâ 2005 Trong 10 nùm qua, ưng àậ chuã trịcấc dûå ấn nghiïn cûáu vâ phất triïín tẩi Caribï, Chêu Phi, vâ vuâng TrungÀưng Nghiïn cûáu àậ xuêët bẫn cuãa ưng têåp trung vâo vêën àïì sûå tham gia,cấc thïí chïë, àưång lûåc giẫm nghêo àưëi vúái sûå phất triïín vâ cấc phûúngphấp kïët húåp trong nghiïn cûáu phất triïín

Vïì cấc tấc giẫ

XVII

AECO Dûơ aân phín cíịp giaâo duơc

CDD Phaât triïín ắnh hûúâng cöơng ăöìng

CEI Chó söị trao quýìn vađ hođa nhíơp xaô höơi

EMI Chó söị trao quýìn

HIV/AIDS Virut lađm giaêm khaê nùng miïîn dõch úê ngûúđi/Höơi chûâng

suy giaêm hïơ thöịng miïîn dõch

INEA Viïơn giaâo duơc ngûúđi lúân

KDP Dûơ aân phaât triïín Kecamatan

LSMS Khaêo saât ăo lûúđng mûâc söịng tiïu chuíín

M&E Giaâm saât & ăaânh giaâ

MESI Ăo lûúđng trao quýìn vađ hođa nhíơp xaô höơi

MID Giaâm saât, luöìng thöng tin, ặa ra quýịt ắnh

NGO Töí chûâc phi chñnh phuê

BP Saâng kiïịn líơp ngín saâch coâ sûơ tham gia cuêa ngûúđi dínProheco Dûơ aân giaâo duơc dûơa trïn cöơng ăöìng Hönăuraât

PRSP Chiïịn lûúơc giaêm ngheđo

PT Ăaêng cuêa ngûúđi lao ăöơng

RWDEP Dûơ aân phaât triïín vađ trao quýìn cuêa phuơ nûô nöng thönRWSS Dûơ aân vïì vïơ sinh vađ cung cíịp nûúâc saơch taơi nöng thönSDPRP Chûúng trònh giaêm ngheđo vađ phaât triïín bïìn vûông

SHG Nhoâm tûơ giuâp

WDIP Dûơ aân saâng kiïịn phaât triïín cuêa phuơ nûô

WDO Vùn phođng phaât triïín phuơ nûô

WEI Caâc mûâc chó söị trao quýìn vađ hođa nhíơp xaô höơi cuêa phuơ nûô

Trao quýìn ăaô trúê thađnh möơt thuíơt ngûô quen thuöơc trong nhiïìu cú quanphaât triïín.1 Caâc muơc tiïu vïì trao quýìn cuông xuíịt hiïơn vúâi tíìn suíịt ngađycađng tùng trong caâc vùn kiïơn chñnh saâch do caâc chñnh phuê ban hađnh, ăùơcbiïơt lađ caâc tađi liïơu liïn quan túâi giaêm ngheđo Túâi nùm 2005, hún 1.800 dûơaân trong danh muơc cíịp vöịn vay cuêa Ngín hađng thïị giúâi coâ ăïì cíơp túâi traoquýìn trong vùn kiïơn dûơ aân cuêa mònh.2 Tuy nhiïn, coâ nhiïìu caâch giaêithñch khaâc nhau vïì yâ nghôa cuêa trao quýìn, caê vïì khña caơnh phín tñch líînăiïìu hađnh, vađ caâc caâch giaêi thñch ăoâ thûúđng khöng nhíịt quaân ngay caêtrong möơt töí chûâc Ngoađi ra, ñt coâ caâc tađi liïơu sùĩn coâ vïì caâc thöng lïơ ăïí ăolûúđng, theo doôi, vađ ăaânh giaâ tiïịn böơ ăaơt ặúơc trong lônh vûơc trao quýìn(xem phuơ luơc 1 vïì toâm tùưt nhûông nöî lûơc ăo lûúđng) Tíơp saâch nađy ặa ramöơt caâch hiïíu vïì khaâi niïơm ăoâ thöng qua viïơc sûê duơng möơt khuön khöíăún giaên, coâ thïí löìng gheâp caê cöng viïơc phín tñch líîn ăiïìu hađnh ăïí xaâcắnh caâc víịn ăïì, ăùơt troơng tím vađo thaêo luíơn, vađ ăùơt ûu tiïn cho caâc ăiïímtiïịp nhíơn thûơc tïị nhùìm thuâc ăííy vađ theo doôi sûơ trao quýìn

Trong tíơp saâch nađy, trao quýìn ặúơc ắnh nghôa lađ “quaâ trònh tùngcûúđng nùng lûơc cuêa möơt caâ nhín hoùơc möơt nhoâm ngûúđi ăïí thûơc hiïơnnhûông lûơa choơn coâ chuê ăñch, vađ ăïí chuýín ăöíi nhûông lûơa choơn ăoâ thađnhnhûông hađnh ăöơng vađ kïịt quaê mong muöịn.” Bùìng viïơc sûê duơng nhûôngkhaâi niïơm thûơc lûơc dûơa trïn tađi saên vađ cú cíịu cú höơi dûơa trïn thïí chïị,khuön khöí ăaô ặúơc trònh bađy ăoâ cho thíịy, ăíìu tû vađ caâc biïơn phaâp canthiïơp coâ thïí lađm cho con ngûúđi ặúơc trao quýìn thöng qua viïơc tíơp trungvađo möịi quan hïơ ăöơng vađ lùơp ăi lùơp laơi giûôa thûơc lûơc vađ cú cíịu Toâm laơi,giaê thuýịt rùìng, caâc biïơn phaâp can thiïơp nhùìm tùng thûơc lûơc vađ tùngcûúđng caâc cú cíịu cú höơi coâ thïí lađm tùng nùng lûơc cuêa con ngûúđi ăïí thûơc

1 Lúđi giúâi thiïơu

hiïơn nhûông lûơa choơn hûôu hiïơu vađ ăïịn lûúơt mònh, ăiïìu ăoâ laơi coâ thïí ặaăïịn nhûông kïịt quaê phaât triïín khaâc Khuön khöí ăoâ nöíi lïn trïn nïìn cuêamöơt cöng trònh lao ăöơng hai nùm liïn quan túâi viïơc töíng kïịt caâc khaâiniïơm, caâc nghiïn cûâu vïì 5 quöịc gia, vađ nhûông nöî lûơc ăïí kiïím ắnh caâchtiïịp cíơn bïn trong caâc phíìn khaâc nhau cuêa böịn chûúng trònh quöịc giakhaâc cuêa Ngín hađng thïị giúâi Caâc taâc giaê tin rùìng, cöng trònh dûơa trïnkhaâi niïơm cöơng vúâi caâc hoaơt ăöơng cuêa quöịc gia tíơp trung vađo phûúngphaâp ăo lûúđng ăuâng chöî vađ vađo viïơc aâp duơng pheâp phín tñch trao quýìn,seô taơo cho khuön khöí ăoâ möơt sûâc maơnh, caê vïì mùơt lyâ thuýịt vađ ûâng duơng,vađ tûđ ăoâ, ặa ra nhûông ăïì xuíịt vïì viïơc sûê duơng noâ.3

Tađi liïơu nađy ặúơc chia thađnh hai phíìn Phíìn 1 giaêi thñch caâch sûê duơngkhuön khöí trao quýìn nhùìm muơc ăñch hiïíu, ăo lûúđng, theo doôi vađ ăiïìuhađnh chñnh saâch vađ thöng lïơ vïì trao quýìn Phíìn 2 trònh bađy caâc toâm tùưtvïì tûđng nghiïn cûâu trong caâc nghiïn cûâu vïì 5 quöịc gia khi sûê duơng chuângcho thaêo luíơn phûúng caâch, trong ăoâ khuön khöí trao quýìn coâ thïí ặúơcaâp duơng trong caâc böịi caênh quöịc gia vađ khu vûơc ríịt khaâc nhau vađ nhûôngbađi hoơc coâ thïí ặúơc ruât ra tûđ caâc tònh huöịng kiïím ắnh ăoâ.4

Trao quýìn roô rađng lađ möơt ăiïìu gò ăoâ mađ caâc cú quan phaât triïín thuöơcmoơi thïí loaơi ăïìu ríịt coi troơng Vò khaâi niïơm nađy ặúơc sûê duơng ngađy cađngnhiïìu trong chñnh saâch, phín tñch, vađ trong caâc biïơn phaâp can thiïơp, nïncoâ möơt nhu cíìu cíịp thiïịt vïì viïơc phaêi ặa ra möơt khaâi niïơm roô rađng vađphín tñch vïì trao quýìn Nhûng taơi sao trao quýìn laơi quan troơng? Trongcuöịn saâch Tùng trûúêng vađ Trao quýìn gíìn ăíy cuêa mònh, Stern, Dethier, vađ

Rogers (2005) ăaô ăïì xuíịt möơt chiïịn lûúơc phaât triïín, trong ăoâ ăođi hoêi möơtcaâch tiïịp cíơn keâp: xíy dûơng möơt möi trûúđng kñch thñch ăíìu tû vađ tùngtrûúêng ăöìng thúđi trao cho ngûúđi ngheđo quýìn tham gia vađo sûơ tùngtrûúêng ăoâ Trao quýìn ặúơc ăïì xuíịt vûđa nhû möơt muơc tiïu tûơ thín, vûđanhû möơt ăöơng lûơc cuêa tùng trûúêng

Quan ăiïím nađy phaên aânh phíìn chñnh ýịu cuêa cöng trònh nghiïn cûâugùưn trao quýìn vađo caâc muơc tiïu phaât triïín röơng lúân hún Nhûông cöngtrònh nađy höî trúơ cho nhíơn ắnh rùìng nhûông nöî lûơc ăïí thay ăöíi caâc möịiquan hïơ quýìn lûơc bùìng caâch trao cho ngûúđi dín möơt nùng lûơc thûơc hiïơncaâc lûơa choơn hûôu hiïơu nhû nhau seô mang caê giaâ trõ thûơc líîn tñnh hûôu ñchcuêa möơt cöng cuơ Nhûông líơp luíơn vïì giaâ trõ thûơc cuêa trao quýìn ặúơc tòm

LÚĐI GIÚÂI THIÏƠU 3

thíịy trong caâc cú súê lyâ luíơn cuêa taâc phíím vïì dín chuê hoaâ vađ phín cíịp(Dollar vađ Kraay 2002; Kaufmann, Kraay, vađ Mastruzzi 2004; Moore vađPutzel 1999); vïì caâc khña caơnh phi tiïìn tïơ cuêa giaêm ngheđo (Bourguignon,Ferreira, vađ Menendez 2003; Sen 1999a); vađ vïì caâc caâch tiïịp cíơn nhínquýìn túâi phaât triïín (Alsop 2005; DFID 2000; Eyben 2003; Moser vađNorton 2001) Nhûông líơp luíơn böí trúơ cho trao quýìn lađ ăún giaên Traoquýìn liïn quan theo chiïìu thuíơn vúâi caâc thađnh tûơu trong caâc lônh vûơckhaâc cuêa phaât triïín, bao göìm tùng trûúêng, giaêm ngheđo, vađ thûơc hiïơn caâcquýìn cuêa con ngûúđi nhû ăïì xuíịt cuêa phíìn thaêo luíơn vïì dûơ toaân ngínsaâch coâ sûơ tham gia cuêa ngûúđi dín trong chûúng 7 (xem thïm Lokshin vađRavallion 2005; Varshney 2005) Mùơc duđ cuöịn saâch nađy coâ thïí chó ặa ramöơt cú súê thûơc nghiïơm haơn heơp vïì möịi quan hïơ thuíơn giûôa trao quýìn vađcaâc kïịt quaê cuêa phaât triïín nhûng noâ seô böí sung cho phíìn nöơi dung chñnhcuêa cöng trònh ăïí höî trúơ cho sûơ töìn taơi cuêa möơt möịi quan hïơ nhû víơy Coâleô ăiïìu quan troơng hún lađ cuöịn saâch cuông cung cíịp möơt khuön khöí chonghiïn cûâu trong tûúng lai nhùìm kiïím ắnh möịi liïn hïơ ăoâ vađ nhùìm ăùơtthûâ tûơ ûu tiïn cho caâc biïơn phaâp can thiïơp thiïịt thûơc ăïí tòm caâch traoquýìn cho caâc caâ nhín vađ caâc nhoâm ngûúđi

Vïì viïơc liïơu trao quýìn coâ ặúơc coi lađ möơt phûúng tiïơn ăïí giaêm ngheđohay lađ möơt muơc ăñch tûơ thín, möơt cíu hoêi cú baên ặúơc ăùơt ra: Ai seô ặúơctrao quýìn? Sûơ bíịt ắnh trong khña caơnh nađy thûúđng gíy ra nhûông víịnăïì khi boê qua löịi noâi hoa myô vađ ăi vađo taâc nghiïơp Lađ möơt khaâi niïơm biïíuthõ quan hïơ, trao quýìn thûúđng coâ nghôa lađ ăiïìu chónh nhûông míịt cínăöịi vïì quýìn lûơc giûôa nhûông ngûúđi coâ quýìn vađ nhûông ngûúđi khöng coâquýìn Ăiïìu nađy coâ thïí hađm yâ rùìng, trao quýìn lađ möơt trođ chúi ặúơc míịtngang nhau - nghôa lađ möơt ngûúđi hoùơc möơt nhoâm ặúơc lúơi trïn möì höinûúâc mùưt cuêa keê khaâc Ríịt khöng may lađ ăiïìu nađy khöng phaêi lađ tònhhuöịng ăoâ, nhûng laơi thûúđng ặúơc coi lađ nhû víơy, vađ caâc hađnh ăöơng ăïítrao quýìn cho caâc nhoâm hoùơc caâc caâ nhín nađo ăoâ coâ thïí seô víịp phaêi sûơphaên khaâng Nhûông nöî lûơc ăïí trao quýìn coâ thïí bõ xem nheơ úê tíịt caê caâccíịp Caâc caân böơ cuêa chñnh phuê coâ thïí seô caêm thíịy khoâ khùn trong viïơctrao quýìn vađ nguöìn lûơc cho nhûông ngûúđi laônh ăaơo ặúơc bíìu; caâc nhađlaônh ăaơo ặúơc bíìu hoùơc nhûông ngûúđi thûơc hiïơn caâc biïơn phaâp can thiïơpcho phaât triïín thûúđng khöng caêm thíịy thoaêi maâi khi caâi quýìn lûơc buöơc

hoơ phaêi chõu traâch nhiïơm laơi thuöơc vïì caâc cöng dín; caâc nhoâm ngûúđithuöơc tíìng lúâp trïn ăaô tûđng kiïím soaât caâc nguöìn lûơc vađ viïơc ra quýịtắnh úê ắa phûúng coâ thïí caêm thíịy rùìng quýìn lûơc, uy quýìn vađ thanhthïị cuêa hoơ cuđng vúâi khaê nùng nùưm bùưt caâc lúơi ñch cuêaơ phaât triïín cuêa hoơseô bõ xoâi mođn Mùơc duđ sûơ phaên khaâng nhû víơy khöng thûúđng xuýn xaêy

ra, nhûng ăoâ lađ möơt nhín töị mađ caâc nhađ hoaơch ắnh vađ thûơc thi chñnhsaâch cíìn phaêi xem xeât khi thiïịt kïị vađ theo doôi caâc chiïịn lûúơc vađ caâc biïơnphaâp can thiïơp vïì trao quýìn

Hiïíu vađ giaêi thñch “võ thïị thûúng thaêo” ýịu úât cuêa ngûúđi ngheđo lađ möơtăiïìu ríịt quan troơng ăöịi vúâi sûơ thađnh cöng cuêa caâc chñnh saâch vađ nhûônghađnh ăöơng nhùìm giaêm ngheđo Nhûông ngûúđi úê võ trñ thûúng thaêo bíịt bònhăùỉng nhíịt, nghôa lađ nhûông ngûúđi khöng coâ khaê nùng thûơc hiïơn caâc lûơachoơn hûôu hiïơu, thûúđng úê trong söị nhûông ngûúđi ngheđo nhíịt - ăùơc biïơt lađngûúđi dín töơc thiïíu söị, phuơ nûô, hoùơc caâc nhoâm ngûúđi khaâc nhû NgûúđiDalits úê ÍỊn Ăöơ, hay ngûúđi chùn cûđu úê Ïtiöpia Coâ nhiïìu bùìng chûâng chothíịy rùìng, nhûông ngûúđi bõ tûúâc quýìn bíìu cûê, nhûông ngûúđi thûúđng ặúơcxaâc ắnh búêi caâc thuöơc tñnh xaô höơi cuêa hoơ, thûúđng lađ nhûông ngûúđi ngheđonhíịt tñnh theo thu nhíơp, tiïu duđng, vađ phuâc lúơi Hoơ cuông thûúđng bõ töínthûúng nhiïìu hún, nghôa lađ hoơ ñt coâ khaê nùng chõu ặơng trûúâc nhûông cùngthùỉng hoùơc caâc cuâ söịc

Caâc möịi quan hïơ quýìn lûơc vò víơy cíìn ặúơc xem xeât nghiïm tuâc nïịumuöịn nhûông ngûúđi nhû víơy coâ thïí tòm ặúơc löịi thoaât ra khoêi tònh traơngngheđo Tuy nhiïn, viïơc nađy laơi ăuơng chaơm túâi nhûông víịn ăïì vùn hoaâ nhaơycaêm, vađ vò víơy mađ viïơc trao quýìn coâ thïí coâ nghôa lađ thay ăöíi síu sùưcnhûông niïìm tin vađ thöng lïơ ăaô ùn síu bùưt rïî Vñ duơ nhû túđ Financial Times

gíìn ăíy coâ ăùng trûúđng húơp úê Luín Ăön: “Azhar Ramadan - möơt nhađ lađmluíơt xuíịt xûâ tûđ Baât Ăa - vađ möơt böơ phíơn cuêa Hiïơp höơi phuơ nûô, khi tiïịnhađnh víơn ăöơng caâc nhađ dûơ thaêo hiïịn phaâp úê ngoađi hađnh lang ăaô phaên ăöịibíịt kyđ möơt sûơ ăïì cíơp nađo túâi böơ laơc trong hiïịn phaâp Cö ta noâi, trong tuơclïơ cuêa böơ laơc coâ möơt tuơc lïơ ăaô löîi thúđi lađ nahi - trong ăoâ anh con baâc coâ

quýìn cíìu hön cö vađ giïịt bíịt kyđ ai khaâc cuông cuđng cíìu hön, hoùơc nhûôngthoaê thuíơn fasi, trong ăoâ nhûông böơ laơc vi phaơm seô giao con gaâi cuêa hoơ cho

caâc böơ laơc bõ haơi ăïí ngûúđi böơ laơc nađy cûúâi hoơ hoùơc giûô hoơ lađm gaâi híìu Tuơclïơ cuông coâ möơt quan ăiïím phoâng tuâng vïì “giïịt ngûúđi trong danh dûơ” -

LÚĐI GIÚÂI THIÏƠU 5

khi gia ằnh giïịt vúơ hoùơc con gaâi vađ ngûúđi ýu cuêa hoơ vò nhûông ngûúđi nađycoâ quan hïơ tònh aâi ngoađi hön thuâ” (13-14 thaâng 8 nùm 2005) Ăíy lađ möơttrûúđng húơp thaâi quaâ vïì tûúâc quýìn cuêa phuơ nûô, nhûng noâ cho thíịy rùìngcaâc chuíín mûơc vađ niïìm tin mang tñnh truýìn thöịng coâ thïí ríịt bíịt cöng,lađm giaêm caâc cú höơi ăïí ngûúđi dín thûơc hiïơn nhûông lûơa choơn hûôu hiïơu Thuíơt ngûô trao quýìn thûúđng ặúơc sûê duơng ăïí chó caê kïịt quaê, trongăoâ möơt ngûúđi hoùơc möơt nhoâm ngûúđi ặúơc hûúêng möơt traơng thaâi traoquýìn vađ möơt quaâ trònh, möơt hađnh ăöơng ăïí dõch chuýín möơt ngûúđi hoùơc

möơt nhoâm ngûúđi tûđ traơng thaâi trao quýìn thíịp hún lïn traơng thaâi traoquýìn cao hún Mùơc duđ thaêo luíơn úê ăíy khöng giûô tíìm quan troơng chñnhýịu nhûng sûơ phín biïơt nađy coâ thïí hûôu ñch cho nhûông ngûúđi sûê duơngtiïìm tađng ăöịi vúâi khuön khöí ặúơc ặa ra trong cuöịn saâch nađy Vñ duơ,trong möơt hïơ thöịng theo doôi dûơ aân, caâc chó tiïu khaâc nhau coâ thïí ặúơc sûêduơng cho quy trònh hoùơc cho kïịt quaê Trong möơt dûơ aân giaâo duơc, caâc chótiïu vïì quy trònh coâ thïí theo doôi sûơ hònh thađnh cuêa ban quaên lyâ trûúđngcuông nhû nhûông thöng tin hoùơc caâc hoaơt ăöơng ăađo taơo nhùìm tùng cûúđngnùng lûơc cho phuơ huynh hoơc sinh sûê duơng nhûông cú höơi nhû víơy ăïí thamgia Cuông ăöịi vúâi dûơ aân ăoâ, caâc chó tiïu thïí hiïơn kïịt quaê coâ thïí ăo lûúđngmûâc ăöơ trao quýìn ăaô ăaơt ặúơc, coâ thïí bùìng caâc chó tiïu nhû mûâc ăöơ thamgia cuêa caâc bíơc phuơ huynh vađo caâc höơi ăöìng cuêa nhađ trûúđng, vađ kïịt quaêcuêa sûơ tham gia cuêa phuơ huynh vađo viïơc ra quýịt ắnh.5 Ngoađi ra, sûơphín biïơt giûôa caâc chó tiïu vïì quaâ trònh vađ vïì kïịt quaê seô ríịt quan troơngcho phín tñch thöịng kï, vađ seô cođn trúê nïn quan troơng hún khi caâc kyô thuíơtphín tñch trúê nïn phûâc taơp hún

Tíịt nhiïn, caâc chó tiïu vađ caâc biïơn phaâp can thiïơp thñch húơp ăöịi vúâingađnh nađy coâ thïí khöng thñch húơp ăöịi vúâi ngađnh khaâc Tûúng tûơ, vò khaâiniïơm trao quýìn hađm yâ möơt möịi quan hïơ giûôa caâc caâ nhín hoùơc giûôa caâcnhoâm ngûúđi ăang thay ăöíi, nïn caâc giaâ trõ ặúơc ặa vađo caâc chó tiïu seôthay ăöíi tuyđ theo böịi caênh cuêa tûđng nûúâc vađ tûđng khu vûơc dûúâi tíìm quöịcgia, trong ăoâ nhûông möịi quan hïơ nađy böơc löơ Khuön khöí ặúơc xíy dûơngtrong cuöịn saâch nađy seô giaêi quýịt víịn ăïì vïì viïơc ặa ra phín tñch so saânhthöng qua khaêo saât ba lônh vûơc chuê ýịu taâc ăöơng túâi cuöơc söịng cuêa conngûúđi - nhađ nûúâc, thõ trûúđng, vađ xaô höơi Vò víơy, trong khi caâc chó tiïu líîngiaâ trõ cuêa chuâng coâ thïí ăïìu thay ăöíi, nhûng khuön khöí chung seô cho

pheâp thaêo luíơn vïì trao quýìn bïn trong nhûông lônh vûơc giöịng nhau úê caâcắa ăiïím khaâc nhau Khuön khöí ăoâ cuông thûđa nhíơn rùìng, möơt ngûúđi hoùơcmöơt nhoâm ngûúđi coâ thïí traêi nghiïơm nhûông mûâc ăöơ trao quýìn khaâc nhautrong caâc böịi caênh khaâc nhau Vñ duơ, möơt ngûúđi ăađn öng ngheđo coâ thïí traêinghiïơm caâc mûâc ăöơ trao quýìn khaâc nhau trong höơ gia ằnh hoùơc giaằnh mònh, bïn trong cöơng ăöìng cuêa öng ta hoùơc bïn trong ắa haơt hađnhchñnh cuêa öng Nghôa lađ mûâc ăöơ trao quýìn thay ăöíi theo mûâc ăöơ hoaơtăöơng cuêa öng Sûơ cöng nhíơn nađy giûô vai trođ quan troơng ăöịi vúâi viïơc ăolûúđng sûơ trao quýìn vađ cho viïơc xem xeât xem nïn ăùơt troơng tím vađo biïơnphaâp can thiïơp nađo

Xíy dûơng möơt khuön khöí coâ thïí sûê duơng ặúơc trong caâc böịi caênhkhaâc nhau khöng phaêi lađ viïơc dïî lađm- vađ möơt söị ngûúđi thíơm chñ coâ thïílíơp luíơn rùìng ăiïìu nađy khöng cíìn thiïịt Tuy nhiïn, caâi thûơc tïị mađ ngađynay caâc töí chûâc phaât triïín ăang ăöịi mùơt lađ tñnh hûôu ñch cuêa möơt cú súê,möơt khuön khöí phín tñch vađ taâc nghiïơp chung seô coâ aênh hûúêng lúân hún

so vúâi nhûông yâ kiïịn phï phaân kiïíu nhû víơy Vò víơy, trong tíơp saâch nađy,caâc taâc giaê ăaô tòm ặúơc caâch cín bùìng giûôa nhíơn thûâc síu sùưc vïì sûơ ăadaơng vúâi ýu cíìu phaêi taơo ra möơt khuön khöí maơnh vađ ăún giaên coâ thïíăiïìu chñnh ặúơc vađ coâ thïí ặúơc sûê duơng möơt caâch coâ choơn loơc cho caâcmuơc ăñch khaâc nhau Viïơc thûđa nhíơn tñnh ăa daơng ăaô lađm nïìn taêng cholûơa choơn nùm tònh huöịng khaâc nhau vïì vùn hoaâ vađ khu vûơc ăïí thöngqua ăoâ xíy dûơng vađ kiïím ắnh khuön khöí trao quýìn Dûơa trïn caâcnghiïn cûâu cuêa caâc ăoađn cöng taâc úê caâc quöịc gia ăoâ, tíơp saâch nađy toâmtùưt vađ xíy dûơng nhûông tònh huöịng nhû víơy ăïí chó ra khaê nùng aâp duơngkhuön khöí ăoâ cho caâc biïơn phaâp can thiïơp theo nhûông muơc tiïu vađ ăiïìukiïơn khaâc nhau

Sau phíìn múê ăíìu, phíìn 1 cuêa tíơp saâch bùưt ăíìu bùìng viïơc aâp duơngkhuön khöí phín tñch trao quýìn trong chûúng 2 thöng qua viïơc mö taê caâcýịu töị cuêa khuön khöí ăoâ vađ phaâc ra caâc aênh hûúêng vïì mùơt lyâ thuýịt cuêanoâ Chûúng 3 thaêo luíơn möơt caâch tiïịp cíơn túâi caâc phûúng phaâp höîn húơpăïí thu thíơp, ghi cheâp, vađ phín tñch thöng tin vïì trao quýìn, caê vïì mùơtắnh tñnh líîn ắnh lûúơng Chûúng 4 sûê duơng caâc tònh huöịng vïì 5 quöịc giaăïí chó ra phûúng caâch, trong ăoâ khuön khöí coâ thïí ặúơc aâp duơng cho phíntñch vađ ăo lûúđng trong caâc böịi caênh khaâc nhau Chûúng 5 thaêo luíơn viïơc

LÚĐI GIÚÂI THIÏƠU 7

aâp duơng khuön khöí ăoâ trong caâc hoaơt ăöơng dûơ aân vađ ăiïìu hađnh chñnhsaâch, vađ chûúng 6 kheâp laơi phíìn 1 bùìng möơt töíng quan vïì sûê duơng caâchtiïịp cíơn nađy ăïí nhíơn biïịt vađ víơn hađnh viïơc trao quýìn Phíìn 2 bao göìm

5 chûúng, möîi chûúng toâm tùưt möơt nghiïn cûâu tònh huöịng

Tíơp saâch nađy thïí hiïơn möơt nöî lûơc ăïí trònh bađy möơt khuön khöí dïî tiïịpcíơn ăöịi vúâi ngûúđi ăoơc, ăùơc biïơt lađ nhûông ngûúđi víîn cođn caêm thíịy hoangmang, vïì caê khaâi niïơm líîn ûâng duơng, trûúâc viïơc trao quýìn ặúơc coi lađmöơt víịn ăïì phaât triïín Mùơc duđ bùưt nguöìn tûđ möơt bađi viïịt mang tñnh hoơcthuíơt nhûng thaêo luíơn trong caâc trang tiïịp theo seô tíơp trung vađo trònhbađy vađ giaêi thñch möơt khuön khöí coâ thïí ặúơc sûê duơng cho thûơc tïị phaâttriïín chûâ khöng tíơp trung vađo thaêo luíơn víịn ăïì lyâ thuýịt cuêa cú súê khaâiniïơm lađm nïìn taêng cho khuön khöí ăoâ Böí sung cho tíơp saâch nađy lađ haisaên phíím khaâc Möơt lađ möăun cú baên vïì hoơc dûơa trïn tònh huöịng ăïíhiïíu vađ aâp duơng trao quýìn Saên phíím thûâ hai lađ baêng cíu hoêi vađ möơttíơp caâc hûúâng díîn ăi keđm vïì thu thíơp, ghi cheâp, vađ phín tñch caâc söị liïơuvïì trao quýìn.6

Chuâ thñch

1 Sau khi xuíịt baên Baâo caâo phaât triïín thïị giúâi 2000-2001, Ngín hađng thïị giúâiăaô ặa ra cuöịn Trao quýìn vađ giaêm ngheđo: Möơt cuöịn saâch nguöìn (Narayan 2002)ăïí trònh bađy thûê nghiïơm ăíìu tiïn cuêa Ngín hađng nhùìm xaâc ắnh khaâi niïơm traoquýìn vađ nhûông lônh vûơc aâp duơng ăi keđm Tíơp saâch nađy dûơa trïn, vađ khai thaâcsíu hún, nhûông yâ tûúêng ăaô ặúơc ặa ra trong cuöịn saâch nguöìn nïu trïn

2 Phuơ luơc 3 toâm tùưt möơt míîu nhoê caâc vùn kiïơn dûơ aân cuêa Ngín hađng thïịgiúâi, trong ăoâ trao quýìn ặúơc tiïịp tuơc coi lađ muơc tiïu cuêa dûơ aân, nhùìm giaêithñch cho phûúng caâch ăo lûúđng vađ ăaânh giaâ sûơ trao quýìn trong caâc dûơ aân cuêaNgín hađng

3 Caâc tònh huöịng quöịc gia do Lynn Bennett (Nïpan), Arianna Legovini(Ïtiöpia), Mike Walton (Braxin), Mike Woolcock (Inăönïxia), vađ Emanuela diGropello vađ Nina Heinsohn (Hönăuraât); Caâc nhađ quaên lyâ taâc vuơ nađy ăaô cöng taâcvúâi möơt nhoâm tû víịn quöịc tïị vađ trong nûúâc: Kishor Gajural, Kim Amstrong, vađSandra Houser (Nïpan); Höơi Kinh tïị Ïtiöpia (Ïtiöpia); Gianpaolo Baiocchi,

Shubham Chaudhuri, Patrick Heller, vađ Centro de Assessoria e EstudosUrbanos (Braxin); Patrick Barron, Leni Dharmawan, Claire Smith, RachaelDiprose, Lutfi Ashari, Adam Satu, vađ Saifullah Barwani (Inăönïxia); vađ ESAConsultores (Hönăuraât) xûê lyâ Ăïí coâ thïm thöng tin, xin xem trang web:www.worldbank.org/empowerment/.

4 Möîi nghiïn cûâu tònh huöịng cho möơt caâch nhòn síu sùưc vïì möịi liïn hïơ giûôacaâc biïơn phaâp can thiïơp ăïí trao quýìn, caâc kïịt quaê cuêa trao quýìn, vúâi caâc kïịt quaêphaât triïín röơng lúân hún Tuy nhiïn, muơc tiïu chuê ýịu cuêa caâc nghiïn cûâu tònhhuöịng lađ xíy dûơng vađ kiïím ắnh caâc chó tiïu vađ cöng cuơ ăïí nhíơn biïịt vađ phín tñchsûơ trao quýìn Bùìng chûâng vïì kïịt quaê vađ möịi quan hïơ nhín quaê vò víơy mađ seô chóặúơc coi nhû lađ sûơ minh hoaơ cho loaơi phín tñch coâ thïí ặúơc tiïịn hađnh vađ chonhûông kïịt quaê coâ thïí ặúơc coi nhû chó söị cuêa caâc möịi liïn hïơ nhín quaê tiïìm tađng

5 Tûúng tûơ, trong caâc biïơn phaâp can thiïơp phaât triïín, sûơ phín taâch giûôa caâckïịt quaê nhû caâc mûâc ăöơ trao quýìn vađ caâc phûúng tiïơn hoùơc quy trònh ăođi hoêiăïí ăaơt túâi caâc kïịt quaê ăoâ, seô baêo ăaêm tñnh roô rađng cuêa muơc tiïu trong thiïịt kïịvađ thûơc hiïơn

6 Mö ăun hoơc vađ baêng cíu hoêi vúâi caâc chó díîn coâ sùĩn trïn trang web vïì traoquýìn cuêa Ngín hađng thïị giúâi (www.worldbank.org/empowerment/)

PHÊÌN I

Hiïíu vaâ aáp duång khaái niïåm trao quyïìn

Chûúng nađy cung cíịp möơt khuön khöí phín tñch ăïí hiïíu vađ ăo lûúđng sûơtrao quýìn vađ ăïí ăiïìu chónh hađnh ăöơng nhùìm trao quýìn nhiïìu húnnûôa cho caâc caâ nhín vađ cho caâc nhoâm ngûúđi Khuön khöí ặúơc ặa ra úêăíy dûơa trïn möơt phûúng phaâp xaô höơi hoơc líu ăúđi vïì phín tñch quýìnlûơc (seô ặúơc thaêo luíơn kyô hún úê phuơ luơc 2) Khuön khöí nađy ăùơt troơngtím vađo möịi quan hïơ ăöơng vađ lùơp ăi lùơp laơi giûôa cú cíịu vađ thûơc lûơc, vađăùơt cú súê cho caâc nghiïn cûâu tònh huöịng vïì 5 quöịc gia seô ặúơc trònh bađytrong phíìn 2 cuêa cuöịn saâch nađy Thöng qua viïơc trònh bađy möơt thöngăiïơp then chöịt trong xuíịt baên phíím nađy - sûơ ăa daơng trong ûâng duơnglađ víịn ăïì hïịt sûâc quan troơng - caâc nghiïn cûâu nađy lyâ giaêi cho viïơc aâpduơng vađ sûê duơng khuön khöí ăoâ trong caâc böịi caênh cuơ thïí cuêa tûđng nûúâcvađ cuêa phaât triïín

Mùơc duđ chõu aênh hûúêng trûúâc hïịt cuêa lyâ thuýịt xaô höơi hoơc, khuön khöínađy víîn cho ta nhûông caâch nhòn síu sùưc vïì mùơt lyâ thuýịt tûđ möơt loaơt caâc tíơpquaân vïì kyê luíơt nhùìm xûê lyâ nhûông khña caơnh cuêa möịi quan hïơ cú cíịu - thûơclûơc (xem Narayan 2005 vïì caâc bađi baâo liïn quan túâi khaê nùng aâp duơngtrong tûúng lai thûúâc ăo sûơ trao quýìn) Ăöịi vúâi caâc nhađ kinh tïị hoơc thïíchïị, caâc thïí chïị lađ möơt phíìn cuêa giaêi phaâp nhùìm giaêm chi phñ giao dõchvađ dõch chuýín túâi möơt thõ trûúđng hoađn haêo hún thöng qua ăiïìu chónh caâcbiïơn phaâp kñch thñch vađ taơo ra caâc chïị tađi ăöịi vúâi caâc taâc nhín coâ lyâ trñ(Atkinson vađ Stiglitz 1980) Caâc nhađ kinh tïị chñnh trõ “múâi” vađ caâc nhađkinh tïị hađnh vi bíịt ăöìng yâ kiïịn vïì nhûông khaâi niïơm hïịt sûâc ăún giaên vïìsûơ lûơa choơn coâ lyâ trñ khi cöng nhíơn aênh hûúêng cuêa caâc quýìn lúơi coâ ăöơng

cú chñnh trõ vađ ặúơc hònh thađnh möơt caâch chuê quan cuêa nhûông ngûúđi coâsûâc maơnh thûúng thaêo lúân hún (Besley 2004; North 1990) Tûúng tûơ, caâc

Trao quýìn:

Möơt khuön khöí phín tñch

TRAO QUÝÌN TRONG THÛƠC TÏỊ: TÛĐ PHÍN TÑCH ĂÏỊN THÛƠC HIÏƠN

12

nhađ khoa hoơc chñnh trõ ăaô khaêo saât vai trođ vađ aênh hûúêng cuêa caâc lúơi ñchặúơc ăaêm baêo bíịt di bíịt dõch trong viïơc ra quýịt ắnh vađ nhûông hađm yâcuêa nhûông lúơi ñch nađy ăöịi vúâi sûơ thay ăöíi thïí chïị “díìn díìn” (P Evans2004; Hall vađ Taylor 1996) Möơt cöng trònh lyâ thuýịt nûôa vïì thûơc lûơc baogöìm nhûông ăoâng goâp cuêa möơt loaơt ngađnh trïn hađng loaơt chuê ăïì Cuơ thïílađ cöng trònh vïì caê vöịn xaô höơi - ăoâ lađ sûơ thíơt vađ tñnh nhín nhûúơng líînnhau lađm nïìn taêng cho caâc quan hïơ xaô höơi hûôu hiïơu (Bourdieu 1986;Coleman 1990; Putnam 1993) - vađ giaâo duơc ăöịi vúâi ngûúđi lúân, líîn nhûôngthaâch thûâc vađ vai trođ cuêa ăöơng cú ăöịi vúâi nhûông thay ăöíi trong hoơc hađnhvađ hađnh vi, ăaô ríịt coâ ñch cho viïơc hònh thađnh caâch tiïịp cíơn vïì trao quýìnặúơc ặa ra trong tíơp saâch nađy (Crocker vađ Algina 1986; Nunnally vađBernstein 1978)

Chûúng nađy trûúâc tiïn trònh bađy möơt töíng quan vïì khuön khöí phíntñch thöng qua viïơc khaêo saât nhûông khaâi niïơm vïì thûơc lûơc vađ cú cíịu cú höơi.Sau ăoâ, nhûông mûâc ăöơ trao quýìn coâ thïí bùưt nguöìn tûđ möịi tûúng taâc qualaơi giûôa cú cíịu cú höơi vađ thûơc lûơc seô ặúơc xem xeât vađ vaơch ra phûúng caâch,theo ăoâ möịi tûúng taâc nađy coâ thïí ặúơc sûê duơng ăïí ăaânh giaâ sûơ trao quýìnvađ nhûông nhín töị gùưn vúâi noâ úê caâc lônh vûơc khaâc nhau cuêa cuöơc söịng.Chûúng nađy ặúơc kïịt thuâc bùìng möơt thaêo luíơn vïì caâc möịi liïn hïơ giûôatrao quýìn vađ caâc kïịt quaê phaât triïín khaâc

Töíng quan vïì khuön khöí

Möơt khuön khöí dûơa chuê ýịu trïn nhûông thaêo luíơn vïì quýìn lûơc trongtaâc phíím vïì lyâ thuýịt xaô höơi Kïí tûđ sûơ diïîn giaêi cuêa Hobbes vïì húơpăöìng xaô höơi vađ caâc möịi quan hïơ nhađ nûúâc - cöng dín, nhiïìu nhađ khoahoơc xaô höơi vađ khoa hoơc chñnh trõ ăaô khaêo saât tyê myê quýìn lûơc nhû lađmöơt khaâi niïơm vûúơt ra khoêi ắa haơt cuêa nhađ nûúâc ăïí tíơp trung vađo caâcmöịi quan hïơ giûôa caâc caâ nhín hoùơc caâc nhoâm ngûúđi (xem phuơ luơc 2).1Caâc nhađ lyâ luíơn xaô höơi nhû Giddens (1984) ăaô nhíịn maơnh möịi quanhïơ giûôa thûơc lûơc vađ cú cíịu Khuön khöí phín tñch ặúơc sûê duơng trongcuöịn saâch nađy ăïì cíơp túâi trao quýìn nhû möơt lônh vûơc phuơ thuöơc vađomöịi quan hïơ íịy

Trao quýìn ặúơc ắnh nghôa lađ nùng lûơc cuêa möơt nhoâm hoùơc möơt caâ

nhín ăïí thûơc hiïơn caâc lûơa choơn hûôu hiïơu, nghôa lađ thûơc hiïơn caâc lûơachoơn vađ sau ăoâ lađ chuýín ăöíi nhûông lûơa choơn ăoâ thađnh nhûông hađnhăöơng vađ kïịt quaê mong muöịn Nhû ăaô ăïì xuíịt vađ minh hoơa trong hònh2.1, nùng lûơc nađy chuê ýịu chõu aênh hûúêng cuêa hai böơ nhín töị coâ möịitûúng taâc vúâi nhau: thûơc lûơc vađ cú cíịu cú höơi Thûơc lûơc ặúơc ắnh nghôanhû khaê nùng thûơc hiïơn nhûông lûơa choơn coâ muơc ăñch cuêa möơt ngûúđihoùơc möơt nhoâm ngûúđi - nghôa lađ ngûúđi ăoâ coâ thïí dûơ tñnh vađ choơn caâcchoơn lûơa coâ chuê ăñch Ngay caê khi con ngûúđi coâ nùng lûơc choơn caâc choơnlûơa nhûng hoơ coâ thïí khöng coâ ăuê khaê nùng sûê duơng thûơc lûơc ăoâ möơtcaâch hûôu hiïơu Hoơ bõ haơn chïị búêi cú cíịu cú höơi Cú cíịu cú höơi ặúơcắnh nghôa lađ nhûông khña caơnh cuêa böịi caênh thïí chïị, trong ăoâ conngûúđi ăang hoaơt ăöơng, gíy aênh hûúêng túâi khaê nùng chuýín ăöíi thûơclûơc cuêa hoơ thađnh hađnh ăöơng Thöng qua viïơc hònh thađnh “luíơt chúi” ăïísûê duơng thûơc lûơc, caâc böịi caênh thïí chïị seô ñt nhiïìu quýịt ắnh ăïịn tñnhhiïơu quaê cuêa thûơc lûơc Víịn ăïì cođn phûâc taơp hún khi caâc luíơt nađy cuôngcoâ thïí aênh hûúêng ăïịn viïơc tñch luyô caâc nguöìn tađi saên vađ quýịt ắnh giaâtrõ cuêa caâc lúơi ñch bùưt nguöìn tûđ nhûông tađi saên ăoâ

Göơp laơi, caâc nhín töị ăoâ seô lađm naêy sinh caâc mûâc ăöơ trao quýìn khaâcnhau vađ chuâng ặúơc giaê thiïịt lađ coâ taâc duơng cuêng cöị líîn nhau ăïí aênhhûúêng túâi caâc kïịt quaê phaât triïín.2 Hònh 2.1 cho thíịy thûơc lûơc vađ cú cíịu

Hònh 2.1: Möịi quan hïơ giûôa kïịt quaê vađ caâc ýịu töị tûúng liïn cuêa trao quýìn

Möịi quan hïơ

lùơp ăi lùơp laơi

Thûơc lûơc

Mûâc ăöơ trao quýìn

Caâc kïịt quaê phaât triïín

Cú cíịu cú höơi

Nguöìn: Caâc taâc giaê

TRAO QUÝÌN TRONG THÛƠC TÏỊ: TÛĐ PHÍN TÑCH ĂÏỊN THÛƠC HIÏƠN

14

cú höơi coâ liïn quan vúâi mûâc ăöơ trao quýìn mađ möơt ngûúđi hoùơc möơtnhoâm ngûúđi ặúơc hûúêng.3 Noâ cuông ặa ra möịi quan hïơ giûôa traoquýìn vađ phaât triïín.4

Thûơc lûơc

Thûơc lûơc ặúơc ắnh nghôa lađ khaê nùng cuêa möơt ngûúđi hoùơc möơt nhoâmngûúđi ăïí thûơc hiïơn caâc lûơa choơn coâ chuê ăñch - nghôa lađ, ngûúđi ăoâ coâ khaênùng dûơ tñnh vađ choơn caâc lûơa choơn möơt caâch coâ chuê ăñch Theo caê nghôa

ăo lûúđng sûơ trao quýìn vađ hađnh ăöơng ăïí tùng cûúđng trao quýìn, thò coâthïí dûơ ăoaân thûơc lûơc cuêa möơt ngûúđi hoùơc cuêa möơt nhoâm ngûúđi phíìnlúân thöng qua tađi saên cuêa hoơ Tađi saên lađ caâc nguöìn lûơc giuâp cho caâc taâcnhín tíơn duơng caâc cú höơi kinh tïị, xaô höơi, vađ chñnh trõ ăïí thu ặúơc nhiïìulúơi ñch vađ baêo vïơ hoơ trûúâc caâc cuâ söịc (Moser 1998; Swift 1989) Bïn caơnhcíu hoêi vïì loaơi tađi saên nađo giûô võ trñ quan troơng nhíịt trong viïơc nhíơnthûâc vađ phín tñch sûơ trao quýìn, cođn coâ hai ăiïím seô ặúơc thaêo luíơn úêdûúâi ăíy: thûâ nhíịt, loaơi tađi saên ặúơc xem xeât trong khuön khöí nađy, vađthûâ hai, sûơ tûúng taâc giûôa caâc loaơi tađi saên khaâc nhau

Caâc loaơi tađi saên phaêi ặúơc ăo lûúđng (ăïí theo doôi hoùơc phín tñch) hoùơcphaêi ặúơc xem xeât trong hoaơt ăöơng ăiïìu hađnh, bao göìm caâc tađi saên tímlyâ, thöng tin, töí chûâc, víơt chíịt, xaô höơi, tađi chñnh, vađ tađi saên con ngûúđi.Möơt söị trong ăoâ seô dïî ặúơc ăo lûúđng hún so vúâi söị cođn laơi Vñ duơ, tiïịnhađnh ăiïìu tra ăïí thu thíơp thöng tin vïì caâc tađi saên con ngûúđi nhû kyônùng hoùơc sûơ biïịt ăoơc vađ biïịt viïịt, hoùơc thiïịt kïị biïơn phaâp can thiïơp ăïítùng cûúđng nhûông tađi saên ăoâ, thûúđng ñt mú höì hún so vúâi viïơc tiïịn hađnhnhûông viïơc tûúng tûơ ăöịi vúâi nhûông tađi saên nhû vöịn xaô höơi Viïơc ăolûúđng hoùơc tùng cûúđng caâc tađi saên tím lyâ nhû nùng lûơc dûơ tñnh, thíơm chñcođn khoâ hún nhiïìu.5 Tuy nhiïn, tíịt caê caâc tađi saên ăoâ ăïìu quan troơng ăöịivúâi viïơc xûê lyâ sûơ trao quýìn, trong ăoâ quýìn lûơc ặúơc hiïíu lađ kïịt quaêcuêa sûơ phöịi húơp giûôa caâc nguöìn lûơc vúâi caâc luíơt lïơ (Giddens 1984) Mùơc duđ phûâc taơp vađ thûúđng bõ boê qua, nhûng caâc tađi saên tím lyâ laơi ăùơcbiïơt quan troơng ăöịi vúâi caê caâc biïơn phaâp can thiïơp líîn viïơc ăo lûúđng thûơclûơc dûơa trïn tađi saên Nhûông ngûúđi hađnh ăöơng cíìn tùng cûúđng trònh ăöơnhíơn thûâc nïịu hoơ muöịn chuýín tađi saên cuêa mònh thađnh caâc choơn lûơa - coâ

nghôa lađ ăïí trúê thađnh “caâc taâc nhín”.6 Cuơ thïí lađ, phuơ nûô thûúđng bõ giamhaôm trong möơt khuön khöí vùn hoaâ, úê ăoâ hoơ cho viïơc hoơ bõ tûúâc quýìn lađăuâng ăùưn vađ thñch ăaâng (Kabeer 1999) Vñ duơ, trong möơt ăiïìu tra gíìn ăíyvïì phuơ nûô úê Ïtöpia, möơt tyê lïơ lúân ăöìng yâ rùìng ngûúđi chöìng coâ quýìn ăaânhvúơ vò nhûông lyâ do sau: lađm chaây thûâc ùn (65%), caôi chöìng (61%), boê nhađmađ khöng xin pheâp chöìng (56%) boê bï con caâi (65%) vađ tûđ chöịn quan hïơtònh duơc (51%) (Cuơc Thöịng kï Trung ûúng 2001)

Nùng lûơc lûơa choơn caâch söịng khaâc ăi cuêa nhûông ngûúđi phuơ nûô nađy ăođihoêi hoơ phaêi thay ăöíi caâc tađi saên tím lyâ - trong trûúđng húơp nađy, chuâng lađăiïìu kiïơn tiïn quýịt ăïí thay ăöíi caâc thïí chïị xaô höơi chi phöịi quýìn ăaânhvúơ cuêa nhûông ngûúđi chöìng Tûúng tûơ, nhiïìu ngûúđi ngoađi cuöơc coâ thïí thíịykhoâ hiïíu viïơc taơi sao möơt nhoâm ngûúđi thuöơc ăùỉng cíịp thíịp coâ tïn lađ

“toddy tappers” úê Bihar, ÍỊn Ăöơ laơi chíịp nhíơn viïơc ngûúđi ăađn öng giađu coânhíịt trong lađng kñch ăöơng caênh saât ăaânh ăíơp hoơ thûúđng xuýn.7 Ăíy lađhai vñ duơ vïì sûơ chíịp nhíơn cuêa nhûông ngûúđi coâ mûâc trao quýìn thíịp,nhûng víîn coâ thïí tòm ặúơc nhûông mö hònh tûúng tûơ nhû víơy úê híìu hïịtcaâc nïìn vùn hoaâ Theo söị liïơu thöịng kï, sûơ ăöìng tònh möơt caâch tiïu cûơcvïì viïơc caâc keê khaâc coâ quýìn thi hađnh caâc daơng quýìn lûơc cûúông chïịthöng qua baơo lûơc nhû víơy ăaô ùn síu vađo trong tinh thíìn cuêa nhiïìu caânhín vađ nhoâm ngûúđi

Caâc tađi saên tím lyâ vò víơy mađ ăùơc biïơt quan troơng nhûng thûúđng khöngặúơc thûđa nhíơn nhû caâc tađi saên trong caâc thuíơt ngûô phaât triïín Viïơc tiïịnhađnh caâc lûơa choơn cuêa con ngûúđi ặúơc ăùơc trûng búêi nhûông “súê thñch thñchûâng” hay nhûông khaât voơng thûơc sûơ heơp hođi taơo nïn caâch hoơ nhíơn thûâc vïìcaâc khaê nùng cuêa cuöơc söịng cuêa hoơ Ăïí minh hoaơ cho ăiïím nađy, quan saâtcuêa Becker (1995) cho thíịy rùìng, phuơ nûô vađ caâc nhoâm ngûúđi dín töơc thiïíusöị thûúđng xuýn ăíìu tû dûúâi tiïìm nùng vađo vöịn nhín lûơc cuêa chñnh mònh,búêi vò hoơ ặúơc nuöi daơy theo caâch tin rùìng hoơ khöng thïí lađm ặúơc möơt söịviïơc nađo ăoâ mađ ngûúđi khaâc coâ thïí lađm ặúơc Vò víơy, nhûông ngûúđi vađ nhoâmxaô höơi ăaô tiïịp thu võ thïị thûâ cíịp cuêa mònh theo caâch khiïịn hoơ duy trò maôimaôi tònh traơng bõ tûúâc quýìn cuêa mònh (cuông xem Nussbaum 2000).Hún nûôa, nhûông ngûúđi coâ mûâc tađi saên tím lyâ thíịp cuông thûúđng ñt thûơchiïơn nhûông choơn lûơa ăïí coâ thïí xíy dûơng hoùơc tùng cûúđng nhûông tađi saên khaâcgiuâp hònh thađnh nïn nïìn moâng cho thûơc lûơc cuêa hoơ Nhíơn thûâc ặúơc caâc möịi

TRAO QUÝÌN TRONG THÛƠC TÏỊ: TÛĐ PHÍN TÑCH ĂÏỊN THÛƠC HIÏƠN

16

tûúng taâc giûôa caâc tađi saên vađ taâc ăöơng cuêa sûơ tûúng taâc ăoâ túâi thûơc lûơc lađnhûông thaâch ăöị vïì khña caơnh phûúng phaâp luíơn vađ phín tñch Roô rađng lađ, sûơcoâ sùĩn möơt tađi saên duy nhíịt, nhû súê hûôu möơt miïịng ăíịt hoùơc nùng lûơc khaokhaât, coâ thïí taâc ăöơng túâi khaê nùng thûơc hiïơn nhûông choơn lûơa coâ yâ nghôa cuêamöơt ngûúđi hoùơc möơt nhoâm ngûúđi Tuy nhiïn, khaê nùng lađm chuê cuêa möơtngûúđi hoùơc möơt nhoâm ngûúđi ăöịi vúâi möơt tađi saên cuông coâ thïí taâc ăöơng túâi viïơcseô coâ ặúơc möơt tađi saên khaâc Vñ duơ, giaâo duơc (tađi saên con ngûúđi) thûúđng taơocho ngûúđi ăoâ möơt khaê nùng tiïịp cíơn lúân hún túâi thöng tin (möơt tađi saên tûơthín) vađ díìn díìn caêi thiïơn khaê nùng dûơ tñnh caâc lûơa choơn thay thïị (möơt tađisaên tím lyâ) cuêa ngûúđi ăoâ.8 Tûúng tûơ, ăöịi vúâi caâc nhoâm ngûúđi, caâc khoaên tiïịtkiïơm chung (tađi saên tađi chñnh) coâ thïí taơo khaê nùng tiïịp cíơn túâi viïơc tùng caâctađi saên saên xuíịt Trong nhûông trûúđng húơp nhû víơy, nhiïìu hún möơt tađi saênăoâng goâp vađo nùng lûơc thûơc hiïơn caâc lûơa choơn coâ yâ nghôa Höơp 2.1 ặa rathïm möơt vñ duơ nûôa vïì taâc ăöơng líîn nhau giûôa caâc tađi saên khaâc nhau vađ vïìphûúng caâch khiïịn sûơ tûúng taâc ăoâ lađm tùng thûơc lûơc

Viïơn Giaâo duơc ngûúđi lúân (INEA) úê Mïhicö múê caâc khoaâ ăađo taơo vađ giaâo duơc cú súê cho caâc thanh niïn ýịu thïị - nhûông ngûúđi ăaô khöng hoơc hoùơc thöi hoơc trong hïơ thöịng giaâo duơc chñnh thûâc Nhûông lúđi xaâc nhíơn cuêa sinh viïn cho thíịy viïơc nhíơp hoơc vađo caâc chûúng trònh cuêa INEA khöng nhûông lađm tùng trònh ăöơ giaâo duơc cuêa hoơ mađ cođn taơo cho hoơ nhûông kyô nùng vađ tađi saên khaâc Caâc sinh viïn nađy noâi rùìng, khaê nùng ăoơc vađ viïịt ăaô lađm cho hoơ tûơ tin hún, vađ vò víơy mađ hoơ ñt do dûơ hún, trong viïơc phaât biïíu yâ kiïịn vađ phaât biïíu trûúâc cöng chuâng Caâc khoaâ INEA cuông taơo cho sinh viïn khaê nùng tiïịp cíơn túâi thöng tin Vñ duơ, phuơ nûô nhíơn thíịy rùìng baơo lûơc trong gia ằnh lađ xím phaơm quýìn cuêa hoơ, vađ rùìng, hoơ coâ quýìn tòm kiïịm sûơ giuâp ăúô hoùơc sûơ böìi thûúđng Cuđng vúâi sûơ tûơ tin tùng lïn, nhûông thöng tin nhû víơy coâ thïí khiïịn sinh viïn cuêa INEA hađnh ăöơng ăïí ngùn chùơn tònh traơng laơm duơng Caâc khoâa cuêa INEA cuông taơo ra möơt vuô ăađi cho sûơ taâc ăöơng qua laơi goâp phíìn lađm tùng mûâc vöịn xaô höơi cuêa cöơng ăöìng Cuđng hoơc vúâi nhau, caâc sinh viïn hoơc caâch tin tûúêng líîn nhau vađ xíy dûơng tònh baơn vađ caâc maơng lûúâi höî trúơ

Nguöìn: Heinsohn 2004.

Höơp 2.1 Taâc ăöơng cuêa giaâo duơc túâi caâc tađi saên khaâc

Mùơc duđ hònh 2.1 chó sú böơ ặa ra möơt mö hònh tûúng ăöịi ăún giaên vïìcaâc möịi quan hïơ giûôa nguýn nhín vađ kïịt quaê, nhûng nhûông nhín töị goâpphíìn vađo thûơc lûơc thûúđng coâ aênh hûúêng líîn nhau Caâc tađi saên tûúng taâclíîn nhau vađ cú cíịu cú höơi coâ thïí aênh hûúêng túâi viïơc tñch luyô vađ sûê duơngcaâc nguöìn tađi saên Ăiïìu nađy coâ liïn quan túâi viïơc thu thíơp dûô liïơu vađ - nhíịtlađ - túâi phín tñch, coâ nghôa lađ, vïì möơt nhu cíìu vïì thöng tin ăöịi vúâi möơt loaơttađi saên sùĩn coâ vađ vïì phín tñch ăïí kiïím ắnh nhûông taâc ăöơng cuêa tađi saênnađy túâi tađi saên kia cuông nhû caâc möịi liïn hïơ cuêa chuâng ăöịi vúâi caâc kïịt quaêtrao quýìn

Cú cíịu cú höơi

Möơt ngûúđi coâ thïí coâ khaê nùng choơn, caâc phûúng aân lûơa choơn nhûng viïơcthûơc thi hiïơu quaê nhûông lûơa choơn ăoâ laơi chuê ýịu dûơa vađo böịi caênh thïí chïịnúi ngûúđi ăoâ söịng vađ lađm viïơc Cú cíịu cú höơi bao göìm nhûông thïí chïị chiphöịi hađnh vi cuêa con ngûúđi vađ aênh hûúêng túâi sûơ thađnh cöng hoùơc thíịt baơicuêa nhûông lûơa choơn mađ hoơ ăaô choơn.9

Caâc thïí chïị lađ nhûông “luíơt chúi” do xaô höơi taơo ra ăïí ắnh hûúâng vađ haơnchïị sûơ taâc ăöơng qua laơi cuêa con ngûúđi vađ nhûông lûơa choơn cuêa caâ nhín(North 1990).10 Caâc thïí chïị coâ thïí lađ chñnh thûâc hoùơc phi chñnh thûâc Caâcthïí chïị chñnh thûâc bao göìm caâc böơ luíơt, caâc quy ắnh vađ caâc khung phaâplyâ ăiïìu chónh hoaơt ăöơng cuêa caâc quaâ trònh chñnh trõ, dõch vuơ cöng, caâc töíchûâc tû nhín, vađ thõ trûúđng Caâc thïí chïị phi chñnh thûâc bao göìm nhûôngluíơt lïơ “khöng chñnh thûâc” taơo ra nhûông sûơ khñch lïơ vađ ăiïìu chónh caâc möịiquan hïơ bïn trong caâc töí chûâc, nhû caâc cú quan hađnh chñnh, caâc haông hoùơccaâc ngađnh cöng nghiïơp, cuông nhû caâc tuơc lïơ vùn hoaâ khöng chñnh thûâc vađcaâc chuíín mûơc hađnh vi coâ hiïơu lûơc trong caâc höơ gia ằnh hoùơc giûôa caâcnhoâm xaô höơi hoùơc caâc cöơng ăöìng Trong thûơc tïị, nhûông thay ăöíi nhûchuýín ăöíi caâc quan hïơ quýìn lûơc seô keâo theo aênh hûúêng tûúng taâc giûôacaâc thïí chïị chñnh thûâc vađ phi chñnh thûâc, vađ coâ thïí díîn túâi sûơ cùng thùỉng,nhû nïu trong phíìn cuöịi cuêa muơc nađy, khi nhûông thay ăöíi ăoâ phaât huytaâc duơng

Caâc caâch tiïịp cíơn túâi phín tñch sûơ lûơa choơn mang tñnh võ lúơi vađ dûơatrïn súê thñch giaê thiïịt rùìng, sûơ lûơa choơn lađ möơt quy trònh dïî lađm, trong

TRAO QUÝÌN TRONG THÛƠC TÏỊ: TÛĐ PHÍN TÑCH ĂÏỊN THÛƠC HIÏƠN

18

ăoâ con ngûúđi tiïịn hađnh nhûông lûơa choơn coâ lyâ trñ nhùìm töịi ăa hoaâ tiïơnñch Tuy nhiïn, caâch tiïịp cíơn “lûơa choơn coâ lyâ trñ” bõ nhûông ngûúđi thûđanhíơn rùìng lûơa choơn bõ haơn chïị búêi hoađn caênh xaô höơi hay búêi caâc quyắnh cuêa xaô höơi ăùơt cíu hoêi nghi víịn vúâi nhûông hađm yâ vïì sûơ biïíu hiïơnvïì thûơc lûơc cuêa caâ nhín vađ nhoâm ngûúđi nhû nïu trïn Kabeer trongthaêo luíơn vïì trao quýìn cho phuơ nûô ăaô viïơn díîn khaâi niïơm trong kinh

doxa ca ngúơi Chuâa Giïxu, vúâi yâ nghôa lađ nhûông khña caơnh trong phong

tuơc vađ vùn hoaâ ăaô trúê thađnh thoâi quen quen thuöơc túâi mûâc “ặúơc dunhíơp” Nhûông phong tuơc ăoâ ăaô ùn síu bùưt rïî vađo trong caâc thïí chïị vùnhoaâ bïìn vûông:

Sûơ chuýín ăöíi traơng thaâi tûđ “doxa” túâi ngön tûđ - möơt traơng thaâi yâ thûâc quan troơng hún - chó trúê nïn coâ thïí khi caâc phûúng caâch caơnh tranh nhau ăïí “töìn taơi vađ taâc ăöơng” trúê nïn sùĩn coâ nhû caâc khaê nùng vïì víơt chíịt vađ vùn hoaâ khiïịn nhûông nhíơn ắnh theo “leô thûúđng” trong nïìn vùn hoaâ bùưt ăíìu míịt ăi ăùơc tñnh “du nhíơp” cuêa chuâng, tûđ ăoâ böơc löơ sûơ tuyđ tiïơn cú baên trong tríơt tûơ xaô höơi ăaô ắnh sùĩn tûđ trûúâc (Kabeer 1999, 441)

Tùng thûơc lûơc thöng qua tñch luyô tađi saên nhû giaâo duơc, thöng tin, yâ thûâctím lyâ, vađ thu nhíơp hoùơc giađu sang trong tiïu duđng ặúơc chûâng minh lađcoâ quan hïơ vúâi nhûông thay ăöíi trong caâc thïí chïị truýìn thöịng phi chñnhthûâc nhû khaâi niïơm tiïơn dín (ngûúđi thuöơc ăùỉng cíịp Hindu mađ nïịu nhûăuơng chaơm túâi hoơ thò bõ coi lađ lađm ö úị nhûông ngûúđi thuöơc tíìng lúâp trïn)

úê ÍỊn Ăöơ vađ Nïpan, vađ nhûông bíịt bònh ăùỉng dûơa trïn giúâi tñnh úê nhiïìunûúâc Tuy nhiïn, möịi quan hïơ ăoâ khöng phaêi luâc nađo cuông ăuâng, vađ trongthûơc tïị, nhûông ngûúđi hoùơc nhoâm ngûúđi bõ tûúâc quýìn coâ thïí ríịt khoâ sûêduơng noâ ăïí thûơc sûơ tùng thûơc lûơc Vò víơy, sûơ phín taâch roô rađng giûôa lûơachoơn theo thoâi quen vađ lûơa choơn coâ lyâ trñ trúê nïn quan troơng trong thaêoluíơn vïì thûơc lûơc Nhûông lûơa choơn theo thoâi quen ặúơc thûơc hiïơn hađngngađy vađ caâc tíơp quaân coâ thïí lađ thuíơn tiïơn, nhûng ríịt hiïịm khi ặa túâi caâcmûâc thûơc lûơc múâi hoùơc cao hún

Caâc thïí chïị chñnh thûâc ăuơng chaơm túâi cuöơc söịng cuêa híìu hïịt moơingûúđi Nhûông vñ duơ thöng thûúđng bao göìm, caâc khung phaâp lyâ cuêa möơtnûúâc, caâc quy ắnh vïì thúị, caâc nguýn tùưc quaên trõ cuêa ắa phûúng nhûquy ắnh vïì hònh thađnh söị ăaơi biïíu theo quy ắnh (cíìn thiïịt ăïí biïíu quýịtmöơt víịn ăïì) trong möơt uyê ban cuêa ắa phûúng hoùơc caâch quaên lyâ ăíịt

ăöìng coê Cođn ăöịi vúâi nhûông thïí chïị phi chñnh thûâc, nhûông nöî lûơc ăolûúđng ăođi hoêi phaêi phín tñch khöng chó sûơ töìn taơi cuêa nhûông thïí chïị nhûvíơy mađ caê vïì caâch thûâc chuâng hoaơt ăöơng trong thûơc tïị Vñ duơ úê ÍỊn Ăöơ,nhûông sûêa ăöíi cuêa hiïịn phaâp nùm 1992 ăaô dađnh ghïị cho caâc ăaơi biïíu lađphuơ nûô, nhûng úê nhiïìu núi nhûông võ trñ ăoâ khöng hoađn toađn thađnh cöng

vò nhûông chuíín mûơc xaô höơi chi phöịi hađnh vi cöng khai cuêa phuơ nûô ăaô lađmgiaêm nùng lûơc hoaơt ăöơng nhû nhûông thuê lônh chñnh trõ cuêa hoơ.11 Nhûôngthay ăöíi trong luíơt phaâp, nhû nhûông sûêa ăöíi trong hiïịn phaâp vađ sau ăoâlađ caâc hađnh ăöơng cuêa nhađ nûúâc, thûúđng xaêy ra trûúâc nhûông thay ăöíi trongthûơc tïị khiïịn nhûông nöî lûơc theo doôi kïịt quaê ăođi hoêi phaêi phín tñch nhûôngthay ăöíi trong thûơc tïị

Híìu hïịt ngûúđi dín nöng thön úê Ïtiöpia ăïìu tiïịp tuơc aâp duơng caâc tuơc lïơ phaâp vađo caâc möịi quan hïơ kinh tïị vađ xaô höơi cuêa hoơ Ăiïìu ăoâ roô nhíịt, vađ coâ leô nguy haơi nhíịt lađ, theo caâc phûúng caâch, trong ăoâ tuơc lïơ phaâp míu thuíîn vúâi caâc cú chïị giaêi quýịt vađ toađ aân dín sûơ ặúơc löìng gheâp vađo möơt caâch húơp phaâp Mùơc duđ vïì mùơt lyâ thuýịt, sûơ löìng gheâp ăoâ coâ nghôa lađ taơo ăiïìu kiïơn cho caâc cöng dín duy trò baên sùưc dín töơc vađ tñn ngûúông cuêa mònh, nhûng trong thûơc tïị, ăiïìu nađy ăaô cuêng cöị nhûông quan ăiïím vađ tíơp tuơc coâ haơi cho phuơ nûô

Ăiïìu 34 (7) cuêa hiïịn phaâp nûúâc nađy duy trò möơt phûúng aân lûơa choơn ăöịi vúâi viïơc phaân xûê nhûông víịn ăïì caâ nhín liïn quan nhû hoùơc theo caâc tuơc lïơ phaâp hoùơc caâc luíơt lïơ cuêa tön giaâo mađ khöng theo luíơt dín sûơ nïịu caâc bïn tranh chíịp ăöìng yâ nhû víơy Trong thûơc tïị, tranh chíịp caâ nhín, ăùơc biïơt lađ giûôa nam giúâi vađ phuơ nûô thûúđng ặúơc ắnh hûúâng túâi caâc cú chïị xeât xûê truýìn thöịng do nam giúâi lûơa choơn mađ khöng coâ sûơ ăöìng yâ cuêa phuơ nûô Trong caâc lônh vûơc cuêa ăaơo Höìi, nïịu ngûúđi chöìng ăïịn toađ Sharia trûúâc ăïí khúêi töị ly hön thò ngûúđi vúơ thûúđng khöng tröng cíơy ặúơc vađo toađ dín sûơ (Ngín hađng thïị giúâi 2004b) Caâc thaêo luíơn cuêa nhoâm troơng tím vïì Ăaơo cú ăöịc chñnh thöịng úê Addis Ketama cho thíịy lađ nïịu coâ míu thuíîn giûôa ngûúđi chöìng vađ ngûúđi vúơ thò vuơ kiïơn ăoâ thûúđng ặúơc toađ aân truýìn thöịng xûê lyâ trûúâc tiïn, vađ rùìng, ngay caê khi möơt toađ aân chñnh thûâc ặúơc tiïịp cíơn trûơc tiïịp thò vuơ xûê ăoâ víîn ặúơc chuýín túâi caâc toađ aân truýìn thöịng (Legovini 2004)

Nguöìn: Alsop vađ Kurey 2004.

Höơp 2.2 Sûơ töìn taơi dai dùỉng cuêa caâc thïí chïị

phi chñnh thûâc úê Ïtiöpia

TRAO QUÝÌN TRONG THÛƠC TÏỊ: TÛĐ PHÍN TÑCH ĂÏỊN THÛƠC HIÏƠN

20

Nhûông vñ duơ vïì tònh traơng cùng thùỉng giûôa caâc thïí chïị chñnh thûâc vađphi chñnh thûâc ăùơc biïơt roô rađng trong lônh vûơc luíơt phaâp núi caâc chñnhsaâch vađ caâc ăaơo luíơt thûúđng keâm ặúơc thûơc thi vađ trong nhiïìu trûúđng húơplaơi míu thuíîn hoùơc khöng bao quaât ăíìy ăuê ăïí baêo vïơ nhûông ngûúđi cuđngcûơc Vñ duơ, mùơc duđ hiïịn phaâp cuêa Ïtiöpia cíịm caâc hađnh vi baơo lûơc, nhûcíịm cùưt böơ phíơn sinh duơc cuêa phuơ nûô, hađnh haơ vúơ, baơo lûơc trong gia ằnh,vađ quíịy röịi tònh duơc, nhûng luíơt hònh sûơ laơi khöng coâ nhûông quy ắnh ăïíxeât xûê nhûông hađnh vi nhû víơy vađ caâc quan toađ thûúđng aâp duơng nhûôngluíơt hiïơn hađnh theo caâch phaên aânh nhûông chuíín mûơc xaô höơi chûâ khöngphaên aânh caâc quýìn cuêa ngûúđi phuơ nûô (Ngín hađng thïị giúâi 2004b) Höơp2.2 cho ta thïm bùìng chûâng (cuông tûđ Ïtiöpia) chûâng toê rùìng viïơc taơo ravađ sûơ coâ mùơt cuêa caâc thïí chïị phi chñnh thûâc khöng phaêi luâc nađo cuông coânghôa lađ chuâng hoaơt ăöơng hiïơu quaê Chñnh trong nhíơn thûâc, sûơ theo doôivađ xûê lyâ möịi quan hïơ tûúng taâc giûôa caâc thïí chïị chñnh thûâc vađ phi chñnhthûâc ăang thay ăöíi theo hûúâng trao quýìn coâ thïí coâ hiïơu quaê hún

Sûơ tûúng taâc giûôa thûơc lûơc vađ cú cíịu cú höơi:

Lyâ giaêi caâc mûâc ăöơ trao quýìn

Khuön khöí phín tñch ặúơc aâp duơng úê ăíy vûúơt ra khoêi caâc caâch tiïịp cíơnngheđo coâ tñnh võ lúơi vađ dûơa trïn thu nhíơp, trong ăoâ “thu nhíơp thûơc ặúơc giaêthiïịt lađ chùưc chùưn ặúơc chuýín sang phuâc lúơi thöng qua caâc lûơa choơn tiïuduđng võ lúơi” (Evans 2002, 57) Trao quýìn ặúơc dûơa trïn viïơc xûê lyâ nhûôngkhaâc biïơt ăöịi vúâi nhûông nùng lûơc mađ nhûông khaâc biïơt ăoâ caên trúê nùng lûơcthûơc hiïơn sûơ chuýín ăöíi caâc choơn lûơa cuêa nhûông ngûúđi hoaơt ăöơng Nhû giaêithñch trong höơp 2.3, chñnh quaâ trònh ăöơng, trong ăoâ aênh hûúêng tûúng taâcgiûôa thûơc lûơc vađ cú cíịu cú höơi coâ khaê nùng lađm tùng nùng lûơc thûơc hiïơnnhûông lûơa choơn hûôu hiïơu cuêa caâc caâ nhín hoùơc nhoâm ngûúđi Khaâi niïơm nađycoâ nhûông ăiïím tûúng ăöìng vúâi khaâi niïơm cuêa Sen vïì tùng cûúđng nùng lûơcvađ tùng quýìn tûơ do cho con ngûúđi bùìng caâch tíơp trung vađo khaê nùng

“tùng nhûông lûơa choơn lúân lao mađ hoơ phaêi choơn” (1997, 1999a)

Ăiïìu kiïơn tiïn quýịt cuêa trao quýìn lađ möơt cú cíịu cú höơi cho pheâpngûúđi ta chuýín ăöíi cú súê tađi saên cuêa mònh thađnh thûơc lûơc hûôu hiïơu thöngqua caâc luíơt lïơ cöng bùìng hún vađ nhûông quýìn röơng múê hún Vñ duơ caâc

tađi saên con ngûúđi cuêa caâc caâ nhín coâ thïí ặúơc caêi thiïơn thöng qua viïơchoađn thađnh chûúng trònh giaâo duơc trung hoơc, ăöìng thúđi caâc cú höơi múâicho cöng dín tham gia vađo phín böí ngín saâch coâ thïí ặúơc múê ra thöngqua viïơc thïí chïị hoaâ caâc quy trònh líơp kïị hoaơch ngín saâch úê cíịp ắaphûúng Bùìng viïơc sûê duơng nhûông kyô nùng múâi, niïìm tin vađ kiïịn thûâc thu

Möơt nghiïn cûâu vïì chñnh quýìn ắa phûúng úê ÍỊn Ăöơ cho thíịy rùìng, caâc ăaơi biïíu ặúơc bíìu khöng coâ ruöơng ăíịt ặúơc goơi lađ caâc panchayat tham gia vađo caâc cuöơc hoơp cuêa caâc cú quan dín cûê úê ắa phûúng ñt hún ăaâng kïí so vúâi nhûông ăaơi biïíu coâ súê hûôu möơt miïịng ăíịt nađo ăoâ Vò nhûông ngûúđi khöng coâ ăíịt bõ phuơ thuöơc vïì kinh tïị nïn hoơ thûúđng ñt ặa ra nhûông yâ kiïịn chöịng ăöịi nhûông öng chuê sûê duơng lao ăöơng tiïìm nùng trong lađng Giaâo duơc vađ khaê nùng tiïịp cíơn túâi thöng tin cuông liïn quan möơt caâch ăaâng kïí túâi sûơ tham gia cuêa nhûông ăaơi biïíu dín cûê Tñnh trung bònh, cûâ thïm möơt nùm giaâo duơc, thò sûơ tham gia cuêa ăaơi biïíu seô tùng thïm 2,5% Möơt ăaơi biïíu coâ 10 nùm hoơc seô coâ mûâc tham gia trung bònh cao hún 27% so vúâi nhûông ăaơi biïíu khöng qua caâc trûúđng lúâp chñnh thûâc Tûúng tûơ, khaê nùng tiïịp cíơn nhiïìu hún túâi thöng tin díîn túâi mûâc tham gia cuêa caâc ăaơi biïíu nhiïìu hún gíìn 3% ăöịi vúâi möîi nguöìn thöng tin böí sung mađ hoơ ăaô tham khaêo thïm

Nhûông ngûúđi traê lúđi phoêng víịn trong nghiïn cûâu nađy cho thíịy rùìng, chó nhûông ngûúđi coâ quan hïơ vúâi gia ằnh cuêa sarpanch hay chuê tõch cuêa panchayat lađ coâ thïí tiïịp cíơn túâi caâc lúơi ñch caâ nhín coâ ặúơc tûđ panchayat Nhûông möịi quan hïơ nhû víơy dûơa trïn viïơc thûúđng xuýn lađm viïơc cho sarpanch vađ cho vúơ öng ta hoùơc hoơ hađng cuêa vúơ öng ta, mua hađng hoaâ trong caâc cûêa hađng do nhûông ngûúđi nađy súê hûôu, vađ bíìu cûê theo hûúâng coâ lúơi cho hoơ Möơt ăaơi biïíu dín cûê hay wardpanch tûđ böơ laơc ăùỉng cíịp thíịp noâi rùìng, anh ta khöng hïì coâ quýìn lûơc nhûng anh ta vađ nhûông wardpanch khaâc “phaêi cuđng vúâi bíịt kyđ möơt patidars [möơt tíìng lúâp ăùơc quýìn cuêa sarpanch] nađo quýịt ắnh vïì panchayat", trong khi nhiïìu wardpanch bõ phuơ thuöơc vađo caâc patidar ăïí coâ viïơc lađm, vađ vò víơy mađ ăïí mûu sinh Nhûông ngûúđi caêm thíịy rùìng hoơ bõ loaơi ra khoêi nhûông lúơi ñch caâ nhín cuêa panchayat noâi rùìng, hoơ thiïịu nhíơn thûâc vïì viïơc phaêi lađm gò ăïí thay ăöíi tònh traơng ăoâ vađ khöng biïịt ai lađ ngûúđi mađ hoơ coâ thïí hûúâng túâi ngoađi ngûúđi panchayat.

Nguöìn: Phoêng theo Alsop, Krishna, vađ Sjoblom 2001.

Höơp 2.3 Caâc tađi saên, cú cíịu cú höơi, vađ sûơ lûơa choơn

chñnh trõ hiïơu quaê

TRAO QUÝÌN TRONG THÛƠC TÏỊ: TÛĐ PHÍN TÑCH ĂÏỊN THÛƠC HIÏƠN

22

lûúơm ặúơc thöng qua giaâo duơc chñnh thûâc, vađ tíơn duơng lúơi thïị cuêa caâc cúhöơi ặúơc múê ra trong quaâ trònh líơp kïị hoaơch, ngûúđi ăoâ coâ thïí seô ặúơc trao quýìn ăïí tham gia möơt caâch hûôu hiïơu hún vađo viïơc ra quýịt ắnh úêcíịp ắa phûúng

Möịi quan hïơ lùơp ăi lùơp laơi giûôa cú cíịu vađ thûơc lûơc coâ hađm yâ vïì phûúngcaâch ăo lûúđng sûơ trao quýìn Khi khuön khöí phín tñch ặúơc aâp duơng thòviïơc ăo lûúđng caâc tađi saên vađ thïí chïị seô taơo ra caâc chó tiïugiaân tiïịp vïì trao

quýìn Tuy nhiïn, caâc chó tiïu trûơc tiïịp vïì trao quýìn laơi ríịt khoâ tòm thíịytrong bíịt kyđ möơt ăiïìu tra míîu hoùơc hïơ thöịng giaâm saât ngheđo cíịp quöịcgia nađo Chuâng thûúđng phöí biïịn hún trong caâc hïơ thöịng theo doôi dûơ aân,nhûng khi coâ nhûông nöî lûơc hûúâng túâi phín tñch nhûông kïịt quaê cuêa traoquýìn thò nhûông chó tiïu ặúơc sûê duơng trong nhûông hïơ thöịng nhû víơylaơi thûúđng ríịt haơn chïị (xem phuơ luơc 1) Viïơc ăùơt thûâ tûơ ûu tiïn cho caâcchó tiïu ặúơc sûê duơng trong nhûông hïơ thöịng nađy vađ gùưn chuâng vađo caâcbađi thuýịt trònh vïì chuê ăïì quýìn lûơc cho thíịy ba biïơn phaâp trûơc tiïịpquan troơng ăïí ăo lûúđng hay theo doôi sûơ trao quýìn:

1 Liïơu cú höơi ăïí lûơa choơn coâ töìn taơi hay khöng (töìn taơi sûơ lûơa choơn).

2 Liïơu möơt ngûúđi hoùơc möơt nhoâm ngûúđi coâ thûơc sûơ sûê duơng cú höơi ăïíchoơn lûơa hay khöng (sûê duơng choơn lûơa).

3 Liïơu sûơ choơn lûơa coâ ăem ăïịn kïịt quaê mong muöịn hay khöng (ăaơt ặúơc lûơa choơn).

Ăïí minh hoaơ, nïịu möơt nhoâm thiïịt kïị chñnh saâch hoùơc dûơ aân cöị gùưngăaânh giaâ mûâc trao quýìn chñnh trõ cho phuơ nûô, thò nhoâm ăoâ cíìn thu thíơpthöng tin vïì (a) liïơu caâc cú höơi cho sûơ tham gia vađo chñnh trõ, nhû töí chûâccaâc cuöơc bíìu cûê, coâ töìn taơi hay khöng; vađ nïịu coâ thò (b) liïơu phuơ nûô coâ cöịgùưng ăi bíìu cûê hay khöng, vađ (c) liïơu hoơ coâ thûơc sûơ bíìu khöng Nïịu cuđngmöơt nhoâm sûê duơng thöng tin nađy ăïí thiïịt kïị biïơn phaâp can thiïơp nhùìmthûơc hiïơn trao quýìn vïì mùơt chñnh trõ cho phuơ nûô thò luâc ăoâ hoơ cíìn baêoăaêm rùìng, caâc cú cíịu vađ quy trònh can thiïơp lađ nhûông cú cíịu vađ quy trònhmađ ba muơc tiïu nïu trïn seô ăaơt ặúơc vađ ặúơc theo doôi

Vò möơt vađi lyâ do, bao göìm võ trõ ắa lyâ, xaô höơi hoùơc kinh tïị cuêa ngûúđihoùơc nhoâm ngûúđi, mađ cú höơi ăïí thûơc hiïơn sûơ lûơa choơn mong muöịn coâ thïí