thietke he thong co dien tu 2015

 Kỹ năng nhận thức: Nhận biết được mối liên kết giữa các thành phần trong hệ thống cơ điện tử;  Kỹ năng chuyên môn: kỹ năng phân tích, thiết kế sản phẩm cơ điện tử..  Một định nghĩ

Giảng viên:Th.s Nguyễn Minh Tuấn

Bộ Môn: Cơ điện tử- Khoa cơ khí

Đại học bách khoa Tp.HCM Email: minhtuandavi@yahoo.com

(Mechatronics System Design)

NỘI DUNG

Mục tiêu của môn học:

Môn học giới thiệu các thành phần cơ bản hình

thành nên hệ thống Cơ điện tử, phương pháp thiết

kế hệ thống cơ điện tử đối tượng cụ thể, những

ứng dụng cụ thể của các hệ thống và sản phẩm

cơ điện tử.

Các hiểu biết, các kỹ năng cần đạt được sau khi học môn học

 Kiến thức: Nắm vững các thuật ngữ, khái niệm, nguyên lý, các yếu

tố hình thành hệ thống Cơ điện tử Tiệm cận một phương pháp

thiết kế “phương pháp thiết kế hệ thống cơ điện tử”.

 Kỹ năng nhận thức: Nhận biết được mối liên kết giữa các thành

phần trong hệ thống cơ điện tử;

 Kỹ năng chuyên môn: kỹ năng phân tích, thiết kế sản phẩm cơ

điện tử

 Kỹ năng chuyển tiếp: áp dụng kiến thức được trang bị ở môn này

để tiếp cận các hệ thống tự động trong các lĩnh vực khác nhau.

NỘI DUNG (tt)

 Chuyen can: 10% vang 4 buoi 0

 Kiểm tra cuối kỳ: 90(bai tap 10, giữa kỳ 20%,cuối kỳ 40%, thi 20%)

 Sách, Giáo trình chính:

 [1] Devdas Shetty-Mechatronics system design 1997

 [2] Robert H Bishop – The Mechatronics Handbook

 Tài liệu tham khảo:

 [3] W.botlton – Mechatronics – Electronic Control systems

in mechanical engineering 1995

 [4] D.A Bradley - Mechatronics – Electronic in product and processes – chapman & Hall 1993

Lý thuyết thiết kế hệ thống Cơ điện tử

Báo cáo chuyên đề

Tổng quan về cơ điện tử

Đề tài tiểu luận

- phầm mềm tìm không

gian hoạt động

EASY ROB

- mô phỏng độ biến

dạng của cơ cấu

SOLID WORKS

Trương Ngọc Cường

Nguyễn trọng nhân

Nguyễn hồng lâm

Phan hoàng hiếu

Trần anh khoa

- phần mềm mô phỏng

chuyển động dưới nước

CATIA

Nguyễn Văn Điền

Trương đúc hòa Bùi ngọc hoài duy

Nguyễn minh hùng

Phạm thanh danh

Nguyễn vũ cường

Trần quốc hưng Bùi thanh bình Nguyễn minh hiền

5

SOLIDWORK

4 Robot do thám ( bay)

Mang được camera quan

Trần đình trung Trần tiến đạt Huỳnh thanh duy

Võ hữu lộc Lê thạch đan

TU CHON PHAN MEM DIEN

Mai tuấn cảnh Trần quang

năng Trần văn tuyền

Nguyễn đặng tuấn minh

Bùi tấn phát

Lê trung bá Lê vũ hậu

Le phuoc thanh

7

 tuần sau chọn phần mềm

 Tuần 9 bắt đầu báo cáo.

 Tuần 9 1-2,10 3-4, 11 5-6, 12 7-1,13

2-3, 14 4-5,15 6-7.

 THI CUOI KY VAN DAP

( MOI BAO BAO CAO 5 PHUT)

tổng quan về cơ điện tử

chương 1

Khái niệm Cơ điện tử được mở ra từ định nghĩa ban đầu của công ty Yasakawa Electric : “ Thuật ngữ Mechatronics( cơ điện tử ) được tạo thành bởi “mecha” trong mechanism (cơ cấu) và “tronics” trong electronics (điện tử) Nói cách khác, các công nghệ và sản phẩm được phát triển sẽ ngày càng được kết hợp chặt chẽ và hữu cơ thành phần điện tử vào trong các cơ cấu và rất khó có thể chỉ ra ranh giới giữa chúng.”

1.1 KHÁI NIỆM VỀ CƠ

ĐIỆN TỬ

 Một định nghĩa khác về Cơ điện tử thường hay được nói tới do Harashima, Tomizuka va

Fuduka đưa ra năm 1996 : “ Cơ điện tử là sự

tích hợp chặt chẽ của kỹ thuật cơ khí với

điện tử và điều khiển máy tính thông minh trong thiết kế và chế tạo các sản phẩm và quy trình công nghiệp.”

một định nghĩa khác như sau : “ Cơ điện tử là sự áp dụng tổng hợp các quyết định tạo

nên hoạt động của các hệ vật lý.”

là một phương pháp luận được dùng để

thiết kế tối ưu các sản phẩm cơ điện.”

Và gần đây, Bolton đề xuất định

nghĩa : “ Một hệ cơ điện tử không chỉ là sự kết hợp chặt chẽ các hệ

cơ khí, điện và nó cũng không chỉ đơn thuần là một hệ điều khiển;

nó là sự tích hợp đầy đủ của tất cả các hệ trên.”

biểu trên về Cơ điện tử đều xác đáng và giàu thông tin, tuy nhiên

bản thân chúng, nếu đứng riêng

lẻ lại không định nghĩa được đầy

đủ thuật ngữ Cơ điện tử.

 Ngoài ra còn co các định nghĩa khác về cơ điện tử như:

  Chico state university:

 Là lĩnh vực nghiên cứu mà nó kết hợp những nguyên tắc chủ yếu của cơ khí, kỹ thuật điện tử và kỹ thuật máy tính.

  Inductrial Research and Development Advisory Committee of

the European [Alciatore 1998]:

 Là sự liên kết hổ trợ lẩn nhau của cơ khí chính xác, điều

khiển điện tử và hệ thống tư duy trong thiết kế sản phẩm và các quá trình sản xuất

  Introduction to mechatronic and meaurement systems (book):

 Là lĩnh vực kỹ thụât liên nghành thực hiện việc thiết kế sản phẩm dự trên sự sát nhập các phần tử cơ khí và điện tử được phối hợp bởi một cấu trúc điều

khiển.

  Journal of mechatronics:

 Là sự liên kết hổ trợ lẩn nhau của cơ khí chính xác , điều khiển điện tử và hệ thống tư duy trong thiết kế

tư duy và các quá trình sản xuất.

  Loughborough university (United Kingdom):

 Cơ điện tử là trí tuệ thiết kế mà nó sử dụng một

khối thống nhất kết hợp của cơ khí, điện tử và kỹ

thuật máy tính làm nâng cao chất lượng sản phẩm,

quá trình hoặc hệ thống.

  ME magazine:

 “Là tác dụng hổ trợ lẩn nhau của cơ khí chính xác, lí thuyết điều khiển, khoa học máy tính, cảm biến cơ cấu tác động, để thiết kế sản phẩm và cải tiến quá trình” “ứng dụng của công nghệ mới nhất trong kỹ thuật cơ khí chính xác, lý thuyết điều khiển, khoa học máy tính và điện tử vào việc thiết kế các quá trình tạo ra các sản phẩm đa chức năng hơn và đáp ứng nhu cầu tiêu

1990):

 Là lĩnh vực liên nghành mà nó bao gồm đồng thời cơ khí, điện tử và sự điều khiển bằng máy tính – hệ thống giao tiếp cơ điện.

  Mechatronics – Electronic control systems in

mechanical engineering (Bolton 1995)

 Là sự kết hợp giữa điện tử, kỹ thuật điều khiển và kỹ thuật cơ khí.

  Mechatronics – Electronics in products and processes

  Mechatronics engineering (book):

 Là hoạt động trước khi lập kế hoạch liên quan đến cơ khí, điện tử và phần mềm vào vòng đời sản phẩm trong hoạt động đồng thời của quá trình phát triển.

  Mechatronics system design (shetty 1998):

phẩm điện cơ.

 Là sự liên kết hổ trợ lẩn nhau của cơ khí chính

xác, điều khiển điện tử và hệ thống tư duy trong thiết kế sản phẩm và các quá trình sản suất thông minh.

của kỹ thuật cơ khí, kỹ thuật điện tử, kỹ thuật máy tính và công nghệ thông tin.

sự phản hồi tới một vài bộ phận chủ yếu nhưng với nhiều hoặc ít sự hổ trợ đắc lực của điện tử cho các cơ cấu cơ khí.

  University of Twente (the Neherlands):

 Là công nghệ mà nó kết hợp cơ khí với điện tử và công nghệ thông tin để hình thành trường tích hợp và tương tác trong các chi tiết, môdun, sản phẩm và hệ thống.



 University of Washington:

 Sự nghiên cứu tổng hợp của thiết kế hệ thống và

sản phẩm mà trong đó sự tính toán, cơ khí hóa, sự tác động, cảm biến và điều khiển được kết hợp với nhau để đạt được chất lượng và tính năng của sản phẩm tiên tiến.

  Virginia polytechnic institute:

 Cơ điện tử liên quan đến sự kết hợp của cơ khí, điện tử, phần mềm, và kỹ thuật lý thuyết điều khiển vào trong một khung công việc hợp nhất mà nó làm tăng cường quá trình thiết kế.

 Đối với Takashi Yamaguchi, người làm việc ở

phòng kỹ thuật cơ khí Cty Hitachi ở Ibaraki Nhật Bản thì cơ điện tử là “một phương pháp luận cho việc thiết kế những sản phẩm mà được tung ra nhanh trên thị trường, có đặc tính chính xác Những đặc tính này có được vì sản phẩm không chỉ mang yếu tố thiết kế cơ khí mà

còn là sử dụng điều khiển servo, cảm biến

và điện tử” Ông cũng nói thêm rằng, nó cũng rất quan trọng để làm cho cấu trúc

cứng vững Các ổ đỉa máy tính là ví dụ của sự ứng dụng thành công cơ điện tử: “đĩa ghi được yêu cầu cung cấp sự truy cập rất nhanh,

vị trí chính xác và độ cứng vững tốt để

chống lại những tác động nhiễu biến đổi”

 Đối với Giorgio Rizzoni, phó giáo sư cơ khí ở

Đại học bang Ohio tại Columbus thì “cơ điện tử là sự hội tụ của phương thức thiết kế truyền thống với cảm biến và khí cụ đo kiểm,

truyền dộng, kỹ thuật cơ cấu tác động được gắn vào hệ thống vi xử lí thời gian thực”

Ông nói: những sản phẩm cơ điện tử thể

hiện những tính chất đặt biệt nào đó, bao

gồm sự thay thế nhiều chức năng cơ khí với những chức năng điện tử mà nó mang đến sự thiết kế, lập trình dể dàng và linh hoạt

hơn, khả năng bổ sung những điều khiển được sắp xếp trong hệ thống phức tạp và khả

năng điều khiển sự xuất nhập dữ liệu tự

động

 Đối với Masayoshi Tomiyuka giáo sư cơ khí ở Đại học California, Berkeley: “ cơ

điện tử thật sự không là gì cả

nhưng là một công cụ thiết kế tốt

Ý tưởng cơ bản là ứng dụng những phương pháp điều khiển mới để tạo

ra những đặc tính mới từ thiết bị cơ khí Nó có nghĩa là sử dụng kỹ

thuật hiện đại có giá trị thật sự để cải tiến đặc tính và tính linh hoạt

của sản phẩm và quá trình sản

xuất.

 Ngoài những định nghĩa tương tự như trên, khái

niệm về cơ điện tử còn được thể hiện bằng hình ảnh, một hình thức khái niệm trực giác hơn Giáo

sư Kevin Craig – Đại học Rensselaer (Mỹ) mô tả khái niệm bằng hình như sau :

Hình 1.1 Các thành phần tích hợp

trong cơ điện tử

 Ơû Viêt Nam PGS TSKH Phạm Thượng Cát đã định nghĩa cơ điện tử như sau:

 “Cơ điện tử là một lĩnh vực khoa học và cơng nghệ được hình thành từ sự cộng năng của nhiều ngành khoa học cơng nghệ nhằm hồn thiện,

thơng minh hố tạo nên linh hồn và cảm xúc cho các sản phẩm và cơng cụ phục vụ cho con người”

1.2 Hệ thống cơ điện tử

 Cũng giống như cơ điện tử, có nhiều khái niệm khác nhau về hệ thống cơ điện tử Chúng ta hãy khảo sát qua một số quan điểm sau của Bradley,

Okyay Kaynak, Bolton, Shetty.

 Quan điểm của Bradley

 Sự thành công của các nghành công nghiệp trong

sản xuất và bán hàng trên thị trường thế giới phụ thuộc rất nhiều vào khả năng kết hợp của điện – điện tử và công nghệ tin học vào trong các sản

phẩm cơ khí và các phương thức sản xuất cơ khí Đặc tính làm việc của nhiều sản phẩm hiện tại – xe ôtô, máy giặt, robot, máy công cụ…-cũng như việc sản xuất chúng phụ thuộc rất nhiều khả năng của các nghành công nghiệp về ứng dụng những kỹ thuật mới vào trong việc sản xuất sản phẩm và các quy trình sản xuất Kết quả là đã tạo ra một hệ thống rẻ hơn, đơn giản hơn đáng tin cậy hơn và linh hoạt hơn

so với các hệ thống trước đây Ranh giới giữa điện – điện tử, máy tính và cơ khí đã dần dần bị thay thế bởi sự kết hợp giữa chúng Sự kết hợp này đang tiến

tới một hệ thống mới: Hệ thống cơ điện tử

 Trên thực tế hệ thống cơ điện tử không có một định nghĩa rõ ràng Nó được tách biệt hoàn toàn ở các phần riêng biệt nhưng được kết hợp trong quá trình thực hiện Sự kết hợp này được trình bày ở hình 1.2, bao gồm các phần riêng biệt điện - điện tử , cơ khí và máy tính và sự liên kết chúng lại trong các lĩnh vực như giáo dục – đào tạo, công việc thực

tế,các nghành công nghiệp sản xuất và thị trường.

Cơ khí

Máy tính

Thị trường

Công nghiệp sản xuất

Công việc thực tế

Giáo dục và đào tạo

Điện –điện tử

Hình1.2 Sự liên kết của các thành phần trong hệ thống cơ điện tử theo Bradley

 Quan điểm của Okyay Kaynak

Nhị Kỳ thì hệ thống cơ điện tử được

khái niệm theo hình sau:

Cognition

Executtion

Actuators Mechanical process

Perception

Sensors

MECHATRONIC SYSTEM

Controlling sytem

Controller system

 Quan điểm của Bolton

 Theo Bolton thì cơ điện tử là một thuật ngữ của hệ thống Một hệ thống có thể được xem như một cái hộp đen mà chúng có một đầu vào và một đầu ra Nó là một cái hộp đen vì

chúng gồm những phần tử chứa đựng bên

trong hộp, để thực hiện chức năng liên hệ

giữa đầu vào và đầu ra Ví dụ như : cái môtơ điện có đầu vào là nguồn điện và đầu ra là sự quay của trục động cơ

Môtơ

Đầu vào

Đầu ra

 Một hệ thống đo lường có thể xem như một

cái hộp màu đen, mà chúng có thể đo

lường Chúng có đầu vào là giá trị cần đo

và đầu ra là giá trị đo được Ví dụ hệ thống

đo nhiệt độ, nhiệt kế có đầu vào là nhiệt

độ đầu ra là số chỉ trên thang đo

Nhiệt kế

Nhiệt độ Giá trị nhiệt độ cài đặt

môi trường

 Quan điểm của Shetty

có một định nghĩa rõ ràng” Vậy bằng cách nào ta

phân biệt được hệ thống cơ điện tử với các hệ thống khác? Chúng ta sẽ được hướng dẫn rõ ràng hơn về vấn đề này trong phần đưới đây (theo sách Mechatronic System Design của Shetty).

ứng dụng thành công những hệ thống đa lĩnh vực

Một trong các hệ thống được sử dụng phổ biến nhất là hệ thốngcơ điện Hệ thống này thường sử dụng thuật toán máy tính để điều khiển hoạt động chấp hành của hệ thống cơ và điện tử làm nhiệm vụ giao tiếp thông tin qua lại giữa máy tính và hệ thống cơ khí.

như hệ thống cơ điện tử mà ta đã đề cập Vậy sự khác nhau giữa hệ thống cơ điện tử và hệ thống đa lĩnh vực là gì?

  Điểm khác nhau giữa hệ thống cơ điện tử và hệ

thống đa lĩnh vực không phải ở các thành phần cấu tạo nên chúng mà là ở trình tự mà chúng được thiết kế [Shetty] Trước đây những hệ thống đa ngành sử dụng

phương thức thiết kế trình tự, theo từng lĩnh vực riêng biệt Ví dụ như thiết kế một hệ thống cơ điện thì người ta luôn thực hiện theo trình tự sau: đầu tiên là thiết kế hệ thống cơ, khi hệ thống cơ đã hoàn tất người ta mới thiết kế các mạch điều khiển và mạch công suất ở phần điện và cuối cùng là thiết kế thuật toán điều khiển cho hệ thống Mặt hạn chế lớn nhất của phương pháp thiết kế này là việc cố

định các quá trình thiết kế ở từng lĩnh vực riêng biệt đã tạo nên những ràng buộc mới (ràng buộc phát sinh), kết quả là phần thiết kế trước luôn ảnh hưởng áp đặt lên phần thiết kế phía sau Nhiều kỹ sư hệ thống đã quen thuộc với câu nói dí dỏm sau:

 “Thiết kế và xây dựng hệ thống cơ, sau đó mang nó đến cho người thợ sơn sơn nó và người kỹ sư hệ thống điều

khiển sẽ lắp bộ điều khiển cho nó”

 Phương pháp thiết kế cơ điện

tử được đặc trên kỹ thuật

đồng thời thay cho kỹ thuật

trình tự

 Trong ngành kỹ thuật hệ thống thì kỹ thuật đồng thời

được ứng dụng trong các giai đoạn thiết kế cơ sở (thiết

kế sơ bộ) Ở một khía cạnh nào đó thì cơ điện tử

chính là sự mở rộng của ngành kỹ thuật hệ thống,

nhưng nó được bổ xung thêm hệ thống thông tin nhằm

tạo sự thuận lợi trong quá trình thiết kế và kỹ thuật

đồng thời được áp dụng ở tất cả các giai đoạn thiết

kế chứ không phải chỉ ở giai đoạn thiết kế cơ sở.

Nhìn chung hệ thống Cơ Điện Tử được cấu thành bởi các yếu tố

Sự hình thành và phát triển hệ

thống cơ điện tử

1.3 SẢN PHẨM CƠ ĐIỆN TỬ

 Sản phẩm của cơ điện tử là sản phẩm của

nền công nghệ kỹ thuật cao, là kết quả của

sự vận dụng thành công từ khái niệm cơ bản

của hệ thống cơ điện tử Sản phẩm cơ điện tử luôn thể hiện những đặc tính vượt trội hơn các sản phẩm truyền thống khác Các đặt tính đó

có thể là một hay nhiều hơn các đặc tính sau:

+ Thể hiện sự tác động qua lại giữa cơ khí với điện tử và kỹ thuật thông tin trong các chức năng làm việc.

+ Thể hiện tính linh hoạt và thích ứng cao với các điều kiện môi trường khác nhau.

+ Là kết quả của chức năng điều khiển một cách thông minh.

+ Thể hiện tính chính xác và kinh tế cao mà không phải với bất cứ sản phẩm nào cũng có được.

+ Mang tính đồng bộ và đồng loạt cao, được thiết kế theo cấu trúc nên dể dàng mở rộng và phát triển lên mức cao hơn.

 Ngày nay, với yêu cầu ngày càng cao của xã hội như sản phẩm phải thể tính linh

hoạt, an toàn, tiện dụng, có tính năng hoạt động thông minh, độ tin cậy cao và giá

thành hạ… thì cơ điện tử chính là giải pháp hoàn hảo cho các yêu cầu trên.

 Sản phẩm cơ điện tử luôn hướng đến yêu cầu đơn giản hóa trong sử dụng, thực hiện các chức năng thay thế con người và điều này chính là độ phức tạp trong quá

trình thiết kế Vì vậy việc thiết kế các sản phẩm hay tiến trình xử lý cơ điện tử là

kết quả của sự rèn luyện trí óc ở nhiều khía cạnh.

 Các sản phẩm cơ điện tử tiêu biểu bao gồm:

 camara điện tử, ổ đĩa cứng ở máy tính, các robot công nghiệp, máy đo tọa độ 3 chiều, máy hát CD, máy photocopy, máy Fax, Mouse, robo chiếu sáng, robo dịch chuyển, camara tự động …

 Những loại xe trước đây đơn thuần chỉ là các kết cấu cơ khí chính xác và mọi hoạt động của xe phụ thuộc hoàn toàn vào người điều khiển Khi lái xe, người điều khiển phải tập

trung cao độ dẫn đến tình trạng mệt mỏi, mất tập trung dễ gây tai nạn, mặt khác tình trạng ô nhiễm khói bụi từ xe hơi cũng đáng để quan tâm Chính vì vậy các nhà sản xuất ô tô

cố gắng giảm bớt căng thẳng và tạo tiện lợi cho người điều khiển ô tô, họ kết hợp khéo léo các hệ thống điện, điện tử, công nghệ tin học, kỹ thuật lập trình, các thuật toán điều

khiển lại với nhau Kết quả là các loại ô tô ngày càng thông minh, tiết kiệm nhiên liệu, gon gàng và đẹp mắt, và công việc phối hợp và đưa các công nghệ mới vào các loại ô tô

đã hình thành nên một ngành mới: "Cơ điện tử ô tô".

 hệ thống phanh chống bó(ABS)ở nhiều phương tiện di động mục đích của động cơ này là nhằm ngăn chặn việc bó cứng một bánh xe và như vậy sẽ tránh cho lái xe mất điều khiển hướng lái do bị trượt.

Chương 2: ĐẶC ĐIỂM VÀ CẤU TRÚC CỦA HỆ THỐNG CƠ ĐIỆN

TỬ