Thị trường chứng khoán _ UPCOM

Lịch sử và quá trình hình thành thị trường UPCOMSàn chứng khoán Upcom có tên gọi đầy đủ là Unlisted Public Company Market và đây cũng là tên gọi của thị trường giao dịch chứng khoán dành

Lịch sử và quá trình hình thành thị trường UPCOM

Sàn chứng khoán Upcom có tên gọi đầy đủ là Unlisted Public Company Market và đây cũng là tên gọi của thị trường giao dịch chứng khoán dành cho các công ty đại chúng chưa niêm yết

Bản chất của thị trường UPCoM là trạm trung chuyển các cổ phiếu trước khi niêm yết trên 2 sàn giao dịch Tp.HCM và Hà Nội Chính vì thế, đây có thể được xem là sân chơi lớn để nhà đầu tư và doanh nghiệp có cơ hội “gần nhau” hơn

- Cách đây 6 năm (ngày 24/6/2009 - 24/6/2015), thị trường giao dịch chứng khoán của các công ty đại chúng (CtyĐC) chưa niêm yết (UPCoM trên Sở Giao dịch Chứng khoán (SGDCK) Hà Nội đã chính thức được khai trương và đi vào hoạt động với mục đích: thu hẹp thị trường tự do, mở rộng thị trường giao dịch có tổ chức, có quản lý của Nhà nước, quy tụ cổ phiếu của các CtyĐC chưa niêm yết về một đầu mối quản lý thống nhất, tạo ra cơ hội giao dịch chứng khoán công khai, minh bạch, an toàn và thuận lợi cho nhà đầu tư

 Theo đó, thị trường UPCoM theo mô hình thị trường OTC có tổ chức Các công

ty chứng khoán (CtyCK) đóng vai trò là các nhà bảo trợ trên thị trường Phương thức giao dịch trên UPCoM là giao dịch thỏa thuận điện tử

- Tuy nhiên, tại thời điểm thị trường UPCoM mới đi vào hoạt động, thanh khoản của thị trường khá ảm đạm

+ Lý do chủ yếu là vì phương thức giao dịch thỏa thuận điện tử chưa phù hợp với thực tiễn của Việt Nam do nhà đầu tư chỉ quen với phương thức khớp lệnh Trong khi đó, các CtyCK còn ngần ngại trong việc tìm kiếm đối tác cho nhà đầu tư vì họ phải mất thời gian và mất kinh phí khi họ phải có người đứng ra để môi giới dàn xếp các giao dịch Nguyên nhân là do các CtyCK chưa nhận thức đầy đủ về tiềm năng của thị trường này nên chưa có sự quan tâm và chú trọng đầu tư cần thiết, dẫn đến hệ quả là hầu hết các CtyCK đều chưa tận dụng ưu thế của phương thức giao dịch thỏa thuận một cách hiệu quả

 Những bước đầu tiên của thị trường UPCoM nhiều công ty đã không chủ động trong việc chia lệnh để thực hiện lệnh với khách hàng khiến cho tính thanh khoản của thị trường bị ảnh hưởng đáng kể

Ngày 20/11/2008, Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 108/2008-QĐ-BTC về việc ban hành Quy chế tổ chức và quản lý giao dịch chứng khoán công ty đại

chúng (CtyĐC) chưa niêm yết tại Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HaSTC) Đây là cơ sở pháp lý quan trọng trong việc triển khai thị trường UPCoM (Thị trường giao dịch cổ phiếu của CTĐC chưa niêm yết) Việc quản lý và tạo môi trường thuận lợi cho việc mua/bán, chuyển nhượng chứng khoán của các CtyĐC chưa niêm yết và các loại hình doanh nghiệp được phép chuyển nhượng chứng khoán khác là vô cùng cần thiết Trên cơ sở đó thị trường UPCoM ra đời và khai trương vào ngày 24/6/2009 Ở thời điểm bấy giờ UPCOM có 10 thành viên tham gia, trong đó có 5 công ty chứng khoán Danh sách 10 công ty chứng khoán niêm yết ngày đầu

Cổ phiếu lĩnh vực chứng khoán chiếm ưu ái của giới đầu tư bởi con số khớp lệnh ở những mã này từ hàng chục đến hàng trăm nghìn, dẫn đầu là mã SME của Công ty chứng khoán SME, với 354.679 cổ phiếu Dược phẩm Phong Phú (PPP) ghi nhận khối lượng khớp thấp nhất, vẻn vẹn 300 cổ phiếu.Ngoại trừ CFC (Cafico Việt Nam), 9 cổ phiếu còn lại đều có giao dịch, với mức cao nhất gần 360.000 cổ phiếu HIG của Tập đoàn HIPT đạt giá khớp cao nhất, với 32.500 đồng, mức chốt giá thấp nhất rơi vào mã TGP (Công ty cổ phần Trường Phú) Ngay trong phiên mở hàng đầu tiên, UPCoM-Index có tổng mức chuyển nhượng gần 1,1 triệu chứng khoán, với giá trị giao dịch đạt 18,9 tỷ đồng, tổng giá trị toàn thị trường 2.230 tỷ đồng Tuy nhiên, khối lượng và giá trị giao dịch trên sàn UPCoM luôn ở mức rất thấp Từ khi mở cửa đến nay, khối lượng giao dịch bình quân mỗi phiên đạt gần 520.000 đơn vị, giá trị chỉ đạt hơn 7,6 tỷ đồng (bằng 0,054% tổng giá trị vốn hóa thị trường)

- Để giúp cải thiện tính thanh khoản cho UPCoM, Sở GDCK Hà Nội đã thay đổi phương thức giao dịch và kéo dài thời gian giao dịch kể từ ngày 19/7/2010 Tuy nhiên, ngược với mong đợi, tác động tích cực chỉ xuất hiện vài ngày trước khi những thay đổi trên có hiệu lực, còn sau đó, “đâu vẫn vào đấy” Ngay sau khi có tin UPCoM sẽ thay đổi, dòng tiền chảy mạnh vào thị trường khiến khối lượng và giá trị giao dịch tăng vọt Nhà đầu tư tranh nhau đặt lệnh kịch trần khiến cả thị trường “đột ngột” đi lên trong 11 phiên liên tiếp, hàng chục cổ phiếu tăng trần, bất chấp việc quy chế giao dịch chưa hề thay đổi Nguyên nhân thị trường “bùng nổ” được lý giải là thay đổi giao dịch được kỳ vọng sẽ khiến UPCoM hấp dẫn hơn, các

cổ phiếu sẽ được các “đội lái” để ý và làm giá Chỉ trong 19 phiên giao dịch (kể từ 22/6 đến 16/7), thị trường đã có 15 phiên tăng và 4 phiên giảm điểm (trong đó có

11 phiên tăng liên tiếp) Chỉ số UPCoM-Index tăng hơn 30,57% từ mức 46,02

điểm lên 60,09 điểm, nhiều cổ phiếu trên sàn UPCoM đã tăng giá hơn 100% như NBW, BTW, TNB Khi sàn UPCoM chính thức khớp lệnh liên tục, trong vòng 1 tháng sau đó, thị trường này lại liên tiếp giảm điểm Không ít nhà đầu tư phải

“ngậm đắng nuốt cay” khi muốn cắt lỗ mà không làm được do những cải thiện về thanh khoản trên UPCoM vừa đạt được lại “bỗng dưng biến mất” Trong 24 phiên giao dịch, chỉ số UPCoM-Index mất đi 19,7% khi có tới 18 phiên giảm điểm Giá trị giao dịch bình quân chỉ còn 15,9 tỷ đồng

- Ngày 30/9/2010, giao dịch sụt giảm mạnh và rơi xuống mức thấp, UPCoM-Index đóng cửa phiên giao dịch cuối cùng của tháng 9/2010 tiếp tục để mất thêm 0,97 điểm (tương đương giảm 2,08%) xuống còn 45,67 điểm Tổng khối lượng giao dịch toàn thị trường chỉ đạt gần 300 nghìn cổ phiếu, tương đương giá trị giao dịch

là 4,46 tỷ đồng Đến thời điểm ngày 29/10/2010, sàn UPCOM đã có 104 mã cổ phiếu được niêm yết và phiên giao dịch đã có những phục hồi nhẹ giúp UPCOM-Index đảo chiều thành công lên 42,35 điểm Tuy nhiên tính thah khoản vẫn chưa có

sự cải thiện, tiếp tục ở mức thấp Tổng khối lượng giao dịch toàn thị trường chỉ đạt 243.700 đơn vị, tương đương giá trị giao dịch là 4,05 tỷ đồng

- Từ ngày 19/7/2010 nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động của thị trường UPCoM, sàn UPCoM được áp dụng phương thức khớp lệnh liên tục thay thế phương thức giao dịch thỏa thuận điện tử Đồng thời, một số giải pháp khác cũng được SGDCK

Hà Nội áp dụng như: mở rộng thời gian giao dịch; nới lỏng quy định đăng ký giao dịch (ĐKGD)… đã tạo thuận lợi hơn cho nhà đầu tư và doanh nghiệp khi tham gia thị trường UPCoM

 Các giải pháp trên đã mang lại những hiệu ứng tích cực cho thị trường Đặc biệt, thực hiện chủ trương đẩy mạnh cổ phần hóa (CPH) doanh nghiệp nhà nước (DNNN) của Chính phủ, hai văn bản quan trọng có tác động trực tiếp đến sự phát triển của thị trường UPCoM cũng đã được ban hành, đó là:

i) Quyết định số 51/2014/QĐ-TTg (Quyết định 51) ngày 15/9/2014 của Thủ tướng Chính phủ1 quy định trong thời hạn 90 ngày kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, doanh nghiệp phải thực hiện nghĩa vụ đăng ký là CtyĐC với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), đồng thời thực hiện đăng ký lưu

ký cổ phiếu tập trung tại Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) và ĐKGD trên sàn UPCoM;

ii) Thông tư số 01/2015/TT-BTC (Thông tư 01) ngày 05/01/2015 của Bộ Tài chính2 cụ thể hóa quy định bắt buộc các CtyĐC đã chào bán chứng khoán ra công chúng nhưng chưa niêm yết hoặc đã hủy niêm yết phải tham gia thị trường có tổ chức

- Cho đến nay, thị trường này đã có những bước chuyển mình khá nhanh khi không chỉ là thị trường giao dịch của những doanh nghiệp có quy mô vốn nhỏ, quy mô giao dịch trong từng phiên chưa tới 20 tỷ đồng/phiên… mà đã trở thành thị trường của các doanh nghiệp đăng ký giao dịch đa dạng về ngành nghề và quy mô vốn, trong đó có những doanh nghiệp có quy mô vốn trên 2.500 tỷ đồng Ngoài ra, số lượng doanh nghiệp ĐKGD trên UPCoM không ngừng tăng lên

 Từ xuất phát điểm với chỉ 10 doanh nghiệp tham gia trong giai đoạn đầu hoạt động của thị trường, đến nay đã có tới 201 doanh nghiệp tham gia UPCoM với tổng giá trị đăng ký giao dịch đạt khoảng 30,4 nghìn tỷ đồng, giá trị vốn hóa thị trường đạt gần 38,6 nghìn tỷ đồng

Riêng trong 6 tháng đầu năm 2015, khối lượng giao dịch bình quân trên UPCoM đạt 2,6 triệu cổ phiếu/phiên, giá trị giao dịch bình quân đạt hơn 40,7 tỷ đồng/phiên, gấp 10 lần so với thời kỳ đầu ra mắt thị trường UPCoM cũng là nơi để các CtyĐC tập dượt, làm quen trước khi lên niêm yết cổ phiếu Trong 6 năm qua, đã có 20 doanh nghiệp chuyển từ UPCoM sang thị trường niêm yết