bước qua lời nguyền word (1)

I. Thi pháp nhân vật: • Tên địa chủ độc ác, bóc lột nhân dân:  Lão Hứa tên địa chủ độc ác dồn nhân dân vào bước đường cùng: “Sau đêm chánh tổng chết hụt vì lựu đạn du kích, lão Hứa lấy cớ điệu ông tôi ra đình, bắt xin lỗi chính quyền vì chót đẻ ra bố tôi. Ông tôi không nghe. Lão Hứa sai tuần đem diêm đến đốt nhà ông tôi. Đến đêm, lão Hứa xua lệ ập đến, trói nghiến ông tôi kéo ra đình”.  Thấy cái miếng đất “gan chó” trở nên màu mỡ riêu cua, chánh tổng xin quan huyện cho đặt lý trưởng. Lão Hứa nhảy tót lên ngồi mâm nhất. Cũng bắt đầu từ đó chữ “Đồng” mất hẳn ý nghĩa bởi làng bị cắt thành năm bảy miếng, do năm bảy ông anh bà chị “hùng cứ một phương”. Tuy nhiên tất cả đều bị đặt dưới sự kiềm toả của lão Hứa.

BƯỚC QUA LỜI NGUYỀN

NHÓM 3

I. Thi pháp nhân vật:

• Tên địa chủ độc ác, bóc lột nhân dân:

 Lão Hứa tên địa chủ độc ác dồn nhân dân vào bước đường cùng: “Sau đêm chánh tổng chết hụt vì lựu đạn du kích, lão Hứa lấy cớ điệu ông tôi ra đình, bắt xin lỗi chính quyền vì chót đẻ ra bố tôi Ông tôi không nghe Lão Hứa sai tuần đem diêm đến đốt nhà ông tôi Đến đêm, lão Hứa xua lệ ập đến, trói nghiến ông tôi kéo ra đình”.

 Thấy cái miếng đất “gan chó” trở nên màu mỡ riêu cua, chánh tổng xin quan

huyện cho đặt lý trưởng Lão Hứa nhảy tót lên ngồi mâm nhất Cũng bắt đầu từ đó chữ “Đồng” mất hẳn ý nghĩa bởi làng bị cắt thành năm bảy miếng, do năm bảy

ông anh bà chị “hùng cứ một phương” Tuy nhiên tất cả đều bị đặt dưới sự kiềm

toả của lão Hứa

• Tên địa chủ lẽo mép:

 Kìa cậu Tư, tôi cắn cỏ lạy cậu Cậu thử hỏi ông nhà xem, có phải có lúc tôi đã tử

tế với ông nhà không?

 Cậu cứ lớn lên đi cậu sẽ hiểu tôi chả là cái gì trước số phận, trước thời thế Tôi có trực tiếp đánh ông cậu đâu Cuộc đời cũ nó ắt phải như thế

 Cuối cùng chết ở một nơi “có một mô đất bẹp dí ở rìa khu bình dân, sát mép nước Tuồng như nó cố tình lút xuống để người sống khỏi ngứa mắt”

 Lão chết hồi năm kia sau 7-8 năm ỉa đái ra quần Làng không cho lão vào nghĩa địa nên lão đành tạm ở đấy Hồi đưa tang lão, thối khắp làng đến nỗi ruồi xanh đuổi theo quan tài đông hơn ong vỡ tổ Mấy ngày sau tháng khí còn chưa hết khiến mấy chục con chó hóa dại một lúc rồi theo lão cả

• Nhân vật hiền lành cam chịu mọi uất ức

 Quý Anh cô gái hiền lành nhưng luôn bị bạn bè trêu chọc và ăn hiếp chỉ vì là cha

là địa chủ

• Một hòn đất nát bay thẳng vào mặt con bé: “Khai mau!” Lại một hòn nữa rồi cả trận mưa đất trút lên toàn thân Quý Anh Nó vội ngồi ngụp xuống, đưa tay gỡ đất và xoa lên vết thương Không hé nửa lời.

• Có hôm mặt nó tím bầm Cũng có bận nó khóc, còn đa phần nó đều gắng chịu đựng, một sự chịu đựng mà ngay cả lúc lớn tôi vẫn không sao giải thích được.

 Là người con gái chung thủy: “ Chờ nhau ngần ấy năm… thời buổi này không dễ

có mấy người”

• Nhân vật nghèo nàn, bị áp bức, có mối thù hận sâu nặng:

 Ông tổ 4 đời nhân vật tôi vốn nghèo nàn nhưng giỏi chữ nho nên được đám hào lí

nể trọng: “Sau vụ cha con lão Lý Bá khuynh gia bại sản chỉ vì một bài thơ của cụ, thì cụ bốn đời của tôi bị liệt vào hạng nguy hiểm cho đám chức sắc từ Chánh tổng trở xuống”

 Chú Hai, chú Ba của nhân vật tôi chết vì một bát cơm nguội

 Chú Ba “chết lã trong giấc ngủ” khi chờ anh mình đem cơm về

 Chú Hai chết vì “Chú tôi ăn cắp ngô non bị đám Trương tuần chôn sống Rồi chính họ lại bới chú tôi lên – cho khỏi thối làng – bó chiếu giúp bố tôi Bố tôi kể đêm ấy mưa bão, bố tôi vác chú Hai về đến nhà cũng vừa sáng Sẵn có cái hố ngập nước, bố tôi thả tõm chú Hai xuống đó, mắt chú tôi vẫn mở trừng trừng”

 Chính vì điều này mà gia đình nhân vật tôi có mối thù sâu nặng với lão Hứa

 Sẵn mối thù “bố nợ con trả” ông tôi bị chèn ép suốt một đời Tuy thế ông nội cũng nuôi chí lớn lắm

 Chuyện ông tôi bị lão Hứa đánh giập phổi là chuyện sau này Chỉ biết rằng lúc

hấp hối, ông tôi dặn lại truyền cho con cháu: “Còn làng Đồng thì còn mối thù với thằng Hứa và con cháu hắn”

II. Chi tiết nghệ thuật:

• Chi tiết “mỗi ngày bố tôi kể lại cho tôi nghe một chuyện thời xưa bề sự tàn ác của lão Hứa…lão Hứa và con cháu lão là kẻ thù truyền kiếp” Mối thù này đã phần nào hé mở ra cho ta thấy được mối thù giai cấp lúc bấy giờ Và hơn hết đó chính là mối thù giữa giai cấp nông dân và địa chủ Gia đình nhân vật “tôi” đại diện cho giai cấp bị trị, nông dân; gia đình lão Hứa đại diện cho giai cấp thống trị, địa chủ Mối thù hận đã được miêu tả một cách sâu sắc để chúng ta nhìn nhận được rằng nó không chỉ tồn tại ở một thế hệ mà

nó được kéo đai qua nhiều thế hệ, khiến cho những thế hệ sau này như mang trong người một gánh nặng, không dễ dàng vứt bỏ được

• Chi tiết “ Bố tôi gục xuống và khi ngẩng lên tôi tưởng như không tin vào mắt mình, mặt ông bị vò nát bởi hảng trăm nếp gấp khắc nghiệt Trên khuôn mặt ấy tôi thấy lại quá khứ

vật vã đẫm máu và nước mắt…” lời nguyền độc địa vẫn còn in hằn trên những gương mặt

đã gần như tàn tạ của người cha đau khổ, bị vằm nát

• Chi tiết “ sống lủi thủi như con chó lạc loài” “hiền lành mà nhu mì như hòn đất”, “gặp đứa trẻ lên sáu cũng nhất nhất đều lên tiếng chào trước” kẻ gây ra tội ác, đau khổ cho người khác đã phải chịu nỗi khổ sở, dằn vặt cho đến cái chết cũng đầy tủi nhục và khốn cùng

Chi tiết khi thấy cảnh Qúy Anh không khóc, cam chịu để yên bọn trẻ nhà bần nông quất roi, nếm đất vào người, Tư rất ngạc nhiên và hình ảnh đôi mắt trong veo đó cứ ám ảnh vào tâm trí Với Tư đôi mắt đó biểu thị một thứ gì đó thuần khiết, trong sáng, vô tội Và khi đôi mắt của Qúy Anh xuất hiện bên cạnh lão Hứa – “ trông nó đối nghịch gay gắt với lão bố phàm tục”.Và trong đầu cậu xuất hiện những suy nghĩ “ Cậu và tôi và những mùa vàng rực nắng, chúng ta cùng là con đẻ của một cuộc đời không thù hận” Phải rồi, nếu không thù hận thì Tư sẽ kết thân với Qúy Anh như mọi đứa trẻ khác, chứ không phải là

sự dằn vặt của một tâm hồn bé bỏng đứng giữa thù hận đời trước với những tình cảm trong sáng này Và tình cảm trong sáng ấy dường như đã trở thành một tình yêu Và điều này đã khiến Tư từng bước “ bước qua lời nguyền” Thưở nhỏ, cậu cởi trói cho Qúy Anh khi đang bị trói vào cọc phi lao và chạy trốn cùng Đến tuổi thiếu niên, cậu sẵn sàng lao vào những cuộc cãi vã với bố mình để bênh vực Quý Anh, thẳn thắng thừa nhận tình yêu của mình với mẹ Điều lớn nhất trong tình yêu của nhân vật Tư dành cho Quý Anh là một

sự can đảm bước qua mọi lời nguyền độc địa của mảnh đất chết tiệt Cậu thừa nhận tình cảm của mình chính là bước qua lời nguyền dòng họ, vượt qua sự thù hận để bảo vệ tình yêu của mình.“ Tôi và Quý Anh, hai kẻ trong trắng như nhau, tỗi lỗi như nhau ( vì cả hai đều là thế hệ gánh chịu lời nguyền và thấm đẫm nỗi đau của cả mấy thế hệ) cùng bước qua lời nguyền “ trai gái trong làng không được phép lấy nhau”, bước qua những hận thù nhiều thế hệ để chứng tỏ tình yêu của mình Tình yêu ấy cuối cùng cũng đã được chấp thuận phần nào

III. Không gian và thời gian nghệ thuật:

1. Không gian

Tạ Duy Anh đã tạo một không gian nghệ thuật hết sức đặc sắc, góp phần tạo nên cốt truyện mới lạ và độc đáo

1.1 Không gian làng quê

Không gian quen thuộc mà ta bắt gặp trong các tác phẩm là không gian làng quê gắn với phong tục tập quán không gian làng Đồng Ngôi làng đã in sâu vào tuổi thơ cậu bé Tạ Duy Anh

đã in hắn lên những trang viết của tác giả “Đó là làng tôi,làng Đồng Trưa của tôi,đấy là đất nước thu nhỏ,vũ trụ thu nhỏ Làng ấy đất nước ấy vủ trụ ấy là nơi tôi sinh ra,tôi khám phá,tôi viết,đủ cho tôi viết đến hết đời” Và quả đúng như vậy, chính quê hương là mạch ngầm sáng tác

vô tận của Tạ Duy Anh

1.2 Không gian phố thị gắn với sự đổi thay của con người

Văn xuôi sau đổi mới nói chung đã phát hiện bổ sung một hình thức mới của mối qua hệ con người với lịch sử Đó là sự “lệch pha” sự không thống nhất giữa con người trong sự phát triễn của xã hội với bao nhiêu cám dỗ và bất trắc họ đã đổi thay và quên đi những giá trị đích thực của mình

Con người cái nhân cũng được thể hiện rõ nhất trong sự tự nhận thức chính mình, hiểu được chính mình cùng những khát vọng tự do, yêu thương của con người Trong sự đối đáp với người cha sau 10 năm bỏ làng ra đi, anh Hai Duy nói: “ Con học được nhiều thứ Nhưng cái quý nhất là cuộc

đời con phải biết tự định đoạt lấy mình.” Và con người đã tự giải thoát cho chính mình: “ Chưa bao giờ tôi căn ghét đồng loại đến thế Nữa đêm tôi lẻn dậy trốn khỏi nhà cùng vơi cây vồ sàn bằng gỗ lim Đây rồi.sự ngu ngốc, thói dởm đời,lòng thù hận,đều vì những cây nấm độc này Tôi đập nát bảy chiếc miếu thờ để suốt đêm ấy ngồi khóc âm thầm như kẻ bị ruồng bỏ”.

Trong cuộc sống hiện đại Tạ Duy Anh đã miêu tả một kiểu người mới mẽ Con người với những đổi thay đó là sự thờ ơ của con người chỉ mãi chạy theo cuộc sống ngày càng làm cho họ mắc những căn bệnh lạ như bệnh “ mất vị giác lâu ngày” Đó là sự trơ lì về mặt xúc cảm,đó là sự bàng quan trước cuộc sống Đó là những cái mặt lạ do gắn quá lâu mà không thể gỡ ra được nữa hay là cả lời nói chỉ dùng để nói những lời xu nịnh không dám nói thực với lòng mình mà dần dần yết hầu to dần ra,lưỡi tuồng cả khuông miệng

Tuy nhận ra con người là sự giả dối, sự gian nanh nhưng chúng ta vẫn cứ phải sống theo cách đó bởi cuộc sống này hết sức phức tạp Thật ra trong chính cuộc sống hằng ngày thương và nhất là trong cơ chế thị trường với rất nhiều mối quan hệ phức tạp mỗi chúng ta mỗi ngày phải đóng rât nhiều vai giả.Đó là thông điệp mà nhà văn Tạ Duy Anh muốn gửi đến độc giả

2. Thời gian nghệ thuật

2.1 Thời gian đồng hiện.

Truyện ngắn Tạ Duy Anh là sự liên tục của thời gian bởi vì các sự kiện luôn được tác giả sắp đặt kề nhau.Đôi khi cũng là sự đảo ngược trật tự thời gian câu chuyện để nhân vật hồi tưởng lại về một thời điểm hiện tại của quá khứ.Hồi tưởng chính là sự quay về quá khứ để nhận thức lại

sự việc đồng thời cũng là sự sống lại với cái “hiện tại” của quá khứ.Và mơ ước tương lai cũng là sống với “hiện tại” của tương lai trong hiện tại

Thời gian có sự xáo trộn giữa những thời điểm của quá khứ hiện tại.Từ hiện tại mà người kể chuyện kể về quá khứ xa xưa của mình đôi khi câu chuyện kể lại từ một nhân vật khác lại kể lại chuyện quá khứ

Từ đầu tác phẩm kể về nhân vật “tôi”: “ Năm tôi lên bảy tuổi, tôi đã được giáo dục khá cẩn thận về vị trí mà tôi đang chiếm một khoảng tí teo giữa cuộc đời mênh mông này Tôi phải nhớ rằng thành phần gia đình mình bần nông” Cái quá khứ có những ký ức của làng quê những con

người nhỏ bé và cả Qúy Anh nửa Rồi thời gian dịch chuyển tới hiện tại khi nhân vật “tôi” lưu lạc xa quê giờ mới trở về làng quê ghi bao dấu ấn:

“Sau trọn mười năm, kể từ ngày khóc thầm ra đi, tôi lại trở về cái nơi ghi dấu mãi tuổi thơ cay đắng của tôi.Bố tôi già đi ghê gớm.Tóc ông bạc như cước, xơ xác trên chiếc trán bị thời gian đào rảnh lô xô”.

Trở về làng quê là bao ký ức của quá khứ hiện về, nhưng câu chuyện đẫm máu của bố kể:

“Trong những câu chuyện bố tôi kể [ ] ông dặn mẹ tôi sau này phải đẻ ít nhất 3 thằng con trai” Đây là đoạn kể về mối thù không đội trời chung từ thời “ông tổ bốn đời” cho đến đời cha,

đời chú giữa hai gia đình nhân vật Tư và lão Hứa

Những kỷ niệm với người con gái có tên Qúy Anh: “Năm tôi lên mười gia đình tôi đang ở thời kỳ đại thịnh [ ] quằn quại trong nỗi ân hận đành chịu mang tội với ông và chú Hai tôi”

Đây là đoạn hồi ức của nhân vật “tôi” vào khoảng năm lên mười tuổi, gia đình Quý Anh xa sút, sống lủi thủi qua ngày Đồng thời cũng nhớ lại những cảm xúc đầu tiên của mình với cô thiếu nữ Quý Anh xinh xắn Tình yêu thiêng liêng của họ đã vượt qua bao khó khăn và cả lời nguyền của làng Đồng “con trai con gái cùng làng không được lấy nhau” Họ đã đến với nhau bằng một tình yêu trong sáng không hề vụ lợi tâm hồn họ trong sáng đến lạ thường “Sau này lớn lên nhất định cháu với cậu đẻ chung một đứa con”

Cả một quá khứ từ xưa từ thưở làng Đồng sinh ra như thế nào từ lời kể của “Bố tôi kể: Làng Đồng xưa kia vốn chỉ là bãi đất bằng dùng làm để nơi cày bừa nhà chánh tổng Trong năm gia đình đầu tiên đặt tên “ Đồng”cho làng tôi có ông tổ bốn đời của tôi “Đồng” có nghĩa là cùng một lòng cùng một chí hướng và cùng lấy một họ Về sau dân tứ chiếng kéo đến.Đôi vợ chồng phu phen phiêu bạt trên đường kiếm ăn; một ông cướp chán nghề, quàng vào một ả nào

đó tự dưng thích sống yên ổn.Rồi có khi ông mõ làng khác bị đuổi, đến xin giữ nguyên nghề làng rộng ra cho đến bây giờ” Kể về nguồn gốc của làng Đồng từ thời nó mới chỉ là một bãi đất

trống, về lời nguyền “con trai con gái trong làng không được lấy nhau” Bị phản đối, bị cấm đoán

từ gia đình và dòng tộc nhân vật “tôi” trong truyện đã chọn cách bỏ nhà ra đi, đập nát bảy chiếc miếu thờ cũng như đập nát sự ngu ngốc, lòng thù hận của những con người nơi đây

“Bây giờ các vị đã nằm cả ở đây, nơi trước kia chỉ là cái gò con người [ ] tôi biết tóc bố tôi bạc đi một cách khủng khiếp một phần vì những đau khổ tôi trút lên cuộc đời Người” Dòng thời

gian về với hiện tại, đứng giữa khu nghĩa địa – nơi chôn vùi những con người, những định kiến của mười năm trước nhân vật nhớ về cái đêm anh và Quý Anh bị bủa vây bằng giáo mác, bằng nỗi căm ghét phi lý

“Mọi việc tôi làm trong kì nghỉ phép đều không lọt mắt bố tôi [ ] bố tôi gục xuống như vừa bị

cả khối nặng khủng khiếp đè lên vai.Hình như ông đã khóc được” Thời gian nghỉ phép của Tư

sắp hết anh chuẩn bi lên đường, người cha tuy vẫn chưa đủ can đảm bước qua lời nguyền nhưng cũng đã đồng ý cho Quý Anh về làm dâu nhà mình (mặc dù là sau khi ông chết) Những ân oán, những định kiến có thể từ nay sẽ được chấm dứt

Truyện ngắn sử dụng thời gian đồng hiện có quyền uy cực lớn từ quá khứ người kể chuyện có tầm bao quát luôn cả hiện tại không những thế làn cho câu chuyện hấp dẫn lôi cuốn trong các sự kiện.Giúp bạn đọc lý giãi nguyên nhân và hệ quả của nhưng mâu thuẩn trong tác phẩm

Tóm lại:

• Trong “bước qua lời nguyền” có sự đan xen giữa quá khứ và hiện tại Mô hình thời gian theo cấu trúc toàn bộ truyện ngắn là quá khứ - hiện tại – quá khứ - hiện tại Các sự kiện được kể không tuân theo trình tự trước sau (đảo thuật), có nhiều sự kiện gối đầu lên nhau

• Đoạn mở đầu là cảnh tượng Quý Anh bị bạn bè bắt nạt và coi thường vì là con của một địa chủ - kẻ bóc lột nhân dân Tác giả chọn khúc thời gian này đưa lên đầu tác phẩm cũng mang nhiều dụng ý, nhằm gây ấn tượng cho độc giả Đoạn này có thể được coi là lý lịch trích ngang của các nhân vật

• Sự sai trật niên biểu đồng thời với sự tái điệp thời gian càng rõ và dày đặc hơn trong từng phần nhỏ của tác phẩm Cứ ở mỗi thời điểm hiện tại, nhân vật lại có ký ức hiện về Sự vật hay cảnh huống hiện tại đều chứa đựng đầy ắp cả quá khứ Sự trộn lẫn thời gian đó khiến cho ta có cảm giác như con người đang trôi trong một không gian - thời gian vô tận, mờ ảo

• Tổ chức thời gian đồng hiện theo kĩ thuật dòng ý thức, trong một chừng mực nhất định là chiến lược trần thuật của tác giả nhằm soi chiếu cặn kẽ con người hiện đại với nhiều chiều Cách tổ chức thời gian phi tuyến tính, sự lắp ghép thời gian hiện thực, thời gian tâm tưởng làm cho hiện thực rộng hơn, hiện thực tâm hồn con người sâu hơn

2.2 Thời gian tâm tưởng

Tạ Duy Anh còn thành công khi khai thác và đi vào chiều sâu tâm lý nhân vật những buồn vui đâu khổ và những ký ức xen lẫn nhau trong tác phẩm

Tạ Duy Anh sử dụng rất nhiều trạng từ chỉ thời gian đã qua mang tính chất hồi ức như: Hồi

ấy, từ lâu, khi đó… nhiều nhất là từ “Bố kể” hoặc một ai đó kể lại… không gian tâm lý tâm tưởng giúp đọc giả hướng về một thời xa xưa đó Sự bừng sáng lên của tình yêu mặc dù chẳng thích thú với nhưng biến thể của quá khứ nhưng ông chấp nhận nó như một phần cuộc sống này

Tạ Duy Anh thông cảm với những số phận đau khổ là người phụ nữ “chàng thong cảm với hai người đàn bà” “ Cậu không sống kiếp của chị cậu chẳng thể hiểu được”

Con người Tạ Duy Anh biết tha thứ, đặc biệt cách giải thoát cho mình và cả những con

người đã một thời gây bao đau khổ cho mình: “Nhân danh những người thân của tôi, nhân danh sự khốn khổ của con người tôi tha thứ cho ông và xin ông tha thứ” Trong cái quá khứ ấy

con người qua thời gian mặc dù họ nhận ra họ thất bại song họ chẳng bao giờ họ chấp nhận hoặc thừa nhận điều đó

Những tiềm thức trong tâm tưởng đặc biệt hơn nữa dòng hồi ức của chính nhân vật là người trần thuật kể lại là câu chuyện của cả nhân vật trong câu chuyện như người cha kể lại cuộc đời cay đắng của mình từ thưở ông tổ bốn đời và cả cái chết của người chú

Họ cứ luẩn quẩm trong cái vòng trầm luân trần gian ấy một cái vòng đó mà họ đấu đa nhau từng li tưng tí một làm cho làng Đồng nhỏ bé một thời huy hoàng giờ đây lầy lội tăm tối, thù hận đến nỗi nhà văn hóa hóa thành nơi vừa nhốt người vừa, vừa nhốt lợn, ghế đá bị đập què chân,gãy lưng,sân bong thành nơi cho trẻ con và cho phóng uế Chú Hỗ là người luôn đấu tranh chống lại những bất công phi lí đó cũng trở thành phần tử nguy hiểm

Nhân vật tôi viết lại chính ký ức của mình, tình yêu,nơi làng quê gắn liền với tuổi thơ những

ký ức tuôn chảy theo dòng cảm xúc Đó là một thời khắc sâu vào tâm cảm của mình là tuổi thơ

với bao kỷ niệm như bao đứa trẻ trên đất nước Việt Nam những ngày chăn trâu thả diều “Cánh diều trẻ con của tôi mền mại như cánh bướm, thanh sạch không hề vụ lợi.Trong khi người lớn chạy bật móng chân để rong diều thì đám mục đồng chúng tối sướn đến phát dại khi nhìn lên

trời Sáo luông ngỗng vi vu trầm bổng Sáo đơn rồi sáo kép,sáo bè…như gọi thấp xuống những

vì sao sớm Ban đêm trên bãi thã diều thật không có gì huyền ảo hơn Có cảm giác diều đang trôi trên giãi ngân hà” những ký ức tuổi thơ ngọt ngào và đầy thơ mộng với những mơ ước về

chàng hoàng tử, nàng tiên xinh đẹp

Thêm vào đó là những trận đòn soi của tụi trẻ dành cho cô bé Qúy Anh không có tội tình gì nhưng cam chịu đáng thương Nó cam chịu đến kỳ lạ Thế rồi tình yêu cũng chớm nở trong tâm hồn của Cậu Tư và Qúy Anh hai người hai thế giới khác nhau do các bậc cha chú tạo ta một bức tường vô hình ngăn cản họ Thế nhưng họ lại gặp nhau ở một điểm chung là họ mang trong mình một tình yêu nồng cháy đốt cháy cái lới nguyền trói chặt con ngươi bao đời nay Một tình yêu không vụ lợi toan tính họ sẳn sang lam tất cả để bảo vệ tình yêu ấy

Sau bao năm trở về lại làng quê khi nhắc đến cái tên Qúy Anh “ Qúy Anh – ký ức tôi chồm dậy như con ngựa chưa thuần Phút chốc những kỷ niệm mặn chát của tôi một thời vụt hiện lên tươi rói như vết thương đang ứa máu” Thời gian của cả một thời xưa lắm hiện về cái thời của ông tổ bốn

đời Men theo dòng ký ức ta thấy một thực tại khác hoàn toàn khác một làng Đồng khác giữa hai thế lực bủa vây bởi lời nguyền truyền từ đời khác lại

Thời gian tâm tưởng trong tác phẩm của Tạ Duy Anh là những hồi ức về quá khứ, những sự việc được nhớ lại theo mạch cảm xúc Ký ức như là con đường để tác giả nhận thức và biểu hiện thực tại Ký ức là một sự tìm kiếm thời gian đã đi qua cuộc đời nhân vật

IV. Thi pháp cốt truyện:

- Trong tác phẩm “ Bước qua lời nguyền” tác giả đã mô tả lại một ngôi làng trong những năm trước cách mạng, sau cải cách ruộng đất và trong những năm đổi mới

- Làng Đồng được mô tả trong hai khoảng thời gian:

+ Đầu tiên là giai đoạn làng trước cách mạng Làng Đồng như một xã hội nông thôn thu nhỏ với những lý tưởng, lý hào, lính lệ, trai đinh, những kẻ cố nông, cùng đinh, phu phen, dân tứ phương phiêu bạt Đã là làng thì phải có tôn ti trật tự Đó là một làng quê được đặt dưới sự cai trị của một lý trưởng ( Lão Hứa), dưới lý trưởng là những “ năm, bảy ông anh bà chị mỗi người hùng cứ một phương” Nơi những kẻ địa chủ ra sức bóc lột người dân, đối xử không bằng loài vật, đến chén cơm nguội trên tay cũng giật xuống, đổ cho chó ăn đẩy người ta đến bước đường cùng Bên cạnh hệ thống tôn ti là những luật lệ hà khắc: kẻ trộn cắp, ăn cướp phải bị chon sống, con làm phản thì cha bị địu ra đình xin lỗi cả làng, chính quyền vì đẻ ra đứa phản nghịch,

+ Khoảng thời gian thứ hai là sau cải cách ruộng đất, làng Đồng sau cuộc cải cách ruộng đất

có những thay đổi Hệ thống tôn ti trật tự bị phá vỡ, thay vào đó là những trật tự mới Dù là cải cách ruộng đất, đổi mới xã hội thế nhưng cách nghĩ phiến diện, công thức về con người

và bản chất con người cùng với cách tư duy bảo thủ đã khiến cho làng Đồng không thoát ra

khỏi “lời nguyền”, những người trong làng cứ nhòm ngó tổ tiên của từng nhà rồi quy kết cho con cháu, nhồi nhét vào đầu thế hệ trẻ những điều đại loại như tổ tiên nó xấu xa thì con cháu cũng xấu xa … Cứ cách nhìn ngó vào mâm cơm của từng nhà mặc kệ làng xóm tiêu điều như thế đã khiến cho làng Đồng sau mười năm ( kể từ lúc nhân vật Tư ra đi và trở về) trở nên khủng khiếp “ mấy chục năm xây dựng mà cứ xác xơ như trong cảnh tắt đèn”

- Trải dài từ đầu đến cuối tác phẩm “ Bước qua lời nguyền” của Tạ Duy Anh là sự xuất hiện của những mối thù hận – nguyên nhân phát sinh của những lời nguyền Có hai lớp thù hận trong tác phẩm là thù hận dòng họ và thù hận giai cấp Mối thù hận đó như những sợi dây xích tồn tại rất lâu, từ lúc làng Đồng ra đời, và keo dài từ thế hệ này sang thế hệ khác và chưa tháo gỡ được

- Hận thù dòng họ ở đây chính là mối thù hận của nhà nhân vật Tư và nhà Quý Anh Mối thù kéo dài những bốn thế hệ Chính từ mối thù giữa hai dòng họ mà ta có thể nhận thức được mối thù giai cấp Ở đây chính là mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ Đại diện cho hai giai cấp chính là hai dòng họ, gia đình nhân vật tôi đại diện cho giai cấp bị trị, nông dân và gia đình lão Hứa đại diện cho giai cấp thống trị địa chủ Tạ Duy Anh miêu tả mối hận thù của hai dòng họ một cách sâu sắc nhằm để người đọc hình dung ra được lớp hận thù thứ hai Đồng thời để chúng ta nhận thấy rằng mâu thuẫn giai cấp không chỉ tồn tại trong một thế hệ mà kéo dài nhiều đời, khiến cho đời sau gánh lấy một gánh nặng, không dễ dàng vứt bỏ được

- Trong tác phẩm “ Bước qua lời nguyền”, Tạ Duy Anh đã xây dựng một mối tình trong cảnh nghịch lý theo motip Romeo và Juliet Tình yêu trong tác phẩm được ra đời và nuôi dưỡng ngay trong lòng những định kiến Một tình yêu trong sáng như thiên thần ấy vậy mà khiến cho tâm tưởng nhân vật tôi luôn phải đau đáu, ám ảnh bởi mối thù sâu nặng của dòng họ Cũng chính tình yêu với Quý Anh mà nhân vật cậu Tư đã hơn một lần “ bước qua lời

nguyền”

- Điều lớn nhất trong tình yêu của nhân vật Tư dành cho Quý Anh là một sự can đảm bước qua mọi lời nguyền độc địa của mảnh đất chết tiệt Cậu thừa nhận tình cảm của mình chính là bước qua lời nguyền dòng họ, bước qua sự thù hận dòng họ, vượt qua sự thù hận để bảo vệ tình yêu của mình Cùng bước qua lời nguyền “ trai gái trong làng không được phép lấy nhau”, bước qua những hận thù nhiều thế hệ để chứng tỏ tình yêu của mình, tình yêu ấy cuối cùng cũng được chấp nhập phần nào

→ Có thể nói thi pháp cốt truyện trong truyện “ Bước qua lời nguyền” được Tạ Duy Anh viết hết sức là sâu sắc, ông viết về nông thôn , phản ánh những cách nghĩ của người dân nông thôn nhưng ẩn nấp đằng sau đó là cách nhìn nhận đứng trên lập trường tiến bộ để phê phán

xã hội với những nghịch lý và duyệt lại những sai lầm trong quá khứ, Tạ Duy Anh đã miêu tả mối hận thù sâu sắc nhằm chỉ ra cách suy nghĩ phiến diện, công thức, một chiều về bản chất con người

V. Thi pháp lời văn nghệ thuật:

V.1 Ngôn ngữ

V.1.1 Ngôn ngữ đời thường

Một điều mà trong các tác phẩm của mình Tạ Duy Anh đã sử dụng ngôn ngữ rất dung dị, đời thường, bên cạnh đó ngôn ngữ truyện ngắn Tạ Duy Anh luôn luôn thể hiện bề mặt thô nhám của đời sống bình thường Đó là thứ ngôn ngữ đời thường nhưng có phần dung tục Ngôn ngữ này

ngườita còn gọi là ngôn ngữ “đen” thứ ngôn ngữ suồng sã Đó là cách nhà văn viết thoe kiểu hiện thực để làm người đọc hiểu hơn về tính đa thể của cuộc sống con người Với Tạ Duy Anh bạn đọc lắm lúc sờn gai ốc vì những con chữ bạo thường trở nên thô thiển

“Chết cha con Sừng Măng đi! Chết cha quân bóc lột đi!”

“Mày sắp quên mối thù rồi đấy Chẳng qua thời nay là thời của Bần-cố nông thì lão phải chịu đấy con ạ Mẹ tiên sư, giá lúc nó xua tuần đến đốt nhà ông nội mà mày được chứng kiến nhỉ!”

“Để nịnh bố tôi, ông Tư Vê đã ỉa vào cửa nhà lão cả đống tướng.”

Đó là cách nhà văn phản ánh cái thật ở Tạ Duy Anh khác với nhà văn khác.Vì cái thật không thể thật nếu nó không được diễn đạt đúng là nó.Bởi thứ ngôn ngữ này mới hột tả hết các loại người trong xã hội.Họ sử dụng hết vốn từ sẵn có của mình, thả lỏng dây cưng cho ngôn ngữ thoải mái tuôn ra.Chính lối sống hiện đại, mỗi nhà sống với nhau khép kín làm cho họ không hiểu nhau đúng hơn họ không hiểu được cuộc sống của nhau.

Bên cạnh thứ ngôn ngữ này cũng hiện diện của ngôn ngữ ngọt ngào của tình yêu, nó vi phạm

mọi nguyên tắc ngữ pháp bởi tình yêu không tuân theo cái gì có sẵn “- Con nói thật đi, có đúng

con giăng dện với con Quý Anh không?- Con yêu cô ấy.”

Trong tác phẩm của ông hầu như viết về người nông dân họ vẫn giữ được những mộc mạc, chân tình, họ xưng hô với nhau như những người ruột thịt

“- Cậu Tư bao nhiêu tuổi?

- Mười lăm… còn mày?

- Cháu mười bốn.

- Sao mày nhớn thế?

- Cháu là con gái mà Cậu Tư xem này”.

V.1.2 Ngôn ngữ đối thoại

Đối thoại cũng cách nhà văn dùng để miêu tả tính cách nhân vật qua lời lẽ, đối thoại với người khác.Đối thoại là cách giao tiếp giữa các nhan vật Từ đấy ta có thể nhận thấy họ suồng sã, thân mật hay thô ráp.

Trong Bước qua lời nguyền, ông sử dụng cách đối thoại dày đặc có ý nghĩa đặc biệt đối thoại giúp người ta xích lại gần nhau hơn, họ tâm tình hoặc giải bày tâm sự với nhau.Chẳng hạn như cuộc nói chuyện ngây ngô của Quý Anh và cậu Tư.

Nhưng đôi khi đối thoại cũng đem lại hiệu quả trái ngược nhau không làm họ xích gần lại nhau

mà đẩy họ ra xa nhau, không ai hiểu ai, không ai quan tâm tới cuộc sống của nhau chứ đừng nói đến cảm thông nhau Nó thể hiện trang thái vỡ vụn, phân ra của thế giới hiện đại, vừa khắc đậm trạng thái cô đơn, tha hóa của nhân vật Mỗi nhân vật là một thế giới riêng xa lạ với động loại với chính mình.

“- Mày phải thôi ngay hoặc tao thắt cổ tao chết.

- Thì thôi! – Tôi gắt lên – Con trai mẹ chả cao giá lắm đâu.”

Đối thoại đôi khi chỉ vài ba từ thôi có vẻ cụt lũn như thế nhưng nó lại mang ý nghĩa nhất định nào đó của chủ thể người nói và người tiếp nhận.

“- Tại sao con Quý Anh nó không đến?

- Cô ấy sợ.”

5.1.3 Ngôn ngữ độc thoại nội tâm:

Nếu đối thoại là một chách miêu tả nhân vật trong sự đối mặt của nó với người khác thì độc thoại là khu vực ngôn ngữ nhạy cảm để nhân vật tự nói với chính mình.Độc thoại nội tâm trở thành thủ pháp nghệ thuật hiệu quả khi diễn tả quá trình tự ý thức của nhân vật, cho phép đi sâu vào thế giới nội tâm đầy bí ẩn của nhân vật.