các phương pháp và dụng cụ đo độ ẩm

» Nếu không khí độ am có thê tích V, ở nhiệt độ T thi khối lượng M của của khô khi ẩm chứa trong thê tích V sẽ là tổng của khối lượng không khi khô mự và khối lượng của hơi a m, va ta

CAC PHUONG PHAP YA DUNG

CY DO DO AM

ĐẶT VẤN ĐỀ _ @~-

3 Trong ứng dụng hàng ngày, nhu cau theo

dõi nhiệt độ và độ ẩm ngày càng trở nên phổ

biến và thiết thực và sử dụng trong:

“San xuất chế biến nông nghiệp

+» Hiển thị và thực thi điều khiển (quạt gió,

may say, dieu hòa, hay báo động)

» Datalog dữ liệu về môi trường tại một khu

vực

» Theo dõi môi trường, chế độ làm việc cua

một số các dây truyền, thiết bị có yêu cầu

tiêu hóa bị kích thích nếu lớn hơn 70%

thì sự ra mồ hồi giảm nghiêm trọng

- Trong công nghiệp, các thiết bị, máy

._ móc độ ẩm ảnh hưởng trực tiếp đến

chúng nhất là các thiết bị điện, điện tử

Do vậy việc đo, xác định độ ẩm và

chống ẩm là nhieemk vụ rất quan

trọng trong các quá trình công nghệ,

điều khiển và thiết kế chế tạo các thiết

Ct U .ïầœẦớ T

» Nếu không khí độ am có thê tích V, ở nhiệt độ T

thi khối lượng M của của khô khi ẩm chứa trong

thê tích V sẽ là tổng của khối lượng không khi khô (mự ) và khối lượng của hơi a (m,) va ta CÓ:

M= m +m,

» Nếu 9° iP la tong áp suất riêng phần của không

khi khô pự ) và của hơi nước p, ) ta có:

ĐỊNH NGHIA #%<-

+ Áp suất hơi bão hòa:

Áp suất hơi bão hòa (P,,, (T)) do bang dan vi Pa

là áp suất hơi nước ở trạng thái can bang với nước

lỏng ở nhiệt độ T Lớn hơn áp suất này sẽ xẩy ra

hiện tượng ngưng tụ

“ DO ẩm tương đối:

Độ ẩm tương đối (U%) là tỷ sô giữa áp suất

riêng phần của hơi nước và áp suất hơi bão hòa ở

nhiệt độ T

U% = (Pụ / Port) ) 100%

© Nhiét do hoa sương:

Nhiệt độ hóa sudng T,, (°C) la nhiét d6 can phai

làm lạnh không khi ẩm tới đó đê đạt được trạng

thái bão hòa (Tỷ sô trộn r không thay đổi trong

quá trình làm lạnh) Đó chính là nhiệt độ sao cho:

P, = Pup -

% Nhiệt độ ẩm:

Nhiệt độ ẩm T; (°€) là nhiệt độ cân bằng của

một khối lượng nước hóa hơi và không khi trong

trường hợp khi nhiệt lượng cần thiết đê hóa hơi chỉ

được trích từ không khi

PHAN LOAI CAM BIEN DO DO AM—~;

CAC LOAI AM KE- giftties

ẨM KẾ BIẾN THIÊN TRỞ KHÁN&<<

a) Am ké Clorua lity (Licl)

b) Am kê Anhidrit photphoric (P;O:)

4 Ẩm kê quang (gương)

> tt

điện dung) của các cảm biến phụ

thuộc vào độ ẩm của môi trường

Cảm biến độ am dựa trên nguyên lý

biến thiên trở kháng được phân

thành ẩm kế điện trở và ẩm kế tụ

điện

>> _a

ẨM KẾ ĐIỆN TRỞ _ 4#

Ẩm kê điện trở là các thiết bị đo độ ẩm dựa trên các

cảm biến điện trở, chúng được phân chia thành hai

loại:

+» Điện trở kim loại: là một đê có kích thước nhỏ (vài

mm?) được phủ chất hút ẩm và gắn 2 điện cực bằng

kim loại không bị ăn mòn và bị ôxy hóa Giá trị điện

trở đo được giữa hai cực phụ thuộc vào hàm lượng

nước (tỷ sô giữa khối lượng nước hấp thụ với khối

lượng chất khô) và nhiệt độ chất hút ẩm Hàm lượng

nươc lại phụ thuộc vào độ ẩm tương đối và nhiệt độ

+ Chất điện phân: là những chất dẫn điện Điện trở của

chúng phụ thuộc vào thê tích bị thay đổi theo hàm

lượng nước, do đó có thê biến đổi độ ẩm tương đối

Hình a) là đường cong đặc trưng cho sự phụ

thuộc của điện trở với độ ẩm tương đối của cảm

biến điện trở

* Trong thực tê điện trở Rmạ phụ thuộc đồng thời cả

độ ẩm tương đối và cả nhiệt độ Ảnh hưởng của

nhiệt độ có thê sử dụng mạch bù như hình b)

Trong đó điện trở Ra và Rg có hệ sô nhiệt øz giống

nhau

* Với cảm biến điện trở có thê sử dụng với dải đo

tử 5 - 95% và dải nhiệt độ -10°C đến 50 hoặc

60°C Thời gian hồi đáp cỡ 10s và sai sô +2 đến

5%

Ns .@%<-

% Giả sử một tụ điện giữa hai bản cực là không khi có thê coi

như cảm biến đo độ âm đo hơi am trong khong khi làm

thay đổi hằng sô điện môi và được biểu diễn theo công

thức:

211 48, |

T [Ps — U)t0*,

Trong đó: T - nhiệt độ tuyệt đối (°K)

P- áp suất của khi ẩm (mmHg)

Ph, áp suất hơi bão hòa 6 nhiét dd T (mmHg)

U - độ ẩm tương đối (%)

+ Từ biểu thức trên ta thấy răng hăng sô điện môi của khi ẩm

tức là điện dung của tụ tì lệ với độ ẩm tương đối

+ Nếu ta thay không khi bằng một chất điện môi khác giữa

h hai tam cực của tụ điện ta có thê tạo ra một cảm biến đo

ộ ẩm.

AM KE TU DIEN POLYME.#><-

& Cấu tạo gồm: một màng polyme co dé day 6-12um co

khả năng hấp thụ hơi nước Lớp polyme được phủ trên điện cực thứ nhất là Tantan sau đó phủ phủ tiếp lên polyme 1 lớp Crôm dày 100A đến 10.000A làm điện cực thứ 2 lớp C rôm gây nên các vết nứt làm tăng khả năng tiếp xúc của chất này với không khí Thời gian hồi đáp của tụ phụ thuộc vào độ dày của lớp điện môi

+» Với cảm biến tụ điện polyme có thê đo độ ẩm trong

AM KE TU DIEN AIL,0, -2iltiew

#, Định nghĩa:

Ẩm kê tụ dién Al,03 la mot tu dién trong do Al,0;

la chất điện môi vic chê tạo bằng phương pháp:

Anot hóa bản thân tấm nhôm làm điện cue thứ nhất

của tụ

Điện cực thứ 2 là một màng kim loại mỏng được tạo

thành trên mặt kia của lớp điện môi Chiều dày của

lớp AlaOz nhỏ hơn hoặc bằng 0,3m sự tha ổi trở

kháng của tụ phụ thuộc vào áp suất riéng PS a cua

hợi nước và không phụ thuộc vào nhiệt độ

trình Anot hóa được thực hiện bằng điện phan dua

dịch H;SO„ với tấm nhồm làm Anot Ôxy hình thàn

trên AI và ô xy hóa bề mặt tạo thành AI 1203 wee

xít nhôm có cấu trúc xốp nên tiếp xúc tốt với không

a)

> a) Âm kế tụ điện nhôm AlzO;

b) Sơ đồ tương đương

ẨM KẾ TỤ ĐIỆN AI,o„ <#%<~

Điện cực thứ hai phủ lên lớp Al,Oz có thê

dùng đồng, vàng platin, Niken - Cr ôm và

Nhôm Cảm biến tụ điện Al,O; cho phép

đo nhiệt độ hóa sương Ts trong phạm vi

thay đổi từ -80°C đến 70°C Với giải áp từ 0

đến 100 Pa thời gian hồi đáp cỡ vài giây

Cảm biến trên có nhược điểm không sử

dụng được trong môi trường chứa chất ăn

mòn như NaCI, lưu huỳnh

>> ll

AM KE HAP THỤ _ @~-

$& Nguyên lý làm việc:

dựa trên sự hấp thụ hơi nước của một sô chất

như Clorua liti (Licl) hoặc Anhidrit photphoric PO

Các chất trên khi ở trạng thái khô điện trở của

chúng rất cao, lúc hút am hơi nước ở môi trường

xung quanh, điện trở giảm một cách đáng: kê qua

đó xác định được độ ẩm của môi trường cần đo

qua trinh do bang cach nung nong dung dich muối chứa trong ầm kê cho đến khi áp suất hơi bão

hòa ở phía trên dung dịch bằng áp suất hơi của môi

trường không khi bình thường Từ nhiệt độ đó xác

định được áp suất hơi và nhiệt độ hóa sương

Thường người ta chọn dung dịch muối bão hòa sao

cho ở một nhiệt độ cho trước, áp suất hơi bão hòa

càng nhỏ càng tốt —

> Đường cong áp suất hơi phụ thuộc vào nhiệt ;_=-a

Của một sô dung dịch bão hòa

Nhiệt độ dụng Áp suất hơi trén mat Áp suất hơi trên Độ ẩm tương đối

dich T; °c nước P ot p,) mặt Lic! (T, Pa) U = ——- % Prot: A

bn Các giá trị áp suất hơi bão hòa trên mặt nước và trên dung dịch —

Muôi Clorua liti bão hòa ở những nhiệt độ khác nhau

ẨM KẾ HẤP THỤ .#%<-

Đường cong áp suất hơi gần tương ứng với đường

cong độ ẩm tương đối 12%

* Ví dụ: cùng một áp suất hơi tương ứng P =

2163Pa Nhiệt độ hóa sương của nước là 18,8°C

nhưng nhiệt độ cân bằng của dung dich Clorua

lity bão hòa là 60 °C

>

ẨM KẾ Clorua lity (Licl) #%<=

% cảm biến có cấu tạo gồm một ống được bao bọc bởi

một lớp vai tam dung dich clorua lity trên đó cuốn hai

điện cực bằng kim loại không bị ăn mòn

+» các điện cực được đốt nóng bằng một nguồn cung cấp

để làm bay hơi nước

* khi nước bay hơi hết, điện trở của cảm biến tăng và

dòng điện của điện cực giảm đáng kể Khi đo ở môi

trường có không khí ẩm clorua liti hấp thụ hơi nước ở

môi trường xung quanh nên độ ẩm tăng, điện trở của

nó giảm và dòng điện tăng làm cho nhiệt độ của cảm

biến lại tăng Tại một thời điểm nào đó sẽ đạt được sự

cân bằng giữa muối clorua liti và độ ẩm Sự cân bằng

này xẩy ra ở nhiệt độ liên quan đến áp suất hơi và

đồng thời đến nhiệt độ hóa sương Ts Qua đó có thể 7

rec định được nhiệt độ hóa sương Ts |

ẨM KẾ Clorua lity (LicL) x##8®<

Đặc điểm của cảm biến clorua lity là có thê đo

được nhiệt độ hóa sương với độ chính xác cao

Quá trình đo nhiệt độ cân bằng thực hiện bằng

đốt nóng nên đơn giản, độ tin cây cao, giá thành

hợp lý

+» Độ chính xác có thê đạt tới +0,2°C tùy thuộc vào

cảm biến nhiệt độ, cấu tạo của cảm biến và diều

kiện sử dụng

* Thời gian hôi đáp cỡ 10 phút Phạm vi đo nhiệt

độ hóa sương của các chất từ -10°C đến 60°C

* Ví dụ: với nhiệt độ hóa sương —10°C€ < Ts < —34°C

va 41°C < Ts < 65°C Độ chính xác +1°C với dải đo

bè - 34°c < Ts < 41°C độ chính xác +2°C _-ấế

ẨM KẾ Anhidrit photphoric(p„ø8)

$ Ẩm kê Anhidrit photphoric (P,0-)

cảm biến gồm ống cách điện 1 với đường kich không lớn

lắm, mặt trong đặt hai điện cực xoắn 2 và 3, giữa chúng

được phủ một màng mỏng P;0: Màng có điện trở lớn ở dạng

khô và điện trở bị giảm khi hút ẩm Không khi ẩm cần đo

được đưa qua ống với tốc độ không đổi Khi đó liên tục diễn

ra hai quá trình: sự hút ẩm của màng đê tạo thành anhydrit

photphoric và điện phân nước đê tái sinh Anhidrit photphoric

P,Oe + H;O =? 2HPO,

AM KE Anhidrit photphoric (Pee

Trong quá trình đo dòng điện đi qua chỉ thi tỉ lệ với độ

âm tuyệt đối của không khí

s* với cảm biến trên có thê cho phép đo hơi nước với dải

đo từ 10“ đến 1% theo khối lượng và có sai sô +(5

ẨM KẾ QUANG (GƯƠNG)#»<=

% Nguyên lý hoạt động:

như đã biết nhiệt độ hóa sương Ts là nhiệt độ cần phải làm

lạnh không khi ẩm xuống tới đó đê đạt trạng thái bão hòa Đó

chính là nhiệt độ đê sao cho áp suất hơi (Pn) bằng áp suất hơi bão

hòa [Poh (T)] Tai nhiét độ độ âm tuyệt đối có thê được xác định

từ nhiệt độ này trong quá trình đo với áp suất đã biết trước

từ đó cho thấy nguyên lý hoạt động cơ bản của am ké quang la

sử dụng một ương phản chiếu mà nhiệt độ bề mặt của nó được

điều chỉnh chỉnh xác nhờ một thiết bị điện cung cấp nhiệt độ

Nhiệt độ gương được điều chỉnh tại ngưỡng (Ts) Khong khi can

đo độ ẩm được dẫn qua bê mặt gương và hệ thống điều khiển

làm lạnh gương (dựa vào hiệu ứng Peltier hoặc ni tơ lỏng) cho

đến khi xuất hiện sự ngưng tụ Khi xuất hiện lớp sương trên bê

mặt gương, ánh sáng bị tán xạ đến đầu thu quang và kích thích

bộ phát tín hiệu làm nung nóng gương | thong qua hé diéu khién

Khi nhiét d6 gương tăng, lớp sương biến mất và chấm dứt hiệu

ứng tán xạ ánh sáng Chu kỉ sau làm lạnh lại bắt đầu Với sự hiệu

chỉnh thích hợp ta nhận được lớp ngưng tụ Cảm biến nhiệt độ đặt

sau gương cho phép xác định nhiệt độ gương i

._

ẨM KẾ QUANG (GƯƠNG) @®>.-

34 Cấu tạo: một bơm nhiệt dựa vào hiệu ứng Peltier Bơm

chuyển nhiệt đến bề mặt gương mỏng đã gắn cảm biến nhiệt

độ Cảm biến này là một phần của cặp nhiệt kê sô đê chỉ

nhiệt độ của gương Mạch của ẩm kê được mắc kiểu vi sai

* Với hệ thống optocoupler phía trên gôm đèn LED và Photo

tranzito (bộ thu quang) dùng đê bù trôi Hệ thống

optocoupler phía trên

“ Cac den LED và bộ thu quang cua optocoupler phía trước

được bô trí một góc lệch 45°

Bơm nhiệt điều khiển nhiệt độ của gương ở phía dưới Tại

thời điểm nước ngưng tụ, đặc tính gương giảm bất ngờ tạo

nên sự thay đổi dòng ánh sáng ở bộ thu quang Tín hiệu của

bộ thu quang qua bộ điều khiển điều chỉnh dòng điện qua

bơm nhiệt đê duy trì nhiệt độ bề mặt gương ở mức điểm

sương cho đến trạng thái ổn định Quá trình hoạt động như

pee nói trên,

ẨM KẾ QUANG (GƯƠNG)z#><-

Ưu điểm của ẩm kê quang là có phạm vi đo rộng

-70°C đến 100°C Độ chính xác cao +0,2°C, có thê

làm việc trong môi trường ăn mòn

+ Nhược điểm của thiết bị là cấu tạo phức tạp, giá

thành đắt và phải hiệu chinh thường xuyên

+ Thiết bị này được dùng trong các phòng thi

nghiệm

>

MOT SO CACH DO DO AM KHAGie~

PHƯƠNG PHÁP ĐO ĐỘ ẨM SỬ DỤNG HS110X8

%HS1101 cơ bản là 1 tụ biến dung theo độ ẩm,

giá trị của nó sẽ thay đổi khi độ ẩm thay đổi

Nguyên lý mạch là tạo ra dao động và tần

số thay đổi tương ứng theo giá trị điện dung

hay chính là độ ẩm môi trường Mạch sử dụng

IC 555 dé tao dao động

+ Giá trị điện dung của HS1101 thay đổi thi lam

thay đổi tần số đầu ra của IC55 bài toán của

chúng ta bây giờ chính là đo tân số tại đầu ra

của 555 từ đó tham chiếu đến datasheet của

HS1101 để tìm ra độ ẩm hiện tại

>> we

MỘT SỐ LOẠI MÁY ĐO %<

+» Máy đo độ ẩm của gõ:

Nguyên lý đo: Electrical resistance

Chiêu dài chân điện cực: 0.3" (8mm)

Chân điện cực: tích hợp cắm vào máy và