Bài 1 thay Pham Anh 18 10 2016

Những nhận thức ban đầu về các vấn đề kinh tế chính trị của trường phái Trọng thương • Thế kỷ XVI là giai đoạn có tính bước ngoặt trong phát triển kinh tế Tây Âu • Chủ nghĩa Trọng thương

Nội dung

1 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA KINH TẾ

CHÍNH TRỊ HỌC MÁC – LÊNIN

2 KINH TẾ CHÍNH TRỊ HỌC MÁC - LÊNIN

1 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA

1.1 Giai đoạn hình thành tiền đề ban đầu của kinh tế

Những nhận thức ban đầu về các vấn đề kinh tế chính

trị của trường phái Trọng thương

• Thế kỷ XVI là giai đoạn có tính bước ngoặt trong phát triển kinh

tế Tây Âu

• Chủ nghĩa Trọng thương (Mercantilism)- tư tưởng kinh tế ban đầu của giai cấp tư sản trong thời kỳ tích lũy nguyên thuỷ tư bản, phản ánh quá trình chuyển đổi nền kinh tế hàng hóa giản đơn sang nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa

• Đại biểu chủ yếu: W.Staford (1554-1612); T.Mun (1571-1641)

• Những đóng góp chủ yếu:

– Đưa ra thuật ngữ Kinh tế chính trị (A.Montchretien, 1615)– Quan niệm mới về của cải và sự giàu có của quốc gia dân tộc– Con đường để gia tăng sự giàu có của quốc gia

– Vai trò của nhà nước đối với hoạt động kinh tế

Sự phát triển của kinh tế chính trị thông qua trường

phái Trọng nông

• Chủ nghĩa Trọng nông (Physiocrates) xuất hiện vào giữa thế kỷ XVIII

tại Pháp Đại biểu chủ yếu: Francois Quesney (1694-1774); Turgot

(1727-1781)

• Những nội dung chủ yếu:

– Phê phán Chủ nghĩa Trọng thương: lợi nhuận, tiền thuế, tự do kinh doanh

1.2 Giai đoạn hình thành và phát triển của kinh tế chính trị học trong lý thuyết tư sản cổ điển Anh

1.2.1 Khái quát chung về mục tiêu, đối tượng, phương pháp, nội dung nghiên cứu của trường phái tư sản cổ điển Anh

1.2.2 Sự hình thành kinh tế chính trị học trong quan điểm của William Petty

1.2.3 Sự phát triển của Kinh tế chính trị học trong lý luận kinh

tế của Adam Smith

1.2.4 Sự phát triển và hoàn thiện của kinh tế chính trị học trong lý luận kinh tế của David Ricardo

1.2.1 Khái quát chung về mục tiêu, đối tượng, phương pháp, nội dung nghiên cứu của trường phái tư sản cổ điển Anh

• Mục tiêu nghiên vẫn là làm rõ nguồn gốc, bản chất sự giàu có của dân tộc

• Chuyển đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị học từ lĩnh vực lưu thông sang lĩnh vực sản xuất

• Sử dụng phương pháp trừu tượng hóa khoa học

• Nội dung nghiên cứu chủ yếu hướng vào những mối quan hệ

cơ bản, những quy luật của nền kinh tế hàng hóa và kinh tế tư bản chủ nghĩa

• Đại biểu: William Petty(1623-1687), Adam Smith(1723-1790), David Ricardo (1772-1823)

1.2.2 Sự hình thành kinh tế chính trị học trong quan điểm của

William Petty

• Thứ nhất, quan điểm về giá trị và các cấp độ biểu hiện của giá

trị hàng hóa

• Thứ hai, quan điểm về tiền tệ

• Thứ ba, quan điểm về phân phối thu nhập:

– Tiền công

– Địa tô

– Lợi tức

1.2.3 Sự phát triển của Kinh tế chính trị học trong lý

luận kinh tế của Adam Smith

• Thứ nhất, tư tưởng tự do kinh tế và bàn tay vô hình

• Thứ hai, quan điểm về của cải và phân công lao động

• Thứ ba, quan điểm về giá trị, giá cả hàng hoá

• Thứ tư, quan điểm về tiền tệ

• Thứ năm, quan điểm về tư bản

• Thứ sáu, quan điểm về phân phối thu nhập

• …

1.2.4 Sự phát triển và hoàn thiện của kinh tế chính trị

học trong lý luận kinh tế của David Ricardo

• Thứ nhất, quan điểm về giá trị hàng hóa

• Thứ hai, quan điểm về tiền tệ

• Thứ ba, quan điểm về tư bản

• Thứ tư, quan điểm về phân phối thu nhập

1.3 Kinh tế chính trị sau tư sản cổ điển

1.3.1 Kinh tế chính trị hậu tư sản cổ điển: T.R.Malthus (1766 -

1834)

1.3.2 Kinh tế chính trị tiểu tư sản: Sismondi (1773 – 1842)

1.3.3 Chủ nghĩa xã hội không tưởng: Saint Simon (1760 - 1825),

Charles Fourier (1772 - 1837), Robert Owen (1771 - 1858)

2.1 Kinh tế chính trị học mác-xít

2.1.1 Đối tượng của kinh tế chính trị học mác-xít

2.1.2 Phương pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị học xít

mác-2.1.3 Những nội dung chủ yếu kinh tế chính trị học mác-xít

2.1.1 Đối tượng của kinh tế chính trị học mác-xít

– Kinh tế chính trị…là khoa học nghiên cứu những điều kiện và những hình thức trong đó diễn ra sự sản xuất và trao đổi trong các xã hội khác nhau của loài người, và những sản phẩm được phân phối một cách tương ứng trong từng xã hội nhất định

• C.Mác: đối tượng nghiên cứu là phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và những quan hệ sản xuất và trao đổi thích ứng với phương thức ấy, … mục đích cuối cùng …là tìm ra qui luật vận động kinh tế của xã hội hiện đại.

2.1.1 Đối tượng của kinh tế chính trị học mác-xít

• Kinh tế chính trị học nghiên cứu quan hệ xã hội của con người hình thành trong quá trình sản xuất và tái sản xuất của cải vật chất và vạch ra những qui luật điều tiết sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng những của cải đó trong những trình độ nhất định của sự phát triển xã hội loài người

• Đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị học là mặt xã hội của phương thức sản xuất hay quan hệ sản xuất trong mối quan hệ biện chứng với lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng

• Khái niệm, phạm trù, quy luật kinh tế

2.1.2 Phương pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị

2.1.3 Những nội dung chủ yếu kinh tế chính trị học

mác-xít

• Bộ “Tư bản”

• Tác phẩm “Phê phán Cương lĩnh Gô-ta”

2.1.3 Những nội dung chủ yếu kinh tế chính trị học

mác-xít

• Bộ “Tư bản”

– Quyển I “Quá trình sản xuất của tư bản” gồm 7 phần:

• Hàng hóa và tiền

• Sự chuyển hóa của tiền thành tư bản

• Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tuyệt đối

• Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tương đối

• Sự sản xuất ra giá trị thặng dư tuyệt đối và giá trị thặng

dư tương đối

• Tiền công

• Quá trình tích lũy tư bản

2.1.3 Những nội dung chủ yếu kinh tế chính trị học

mác-xít

• Bộ “Tư bản”

– Quyển II “Quá trình lưu thông của tư bản” gồm 3 phần:

• Những biến hóa hình thái của tư bản và tuầnhoàn của những biến hóa hình thái ấy

• Chu chuyển của tư bản

• Sự tái sản xuất và lưu thông của tổng tư bản xã hội

2.1.3 Những nội dung chủ yếu kinh tế chính trị học

• Sự chuyển hóa lợi nhuận thành lợi nhuận trung bình

• Quy luật tỷ suất lợi nhuận có xu hướng giảm xuống

• Sự chuyển hóa tư bản-hàng hóa và tư bản-tiền tệ thành tư bản kinh doanh hàng hóa và tư bản kinh doanh tiền tệ (tư bản thương nhân)

• Sự phân chia lợi nhuận thành lợi tức và lợi nhuận doanh nghiệp Tư bản sinh lợi tức

• Sự chuyển hoá của lợi nhuận siêu ngạch thành địa tô

• Các loại thu nhập và những nguồn của chúng

2.2 Sự bổ sung, phát triển kinh tế chính trị học của

V.I.Lênin

• Bổ sung lý luận về chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh

• Sáng tạo ra lý luận khoa học về chủ nghĩa đế quốc

• Xây dựng nền móng khoa học cho kinh tế chính trị về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và về chủ nghĩa xã hội với tư cách

là giai đoạn thấp của phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa

2.2 Sự bổ sung, phát triển kinh tế chính trị học của

V.I.Lênin

• “Về lý luận, không thể nghi ngờ gì được rằng giữa chủ nghĩa

tư bản và chủ nghĩa cộng sản, có một thời kỳ quá độ nhất định Thời kỳ đó không thể không bao gồm những đặc điểm hoặc đặc trưng của cả hai kết cấu kinh tế - xã hội ấy Thời kỳ quá độ ấy không thể nào lại không phải là một thời kỳ đấu tranh giữa chủ nghĩa tư bản đang giãy chết và chủ nghĩa cộng sản đang phát sinh, hay nói một cách khác, giữa chủ nghĩa tư bản đã bị đánh bại nhưng chưa bị tiêu diệt hẳn, và chủ nghĩa cộng sản đã phát sinh nhưng vẫn còn rất non yếu”

2.2 Sự bổ sung, phát triển kinh tế chính trị học của

về hình thức, hoặc về trình tự của sự phát triển đó

• Thành phần kinh tế

• Quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN

Điều kiện quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN:

• Cần phải tạo ra những điều kiện tiên quyết để thực hiện chủ nghĩa xã hội bắt đầu bằng một cuộc cách mạng thiết lập chính quyền công nông, thông qua chính quyền ấy mà tiến lên và đuổi kịp các dân tộc khác

• Sự ủng hộ kịp thời của cách mạng xã hội chủ nghĩa ở một nước hay một số nước tiên tiến

• Sự liên minh giữa giai cấp vô sản đang nắm chính quyền với đại đa số nông dân Trong điều kiện chưa có sự giúp đỡ kịp thời của cách mạng vô sản thế giới thì sự liên minh giữa công nhân và nông dân càng có ý nghĩa quan trọng sống còn

Nhiệm vụ cơ bản của TKQĐ lên CNXH:

• Tạo lập cơ sở vật chất kỹ thuật kỹ thuật và đội ngũ lao động với trình độ có khả năng tạo ra năng suất lao động cao hơn so với chủ nghĩa tư bản

• Xây dựng quan hệ sản xuất mới: “Không thể quá độ trực tiếp lên chủ nghĩa xã hội mà phải qua con đường gián tiếp, không thể “quá vội vàng, thẳng tuột, không được chuẩn bị”

• Thực hiện cách mạng văn hóa

• Nâng cao năng lực, hiệu quả bộ máy nhà nước

2.3 Sự phát triển của kinh tế chính trị

2.3.1 Sự phát triển của kinh tế chính trị Mác – Lênin

của các nhà kinh tế Xô-viết

• Cho đến những năm 30 của thế kỷ XX, chỉ tồn tại kinh tế chính trị học về phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa

• Những quan điểm kinh tế chính trị khác:

– N.D.Kondratiev (1892 – 1938) lý thuyết về chu kỳ lớn, luận chứng xu hướng phát triển của thị trường về kinh tế: sự tích lũy đủ vốn để đầu tư, sự đổi mới cách mạng của kỹ thuật và phát triển công nghệ mới dẫn đến đẩy nhanh phát triển kinh tế, từ đó làm gia tăng cuộc đấu tranh dành giật thị trường tiêu thụ và mâu thuẫn xã hội…

– A.V.Chayanov (1888 - 1937)

2.3.1 Sự phát triển của kinh tế chính trị Mác – Lênin

của các nhà kinh tế Xô-viết

• Một số vấn đề tranh luận lớn:

– Sử dụng toán học vào nghiên cứu kinh tế

– Có tồn tại kinh tế chính trị học nói chung:

• Có kinh tế chính trị học sau khi kết thúc chủ nghĩa tư bản?

• Cuốn giáo trình kinh tế chính trị học Xô-viết đầu tiên chỉ được xuất bản vào năm 1954; giáo trình phổ biến của A.M.Rumanshev 1973

– Mối tương quan giữa tính kế hoạch và thị trường trong chủ nghĩa xã hội?

– Phương pháp luận nghiên cứu của kinh tế chính trị học?

Những nội dung chủ yếu

• Đối tượng của kinh tế chính trị học Mác – Lênin

Những nội dung chủ yếu

• Kinh tế chính trị học về CNXH và TKQĐ lên CNXH:

– Tính chất của quy luật kinh tế

– Sản xuất hàng hóa trong CNXH

– Tính cân đối, kế hoạch hóa, hạch toán kinh tế trong phát triển kinh tế

– Hiệu quả của sản xuất xã hội thông qua tính kế hoạch

– Vai trò của nhà nước và các công cụ quản lý kinh tế

– Cơ chế kinh tế, tài chính, tín dụng, lưu thông tiền tệ, quan

hệ phân phối, khoa học - công nghệ

– Quá độ từ CNXH lên CNCS…

• Những vấn đề kinh tế chính trị của các nước đang phát triển

• Những vấn đề kinh tế thế giới…

2.3.2 Sự phát triển của kinh tế chính trị Mác - Lênin ở

Việt Nam

• Trong thời kỳ trước đổi mới

• Thời kỳ đổi mới

Tài liệu tham khảo

- Tài liệu tham khảo bắt buộc: Giáo trình lịch sử các học thuyết

kinh tế dành cho hệ cao học chuyên ngành kinh tế chính trị học của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

- Tài liệu tham khảo khác: V.I.Lênin, Toàn tập, NXB CTQG, H.,

2005, Tập 30, tr.173, Tập 38, tr.464, Tập 39, tr.309-310, Tập 41, tr.93, 294-295, Tập 43, tr.248, 253, 254, 270-274, 295, 400, 445, Tập 44, tr 189, 288-289, Tập 45, tr.442

Câu hỏi

doanh và phân phối thu nhập được đề cập trước C.Mác và trong kinh tế chính trị học Mác - Lênin như thế nào?

Câu hỏi ôn tập:

• Kinh tế chính trị học Mác - Lênin được hình thành và phát triển như thế nào?

• Những vấn đề chủ yếu của kinh tế chính trị học Mác - Lênin bao gồm những vấn đề nào?