TỔN THƯƠNG cơ bản tế bào và mô

Khái niệm: Tổn thương thích nghi: khi có các tác nhân tác động đến tế bào và mô ở một mức độ nhất định vượt quá khả năng thích nghi bình thường thì tế bào và mô sẽ có những thay đổi về h

II TỔN THƯƠNG CƠ BẢN CỦA

TẾ BÀO VÀ MÔ

1 Khái niệm:

Tổn thương thích nghi: khi có các tác nhân tác

động đến tế bào và mô ở một mức độ nhất định

vượt quá khả năng thích nghi bình thường thì tế bào và mô sẽ có những thay đổi về hình thái cũng như chức năng để thích nghi với môi trường mới

Tác nhân Thích nghiTẾ

BÀO

Thay đổi hình

thái

Thay đổi chúc

năng

2.Các dạng tổn thương thích nghi:

Tổn thương thích nghi

Thay đổi kích thước tế bào Phì đại

Thay đổi số lượng tế bào Quá sản

Thay đổi tính biệt hóa tế bào

Dị sản

Loạn sản Không biệt hóa

a Phì đại

Phì đại kích thước tế bào

• Trạng thái sinh lý:

o Các tế bào cơ nở to mà không tăng số lượng

như ở các lực sỹ, do tăng vận động, luyện tập

o Ở phụ nữ có thai, do tác dụng của hormone thai nghén, tế bào cơ tử cung dài ra hơn 10 lần (từ

20 mm dài ra 200 mm)

• Trạng thái bệnh lý:

o khi lỗ van tim bị hẹp, cơ tim làm việc quá sức, co

bóp nhiều, tế bào cơ tim sẽ nở to

o Vách dạ dày phì đại do hẹp môn vị

Hình ảnh phì đại cơ tử cung

Hình ảnh vú to ở nam giới

b Quá sản

Là sự tăng số lượng tế bào

• Trạng thái sinh lý:

o Vú phụ nữ quá sản trong thời kỳ mang thai và dậy thì do tác dụng của hormone

o Cơ chế bù trừ khi mất một phần tổ chức như

tăng sinh tế bào da trong quá trình hình thành

vết thương như trầy xước

• Trạng thái bệnh lý: do bị kích thích quá nhiều

hormone như tăng sinh tế bào tuyến giáp trong bệnh Basedow, tăng sinh nội mạc tử cung

Hình ảnh quá sản nội mạc tử cung

c Dị sản

Là một thay đổi khả hồi từ một tế bào trưởng

thành này (biểu mô hoặc liên kết thành một tế bào trưởng thành khác)

Với biểu mô: có 2 loại dị sản chủ yếu là

• Dị sản vảy (biểu mô tuyến chuyển thành biểu

mô vảy), thường gặp trong dị sản biểu mô hô

hấp, dị sản biểu mô vảy ở vùng chuyển tiếp cổ

tử cung

• Dị sản tuyến (tế bào vảy được thay bằng tế bào

típ tuyến), gặp ở biểu mô lát tầng của đoạn dưới thực quản bằng tế bào tuyến trong bệnh Barrett thực quản, dị sản ruột ở dạ dày

Dị sản vảy đương hô hấp

Hình ảnh dị sản tuyến trong barret thực

quản

Với mô liên kết: tế bào liên kết xơ chuyển thành tạo cốt bào hoặc nguyên bào sụn và hình thành

mô xương hay mô sụn ở mô mềm

DỊ SẢN

Với biểu

mô

Dị sản vảy

Dị sản tuyến Với mô

liên kết

Sinh lý:

• Sự biến đổi từ nang trứng chín thành nang

tuyến vàng

• Sự biến đổi từ tế bào đệm của nộ mạc tử cung

thành lớp tế bào rụng khi đã thụ tinh

Bệnh lý:

• Dị sản Malpighi xuất hiện sau nhiễm virus, xuất

hiện muộn dưới tác dụng của khói thuốc lá

• Dị sản được cho là sự tái khởi động chương

trình của gene tế bào gốc

d Loạn sản (dysplasia)

Là sự phát triển và biệt hóa bất thường của mô

trưởng thành, đang tái tạo, đang biệt hóa hoặc từ bào thai Loạn sản có thể phát triển từ tổn thương

dị sản và thường là giai đoạn đầu của sự phát

sinh u

Loạn sản có 3 loại:

• Loạn sản nhẹ:

o Tế bào quá sản vừa phải

o Sự xếp lớp của tế bào nguyên vẹn

o Nhân tế bào kiềm tính, nhân khá đều nhau, chất

nhiễm sắc thu nhẹ

• Loạn sản vừa: trung gian giữa loạn sản nhẹ và

loạn sản nặng

• Loạn sản nặng/Ung thư tại chỗ cần theo dõi:

o Nhân tế bào không đều nhau

o Nhiều tế bào non, kiềm tính

Loạn sản là tổn thương có nguy cơ dẫn đến

ung thư

Hình ảnh loạn sản biểu mô cổ tử cung

e Không biệt hóa

Biệt hóa là một quá trình, trong đó tế bào từ trạng thái non sẽ dần chuyển thành tế bào trưởng thành với đầy đủ chức năng sinh lý

Biệt hóa được chia thành 3 mức độ:

o Tế bào biệt hóa rõ

o Tế bào biệt hóa vừa

o Tế bào không biệt hóa hoặc kém biệt hóa