Quy trình nhân giống lan hồ điệp

Lan hồ điệp là một trong những giống lan rất được yêu thích không chỉ về màu sắc, kiểu dáng mà còn mang một nét đẹp rất sang trọng và trang nhã. Chính vì vậy, nó đã nhanh chóng trở thành sản phẩm trồng trọt mang lại hiểu quả kinh tế cao không chỉ ở Việt Nam mà còn nhiều nước trên thế giới như Đài Loan, Nhật Bản, Hà Lan, Mỹ… Hồ Điệp là một loài lan rất khó nhân giống, thường cho hệ số nhân thấp trong điều kiện vườn ươm. Để có được số lượng lớn cây giống, đồng đều đáp ứng nhu cầu thị trường thật nan giải. Trong những năm gần đây, công nghệ lai giống kết hợp gieo hạt trong ống nghiệm cho tỷ lệ nảy mầm cao, tạo nên sự đa dạng về màu sắc, cấu trúc, kích thước hoa sau mỗi thế hệ. Tuy nhiên, nhân giống bằng phương pháp gieo hạt mang tính ngẫu nhiên thu được cây có tính trạng yêu thích và gần như không thể có được cây con cho hoa đẹp như cây mẹ. Để khắc phục điều này, các nhà nuôi cấy mô đã dùng phương pháp nuôi cấy đỉnh sinh trưởng để tạo dòng cây ổn định về mặt di truyền. Cây giống tạo ra theo phương pháp này gọi là cây tạo dòng (cloning). Phương pháp này có ưu điểm tạo nên được những quần thể cây con đồng tính trạnh, có sự tăng trưởng và chất lượng hoa đồng đều. Tuy nhiên, phương pháp này thực hiện rất khó thành công, đỉnh sinh trưởng quá nhỏ bé nên không thể tái sinh hoặc chết đi qua lần khử trùng.

Quy trình nhân giống lan Hồ Điệp

Hồ Điệp là một loài lan rất khó nhân giống, thường cho hệ số nhân thấp trong điều kiện vườn ươm Để có được số lượng lớn cây giống, đồng đều đáp ứng nhu cầu thị trường thật nan giải

Lan hồ điệp là một trong những giống lan rất được yêu thích không chỉ về màu sắc, kiểu dáng mà còn mang một nét đẹp rất sang trọng và trang nhã Chính vì vậy, nó đã nhanh chóng trở thành sản phẩm trồng trọt mang lại hiểu quả kinh tế cao không chỉ ở Việt Nam mà còn nhiều nước trên thế giới như Đài Loan, Nhật Bản, Hà Lan, Mỹ…

Hồ Điệp là một loài lan rất khó nhân

giống, thường cho hệ số nhân thấp

trong điều kiện vườn ươm Để có

được số lượng lớn cây giống, đồng

đều đáp ứng nhu cầu thị trường thật

nan giải Trong những năm gần đây,

công nghệ lai giống kết hợp gieo hạt

trong ống nghiệm cho tỷ lệ nảy mầm

cao, tạo nên sự đa dạng về màu sắc,

cấu trúc, kích thước hoa sau mỗi thế

hệ Tuy nhiên, nhân giống bằng

phương pháp gieo hạt mang tính ngẫu nhiên thu được cây có tính trạng yêu thích và gần như không thể có được cây con cho hoa đẹp như cây mẹ

Để khắc phục điều này, các nhà nuôi cấy mô đã dùng phương pháp nuôi cấy đỉnh sinh trưởng để tạo dòng cây ổn định về mặt di truyền Cây giống tạo ra theo phương pháp này gọi là cây tạo dòng (cloning) Phương pháp này có ưu điểm tạo nên được những quần thể cây con đồng tính trạnh, có

sự tăng trưởng và chất lượng hoa đồng đều Tuy nhiên, phương pháp này thực hiện rất khó thành công, đỉnh sinh trưởng quá nhỏ bé nên không thể tái sinh hoặc chết đi qua lần khử trùng

Lan Hồ Điệp là loại lan đơn thân, thân ngắn và mỗi cây cho một đỉnh sinh trưởng nên để có nguồn mẫu cấy mô cần phải có nhiều mẫu ban đầu làm tăng chi phí quá trình nuôi cây Vì vậy, hiện nay các nhà nuôi cấy mô trong nước cũng như trên thế giới thường dùng phát hoa làm vật liệu nuôi cấy, phát hoa Hồ Điệp có chứa các mắt ngủ phần gốc, có bề mặt nhẵn bóng dễ khử trùng, tỷ lệ thành công cao mà vẫn tạo được dòng cây ổn định về di truyền Quá trình nhân giống lan Hồ Điệp được tiến hành như sau:

Cách nhân giống thứ nhất: Tạo chồi sinh dưỡng từ phát hoa

Vật liệu: Phát hoa lan Hồ Điệp được

thu khi hoa đã nở hết trên cành Chọn

những phát hoa to khỏe, cắt những

đốt chứa mắt ngủ dài 4cm, tách bỏ vỏ

bao quanh mắt ngủ Tình trạng mắt

ngủ phải còn trắng xanh hay hơi đỏ

của màu phát hoa, loại bỏ những mắt

ngủ bị hóa đen và bị trầy xước

Tiến hành khử trùng:

+ Lau nhẹ mắt ngủ bằng cồn 70 độ

+ Tiến hành lắc với xà phòng loãng trong 3 phút và rửa lại bằng nước sạch

để loại bỏ hết xà phòng

+ Trong tủ cấy, mẫu được ngâm trong cồn 70 độ trong 1 phút, sau đó được khử trùng với dung dịch javel có nồng độ 1:5 trong 25 phút

+ Tiến hành rửa lại mẫu bằng nước cất vô trùng (3 lần)

+ Loại bỏ hoại tử, cấy mẫu lên môi trường có bổ sung BA 3mg/l

Điều kiện nuôi cấy: mẫu nuôi cấy được đặt trong điều kiện 25 độ C, 12 giờ chiếu sáng và độ ẩm là 80%

Sau 10 tuần nuôi cấy, các chồi sinh dưỡng hình thành từ mắt ngủ phát hoa

và mang các lá non đủ rộng để làm nguyên liệu khởi tạo PLB từ mô lá

– Khởi tạo việc cấy mô từ mô lá

Các mẫu lá thu được từ các chồi sinh dưỡng được cắt theo kích thước 5x5mm Các mẫu lá được đặt nuôi trên môi trường MS 1/2 bổ sung các chất điều hòa sinh trưởng thực vật NAA 1mg/l, BA 10mg/l, Adenin 10mg/l

Sau 10 tuần nuôi cấy:

+ Các mô được hình thành chủ yếu từ các mảnh lá ở phần gốc và ít ở các

mảnh lá phần đỉnh Lá và thân mặc dù có những nét giống nhau về hình thái giải phẫu nhưng khác nhau về cách sinh trưởng và cách sắp xếp các

mô

+ Sau một thời gian, các chồi xuất hiện xung quanh mép lá tiếp tục phát triển trong khi phần mô lá ban đầu bị hoại đi Phiến lá ban đầu được sử dụng như nguồn dinh dưỡng khởi đầu cho chồi sau này nhưng hệ thống mạch của chồi được hình thành thì hoàn toàn độc lập với hệ thống mạch của mô mẹ

– Sự ra rễ

Thông thường, các chồi tái sinh sẽ ra rễ và phát triển mạnh trên môi

trường có bổ sung nước dừa, chuối, khoai tây…mà không cần bất kỳ chất điều hòa tăng trưởng nào hết Tuy nhiên, việc này còn tùy thuộc vào giống,

có một ít giống rất dễ đẻ chồi nách làm chồi chính phân nhánh không phát triển rễ được, lá nhỏ, thân chồi kéo dài, vì vậy chồi thường tồn tại ở dạng cụm chồi Để khắc phục điều này, cấy từng chồi riêng lẻ lên môi trường có hormon tăng trưởng IBA với nồng độ 0.5-1mg/l, chồi sẽ ra rễ dài, lá to Sau 3-4 tháng nuôi cấy có thể đem cây con ra trồng ngoài vườn ươm

Cách nhân giống thứ hai: Phương pháp cơ học

Đây là phương pháp dễ dàng nhất

Khi cây đạt một kích thước mong

muốn, ta sẽ cắt ngọn với một ít rễ đem

trồng vào chậu mới, phần gốc còn lại

sau một thời gian sẽ mọc lên vài ba

chồi nữa Nên nhớ là cây phải được

cắt bằng kéo cắt cành đã được khử

trùng và sau đó phải trét Vadolin có

trộn Zineb, sơn, hoặc vôi vào vết cắt

để tránh sự nhiễm trùng và cuối cùng

ta làm những động tác tiếp tục như

cây thay chậu

Một phương pháp khác được đề cập đến, tuy đơn giản nhưng có hiệu quả cao Dây đồng là dụng cụ duy nhất dùng cho công tác này, được buộc vào thân cây và xiết chặt, vì thể mạch dẫn nhựa bị ức chế là nguyên nhân tạo

sự kích thích cây mọc chồi mới Khi chồi nhú ra khỏi thân, ta gỡ dây đồng

ra, cây con sẽ lớn dần Tốt nhất là đợi cây con phát triển thành thục và mọc rễ ta sẽ cắt cây con lìa khỏi thân cây mẹ Tuyệt đối đừng bao giờ cắt ngọn cây mẹ để phần gốc còn lại nuôi dưỡng cây con, vì nó sẽ mắc phải những khuyết điểm như phương pháp trên

Với phương pháp này ta sẽ có cây con mới nhưng sức khỏe cây mẹ vẫn bình thường, cây không bị sốc bảo đảm sự ra hoa trong mùa kế tiếp

Cách nhân giống thứ ba: Phương pháp kích thích tố

Một vài loại kích thích tố được dùng

có hiệu quả rõ rệt và nhanh chóng đối

với sự mọc chồi của các loài lan Hồ

Điệp Với dung dịch kích thích tố pha

sẵn phun sương vào lá và rễ, chỉ 1

tháng sau có dấu hiệu của sự mọc

chồi Có thể phun 2 lần cách nhau 5

ngày sẽ có kết quả chắc chắn Chất

được dùng là Cytokinin, với nồng độ 5 phần triệu Ở phương pháp tạo cây con trên phát hoa cũ (Phương pháp Griesbacil)

Sau khi cây Hồ Điệp trổ hoa xong, cắt bỏ phần ngọn của phát hoa chỉ chừa lại 3-4 mắt phía gốc rồi bôi Ianohn có trộn 50mg/l axit Cinnamic + 5mg/ml 6-Benzyiamino-purine Sau 4-8 tuần lễ, cây con sẽ mọc ở vị trí mỗi mắt và

rễ sẽ tạo lập khi cây con lớn dần Lúc này có thể cắt bỏ phát hoa và đem cây con trồng trong chậu

QUY TRÌNH NHÂN GIỐNG HOA LAN HỒ ĐIỆP BẰNG KỸ THUẬT NUÔI CẤY MÔ TẾ BÀO

1.Vào mẫu tạo nguyên liệu khởi đầu

- Vào mẫu từ ngồng hoa: Ngồng hoa còn non (chưa nở hoa) có chứa mắt ngủ được lấy để vào mẫu Rửa sạch mẫu dưới vòi nước chảy, dùng dao sắc cắt mẫu thành từng đoạn, mỗi đoạn chứa 1 mắt ngủ Tráng lại bằng nước cất rồi đưa vào khử trùng ở Box cấy vô trùng Tiến hành khử trùng mẫu lần 1 bằng dung dịch HgCl2 0,1% trong thời gian 5 phút, tráng lại 4-5 lần bằng nước cất vô trùng, bóc bỏ phần lá bao bên ngoài để lộ ra mắt ngủ rồi khử trùng tiếp lần 2 cũng bằng dung dịch HgCl2 0,1% trong thời gian 1 phút Rửa sạch mẫu, cắt bỏ phần mẫu bị tổn thương do hoá chất khử trùng gây rồi dùng panh cấy các mẫu vào môi trường đã chuẩn bị sẵn, mỗi mẫu

1 bình

Môi trường vào mẫu: VW+ 100 ml ND + 10g Đường + 2mg/lBA +0,3 mg/lKi

2 Nhân nhanh và tạo cây hoàn chỉnh

- Nhân nhanh từ gieo hạt: Hạt gieo sau 5-7 ngày bắt đầu nảy mầm, sau 20 ngày bắt đầu hình thành thể tiền chồi (PLBs: Protocorm Like Bodies) Sau 1,5 tháng được cấy chuyển sang môi trường nhân nhanh:

VW + 100ml/l Nước dừa+ 10g/l Đường + 30g/l Khoai tây+ 30g/l Cà rốt +1g/l pep ton

+ 0,3 g/l Than hoạt tính + 6,5 g/l agar

Định kỳ 2 tháng cấy chuyển một lần Sau 4-5 vòng cấy chuyển trên môi trường nhân nhanh sẽ tạo thành cây hoàn chỉnh với 4-5 lá, trọng lượng cây ≥3 gram đủ tiêu chuẩn ra ngôi trồng ngoài vườn ươm

- Nhân nhanh bằng nuôi cấy lát mỏng: Nguyên liệu để cắt lớp mỏng là thể Protocorm hoặc chồi non mới được hình thành hoặc mới qua một lần cấy chuyển cấy Chiều dày lát mỏng là 0,3-0,5cm Môi trường nuôi cấy lát mỏng:

VW + 100mlND + 0,5mm 2,4D + 0,3mg Kinetin + 10g đường Saccaroza + 6,5g agar/lít

Sau khi nuôi cấy được khoảng 30 ngày các mẫu cấy sẽ bắt đầu phát sinh hình thái hình thành nên các PLBs Sau khi PLBs hình thành, tiến hành cấy chuyển các PLBs sang môi trường nhân nhanh để chúng tiếp tục phát sinh hình thái tạo thành cây hoàn chỉnh

Trong quá trình nuôi cấy, bổ sung 1g PVP (polyvinyl pirollidon)/lít môi trường để ngăn ngừa hiện tượng hoá đen môi trường Số vòng cấy chuyển là 4-5 lần, sau đó phải vào mẫu mới để thay thế

Loại bình cấy thích hợp sử dụng trong nuôi cây in vitro là bình trụ thủy tinh

Điều kiện phòng nuôi cây in vitro:

- Nhiệt độ: 25± 20C

- ánh sáng: 2.500-3.000 lux

- Quang chu kỳ: 12-14 giờ chiếu sáng/24 giờ

3 Ra ngôi chăm sóc cây ngoài vườn ươm

- Tiêu chuẩn cây ra ngôi: Cây có đủ thân lá, rễ, không bị nấm bệnh, trọng lượng tươi ≥ 3 g/cây

- Huấn luyện cây trước khi ra ngôi bằng cách mở nút bình từ 90-120 phút vào buổi sáng trong điều kiện môi trường vườn ươm là tốt nhất

(nồng độ 3 g/lít) trong khoảng 3 phút

- Giá thể là rêu khô (dớn) dược xử lý bằng chế phẩm EM, nồng độ 1ml/lít nước ngâm 30 phút, sau đó vắt sạch

- Trồng cây vào giá thể trong bầu có đường kính 5 cm lưu ý quấn giá thể quanh gốc cây đảm bảo chặt và sau đó đưa cây vào bầu

- Đặt cây trên khay, loại khay có 4 rãnh, chiều ngang rãnh 5 cm

- Che lưới đen cho cây đảm bảo cường độ ánh sáng 3000 - 4000lux

- Nhiệt độ: 25 – 31 oC, ẩm độ không khí 65-85%

- Tưới nước và dinh dưỡng: Trong 15 ngày đầu chỉ tưới nước, phun nhẹ trên lá bằng vòi phun tay, giữ ẩm cho giá thể Sau 15 ngày, phun cho cây bằng chế phẩm Vitamin B1, nồng độ 50ml/100 lít, định kỳ phun 7 ngày/lần Sau khi cây được 1 tháng, tưới cho cây bằng phân NPK với tỷ lệ 30:20:10 với nồng độ 40g/100 lít nước, định kỳ tưới 7 ngày/lần

thông thường 2-3 ngày tưới 1 lần bằng vòi phun tay

- Sau 6 tháng thì có thể sang bầu 8,3 cm