8.Nguyen Hoang Long.TN tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩnh vực kinh...
Trang 1TÌNH HÌNH BỆNH TIÊU CHẢY TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2002-2011
Nguyễn Thanh Thảo*, Lê Thị Tài 1 , Nguyễn Văn Hiến 1 , Lê Thị Hoàn 1 ,
Nguyễn Hoàng Long 2 , Lê Thị Thanh Xuân 1
1 Viện Đào tạo YHDP và YTCC, Trường Đại học Y Hà Nội
2 Trường Đại học Quốc gia, Hà Nội
TÓM TẮT
Bài báo nhằm mô tả tình hình bệnh tiêu chảy ở Việt Nam trong 10 năm từ 2002-2011 Sử dụng phương pháp thống kê mô tả dựa trên thu thập số liệu sẵn có về bệnh tiêu chảy trong 10 năm, giai đoạn 2002-2011 Kết quả cho thấy trong 10 năm từ 2002-2011; Số ca mắc tiêu chảy là 9.408.345, cao nhất vào 2 năm 2002,
2005 (1.055.969 và 1.011.718 ca, tỷ suất mắc trung bình 1327,62 và 1220,98/100.000 dân), giảm dần theo năm, thấp nhất năm 2011 (853.714 ca, tỷ suất mắc trung bình 860,30/100.000 dân) Tổng số ca tử vong
do tiêu chảy là 115, số ca tử vong do tiêu chảy cao ở những năm 2002-2007, cao nhất vào năm 2007 (24
ca, tỷ suất tử vong trung bình 0,03/100.000 dân) 4 tháng có số ca mắc tiêu chảy cao hàng năm từ tháng 4 đến tháng 7 Khu vực có tỷ lệ mắc tiêu chảy cao nhất là vùng Tây Bắc bộ, Tây Nguyên, Đồng bằng Sông Hồng, thấp nhất là vùng Đông Nam Bộ và Bắc Trung Bộ
Từ khóa: Tiêu chảy, vùng sinh thái, Việt Nam
*Tác giả: Nguyễn Thanh Thảo
Địa chỉ: Viện Đào tạo YHDP và YTCC, Hà Nội
Điện thoại: 0985917336
Email: nguyenthanhthao@hmu.edu.vn
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Tiêu chảy là nguyên nhân hàng đầu gây
bệnh tật và tử vong cho trẻ em ở các nước đang
phát triển (ước tính hàng năm có tới 1,3 ngàn
triệu lượt trẻ em dưới 5 tuổi mắc tiêu chảy) [1]
Có khoảng 80% các trường hợp tử vong do
tiêu chảy là ở trẻ em dưới 2 tuổi Nguyên nhân
chính gây tử vong do tiêu chảy cấp là do cơ thể
bị mất nước và điện giải theo phân, ngoài ra,
hội chứng lỵ và suy dinh dưỡng cũng là nguyên
nhân quan trọng gây tử vong ở trẻ nhỏ [2] Tiêu
chảy không chỉ xảy ra ở trẻ nhỏ, mặc dù tiêu
chảy ở người lớn ít nguy hiểm hơn so với ở trẻ
em, nhưng nó làm giảm sức khỏe của lực lượng
lao động chính Ước tính hàng năm tiêu chảy
gây tử vong khoảng 2,2 triệu người trong đó
có 1,5 triệu trẻ em Ở Đông Nam Á, tiêu chảy
gây ra 8,5% trong số tất cả các trường hợp tử
vong [3, 4] Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO
(2009) “Biến đổi khí hậu là một trong thách
thức lớn nhất trong thời đại của chúng ta” Một
trong những hậu quả của biến đổi khí hậu là
sự gia tăng về cường độ, số lượng và độ bất
thường của thiên tai Sau thiên tai môi trường
bị xáo trộn lớn, nguồn nước bị ô nhiễm nặng là nguyên nhân bùng phát các dịch bệnh đường ruột Thiếu xử lý chất thải phân và thiếu xử lý nước uống tạo điều kiện cho bệnh lây lan và bùng phát dịch bệnh Vì vậy, tiêu chảy vẫn là vấn đề sức khỏe cộng đồng cần quan tâm trong thời gian tới Nghiên cứu này được thực hiện nhằm mô tả tình hình bệnh tiêu chảy ở Việt Nam trong 10 năm, giai đoạn 2002-2011
II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Thu thập số liệu sẵn có về bệnh tiêu chảy từ Niên giám thống kê bệnh truyền nhiễm của Bộ
Y tế trong 10 năm 2002-2011, bao gồm:
số ca mắc và số ca tử vong do tiêu chảy theo tháng, năm; theo tỉnh, theo vùng và dân số của từng tỉnh, vùng tương ứng với thời gian Sử dụng phần mềm Excel để tính toán các chỉ số nghiên cứu
III KẾT QUẢ 3.1 Thực trạng bệnh tiêu chảy ở Việt Nam trong 10 năm từ 2002-2011
Ngày nhận bài:
Ngày phản biện:
Ngày đăng bài: 01/10/2014
Trang 2Bảng 1 Tình hình bệnh tiêu chảy trong cả nước theo năm, 2002-2011
Năm Số ca mắc chảy/100.000 dân Số ca mắc tiêu Số ca tử vong Số ca tử vong/ 100.000 dân
Số ca mắc tiêu chảy cao nhất vào năm 2002,
với 1.055.969 ca Trong giai đoạn 10 năm, số ca
mắc tiêu chảy có 2 lần có xu hướng giảm, lần 1
từ năm 2002 đến 2004 (giảm 12,6% số ca), lần
2 từ năm 2005 đến năm 2011( giảm 25% số ca)
Số ca tử vong do tiêu chảy dao động không đều qua từng năm Nhìn chung, số ca tử vong có xu hướng giảm dần Số ca tử vong cao nhất vào năm 2007 với 24 trường hợp; thấp nhất là năm
2010 với 3 trường hợp
Bảng 2 Tình hình bệnh tiêu chảy trong cả nước theo tháng, giai đoạn 2002-2011
Tháng Số ca mắc Tỷ lệ mắc/ 100.000 dân Số ca tử vong Tỷ lệ tử vong/ 100.000 dân
Số ca mắc bệnh cao nhất ở 4 tháng giữa năm
(từ tháng 4 đến tháng 7) Số ca tử vong cao ở
các tháng từ tháng 12 đến tháng 4 Trong cả
giai đoạn, tháng có số người tử vong cao nhất
là tháng 4 (15 ca) và tháng có số người tử vong thấp nhất là tháng 6 (5 ca)
Trang 3Hình 1 Tình hình bệnh tiêu chảy theo vùng sinh thái theo năm
Kết quả hình 2 cho thấy, số ca mắc/100.000
dân ở các vùng qua các năm có xu hướng giảm
xuống Vùng Tây Bắc Bộ có số ca mắc/100.000
dân cao nhất cả nước ở tất cả các năm; tiếp đến
là vùng Tây Nguyên có số ca mắc/100.000 dân
cao thứ hai cả nước (giai đoạn 2002-2005), đến giai đoạn 2006-2011, Đồng bằng Sông Hồng lại có số ca mắc/100.000 dân đứng thứ hai Số
ca mắc/100.000 dân thấp nhất là vùng Đông Nam Bộ, Bắc Trung Bộ
Hình 2 Tình hình mắc tiêu chảy tại các vùng sinh thái theo tháng trong 10 năm
(TBB: Tây Bắc Bộ; TNg: Tây Nguyên; ĐBSH: Đồng bằng sông Hồng;
TNB: Tây Nam Bộ; ĐBB: Đông Bắc Bộ; NTB: Nam Trung Bộ;
BTB: Bắc Trung Bộ; ĐNB: Đông Nam Bộ)
Tại hầu hết các vùng sinh thái, bốn tháng có
tỷ xuất mắc tiêu chảy cao nhất hàng năm là tháng
4-7, cao nhất vào tháng 6, trừ vùng Duyên Hải
Nam Trung Bộ bốn tháng mắc cao nhất là 4,5,6
và tháng 9, trong đó cao nhất là vào tháng 4 và
vùng Đông Nam Bộ bốn tháng mắc cao nhất là
3-6, trong đó cao nhất là vào tháng 6
IV BÀN LUẬN
Kết quả nghiên cứu trên đây cho thấy, trong mười năm từ 2002-2011, số ca mắc và tử vong
do tiêu chảy dao động không đều qua các năm
Số ca mắc tiêu chảy dân cao nhất vào hai năm:
2002 (tổng số 1.055.969 ca, tỷ suất mắc trung
Trang 4bình là 1327,62/100.000 dân) và 2005 (Tổng
số 1.011.718 ca, tỷ suất mắc trung bình là
1220,98/100.000 dân) Kết quả nghiên cứu cũng
cho thấy, bệnh tiêu chảy giảm dần theo năm,
đến năm 2011 là thấp nhất (tổng số 853.714 ca,
tỷ lệ mắc trung bình là 860,30/100.000 dân)
Kết quả này cho thấy ở Việt Nam bệnh tiêu
chảy đã được cải thiện Điều này cũng phù hợp
với thực tế là một số yếu tố liên quan đến bệnh
tiêu chảy như trình độ học vấn của các bà mẹ,
mức sống, nguồn nước ăn uống, tình trạng nhà
tiêu/xử lý phân rác của của hộ gia đình ngày
càng được cải thiện [5, 6] Theo kết quả khảo
sát mức sống dân cư năm 2010 chi tiêu cho đời
sống bình quân đầu người 1 tháng ở khu vực
nông thôn tăng 62,4% so với năm 2008; khu
vực thành thị tăng 54,9% so năm 2008) Bên
cạnh đó việc thực hiện cho trẻ bú sữa mẹ hoàn
toàn trong 6 tháng đầu sau sinh và tới 2 tuổi và
chương trình tiêm chủng mở rộng đạt tỷ lệ cao
cũng góp phần làm giảm tỷ lệ mắc tiêu chảy
Tổng số ca tử vong do tiêu chảy trong 10
năm là 115, cao nhất vào năm 2007 (24 ca, tỷ
lệ tử vong trung bình là 0,03/100.000 dân) Số
ca tử vong do tiêu chảy cao ở những năm
2002-2007, sau đó giảm dần Như vậy, mặc dù số
ca mắc tiêu chảy giảm dần nhưng vẫn còn các
trường hợp tử vong Vì vậy, bên cạnh việc tiếp
tục truyền thông cho người dân các biện pháp
phòng chống bệnh tiêu chảy, cần chú trọng các
biện pháp xử trí đối với bệnh tiêu chảy Đặc
biệt là Việt Nam đã sản xuất được ORS và vắc
xin tả, đây là yếu tố rất quan trọng để giảm tỷ
lệ mắc bệnh và giảm tử vong do tiêu chảy
Theo vùng sinh thái, hình 2 cho thấy vùng
Tây Bắc Bộ có số ca mắc/100.000 dân cao
nhất cả nước ở tất cả các năm cao gấp 2 lần so
với trung bình cả nước; tiếp đến là vùng Tây
Nguyên có số ca mắc/100.000 dân cao thứ hai
cả nước (giai đoan 2002-2005), đến giai đoạn
2006-2011, Đồng bằng Sông Hồng lại có số ca
mắc/100.000 dân đứng thứ hai, cao gấp 1,5 lần
so với trung bình cả nước Vùng Đông Nam Bộ
có số ca mắc tiêu chảy/100.000 dân thấp nhất ở
tất cả các năm, tiếp đến là vùng Bắc Trung Bộ
Kết quả này có thể được giải thích là do điều
kiện vệ sinh cũng như cung cấp nước sạch ở
các vùng Tây Bắc Bộ, Tây Nguyên, Đồng bằng
sông Hồng thấp hơn so với các vùng khác
Theo kết quả điều tra mức sống dân cư năm
2010 vùng Tây Bắc Bộ vẫn còn tỷ lệ 20%, vùng Tây Nguyên còn 16% số hộ không có nhà tiêu Ngoài ra, Tây Bắc Bộ và Tây Nguyên cũng là những vùng chủ yếu gồm các tỉnh miền núi, người dân còn nhiều tập quán lạc hậu, điều kiện kinh tế khó khăn Tỷ lệ hộ nghèo tại Tây Bắc
Bộ và Tây Nguyên cao nhất trong cả nước [6] Với các vùng có tỷ lệ mắc cao như Tây Bắc Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Hồng, cần có nghiên cứu phát hiện các yếu tố có ảnh hưởng đến bệnh tiêu chảy để có can thiệp phù hợp
Về tình hình mắc tiêu chảy trong năm, kết quả cho thấy tháng có số ca mắc thấp nhất là tháng 1 và tăng dần, các tháng có số ca mắc cao là từ tháng 4-7, trong đó cao nhất vào tháng
6 Sau đó, số ca mắc tiêu chảy có xu hướng giảm trong giai đoạn 6 tháng cuối năm Tiêu chảy có sự khác biệt theo mùa ở nhiều địa dư khác nhau Ở những vùng ôn đới, tiêu chảy do
vi khuẩn thường xảy ra vào mùa nóng và ngược lại tiêu chảy do virus, đặc biệt là rotavirus thường xảy ra vào mùa đông Ở các vùng nhiệt đới, tiêu chảy do rotavirus xảy ra quanh năm và tăng vào các tháng khô và lạnh, ngược lại tiêu chảy do vi khuẩn lại có cao điểm vào mùa mưa
và nóng [1] Như vậy, các vùng cần có kế hoạch ứng phó với bệnh tiêu chảy phù hợp nhất là vào những tháng từ tháng 4 đến tháng 7
Qua kết quả nghiên cứu, mặc dù trong 10 năm, từ 2002-2011, ở Việt Nam bệnh tiêu chảy
đã giảm dần, nhưng vẫn còn các ca tử vong
do tiêu chảy Thực tế, nguy cơ của bệnh tiêu chảy vẫn đang tồn tại (thiếu nước sạch, sử dụng nhà tiêu không hợp vệ sinh, …) Hơn nữa, Việt Nam được đánh giá là một trong những nước chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu Biến đổi khí hậu chính là nguyên nhân của các vấn đề ô nhiễm môi trường đặc biệt là môi trường nước Đây là điều cần quan tâm trước tiên nhằm giảm thiểu tỷ lệ tiêu chảy và ngăn chặn bùng phát dịch tiêu chảy tại Việt Nam
V KẾT LUẬN
Nghiên cứu số liệu thông kế bệnh tiêu chảy trong 10 năm, giai đoạn 2002-2011, cho thấy: tổng số ca mắc tiêu chảy là 9.408.345, cao nhất vào 2 năm 2002, 2005 (tỷ lệ mắc trung bình là 1327,62 và 1220,98/100.000 dân), giảm dần theo
Trang 5năm, thấp nhất năm 2011 (tỷ lệ mắc trung bình
là 860,30/100.000 dân) Tổng số ca tử vong do
tiêu chảy là 115 Số ca tử vong do tiêu chảy cao
ở những năm 2002-2007 (cao nhất vào năm 2007
(24 ca, tỷ lệ tử vong trung bình là 0,03/100.000
dân), sau đó giảm dần Bốn tháng có tỷ suất mắc
tiêu chảy cao nhất hàng năm là tháng 4-7, trong
đó tháng 6 có tỷ suất mắc cao nhất Khu vực có
tỷ suất mắc tiêu chảy cao nhất là Tây Bắc bộ, Tây
Nguyên, Đồng bằng Sông Hồng, thấp nhất là
Đông Nam Bộ và Bắc Trung Bộ
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Y Tế, Chương trình mục tiêu quốc gia
phòng chống tiêu chảy (1999), Những hiểu biết về bệnh tiêu chảy
2 Bộ Y tế, Hoạt động lồng ghép chăm sóc sức khỏe trẻ bệnh (2005), Xử lý lồng ghép các bệnh thường gặp ở trẻ em, Nhà xuất bản Y học, 41- 47, 137- 147
3 Phan Thị Bích Ngọc và cs (2009), Nghiên cứu tình hình bệnh tiêu chảy ở trẻ em dưới
5 tuổi tại xã Nghĩa An, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi năm 2007, Tạp chí Y học thực hành (644+645), số 2 2/2009
4 Tổng cục Thống kê, Kết quả khảo sát mức sống dân cư năm 2010, Nhà xuất bản Thống kê
THE SITUATION OF DIARRHEA IN VIETNAM IN 10 YEARS 2002-2011
Nguyen Thanh Thao 1 , Le Thi Tai 1 , Nguyen Văn Hien 1 , Le Thi Hoan 1 ,
Nguyen Hoang Long 2 , Le Thi Thanh Xuan 1
1 Institute for Preventive Medicine and Public Health, Hanoi Medical University
2 School of Medicine and Pharmacy - Vietnam National University, Hanoi
This study is to describe the situation of
di-arrhea in Vietnam Descriptive statistics was
performed using available data of population
and diarrhea in 10 years from 2002 to 2011
Results showed that a total number of cases of
diarrhea was 9,408,345, in two years, 2002 and
2005 the number of cases reached the highest
(1,055,969 and 1,011,718 cases, with an
aver-age rate of 1327.62 and 1220.98/ 100,000
peo-ple respectively), the number then decreased
gradually over the year, reaching the lowest in
2011 (853,714 cases, with an average rate of
860.30/100,000 people) The total number of
deaths due to diarrhea was 115 The number
of deaths due to diarrhea was high in the years
2002 and 2007, highest in 2007 (with 24 cases and the average mortality rate of 0.03/100,000 people), then descend The four months that have a high incidence of diarrhea annually are from April to July, June is the peak Areas with high incidence of diarrhea were Northwest, Central Highlands and Red River Delta while the South East and North Central had the least number of cases
Keywords: Diarrhea, ecological regions,
Vietnam