TIỂU LUẬN NHÀ nước PHÁP QUYỀN

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết Xây dựng nhà nước pháp quyền đang trở thành một xu thế khách quan tất yếu đối với các quốc gia dân chủ trong thế giới hiện đại. Việt Nam cũng không nằm ngoài quỹ đạo chung đó. Tuy nhiên, xét về cả phương diện lý luận lẫn thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay vẫn còn rất nhiều vấn đề cần nghiên cứu và giải quyết. Yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền lần đầu tiên được Đảng ta chính thức đưa vào văn kiện Đại hội VII của Đảng, trong đó nêu rõ: “Quốc hội cần hướng vào việc thực hiện hai yêu cầu cơ bản: Một là, xây dựng Nhà nước pháp quyền, Nhà nước có năng lực định ra một hệ thống luật pháp đồng bộ đáp ứng được yêu cầu mới của sự phát triển kinh tế xã hội và quản lý mọi mặt xã hội văn minh, tiến bộ; hệ thống pháp luật đó là cơ sở bảo đảm cho đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước được thực thi có hiệu quả, là một nhân tố trọng yếu làm cho các quan hệ xã hội của chúng ta trở nên lành mạnh hơn. Hai là, bảo đảm quyền lực và hiệu lực trên thực tế của Quốc hội, do Hiến pháp quy định” Từ Đại hội VII đến Đại hội VIII, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước pháp quyền đã có bước phát triển.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Nội dung nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Bố cục bài tiểu luận 2

NỘI DUNG 3

PHẦN 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 3

I KHÁI QUÁT VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN 3

1 Khái niệm 3

2 Đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền 3

3 Tư tưởng triết học về nhà nước pháp quyền 4

PHẦN 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM HIỆN NAY 6

1 Tiền đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa 6

2 Thực trạng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 7

PHẦN 3: GIẢI PHÁP NHẰM XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN NHÀ NƯƠC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 10

KẾT LUẬN 12

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết

Xây dựng nhà nước pháp quyền đang trở thành một xu thế khách quan tất yếu đối với các quốc gia dân chủ trong thế giới hiện đại Việt Nam cũng không nằm ngoài quỹ đạo chung đó Tuy nhiên, xét về cả phương diện lý luận lẫn thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay vẫn còn rất nhiều vấn đề cần nghiên cứu và giải quyết Yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền lần đầu tiên được Đảng ta chính thức đưa vào văn kiện Đại hội VII của Đảng, trong đó nêu rõ: “Quốc hội cần hướng vào việc thực hiện hai yêu cầu cơ bản: Một là, xây dựng Nhà nước pháp quyền, Nhà nước có năng lực định ra một hệ thống luật pháp đồng bộ đáp ứng được yêu cầu mới của sự phát triển kinh tế - xã hội và quản lý mọi mặt xã hội văn minh, tiến bộ; hệ thống pháp luật đó là cơ sở bảo đảm cho đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước được thực thi có hiệu quả, là một nhân tố trọng yếu làm cho các quan hệ xã hội của chúng ta trở nên lành mạnh hơn Hai là, bảo đảm quyền lực và hiệu lực trên thực tế của Quốc hội, do Hiến pháp quy định” Từ Đại hội VII đến Đại hội VIII, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước pháp quyền đã có bước phát triển

Hiểu được tầm quan trọng của xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa em xin chọn đề tài: “ Việc xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay” Trong bài viết này em sẽ đề cập chủ yếu những vấn đề lý luận chung và thực trạng xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, từ những bất cập đưa ra một

số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện hơn Do kiến thức lý luận và thực tiễn của em còn nhiều hạn chế do vậy trong quá trình làm bài không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong thầy giáo góp ý để bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn Em xin trân thành cảm ơn!

2 Mục đích nghiên cứu

- Mục tiêu lý luận: Làm sáng tỏ về mặt lý luận nguồn gốc, đặc trưng, bản chất của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa;

- Mục tiêu thực tiễn: Thực trạng vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Trên cơ sở đó đưa ra một số kiến nghị giải pháp hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

3 Nội dung nghiên cứu

- Những vấn đề lý luận chung về nhà nước và nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa;

- Vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam;

- Giải pháp nhằm xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong bài tiểu luận này đã sử dụng một số phương pháp lý thuyết hệ thống duy vật lịch sử, phân tích tài liệu, thống kê, …

5 Bố cục bài tiểu luận

Bài tiểu luận ngoài phần mở đầu, kết luận thì nội dung chính gồm 3 phần:

- Phần 1: Lý luận chung về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

- Phần 2: Thực trạng xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

ở Việt Nam;

- Phần 3: Giải pháp nhằm xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

NỘI DUNG PHẦN 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI

CHỦ NGHĨA

1 Khái niệm

Trên cơ sở nghiên cứu lịch sử tư tưởng về nhà nước pháp quyền và thực tiễn tổ chức nhà nước pháp quyền tư sản ở các nước phương Tây, có thể nhận định như sau: “ Nhà nước pháp quyền là một hình thức tổ chức nhà nước đặc biệt mà ở đó có sự ngự trị cao nhất của pháp luật, với nội dung thực hiện quyền lực của nhân dân”

Nhà nước pháp quyền là một hiện tượng chính trị - pháp lý phức tạp được hiểu và nhìn nhận ở nhiều góc độ khác nhau, song chúng ta có thể hiểu nhà nước pháp quyền theo cách đơn giản, đó là một nhà nước quản lý kinh tế - xã hội bằng pháp luật và nhà nước hoạt động theo pháp luật

Nhà nước pháp quyền là nhà nước phục tùng pháp luật mà chủ thể phục tùng pháp luật trước hết là cơ quan nhà nước và công chức nhà nước

2 Đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền

Thứ nhất, nhà nước pháp quyền có sự ngự trị cao nhất của pháp luật:

 Luât pháp là tiêu chuẩn cao nhất, là căn cứ cơ bản nhất, là công cụ quản lý chủ yếu để quản lý mọi hoạt động của xã hội và công dân;

 Quyền lực của pháp luật vượt trên quyền lực của mọi tổ chức chính trị xã hội hay của mọi cá nhân

Đây có thể nói là đặc điểm tiêu biểu nhất về phương diện pháp lý để xác định một nhà nước nào đó có phải là nhà nước pháp quyền hay không là nhà nước pháp quyền ở trình độ nào

Thứ hai, quyền lực nhà nước phải thể hiện ý chí và lợi ích của đại đa số nhân dân:

 Thực hiện chế độ dân chủ trong công việc thiết lập quyền lực;

 Mỗi cá nhân đều là công dân tự do, có quyền lợi và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật, được quyền làm bất cứ điều gì mà pháp luật không cấm;

 Pháp luật chỉ nghiêm cấm những hành vi xâm hại đến lợi ích cá nhân hay tổ chức xã hội

Thứ ba, nhà nước pháp quyền có sự bảo đảm thực tế mối quan hệ hữu cơ

về quyền và trách nhiệm giữa nhà nước và công dân:

 Quyền công dân thuộc về trách nhiệm của nhà nước và ngược lại, quyền của nhà nước thuộc về trách nhiệm của công dân;

 Nhà nước phải chịu trách nhiệm trước mọi công dân về những hành

vi phạm pháp luật của mình, làm hại đến lợi ích công dân, của tổ chức trong xã hội Ngược lại công dân và các tổ chức trong xã hội phải thực hiện các nghĩa vụ và chịu trách nhiệm về những hành vi của mình theo quy định của pháp luật

3 Tư tưởng triết học về nhà nước pháp quyền

- Nhà triết học Hà Lan – Xpinoda là người sáng lập ra lý thuyết về “ pháp quyền tự nhiên” Cho rằng: Nhà nước pháp quyền là kết quả của những sự thỏa thuận giữa con người với nhau phù hợp với quyền tự nhiên vốn có của mình và phù hợp với quy luật tự nhiên Theo lý

thuyết này, một khi pháp luật phù hợp với quy luật tự nhiên thì cũng có nghĩa nó phù hợp với bản tính tự nhiên của con người Theo ông cần phải hạn chế quyền lực của nhà nước bằng những đòi hỏi tự do của con người và cần phải có sự phân biệt rõ ràng giữa pháp luật và đạo đức trong quản lý

- Nhà triết học người Anh – Loocsco cho rằng “ Luật tự nhiên bắt nguồn

từ sự liên kết của con người thành cộng đồng theo một quy luật tự nhiên khách quan Trong sự liên kết đó, con người thỏa thuận với nhau

để lập nên nhà nước như là một lực lượng thể hiện ý chí chung Cũng

vì thế mà nhà nước trở thành cơ quan quyền lực chung của xã hội mà mỗi công dân phải tuân theo quyền lực của nó Ông cũng là một trong

những nhà tư tưởng triết học đặt nền móng lý luận cho sư ra đời của lý thuyết tam quyền phân lập tư sản

- Theo Cantơ thì con người là chủ thể của quyền lực: Quyền lực nhà nước được tạo nên bởi bản tính tuyệt đối của con người, nên nhà nước phục tùng theo pháp luật tức là phục tùng bản tính tuyệt đối của con người, và mỗi con người phải phục tùng mệnh lệnh tuyệt đối

- Còn theo Hêghen thì nhà nước và pháp quyền là sự thể hiện ý niệm tuyệt đối và ý chí tự do Theo ông, pháp luật trong nhà nước pháp quyền chính là hiện thực của tự do và tồn tại thực tế của ý chí tự do

PHẦN 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ

HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM HIỆN NAY

1 Tiền đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Hiện nay, Việt Nam đã có đủ các tiền đề về kinh tế, chính trị, xã hội để từng bước xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Nhà nước pháp quyền Việt Nam của dân, do dân, vì dân, có sắc thái riêng, phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội, truyền thống, văn hóa của Việt Nam Cần nhận thức rằng việc xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam là quá trình lâu dài, phải được tiến hành từng bước, chia thành nhiều giai đoạn, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Mỗi giai đoạn tương ứng với một mức độ phát triển của

xã hội và của nhà nước Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cần quán triệt những vấn đề có tính nguyên tắc sau:

- Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân,

vì dân là cách thức cơ bản để phát huy dân chủ và quyền làm chủ của nhân dân

- Hiến pháp và pháp luật nước ta ghi nhận quyền của công dân tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội, tham gia cuộc thảo luận các vấn đề chung của địa phương, kiến nghị, đề đạt nguyện vọng, yêu cầu của mình với các cơ quan nhà nước

- Một trong những điểm cơ bản của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân là quyền lực nhà nước thống nhất trên

cơ sở phân công, phối hợp trong việc thực hiện quyền lập pháp, quyền hành pháp, quyền tư pháp

- Có sự phân công, phân cấp giữa trung ương và địa phương

- Đề cao pháp luật, tăng cường pháp chế phải đi liền với việc đưa pháp luật vào đời sống

- Kiểm tra, giám sát đầy đủ và hữu hiệu

2 Thực trạng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Trong những năm gần đây, việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa có những mặt tích cực như:

Thứ nhất, phát huy dân chủ đảm bảo quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân,

cụ thể:

 Quyền lực nhà nước đã được xác lập, thực hiện trên cơ sở ý chí của nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân Nhà nước tôn trọng những quyết định của nhân dân, sự lựa chọn chính trị của nhân dân trong các cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, tiếp thu ý kiến của nhân dân trong các đợt lấy ý kiến của nhân dân đóng góp vào xây dựng Hiến pháp, pháp luật

 Các cơ quan nhà nước đã xây dựng nhiều cơ chế cụ thể để nhân dân thực hiện trên thực tế quyền giám sát của mình đối với hoạt động của

cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước Quy chế giám sát và phản biện

xã hội của Mặt trận Tổ quốc - tổ chức chính trị - xã hội rộng rãi của nhân dân, đã được ban hành và đang triển khai thực hiện

 Các hình thức dân chủ trực tiếp, quyền làm chủ thông qua các cơ quan đại diện cũng được thực hiện một cách thực chất và hiệu quả hơn Quốc hội, Hội đồng nhân dân thực quyền hơn, ngày càng thể hiện là cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, thực hiện quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, địa phương và giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước khác

 Cùng với việc mở rộng dân chủ, Nhà nước ta đã kiên quyết đấu tranh chống lại tình trạng dân chủ cực đoan, vô chính phủ, lợi dụng dân chủ

để kích động, gây rối, bảo đảm ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội; phê phán và nghiêm trị những hành vi vi phạm quyền làm chủ của nhân dân, những hành vi lợi dụng dân chủ làm tổn hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc, gây mất an ninh, trật tự, an toàn xã hội

Thứ hai, về xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật:

 Hệ thống pháp luật được hoàn thiện cả về nội dung và hình thức, cả về

số lượng và chất lượng văn bản quy phạm pháp luật

 Việc ban hành và thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật đã góp phần tác động tích cực đến sự phát triển mọi mặt của đời sống kinh tế -

xã hội của đất nước, phục vụ kịp thời yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền con người, quyền tự do, dân chủ của công dân, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phục vụ có hiệu quả công cuộc đổi mới của đất nước

Thứ ba, về tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước:

 Các quy định của Hiến pháp và pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước

đã có những điều chỉnh để làm rõ hơn, minh bạch hơn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan

 Quốc hội được xác định là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước

 Chính phủ không chỉ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, cơ quan chấp hành của Quốc hội mà còn là cơ quan thực hiện quyền hành pháp

 Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp

Thứ tư, về sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Vai trò lãnh đạo của của Đảng đối với nhà nước là vấn đề rất cơ bản bảo đảm chính quyền của nhân dân Trong những năm đổi mới vừa qua, Đảng đã đề ra những quan điểm, phương hướng, nội dung cơ bản nhằm xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy nhà nước đáp ứng yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; đề ra định hướng chính trị đúng đắn cho hoạt

động của Nhà nước; lãnh đạo hoạt động bầu cử Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp bảo đảm thật sự phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong việc lựa chọn các đại biểu xứng đáng vào các cơ quan này

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát huy dân chủ, bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân cũng còn những hạn chế không nhỏ như:

 Hệ thống pháp luật chưa hoàn chỉnh, thiếu đồng bộ, chất lượng chưa cao, chưa ổn định; tính toàn diện, thống nhất, khả thi còn nhiều hạn chế; chưa bảo đảm tính công khai, minh bạch; cơ chế xây dựng, sửa đổi

bổ sung pháp luật vẫn còn một số bất cập

 Các thiết chế bảo đảm thi hành pháp luật còn thiếu và yếu; năng lực phân tích chính sách, đánh giá tác động của văn bản pháp luật tới đời sống xã hội, xây dựng pháp luật và thi hành pháp luật của các cơ quan, cán bộ, công chức còn yếu; ý thức pháp luật chưa cao, việc thi hành pháp luật chưa nghiêm

 Tổ chức bộ máy của các cơ quan nhà nước vẫn còn một số điểm bất cập, hạn chế Ví dụ, số lượng các Ủy ban của Quốc hội còn ít, chưa đủ

để bảo đảm tính chuyên môn hóa trong hoạt động xây dựng pháp luật, giám sát; còn sự chồng chéo chức năng, nhiệm vụ giữa một số bộ, cơ quan ngang bộ…

 Cải cách hành chính, cải cách tư pháp còn chậm Trong cải cách hành chính chưa đảm bảo đồng bộ giữa cải cách thể chế, bộ máy hành chính, đội ngũ cán bộ, công chức và chế độ tài chính công

 Thiếu thiết chế chuyên trách bảo vệ Hiến pháp, chưa có cơ chế phán quyết về vi phạm Hiến pháp trong hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp

 Hệ thống pháp luật về quyền con người ở Việt Nam chưa đồng bộ, một

số lĩnh vực chưa theo kịp với sự thay đổi của cuộc sống, chậm được sửa đổi, bổ sung

PHẦN 3: GIẢI PHÁP NHẰM XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN NHÀ NƯƠC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Để từng bước xây dựng và hoàn thiện chúng ta cần phải:

- Kiên trì vận dụng những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – leenin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng và hoàn thiện nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam;

- Đổi mới cơ cấu quản lý nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo

cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo hướng Xã Hội Chủ nghĩa nhằm tạo ra cơ sở vật chất cho xã hội, đời sống nhân dân;

- Hoàn thiện hệ thống pháp luật về nội dung và hình thức, nhằm tạo một khung pháp lý lành mạnh cho mọi hoạt động xã hội, nhà nước

và công dân

- Tổ chức tốt công tác thực hiện pháp luật;

- Tăng cường công tác tuyên truyền và phổ biến giáo dục pháp luật nhằm nâng cao ý thức pháp luật, lối sống tuân theo pháp luật của mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là đối với cán bộ công chức;

- Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát việc thực hiện pháp luật