Tổ chức hoạt động dạy học bài bình ngô đại cáo theo hướng tích hợp nhằm giáo dục lòng yêu nước cho học sinh

Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy việc vận dụng phương pháp tích hợp kiến thức liên môn trong một môn học, một giờ học là một biện pháp rất hữuích, nó không những giúp cho người thầy

MỤC LỤC

Trang

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài 2

1.2 Mục đích nghiên cứu 3

1.3 Đối tượng nghiên cứu 3

1.4 Phương pháp nghiên cứu 3

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lý luận 4

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

2.3 Giáo án dạy học tích hợp 6

2.4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp 18

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

3.1 Kết luận 19

3.2 Kiến nghị 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO

21

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Ngữ văn là môn học có ưu thế lớn trong việc cung cấp cho học sinh

những tri thức về cuộc sống và con người, từ đó giúp các em phát triển nhâncách Tuy nhiên, thực trạng của việc dạy và học Ngữ văn ở các trường phổ thônghiện còn những tồn tại như nội dung của một số bài chưa phù hợp với đặc điểmtâm lí lứa tuổi, vượt ra ngoài tầm hiểu biết và nhận thức, chưa chú ý đén rènluyện kĩ năng sống nên chưa tạo được hứng thú với học sinh Học sinh cònhiểu rời rạc, không nắm được mối quan hệ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đờisống xã hội, về kiến thức liên môn Vì vậy, để nâng cao chất lượng dạy học bộmôn, kích thích sự hứng thú học tập môn Ngữ văn ở các em, đòi hỏi người giáoviên phải thường xuyên trăn trở tìm kiếm và áp dụng những phương pháp dạyhọc mới, có hiệu quả

Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy việc vận dụng phương pháp tích hợp kiến thức liên môn trong một môn học, một giờ học là một biện pháp rất hữuích, nó không những giúp cho người thầy có thêm nhiều kiến thức và phươngpháp khác nhau trong một giờ dạy mà còn giúp cho các em học sinh chủ độngtrong hoạt động học tập, giải quyết các vấn đề và tích hợp kiến thức các mônhọc để thực hiện học tập tốt môn học đó và áp dụng giải quyết một vấn đề bất kỳ

có hiệu quả, thông minh với nhiều cách giải quyết khác nhau Đồng thời, BộGiáo dục và Đào tạo cũng xem đây là giải pháp tối ưu nhằm nâng cao hiệu quảgiảng dạy cũng như là góp phần quan trọng để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ đổimới căn bản, toàn diện ngành GD&ĐT hiện nay

Dạy học tích hợp đã khắc phục, xoá bỏ được lối dạy học khép kín, táchbiệt thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống mà vốn dĩ nó có liên hệ, bổ sungcho nhau Nếu với phương pháp dạy học cũ học sinh học văn chỉ biết mỗi văncòn với phương pháp dạy liên môn học sinh không chỉ được tiếp cận với mônngữ văn mà các em còn được tiếp cận với nhiều môn học khác, tránh được sựnhàm chán trong quá trình tiếp thu kiến thức

Việc giảng dạy theo quan điểm tích hợp không phủ định việc dạy các tri

thức, kỹ năng riêng của từng phân môn, đồng thời đó còn là sự tích hợp giữaNgữ văn và các môn học khác như Lịch sử, Địa lý… Vấn đề là làm thế nào phốihợp các tri thức, kĩ năng thuộc các môn học đó vào trong bài dạy thật nhuầnnhuyễn nhằm đạt tới mục tiêu chung của môn Ngữ Văn Vì vậy, làm rõ hơn tínhtích cực và khả năng vận dụng tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học mônNgữ Văn qua một tiết học cụ thể sẽ giải đáp được phần nào những trăn trở củagiáo viên về nguyên tắc dạy học này

Nắm được vai trò và ý nghĩa của phương pháp dạy học tích hợp tronggiảng dạy Ngữ văn, đặc biệt là sau khi tham gia cuộc thi “Dạy học theo chủ đề

tích hợp” dành cho giáo viên Trung học, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: Tổ chức hoạt động dạy học bài Bình Ngô đại cáo theo hướng tích hợp nhằm giáo dục lòng yêu nước cho học sinh làm sáng kiến kinh nghiệm

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu đề tài này tôi mong muốn sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy

học môn Ngữ văn nói chung và dạy học bài Bình Ngô đại cáo nói riêng.

- Giúp học sinh nâng cao hứng thú học tập và phát triển năng lực

- Giúp học sinh vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các tình huốngtrong thực tiễn

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Phương pháp dạy học tích hợp trong dạy học Ngữ văn

- Tổ chức dạy học tích hợp bài Bình Ngô đại cáo, Ngữ văn 10

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp thẩm bình

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận

Tích hợp là hợp lại để thống nhất các mặt riêng lẻ thành một tổng thể,phối hợp tối ưu các hoạt động dạy học khác nhau, các kỹ năng phương pháp củamôn học khác nhau, nhằm đáp ững mục tiêu, mục đích cụ thể, hướng đến mộtnội dung ao hàm cao hơn, sâu hơn

Môn Ngữ văn là một môn học rất quan trọng trong trường phổ thông, có ýnghĩa trong việc hình thành, phát triển, định hướng nhân cách cho học sinh Họcvăn là học làm người, học các phép tắc ứng xử trong cuộc sống Mặt khác, đây

là một môn học nghệ thuật, kích thích trí tưởng tượng bay bổng, sức sáng tạocủa người học Nên để dạy và học tốt môn Ngữ văn, người dạy và người họcphải không ngừng trau dồi vốn kiến thức ngôn ngữ, từ vựng, các kiến thức liênquan về các hình thức nghệ thuật, các nhà văn, nhà thơ, các câu ca dao tục ngữ,lấy đó làm vốn sống, vốn kinh nghiệm cho bản thân

Việc vận dụng kiến thức liên môn với môn Lịch sử, Địa lý và ứng dụngcông nghệ thông tin làm cho hiệu quả của bài học Ngữ văn được nâng cao, giúpcho học sinh học bài với niềm say mê, hứng thú Đồng thời làm cho các em hìnhdung được một cách chân thực, sinh động về những cuộc đấu tranh của nhân dân

ta trong lịch sử gắn liền với truyền thống dựng nước và giữ nước của cha ông ta

từ xa xưa Qua đó giúp hình thành ở các em thái độ biết ơn, biết quý trọngnhững con người, những vị anh hùng dân tộc có công dựng nước và giữ nước;đồng thời tự hào hơn về truyền thống vẻ vang, hào hùng của dân tộc một thời

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Qua nhiều năm giảng dạy tôi nhận thấy phương pháp giảng dạy truyềnthống giữa các phân môn chưa có sự liên kết chặt chẽ với nhau tách rờitừng phương diện kiến thức, học sinh hoạt động chưa tích cực, hiệu quả đem lạicũng chưa cao Chính vì lẽ đó, dạy học theo quan điểm tích hợp là một xu hướngtất yếu của dạy học hiện đại, là biện pháp để tích cực hoá hoạt động nhận thứccủa học sinh Học sinh được rèn luyện thói quen tư duy, nhận thức vấn đề mộtcách có hệ thống và lôgic Qua đó học sinh cũng thấy được mối quan hệ biệnchứng giữa các kiến thức được học trong chương trình, vận dụng các kiến thức líthuyết và các kĩ năng thực hành, đưa được những kiến thức về văn, Tiếng Việtvào quá trình tạo lập văn bản một cách hiệu quả

Có nhiều hình thức tích hợp: Kiểu tích hợp giữa các phân môn trong cùngmột bộ môn (chẳng hạn ở môn Ngữ văn có Văn - Tiếng Việt -Tập làm văn).Điều này thể hiện trong việc bố trí các bài học giữa các phân môn một cáchđồng bộ và sự liên kết với nhau trên nhiều mặt nhằm hỗ trợ nhau, bổ sung làmnổi bật cho nhau Phân môn này sẽ củng cố, hệ thống hóa lại kiến thức cho phânmôn khác và đều hướng đến mục đích cuối cùng là nâng cao trình độ sử dụngtiếng mẹ đẻ và năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Hình thức tích hợp đượccác GV vận dụng và hiện đang được đẩy mạnh là tích hợp liên môn

Đây là quan điểm tích hợp mở rộng kiến thức trong bài học với các kiếnthức của các bộ môn khác, các ngành khoa học, nghệ thuật khác, cũng như các

kiến thức đời sống mà học sinh tích lũy được từ cuộc sống cộng đồng, qua đólàm giàu thêm vốn hiểu biết và phát triển nhân cách cho học sinh.

Thực trạng của việc dạy và học Ngữ văn trong trường Trung học phổthông hiện còn những tồn tại là nội dung của nhiều bài giảng Ngữ văn chưa thực

sự tạo được hứng thú học đối với học sinh Học sinh hiểu một cách rời tạc, hờihợt về kiến thức Ngữ văn, không nắm được mối liên hệ hữu cơ giữa các tri thứcthuộc lĩnh vực đời sống xã hội, về kiến thức liên môn…

Dạy học theo chủ đề tích hợp là một trong những nguyên tắc quan trọng trongdạy học nói chung và dạy học Ngữ văn nói riêng, đây được coi là một quan niệmdạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng caochất lượng giáo dục Dạy học tích hợp làm cho người học nhận thức được sựphát triển xã hội một cách liên tục, thống nhất, thấy được mối liên hệ hữu cơgiữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, khắc phục được tính tản mạn rời rạc trongkiến thức

Dạy học tích hợp liên môn trong Ngữ văn là hình thức liên kết những kiếnthức giao thoa với môn Ngữ văn như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân Rènluyện kĩ năng sống, giáo dục bảo vệ di sản văn hóa địa phương… để học sinhtiếp thu kiến thức, biết vận dụng vào cuộc sống và ngược lại từ cuộc sống đểgiải quyết các vấn đề liên quan đến môn học…

Khi bàn về hiện trạng phương pháp dạy học, ta thấy rằng, trong một thờigian dài, người thầy được trang bị phương pháp để truyền thụ tri thức cho họcsinh theo quan hệ một chiều: Thầy truyền đạt, trò tiếp nhận Ở một phương diệnnào đó, khi sử dụng phương pháp này thì các em học sinh - một chủ thể của giờdạy - đã “bị bỏ rơi” giáo viên là người sốt sắng và nỗ lực đi tìm chiếc chìa khoá

mở cửa cái kho đựng kiến thức là cái đầu của học sinh, và người thầy đem bất

kỳ một điều tốt đẹp nào của khoa học để chất đầy cái kho này theo phạm vi vàkhả năng của mình Còn người học sinh là kẻ thụ động, ngoan ngoãn, cố gắng vàthiếu tính độc lập Ngoan ngoãn, bị động, nhớ được nhiều điều thầy đã truyềnđạt Để chiếm được vị trí số một trong lớp, người học sinh phải có được khôngphải một tính ham hiểu biết khôn cùng của một trí tuệ sắc sảo mà phải có một trínhớ tốt, phải thật cố gắng để đạt được điểm số cao trong tất cả các môn học.Ngoài ra, phải chăm lo sao cho quan điểm của chính mình phù hợp với quanđiểm của thầy cô giáo nữa

Trong phương pháp dạy học truyền thống, chú ý đến người giáo viên và ítquan tâm tới học sinh Học sinh như “cái lọ” mà người thầy phải nhét đầy “lọ”này như thế nào? Tính thụ động của học sinh được bộc lộ rất rõ ràng Học sinhchỉ phải nhớ những gì người ta đã cung cấp cho nó ở trạng thái hoàn thành.Trong phương pháp dạy học cũ, nguyên tắc thụ động biểu lộ ở hình ảnh ngườigiáo viên đứng riêng biệt trên bục cao trong lớp và cung cấp “cái mẫu”, còn phíadưới là hình ảnh các học sinh ngồi thành hàng trên ghế, cùng làm một công việcgiống nhau là sao lại cái mẫu mà thầy đang cung cấp cho họ

Nếu quan niệm nghệ thuật dạy học và nghệ thuật thức tỉnh trong tâm hồncác em thanh thiếu niên tính ham hiểu biết, dạy các em biết suy nghĩ và hành

động tích cực, mà tính ham hiểu biết đúng đắn và sinh động chỉ có được trongđầu óc sảng khoái Nếu nhồi nhét kiến thức một cách cưỡng bức thì hiệu quảgiáo dục khó có thể như mong muốn, bởi để “Tiêu hoá” được kiến thức thì cầnphải “Thưởng thức chung” một cách ngon lành.

Để học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập thì tất yếu phải đổimới phương pháp giảng dạy mà dạy học theo hướng tích hợp liên môn là mộtphương pháp tiêu biểu

2.3 Giáo án dạy học tích hợp

Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh qua dạy bài “Bình Ngô đại Cáo” (Vận dụng kiến thức tích hợp giữa môn Ngữ Văn và các môn: Giáo dục

công dân, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục quốc phòng)

A-MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Môn Ngữ Văn: Bài “Đại cáo bình Ngô”

1.1 Kiến thức

Qua bài học, học sinh nắm được:

Hiểu rõ những giá trị lớn về nội dung và nghệ thuật của “Bình Ngô đại Cáo”,bản tuyên ngôn chủ quyền độc lập, áng văn yêu nước chói ngời tư tưởng nhânvăn, kiệt tác văn học kết hợp hài hòa giữa yếu tố chính luận và yếu tố vănchương

- Nắm vững đặc trưng cơ bản của thể cáo, đồng thời thấy được những sáng tạocủa nghệ thuật trong “ Bình Ngô đại Cáo”

- Tư tưởng yêu nước gắn liền với độc lập dân tộc và đặc biệt thấy được sứcmạnh truyền thống nhân nghĩa của dân tộc Việt Nam

- Thấy được sự kết hợp giữa yếu tố chính luận và chất văn chương qua kết cấuchặt chẽ của tác phẩm, lập luận sắc bén Bút pháp tự sự trữ tình và bút pháp anhhùng ca

về Đất nước trong mọi thời đại

- Gi¸o dôc båi dìng ý thøc d©n téc , yªu quý di s¶n v¨n ho¸ cñacha «ng

2 Môn Giáo dục công dân

Tiết - Bài 14 Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Bài 15: Bảo vệ di sản văn hoá (GDCDlớp 7); Bài 17 Nghĩa vụ bảo vệ tổ quôc, Bảo vệ truyền thống văn hoá dân tộc (GDCD lớp 9)

4 Môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh

Tiết 36 - Bài 1 Truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam

5 Môn Địa lý: Bài 2( Địa lý lớp 8) Vị trí địa lý - Phạm vi lãnh thổ

4 Định hướng phát triển năng lực.

- Năng lực chung: năng lực phân tích, so sánh; năng lực giao tiếp

- Năng lực riêng: năng lực giải thích các vấn đề văn hóa, lịch sử; năng lực cảmthụ tác phẩm văn học thuộc thể loại Cáo năng lực làm việc nhóm

B-CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

GV: SGK, SGV Ngữ văn 10, Tài liệu tham khảo, Thiết kế bài giảng

Máy tính, máy chiếu

HS: SGK, vở soạn, tài liệu tham khảo

Học bài cũ, xem trước bài mới

2 Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Kể tên các tác phẩm chính của Nguyễn Trãi? Tại sao nói Nguyễn Trãi

là nhà thơ trữ tình sâu sắc? Vị trí, tầm vóc của ông trong nền VH dân tộc?

3 Bài mới:

* Giới thiệu bài mới: Trong lịch sử VHVN, ba áng thơ văn kiệt xuất được coi là

các bản tuyên ngôn độc lập của dân tộc là: Nam quốc sơn hà (Lí Thường Kiệt),

Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi) và Tuyên ngôn độc lập (Hồ Chí Minh).

Giáo viên tích hợp với kiến thức lịch sử

? Sự kiện lịch sử diễn ra trên dòng sông Như Nguyệt?Bằng kiến thức lịch sử em hãy tái hiện lại sự kiện lịch sử đó

HS :Trận Như Nguyệt (1077) – Lý Thường Kiệt phạt Tống

Như Nguyệt là tên của một bến đò và là tên chung của một đoạn sôngCầu Nhắc đến sông Cầu hẳn ai cũng nhớ đến trận đánh nổi tiếng của quân độinhà Lý dưới sự chỉ huy của danh tướng Lý Thường Kiệt Dòng sông có chiềudài 290km bắt nguồn từ núi Văn Ôn, chảy qua biết bao làng mạc, dòng sông đãnuôi nấng bao thế hệ để rồi khi chảy đến ngã ba Xà, nơi hợp lưu của sông Cà Lồchảy vào sông Cầu, dòng sông là minh chứng duy nhất để kể lại cho muôn đời

về trận đánh hào hùng, về phòng tuyến trên sông Như Nguyệt, nơi đánh đuổi 10vạn quân bắc Tống

GV:Trình chiếu một số hình ảnh về con sông Như Nguyệt và khái quát về trận đánh trên dòng sông Như Nguyệt.

Ngã ba Xà, nơi từng diễn ra trận quyết chiến chiến lược chống giặc Tống trên

sông Như Nguyệt

Trận Như Nguyệt là một trận đánh lớn, mang tính quyết định của cuộc

Chiến tranh Tống – Việt (1075 – 1077), và là trận đánh cuối cùng của triều Tống– Trung Quốc trên đất Đại Việt Trận chiến diễn ra trong nhiều tháng, kết thúcbằng chiến thắng vẻ vang của quân Đại Việt và đại bại của quân Tống, đánh bạihoàn toàn mưu đồ xâm lược nước ta của giặc, buộc chúng phải thừa nhận

Giáo viên giới thiệu bài “Nam quốc sơn hà” của Lý Thường Kiệt

“Nam quốc sơn hà Nam đế cư

Tiệt nhiên định mệnh tại thiên thư

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm

Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư”

Bài thơ Thần - bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của đất nước ta, ra đời trongbối cảnh lịch sử đặc biệt như vậy Bài thơ có sức công phá vào tinh thần và ý chíxâm lược của quân Tống; khích lệ tinh thần quyết chiến, quyết thắng của quân

ta, góp phần làm nên chiến thắng hào hùng của quân dân thời nhà Lý đánh tan

10 vạn quân Tống bên bờ sông Như Nguyệt

Bản tuyên ngôn độc lập lần thứ nhất đó, chúng ta đã được tìm hiểu trong

chương trình Ngữ văn 7 Bài học hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu bản tuyên

ngôn độc lập lần thứ hai của dân tộc ta, đó là “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi.

Hoạt động của giáo viên và học sinh Yêu cầu cần đạt

GV tích hợp kiến thức âm nhạc: Em

đã từng nghe ca khúc nào viết về

Nguyễn Trãi? hãy hát một đoạn về bài

hát đó?

GV cho học sinh thưởng thức một đoạn

bài hát Bài ca Nguyễn Trãi”

Tích hợp với kiến thức môn Lịch sử

GV y/c Hs đọc Tiểu dẫn- sgk.

? Nêu hoàn cảnh ra đời của tác phẩm?

I Tìm hiểu chung

1 Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm:

- Mùa đông năm 1427, sau khi diệtviện, chém Liễu Thăng, đuổi MộcThạnh, tổng binh Vương Thông đang

cố thủ trong thành Đông Quan phải xinhàng, cuộc kháng chiến chống giặcMinh hoàn toàn thắng lợi

- Năm 1428: Lê Lợi lên ngôi hoàng đế,

Bối cảnh lịch sử tác động để tác phẩm

ra đời?

Cuối năm 1427, Vương Thông, tên tổng

chỉ huy quân đội nhà Minh ở Việt Nam,

đã phải mở cửa thành Ðông Quan đầu

hàng Cuộc kháng chiến 10 năm đã kết

thúc vẻ vang Thay mặt vua Lê,

Nguyễn Trãi viết bài cáo nhằm tổng kết

quá trình kháng chiến và tuyên cáo

thành lập triều đại mới

? Em hiểu gì về nhan đề tác phẩm? Tại

sao gọi là “đại cáo”? Giặc Ngô là giặc

nào? Vì sao tác giả lại gọi chúng như

vậy?

? Nêu khái niệm, các đặc trưng cơ bản

của thể loại cáo?

Gv trình chiếu video giới thiệu ngắn

gọn, khái quát về “Bình Ngô Đại

Cáo”

Hs đọc văn bản

Gv nhận xét, hướng dẫn giọng đọc

-Nêu bố cục của tác phẩm?

Hs đã học đoạn này ở THCS với nhan

đề Như nước Đại Việt ta Gv đặt câu

hỏi để hs thảo luận, nhớ lại kiến thức

cũ:

?Trong đoạn 1, luận đề chính nghĩa

được nêu cao bao gồm mấy luận điểm

chủ yếu? Đó là những luận điểm gì?

Luận điểm 1 được nêu ở các câu nào?

Vị trí và nội dung cụ thể của nó?

Luận điểm 2 được nêu và luận chứng

như thế nào?

Gv dẫn dắt: Dân tộc ta chiến đấu

chống quân xâm lược là nhân nghĩa, là

phù hợp với nguyên lí chính nghĩa thì

sự tồn tại độc lập, có chủ quyền của dân

tộc Việt Nam cũng là chân lí khách

quan phù hợp với nguyên lí đó

? Chân lí thực tiễn về sự tồn tại độc

lập, có chủ quyền của nước Đại Việt

được biểu hiện qua các mặt nào?

? Nhận xét về giọng điệu của đoạn 1?

lập ra triều đình Hậu Lê, sai NguyễnTrãi viết Bình Ngô đại cáo để bố cáocho toàn dân được biết chiến thắng vĩđại của quân dân trong 10 năm chiếnđấu gian khổ, từ nay, nước Việt đãgiành lại được nền độc lập, non sôngtrở lại thái bình

+ Bình: dẹp yên, bình định, ổn định.+ Ngô: giặc Minh

 Nghĩa của nhan đề: Bài cáo lớn ban

bố về việc dẹp yên giặc Ngô

3 Thể loại cáo:

- Khái niệm: là thể văn nghị luận có từ

thời cổ ở Trung Quốc, thường đượcvua chúa hoặc thủ lĩnh dùng để trìnhbày một chủ trương, một sự nghiệp,tuyên ngôn một sự kiện để mọi ngườicùng biết

II Đọc- hiểu văn bản:

1 Đọc và tìm bố cục:

Bố cục: 4 phần

- P1: Nêu luận đề chính nghĩa

- P2: Vạch rõ tội ác của giặc Minh xâmlược

- P3: Kể lại 10 năm chiến đấu và chiếnthắng của nghĩa quân Lam Sơn

- P4: Tuyên bố chiến quả, khẳng định